CEZA MUHAKEMESİNDE BEDEN MUAYENESİ, GENETİK İNCELEMELER VE FİZİK KİMLİĞİN TESPİTİ HAKKINDA YÖNETMELİK

Ama ç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Madde 1 \- Bu Yonetmelik; bir suça ilişkin iz, eser, emare ve delillerin elde edilmesi; ayrıca, maddi gerçeğin ortaya çıkartılması bakımından şupheli, sanık, mağdur ve diğer kişilerin beden muayenelerinin yapılması, tıbbi incelemelerde bulunmak uzere vucuttan, kan veya benzeri biyolojik orneklerle, saç, tukuruk, tırnak gibi orneklerin alınması, molekuler genetik incelemeler ile şupheli ve sanığın kimliğinin teşhisi için gerekli fiziki ozelliklerin tespitine ilişkin usul ve esasları duzenlemektir.

Madde 2 \- Bu Yonetmelik, 04/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 82 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Madde 3 \- Bu Yonetmelikte geçen;

Şupheli: Soruşturma evresinde suç şuphesi altında bulunan kişiyi,

Sanık: Kovuşturmanın başlamasından itibaren hukmun kesinleşmesine kadar suç şuphesi altında bulunan kişiyi,

Mağdur: Suçtan veya haksız eylemden zarar goren kişiyi,

Soruşturma: Ceza Muhakemesi Kanununa gore yetkili mercilerce suç şuphesinin oğrenilmesinden iddianamenin kabulune kadar geçen evreyi,

Kovuşturma: İddianamenin kabulu ile başlayıp hukmun kesinleşmesine kadar geçen evreyi,

Gecikmesinde sakınca bulunan hal: Derhal işlem yapılmadığı takdirde suçun iz, eser, emare ve delillerinin kaybolması veya şuphelinin kaçması veya kimliğinin saptanamaması ihtimalinin ortaya çıkması halini,

Sağlık mesleği mensubu: Tabip, diş tabibi, eczacı, ebe, hemşire ve sağlık hizmeti veren diğer kişileri,

Bedenin tıbbi muayenesi: Tabip tarafından tıbbi yontemler kullanılarak yapılan değerlendirmeleri,

Dış beden muayenesi: Vucudun dış yuzeyi ile kulak, burun ve ağız bolgelerinin gozle ve elle yapılan yuzeysel tıbbi incelemesini,

İç beden muayenesi: Kafa, goğus ve karın boşlukları ile cilt altı dokularının incelenmesini,

Beden parçası: Bir bedenin tamamlayıcı unsuru olan baş, govde, kol, el, bacak, ayak gibi uzuv ve iç organları,

Mudahale: Tabip veya diğer sağlık personeli tarafından tanı, tedavi, rehabilitasyon veya onlem amacıyla yapılan muayene, tedavi veya diğer tıbbi işlemleri,

Cerrahi mudahale: Tıbbi aletler yardımıyla vucutta yapılan tanı ya da tedaviye yonelik operasyonları,

Örnek: Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla, inceleme yapmak uzere ilgililerden alınan biyolojik ve diğer materyali,

Molekuler genetik inceleme: Gereken tur ve miktardaki biyolojik materyali kullanarak, kişiyi diğer kişilerden ayıran ve kalıtım kurallarına uygun olarak aktarılan hastalık dışındaki ozelliklerinin molekuler duzeyde araştırılmasını

ifade eder.

İ KİNCİ BÖLÜM

Beden Muayenesi ve V ucuttan Örnek Alınması

Madde 4 \- Bir suça ilişkin delil elde etmek için, şupheli veya sanık uzerinde iç beden muayenesi yapılabilmesine Cumhuriyet savcısı veya mağdurun istemiyle ya da refsen hakim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidort saat içinde hakim veya mahkeme onayına sunulur. Hakim veya mahkeme, yirmidort saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hukumsuz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.

Şupheli veya sanığın iç beden muayenesi ancak tabip tarafından yapılır.

Muayenenin yapılabilmesi için; mudahalenin, kişinin sağlığına açıkça ve ongorulebilir zarar verme tehlikesinin bulunmaması gerekir.

Cinsel organlar veya anus bolgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır.

Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda kişi uzerinde iç beden muayenesi yapılamaz.

Madde 5 \- Bir suça ilişkin delil elde etmek için, şupheli veya sanık uzerinde dış beden muayenesi Cumhuriyet savcısı ile, emrindeki adli kolluk gorevlileri veya kovuşturma makamlarının talebiyle yapılabilir.

Şupheli veya sanığın dış beden muayenesi ancak tabip tarafından yapılır.

