4389 SAYILI BANKALAR KANUNUNUN GEÇİCİ 4 ÜNCÜ MADDESİ UYARINCA YAPILACAK ÖZEL BAĞIMSIZ DENETİMİN ESAS VE USULLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK

Bu Yonetmeliğin amacı, bankacılık sisteminde guven ve istikrarı korumak ve ekonomik krizin bankaların sermayeleri uzerindeki olumsuz etkilerini bertaraf etmek amacıyla, Turkiyefde kurulu mevduat kabulune yetkili ozel sermayeli bankaların; krediler ve diğer alacaklar için ayrılması gereken karşılıklardan, kur değişimlerinden veya diğer faaliyetlerinden kaynaklanan zararlarının belirlenerek, mali durumlarını yansıtan konsolide ve konsolide olmayan mali tablolarının hazırlanmasını ve konsolide ve konsolide olmayan sermaye yeterliliği standart oranlarının tespitini teminen ilgili mevzuata gore yetkilendirilen bağımsız denetim şirketlerince 4389 sayılı Bankalar Kanununa 4743 sayılı Kanunla eklenen geçici 4 uncu maddeye istinaden ve bu Yonetmelik hukumleri çerçevesinde bilanço tarihinden sonra mali tabloları etkileyebilecek hususlar da dikkate alınmak suretiyle, 31.12.2001 bilanço tarihi itibarıyla duzenlenen mali tablolar esas alınarak denetlenmesine ve duzenlenen bağımsız denetim raporlarının bağımsız denetim ilke ve esaslarına uygunluk bakımından Kurumca belirlenecek ikinci bir bağımsız denetim kuruluşu tarafından incelenmesine ilişkin esas ve usullerin belirlenmesidir.

Bu Yonetmelik hukumleri, hisseleri kısmen veya tamamen Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna ait olan bankalar, kamusal sermayeli bankalar, ozel finans kurumları, mevduat kabul etmeyen bankalar ve yurtdışında kurulu bankaların Turkiyefdeki şubeleri hariç olmak uzere, Turkiyefde kurulu mevduat kabulune yetkili ozel sermayeli bankalar hakkında uygulanır.

Bu Yonetmelik, 4389 sayılı Bankalar Kanununun 3 uncu maddesinin (11) numaralı fıkrası ve 13 uncu maddesinin (2) numaralı fıkrası ile geçici 4 uncu maddesi uyarınca duzenlenmiştir.

Bu Yonetmelikte geçen;

Kanun; 4389 sayılı Bankalar Kanununu,

Kurum; Bankacılık Duzenleme ve Denetleme Kurumunu,

Kurul; Bankacılık Duzenleme ve Denetleme Kurulunu,

Banka; Kanunun 2 nci ve geçici 4 uncu maddeleri uyarınca bu Yonetmelik kapsamında bulunan Turkiyefde kurulu mevduat kabulune yetkili ozel sermayeli bankaları,

Birinci kurulu ş; Bankalarda denetim yapma yetkisi olan, ilgili banka tarafından Kanunun 13 uncu maddesinin (2) numaralı fıkrası hukmu çerçevesinde 31.12.2001 bilanço tarihi itibarıyla duzenlenen mali tablolarının yıllık denetimi için bankalarla sozleşme yapmış ve kapsama dahil bankalarda bu Yonetmelik hukumlerine istinaden denetimde bulunacak bağımsız denetim kuruluşunu,

İ kinci kuruluş; Bankalar için birinci kuruluş tarafından duzenlenecek denetim raporunu bu Yonetmelik ve Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yonetmelik hukumleri çerçevesinde bağımsız denetim ilke ve esaslarına uygunluk bakımından inceleyecek olan ve Kurum tarafından tespit edilen bağımsız denetim kuruluşunu,

Denet çi; Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yonetmelik kapsamındaki kuruluşların denetlemeyle gorevlendirilmiş yetkili meslek personelini,