Muayenenin yapılabilmesi için; mudahalenin, kişinin sağlığına açıkça ve ongorulebilir zarar verme tehlikesinin bulunmaması gerekir.

Girişimsel olmayan tıbbi goruntuleme yontemleri de bedenin dış muayenesi sayılır. Bu tur incelemeler tabip tarafından veya tabip gozetiminde sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından yapılabilir.

Madde 6 \- Bir suça ilişkin delil elde etmek için, şupheli veya sanığın vucudundan kan veya benzeri biyolojik orneklerle saç, tukuruk, tırnak, gibi ornekler alınabilmesine, Cumhuriyet savcısı veya mağdurun istemiyle ya da refsen hakim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidort saat içinde hakim veya mahkeme onayına sunulur. Hakim veya mahkeme, yirmidort saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hukumsuz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz. Bu ornekler Cumhuriyet savcısının huzurunda ve uygun goreceği usullerle derhal yok edilerek bu husus tutanağa geçirilir.

Bu mudahaleler ancak tabip tarafından veya tabip gozetiminde sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından yapılabilir.

Vucuttan ornekler alınabilmesi için; mudahalenin, kişinin sağlığına açıkça ve ongorulebilir zarar verme tehlikesinin bulunmaması gerekir.

Tıbbi mudahaleler, hekimlik sanatının ve tıp biliminin kabul ettiği yontem ve araçlarla yapılır.

Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda; kişiden kan, saç, tukuruk, tırnak gibi ornekler alınamaz.

Özel kanunlardaki alkol muayenesine ve kan orneği alınmasına ilişkin hukumler saklıdır.

Madde 7 \- Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla, mağdurun ve diğer kişilerin vucudu uzerinde dış veya iç beden muayenesi yapılabilmesine sağlığını açıkça ve ongorulebilir şekilde tehlikeye duşurmemek ve cerrahi bir mudahalede bulunmamak koşuluyla; Cumhuriyet savcısının istemiyle ya da refsen hakim veya mahkemece, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidort saat içinde hakim veya mahkemenin onayına sunulur. Hakim veya mahkeme, yirmidort saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hukumsuz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.

Mağdurun ve diğer kişilerin beden muayenesi ancak tabip tarafından yapılır.

Madde 8 \- Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla, mağdurun ve diğer kişilerin vucudundan kan, veya benzeri biyolojik orneklerle saç, tukuruk, tırnak gibi ornekler alınabilmesine, sağlığını açıkça ve ongorulebilir şekilde tehlikeye duşurmemek ve cerrahi bir mudahalede bulunmamak koşuluyla; Cumhuriyet savcısının istemiyle ya da refsen hakim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı yirmidort saat içinde hakim veya mahkemenin onayına sunulur. Hakim veya mahkeme yirmidort saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hukumsuz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.

Bu mudahaleler ancak tabip tarafından veya tabip gozetiminde sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından yapılabilir.

Tıbbi mudahaleler, hekimlik sanatının ve tıp biliminin kabul ettiği yontem ve araçlarla yapılır.

Madde 9 \- Çocuğun soy bağının araştırılmasına gerek duyulması halinde, bu araştırmanın yapılabilmesi için, bu Yonetmeliğin 7 ve 8 nci maddeleri hukumlerine gore karar alınması gereklidir.

Madde 10 \- Tanıklıktan çekinme sebepleri ile muayeneden veya vucuttan ornek alınmasından kaçınılabilir.

Tanıklıktan çekinme sebeplerinin belirlenmesi hususunda Ceza Muhakemesi Kanununun ilgili hukumleri uygulanır.

Çocuk ve akıl hastasının çekinmesi konusunda kanuni temsilcisi karar verir. Çocuk veya akıl hastasının, tanıklığın hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabilecek durumda olması halinde, goruşu de alınır.

Kanuni temsilci de şupheli veya sanık ise bu konuda hakim tarafından karar verilir. Ancak, bu halde elde edilen deliller davanın ileri aşamalarında şupheli veya sanık olmayan kanuni temsilcinin izni olmadıkça kullanılamaz.

Madde 11 \- Kadının muayenesi, istemi halinde ve olanaklar elverdiğinde bir kadın tabip tarafından yapılır.

Muayene edilecek kadının talebine rağmen bir kadın tabibin bulunmasına olanakların elvermediği durumlarda; muayene sırasında tabip ile birlikte bir başka kadın sağlık mesleği personelinin bulundurulmasına ozen gosterilir.

Ü ÇÜNCÜ BÖLÜM

Molek uler Genetik İncelemelerin Yapılması

Madde 12 \- Bu Yonetmelikte ongorulen işlemlerle elde edilen ornekler uzerinde, soy bağının veya elde edilen bulgunun şupheli veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti için zorunlu olması halinde molekuler genetik incelemeler yapılabilir. Alınan ornekler uzerinde bu amaçlar dışında tespitler yapılmasına yonelik incelemeler yasaktır.