Mali tablolar; Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Duzen Hesap Planı ve İzahnamesi kapsamında belirlenen bilanço, gelir (kar ve zarar) tablosu, nakit akım tablosu, ozkaynak değişim tablosu ile bunların ek, açıklama ve dipnotlarını,

Risk grubu; Bankaların Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Yonetmeliğin 20 nci maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan tanımı,

Bankan ın dahil olduğu risk grubu; Bankaların Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Yonetmeliğin 20 nci maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan tanımı,

Sermaye yeterlili ği standart oranı; Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçulmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yonetmelikte yer alan konsolide ve konsolide olmayan sermaye yeterliliği standart oranı tanımını,

# ifade eder.

Ayrıca, 10 Mayıs 1997 tarih ve 22985 sayılı Resmi Gazetefde yayımlanmış olan gBankaların Konsolide Mali Tablolar Duzenlemesine ve Konsolide Mali Tabloların İlanına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğh ile Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Duzen Hesap Planı ve İzahnamesinde yer alan tanımlar bu Yonetmelikte aynı anlamları ile kullanılmıştır.

Kanunun 13 uncu maddesinin (2) numaralı fıkrası ve Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yonetmelik hukumleri çerçevesinde bankaların 31.12.2001 bilanço tarihi itibarıyla duzenlenen mali tabloları, ilgili donem için sozleşme yapılan kuruluş tarafından, bu Yonetmelikte duzenlenen ilave esas, usul ve talimatlar da dikkate alınarak denetlenir.

Birinci kuruluş tarafından duzenlenecek raporlar 1.4.2002 tarihine kadar sonuçlandırılarak, ilgili bankaya, Kurumca belirlenen ikinci kuruluşa ve Kuruma gonderilir. (Ek son c umle: RG-29/03/2002-24710) Gerekli gorulen hallerde bu sureyi uzatmaya veya bankalara ek sure vermeye Kurum yetkilidir.

Mali tabloların denetlenmesi ve incelenmesi, bu Yonetmelikte hukum bulunmayan hallerde sırasıyla, Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Duzen Hesap Planı ve İzahnamesi ve bu duzenlemelerin ek ve değişiklikleri ile bunlara ilişkin olarak Kurumca yapılan açıklamalar ve uluslararası muhasebe standartları esas alınarak yurutulur.

Bankalarca ayrılacak karşılıkların değerlendirilmesinde, Kanunun 11 inci maddesinin (12) numaralı fıkrası, sermaye yeterliliğinin değerlendirilmesinde ise Kanunun 13 uncu maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca yururluğe konulan duzenlemeler ve bunlara ilişkin olarak Kurumca yapılan açıklamalar esas alınır.

## İkinci Bolum

Enflasyon Muhasebesi

Bankaların konsolide ve konsolide olmayan mali tablolarının 29 numaralı Uluslararası Muhasebe Standardına uygun olarak paranın bilanço gununde cari satın alma gucu dikkate alınarak duzenlenmesi esastır.

Bu amaca yonelik olarak yapılacak hesaplamalarda;

Fiyat Endeksi: Devlet İstatistik Enstitusu tarafından açıklanan Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksini,

Duzeltme Katsayısı: Bilanço gunundeki fiyat endeksi rakamının, duzeltmeye konu işlemin gerçekleştiği tarihteki fiyat endeksi rakamına bolunmesi suretiyle elde edilen katsayıyı,

Duzeltme İşlemi: Duzeltme katsayısı kullanılmak suretiyle, paranın satın alma gucundeki değişmelerin mali tablo kalemlerine olan etkilerinin giderilerek, mali tabloların paranın cari satın alma gucu cinsinden yeniden duzenlenmesini,

Cari Değer: Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Duzen Hesap Planı ve İzahnamesinde ongorulen, rayiç bedel, borsalar ve teşkilatlanmış diğer piyasalarda oluşan fiyatlar veya faiz oranları, piyasada geçerli doviz kuru, sozleşmede belirtilen faiz oranı ve benzeri yontemlerle yapılan değerlemeleri,

Parasal kalemler: Paranın değerindeki değişmeler karşısında nominal değerlerini aynen koruyan ancak satın alma guçleri duşen nakit kalemler ile karşılığında nakit tahsil edilecek veya odenecek olan kalemleri,

Parasal olmayan kalemler: Parasal kalemler dışında kalan kalemleri,

ifade eder.

Önceki doneme ait mali tablolar, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen esaslara uygun şekilde cari satın alma gucu cinsinden yeniden duzenlenir. Bunu takiben, onceki donem mali tablolarının karşılaştırmaya olanak tanıyacak şekilde duzeltilmesi amacıyla, tum kalemlerine ait olduğu donemin duzeltme katsayısı uygulanır. Birinci fıkrada belirtilen esaslara uygun şekilde duzeltme işlemi yapılarak yeniden duzenlenmemiş onceki donem mali tabloları, karşılaştırma amacıyla cari donemin duzeltme katsayısı uygulanarak duzeltilemez.

Mali tablolar ın paranın cari satın alma gucu esasına gore duzeltme işlemine tabi tutulması

Mali tablo kalemlerinin paranın bilanço gunundeki satın alma gucu cinsinden yeniden duzenlenmesi, parasal olmayan kalemlerin Yonetmeliğin bu bolumunde belirtilen esaslar dahilinde gerekli ayarlamalar yapıldıktan sonraki tutarlarının uygun duzeltme katsayıları ile çarpılması suretiyle gerçekleştirilir.

Bilançodaki parasal kalemler, paranın cari satın alma gucu cinsinden ifade edildiklerinden duzeltme işlemine tabi tutulmazlar.

Cari değerleri ile değerlenen parasal olmayan kalemler, paranın cari satın alma gucu cinsinden ifade edildiklerinden, ayrıca duzeltme işlemine tabi tutulmazlar. Bu itibarla, parasal olmayan kalemler içinde yer alan ancak, cari değerleri ile değerlenen yabancı para, kıymetli madenler, hisse senetleri ve diğer menkul kıymetler gibi kalemler ile getirileri veya anaparaları enflasyona endekslenmiş olan varlık ve yukumlulukler, parasal kar veya zararın hesaplanmasında parasal kalemler gibi işleme tabi tutulurlar.

Fiyat endeksinin aylık fiyat değişimlerini gosterecek şekilde yayınlanması nedeniyle, bir ay içinde gerçekleşen tum işlemler için aynı duzeltme katsayısı kullanılır.

Varlıkların duzeltilmesi, aktife ilk giriş tarihleri dikkate alınarak yapılır.

İlk defa duzeltme işlemine tabi tutulacak amortismana tabi varlıkların maliyetine ilave edilmiş finansman giderleri, kur farkları ve yeniden değerleme değer artışı, ilgili varlıkların maliyetinden duşulur.

Duzeltme işlemlerinde, ilgili mevzuat uyarınca yapılmış olan yeniden değerlemenin amortismana tabi iktisadi varlıklar ve birikmiş amortismanları uzerindeki etkilerinin arındırılması gerekir.

Duzeltme işlemi, yukarıda belirtilen şekilde bulunmuş yeni değerler uzerinden yapılır.

Maddi duran varlıklara ilişkin amortismanlar, varlıkların bu Yonetmeliğin 9 uncu maddesinde belirtildiği şekilde elde edilen duzeltilmiş değerleri uzerinden, geçmişe yonelik olacak şekilde hesaplanır ve ilgili varlıkların duzeltme işlemine tabi tutulması sonucu bulunan yeni değerleri uzerinden ayrılır.