Birinci fıkra uyarınca yapılabilen incelemeler, bulunan ve kime ait olduğu belli olmayan beden parçaları uzerinde de yapılabilir. Birinci fıkranın ikinci cumlesi, bu halde de uygulanır.

Madde 13 \- Bu Yonetmeliğin 12 inci maddesi hukumleri uyarınca molekuler genetik incelemeler yapılmasına sadece hakim karar verebilir. Kararda inceleme ile gorevlendirilen bilirkişi de gosterilir.

Bilirkişi gerçek ya da tuzel kişi olabilir.

Yapılacak incelemeler için resmen atanan veya bilirkişilikle yukumlu olan ya da soruşturma veya kovuşturmayı yuruten makama mensup olmayan veya bu makamın soruşturma veya kovuşturmayı yuruten dairesinden teşkilat yapısı itibarıyla ve objektif olarak ayrı bir birimine mensup olan gorevliler, bilirkişi olarak gorevlendirilebilirler. Bu kişiler, teknik ve teşkilat bakımından uygun tedbirlerle yasak molekuler genetik incelemelerin yapılmasını ve yetkisiz uçuncu kişilerin bilgi edinmesini onlemekle yukumludurler. İncelenecek bulgu, bilirkişiye ilgilinin adı ve soyadı, adresi, doğum tarihi bildirilmeksizin verilir.

Bilirkişiye gonderilen orneklerle ilgili olarak; hakimlikler, mahkemeler ve Cumhuriyet başsavcılıkları gizliliği sağlamak ve karışıklığa yer vermemek için gerekli her turlu tedbiri alırlar. Bu amaçla guvenli ve gizli bir kayıt sistemi belirlenir. Bu kayıt sisteminde bedeninden ornek alınan kişinin adı, soyadı, adresi ve doğum tarihine karşılık gelmek uzere bir kod sistemi uygulanır.

Üçuncu fıkranın uygulanması açısından, teşkilat yapısı itibarıyla universiteler, Emniyet Genel Mudurluğu, Jandarma Genel Komutanlığı ve Adli Tıp Kurumu objektif olarak ayrı birimler sayılırlar.

Madde 14 \- Bu Yonetmelik hukumlerine gore alınan ornekler uzerinde yapılan inceleme sonuçları, kişisel veri niteliğinde olup, başka bir amaçla kullanılamaz; dosya içeriğini oğrenme yetkisine sahip bulunan kişiler tarafından bir başkasına verilemez.

Bu bilgiler, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz suresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hallerinde Cumhuriyet savcısının huzurunda ve uygun goreceği usullerle yok edilir ve bu husus dosyasında muhafaza edilmek uzere tutanağa geçirilir. Olay yerinden elde edilen diğer delillere ilişkin hukumler saklıdır.

Bilirkişi tarafından yapılan analizler sonucu elde edilen bulgular ilgili makama gonderilir; bulgular uzerinden molekuler genetik analizler için izole edilen DNA ornekleri bilirkişi tarafından rapor hazırlandıktan sonra imha edilir ve bu husus raporda açıkça belirtilir.

Molekuler genetik incelemelerin ozel kalıtsal karakterler hakkındaki açıklamayı içermediği bilinen kromozom bolgesi ile sınırlı kalmasına ozen gosterilir.

D ÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Fizik Kimli ğin Tespitinde Uyulacak Esaslar

Madde 15 \- Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı şupheli veya sanığın, kimliğinin teşhisi için gerekli olması halinde, Cumhuriyet savcısının emriyle, fotoğrafı, iris goruntusu, beden olçuleri, diş izi, parmak ve avuç içi izi, bedeninde yer almış olup teşhisini kolaylaştıracak eşkal bilgileri, kulak, dudak gibi organların bıraktığı kimlik tespitine yarayabilecek vucut izleri ile sesi ve goruntuleri, fizik kimliğin tespitinde kullanılan diğer teknik yontemler ile kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma işlemlerine ilişkin dosyaya konulur.

Fizik kimliğin tespitinde, oncelikli olarak elin iç yuzeyindeki derinin ozel kıvrımlı şekilleri olan parmak ve avuç içi izleri, fotoğrafı ve eşkal bilgileri kullanılır. Bu işlemler olay yeri inceleme ve kimlik tespit konusunda ozel eğitim almış uzman kolluk mensubu tarafından yapılır.

Fizik kimliğin tespiti açısından, kişinin ağzındaki dişlerin incelenmesi ve diş izlerinin alınması diş tabibi tarafından yapılır.