Bu amaçla yapılacak hesaplamalarda, Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tekduzen Hesap Planı ve İzahnamesinin Üçuncu Bolumunun 11 inci maddesinde belirtildiği şekilde vergi mevzuatının amortisman suresine ilişkin duzenlemeleri uyarınca ayrılan amortismanlar dahil olmak uzere, bu maddede belirtilen şekilde bulunacak oranlardan farklı oranlarda amortismana tabi tutulmuş varlıklar, bulunacak yeni oranlar uzerinden geçmişe yonelik olacak şekilde amortismana tabi tutulur.

Bilanço tarihi itibarıyla aktifte bir hesap doneminden daha az bir sure bulunan varlıklara ilişkin olarak, bir tam yıl için ongorulen amortisman tutarının, varlığın aktifte kalış suresiyle orantılanması suretiyle bulunan tutar kadar amortisman ayrılır.

Maddi olmayan duran varlıkların tukenme veya itfa payları duzeltilmiş yeni değerleri uzerinden hesaplanır.

İ ştirakler, bağlı ortaklıklar, bağlı menkul kıymetler ve diğer hisse senetleri kalemlerinin duzeltilmesi

(De ğişik: RG-02/03/2002-24683)

İştirakler, bağlı ortaklıklar, bağlı menkul kıymetler ve hisse senetlerinin paranın cari satın alma gucu esasına gore duzeltme işlemine tabi tutulmasında;

\- Yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonların sermayelerine eklenmesi nedeniyle elde edilen tutarlar,

\- Kur farkları dahil finansman giderleri

indirildikten sonra kalan tutarları dikkate alınır.

Yapılan duzeltme işlemlerinde, sermaye artırımlarına mahsuben odenen tutarların tahsil tarihleri dikkate alınır.

Gelir tablosunun butun kalemleri, paranın bilanço gunundeki satın alma gucu cinsinden ifade edilmek amacıyla, gelir ve giderin tahakkuk ettiği tarihler esas alınarak duzeltme işlemine tabi tutulur.

Amortisman giderleri, aktiflerin duzeltilmiş değerleri uzerinden hesaplandığından, ilgili hesaplara duzeltme işlemi sonucunda bulunan tutarlar dikkate alınarak dağıtılır ve gelir tablosunda ayrıca duzeltme işlemine tabi tutulmaz.

Yuksek enflasyon donemlerinde paranın satın alma gucundeki duşmeye bağlı olarak, anapara ve getirileri enflasyona gore değişmeyen parasal varlık bulundurulması, alım gucunun duşmesine, anapara ve getirileri enflasyona gore değişmeyen parasal yukumluluk bulundurulması ise alım gucunun artmasına yol açar. Net parasal pozisyondan kaynaklanan sozkonusu kazanç ve kayıplar, bu bolumde belirtilen esaslar çerçevesinde 29 numaralı Uluslararası Muhasebe Standardına uygun şekilde hesaplanarak, gelir tablosunda gnet parasal pozisyon karı (zararı)h hesabında gosterilir.

Mali tabloların Yonetmeliğin bu bolumunde belirtilen esaslar uyarınca ilk defa duzenlenmeye başlandığı donemde, gelir tablosunun hazırlanmasını sağlamak uzere bir onceki yıl bilançosunun da bu Yonetmelikteki hukumler çerçevesinde duzeltme işlemine tabi tutulması zorunludur.

Mali tabloların bu Yonetmelik hukumleri uyarınca ilk defa duzenleneceği hesap doneminin başına kadar olan donemde duzeltilmiş tutarları ile olmak uzere, aktif kalemlerden, borçların ve oz sermaye kalemlerinin çıkarılması sonucunda kalan kısım ozsermaye hesap grubu içinde, ggeçmiş yıllar karı (zararı)h hesabında izlenir ve konu hakkında dipnotlarda açıklama yapılır.

Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Duzen Hesap Planı ve İzahnamesi uyarınca duzenlenmesi gereken nakit akım tablosu da bu bolumde ongorulen esaslar çerçevesinde paranın cari satın alma gucu cinsinden ifade edilmek uzere duzeltilir. Nakit akım tablosu, Yonetmeliğin bu bolumunde ongorulen esaslar çerçevesinde duzeltme işlemine tabi tutulmamış mali tablolardan elde edilen tutarların ilgili duzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle duzeltilir.

Bu bolumde belirtilen esaslara gore hazırlanan mali tabloların başlığından sonra gelmek uzere, genflasyona gore duzeltilmişh ibaresi konulur.

Bu bolumde belirtilen esaslara gore hazırlanan ayrıntılı ve ozet gelir tablosuna, gdonem kar ve zararıhndan once gelmek uzere gnet parasal pozisyon karı-zararıh kalemi eklenir.

Yonetmeliğin bu bolumunde açıklık bulunmayan hallerde, 29 numaralı Uluslararası Muhasebe Standardında belirtilen esaslar uygulanır.

## Üçuncu Bolum

## Denetim Raporu, Değerleme ve İnceleme Esasları, Konsolide Mali

## Tablo İlkeleri ve Sermaye Yeterliliği Standart Oranı

Bu Yonetmelik kapsamında yapılacak denetim sonucunda birinci kuruluşlar tarafından duzenlenecek bağımsız denetim raporları Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yonetmelik hukumleri çerçevesinde belirlenen asgari unsurlara ek olarak;

### 1) Denetim ve incelemelerin, bu Yonetmelik hukumleri ile ek ve talimatlarına uygun olarak yapıldığına dair denetçi goruşu ve uygulanan denetim ilke ve tekniklerini,

2) Bu Yonetmelikte detayları belirtilen şekilde banka hakkındaki faaliyet sonuçlarını içeren bilgileri,

3) 31.12.2001 mali donem bilanço tarihinden sonra bankanın mali durumunu etkileyebilecek onemli değişiklik ve gelişmeleri içeren bilgiler ile bunların mali tablolar uzerindeki etkilerini,

4) Bankanın sunduğu mali tablolar uzerinde birinci kuruluş tarafından yapılacak nihai duzeltme kayıtlarını içeren uyarlanmış cari donem konsolide ve konsolide olmayan mali tabloları, (ek, açıklama ve dipnotları ile birlikte)

5) Rapor ekinde yer alan, raporun duzenlenmesine ve kuruluşlar tarafından yapılacak duzeltme kayıtlarının yapılmasına temel teşkil eden, yapılan ozel denetimin yontemine ilişkin açıklamaları içeren ve Kurumca belirlenerek bankalara ve kuruluşlara duyurulan tamamlayıcı ek bilgiler ve tabloları,

içerir.

Yukarıda sayılanların dışında, denetçi tarafından onemlilik ilkesi çerçevesinde raporda yeralması gerekli gorulen tum ilave bilgilerin belirtilmesi de denetçinin sorumluluğundadır.

### Faaliyet bilgileri

Bankanın finansal durumu ile finansal durumundaki değişim ve faaliyet sonuçlarını yansıtan bilgiler, duzenlenecek raporda yer alır. Raporda, bankanın faaliyetlerinden kaynaklanan ve gelirini onemli olçude etkileyecek olağanustu olayları da kapsamak uzere onemli kabul edilen faktorler ozellikle belirtilir. Gelir veya giderlerin kaynaklarından onemli olanları tanımlanarak bankanın faaliyet sonuçları ozet olarak verilir.

Bankanın net gelirlerindeki onemli değişiklikler finansal tabloların sunumu bolumunde ayrıca açıklanır. Ancak bu değişikliklerin kaynağı, ozet bilgi olarak faaliyet bilgilerinde belirtilir.