Soruşturma veya kovuşturma aşamasında da hakim veya mahkeme kararıyla fizik kimliğinin tespitine ilişkin işlemler yaptırılabilir.

Madde 16 \- Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz suresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hallerinde bu Yonetmeliğin 15 inci maddesi hukumleri uyarınca elde edilen veriler, Cumhuriyet savcısının huzurunda ve uygun goreceği usullerle derhal yok edilir ve bu husus tutanağa geçirilir.

Madde 17 \- Mahkumiyet kararı verilmesi halinde bu Yonetmeliğin 15 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca elde edilen veriler kolluk tarafından, uçuncu fıkrasında belirtilen diş izleri ise bu işlemi yapan sağlık kuruluşu tarafından arşivlenir.

BE ŞİNCİ BÖLÜM

Ç eşitli ve Son Hukumler

Madde 18 \- Mevzuatta aranan tum koşulların gerçekleşmiş olmasına ve şupheli sanık veya diğer kişilerin bu konuda aydınlatılmış olmalarına rağmen muayene yapılmasına ya da ornek alınmasına rıza vermemeleri halinde, kararın infazı için ilgilinin muayenesini veya vucudundan ornek alınmasını sağlamak uzere ilgili Cumhuriyet başsavcılığınca gerekli onlemler alınır.

Mağdurun rızasının varlığı halinde bu işlemlerin yapılabilmesi için Yonetmeliğin 7 nci ve 8 inci maddeleri uyarınca karar alınmasına gerek yoktur.

Bir suçun aydınlatılmasını sağlamak amacıyla, şupheli, sanık ve diğer kişilerin kendiliğinden başvurarak rıza gostermeleri halinde, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi, kovuşturma aşamasında ise hakim veya mahkeme kararıyla tıbbi muayeneleri yapılabilir ya da vucutlarından ornek alınabilir.

Madde 19 \- Sağlık mevzuatı ve taraf olunan uluslararası sozleşmeler uyarınca tabip tarafından yapılması gereken tedavi amaçlı tıbbi muayene ve mudahaleler için Cumhuriyet savcısı ya da hakim kararı aranmaz.

Madde 20 \- Tabip raporları uç nusha halinde duzenlenir. Raporu duzenleyen sağlık kuruluşunca iki nushası kapalı ve muhurlu zarf içerisinde ilgili Cumhuriyet başsavcılığına, hakimliğe veya mahkemeye en seri şekilde iletilir. Raporun bir nushası raporu duzenleyen sağlık kuruluşunda kalır.

Madde 21 \- Muayene edilmesi veya vucudundan ornek alınması amacıyla sevk edilen kişi dışında başka bir kişinin muayene edilmemesi ya da vucudundan ornek alınmaması için Cumhuriyet başsavcılıklarınca gerekli onlemler alınır.

Tabip veya diğer sağlık mesleği mensuplarınca, sevk edilen kişinin kimliği konusunda şupheye duşulmesi halinde durum derhal Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir.

Alınan, muhafaza edilen, nakledilen ve incelenen orneklerin değiştirilmemesi ve dış koşullardan etkilenip bozulmaması için Cumhuriyet başsavcılığı, kolluk, sağlık kuruluşu ve bilirkişi tarafından gerekli tedbirlere başvurulur.

Madde 22 \- Cumhuriyet başsavcılıklarınca yapılan iş bolumlerinde, bu Yonetmelik kapsamında elde edilen verilerin imha edilmesi ve diğer işlemlerin yurutulmesi amacıyla yeterli sayıda Cumhuriyet savcısı gorevlendirilir.

Kovuşturma sonunda verilen beraat ve mahkumiyet kararları, bu Yonetmelik hukumlerince ongorulen işlemlerin yerine getirilmesi için mahkemece ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gonderilir.

Madde 23 \- Kişinin vucut yuzeyinde bulunan atış artığı gibi biyolojik olmayan ornekler, elbiseleri ve diğer eşyaları uzerinde bulunan ornekler ile vucut yuzeyinden başkasına ait olduğu açıkça belli olan kıl, tuy, lif gibi ornekler olay yeri inceleme uzmanları tarafından alınabilir.

Madde 24 \- Bu Yonetmeliğin 4, 5, 6, 7, 8, 9 ve 10 uncu maddeleri gereğince alınacak hakim veya mahkeme kararlarına itiraz edilebilir.

İtiraz halinde Ceza Muhakemesi Kanununun ilgili hukumleri uygulanır.

Madde 25 \- Bu Yonetmelik yayımı tarihinde yururluğe girer.

Madde 26 \- Bu Yonetmelik hukumlerini Adalet Bakanı yurutur.