Yabancı para cinsinden varlıkların banka bilançosundaki ağırlığı olçusunde, incelenen donemdeki kur değişimlerinin banka uzerindeki etkileri ile bankanın faaliyetlerini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen ekonomik, mali, parasal politikalar veya etkenleri içeren bilgiler ozet olarak sunulur.

Bankanın gozden geçirilen donem sonundaki yabancı kaynaklarına ilişkin bilgiler ve yabancı kaynakların vade yapısı, kullanılan finansal araçların turu, kur ve faiz oranı yapısı ile ilgili ozet bilgilere de raporda yer verilir.

Birinci kuruluş tarafından yapılacak denetimde, doner değerler hesap grubu altında yer alan hesaplar için oncelikle ilgili hesaplar ile yapılan işlemlerden doğan borç ve alacaklar ve ekstrelerin mutabakatı sağlanır. Yapılacak değerlendirmede, bankanın diğer yurtiçi ve yurtdışı bankalardaki mevduat, depo niteliğindeki varlıkları ile doviz mevcutlarının serbest tevdiat niteliğinde olup olmadığı tespit edilir. Banka tarafından doner değerler hesap grubu altında muhasebeleştirilen ancak, kuruluş tarafından yapılacak tespitler sonucunda, herhangi bir şekilde, vade haricinde bankanın tamamen serbest tasarrufunda bulunma durumuna gore serbest tevdiat niteliğinde olmadığı tespit edilen hesaplardaki tutarlar, mahiyetlerine uygun olarak ilgili hesaplara aktarılır. Sozleşmeye bağlı olmaksızın herhangi bir şekilde, finansal kuruluşlara yapılan depoların geri odenmesinin sozkonusu finansal kuruluş tarafından bu fonun kullandırım yerine bağlı kılınması durumlarında da benzeri bir değerlendirmenin yapılması şarttır. Bu durumda, birinci kuruluş tarafından Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yonetmelik hukumleri çerçevesinde gerekli değerlendirmenin yapılması ve varsa, duzeltme sonuçlarının uyarlanmış mali tablolara yansıtılması gereklidir.

Bu Yonetmelik hukumleri çerçevesinde yapılacak denetimde, bankaların menkul değerler cuzdanında yer alan menkul kıymetlerin değerlemesi, bu Yonetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen duzenlemelerde ongorulen değerleme esaslarına gore yapılır.

Borçlanmayı temsil eden menkul kıymetlere ilişkin olarak yapılacak tespitlerde, bu Yonetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen duzenlemelerde yer alan hukumler ve bu konuda Kurumca yapılmış olan açıklamaların dikkate alınması gereklidir. Bu kapsamda, bankaların portfoyunde bulunan borçlanmayı temsil eden menkul kıymetler; vade sonuna kadar elde tutulacaklar ile borsalarda veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda aktif olarak işlem gormeyenler ve rayiç değeri guvenilir bir şekilde tespit edilemeyenler hariç olmak uzere, rayiç değerleri uzerinden, bu esasa gore rayiç değer hesaplamasının dışında bırakılan menkul kıymetler ise, iç verim oranı yontemi kullanılarak iskonto edilmiş değer uzerinden değerlenir.

Hazine Musteşarlığınca 2001 yılı içinde borç takası ihalesi kapsamında ihraç edilen 3 ve 5 yıl vadeli dovize endeksli menkul kıymetler; Hazine Musteşarlığı tarafından yurtdışı piyasalara ihraç edilen 5 Kasım 2004 ve 27 Kasım 2006 vadeli tahvillerin Eurobond piyasasında 31.12.2001 tarihi itibarıyla oluşan ve Reuters TRGLB04=RR ve TRGLB06=RR sayfalarından alınacak getiri (Yield) oranından % 1 duşulmek suretiyle bulunacak oran kullanılarak iskonto edilmiş tutar uzerinden değerlenir. Bu amaçla yapılacak hesaplamada, bir yıla kadar vadeli kupon odemelerinde ilgili kupon odemesi için sabitlenmiş faiz oranı veya değerleme gununde Londra piyasalarında oluşan 1 yıllık LIBOR oranı esas alınır. Bir yıldan uzun vadeli kupon odemelerine esas faiz oranının değişken kısmı(LIBOR), her bir kupon odemesine esas faizin tespit edileceği gune ait ve Reuters RTRSWP1 sayfasından alınacak değişken-sabit faiz swap oranı kullanılarak sabit faiz oranına donuşturulur ve bu şekilde tespit edilecek orana kupon odemelerine esas faiz oranının sabit kısmı(spread) eklenerek bulunacak oran, ilgili donemin kupon getirisi olarak dikkate alınır. Bir yıldan uzun vadeye sahip kupon odemelerinin ara donemlere denk gelen kupon faiz oranları ara donemin bir alt ve bir ust donemindeki faiz oranlarının ortalaması alınarak hesaplanır.

Birinci kuruluş tarafından duzenlenecek raporda, Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Duzen Hesap Planı ve İzahnamesinde yer alan g030/031-Menkul Değerler Cuzdanıh ile g032/033-Menkul Değerler Değer Azalma Karşılıklarıh hesaplarının tamamı alt hesaplar ve tanımlanmış menkul kıymetler bazında tasnif edilerek değerleme esasları kontrol edilir ve denetçi goruşu belirtilir.

Birinci kuruluş tarafından bankaların sunduğu mali tablolar ve ilave bilgilere dayanılarak; bankaların kredileri ve diğer alacakları, bu Yonetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen duzenlemelerde yer alan hukumler çerçevesinde değerlendirilir ve varsa, ayrılması gerekli ilave karşılıklar belirlenerek, duzeltme işlemlerini içeren uyarlanmış mali tablolara yansıtılır.

Bankaların ticari kredi portfoyunun incelenmesinde, tahakkuk ve reeskontlar dahil olmak uzere nakdi ve gayrinakdi krediler toplamı uzerinden; standart nitelikli ve yakın izlemedeki krediler esas alınmak suretiyle toplam ticari kredi portfoyunun en az % 75 i veya en buyuk ilk 200 muşteriye kullandırılan krediler dikkate alınır. Yukarıda belirtilen sınırlara bağlı olmaksızın bankanın dahil olduğu risk grubuna kullandırılan kredilerin tamamı incelenir.

Diğer taraftan, risk grubu oluşturan borçlulara açılan kredilerden herhangi birinin Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yonetmelik hukumleri çerçevesinde donuk alacak haline donuştuğunun tespit edilmesi halinde bahse konu risk grubuna açılan kredilerin tamamı ile bahse konu Yonetmelik hukumleri çerçevesinde donuk alacak haline donuştuğu tespit edilen diğer tum krediler denetçi tarafından incelenir.

Tuketici ve konut kredileri gibi bireysel krediler ile kredi kartları yoluyla edinilen risklerin değerlendirilmesinde, varsa, bankaların istatistiki veriler kullanarak yaptıkları modellemelerin anlamlılığı ve guvenilirliği denetçi tarafından değerlendirilir ve gerekirse, bireysel kredi portfoyleri onemlilik ilkesi dikkate alınarak ornekleme yapmak suretiyle incelenir.

#### Yapılacak incelemede kredilere ilişkin gerekli tum belgeler banka tarafından incelenmeye hazır biçimde denetçiye verilir. Denetçi gerekli belgelerin sağlanamadığı krediler için ihtiyatlılık ilkesi çerçevesinde değerlendirmeyi yaparak goruşunu bildirir.

Bankaların kredileri ve diğer alacakları için aldıkları teminatlar gBankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yonetmelikh hukumleri ve buna ilişkin olarak Kurumca yapılan açıklamalar çerçevesinde değerlenir. Bahse konu teminatların varlığı, sozkonusu teminatların niteliğine gore; sicil kayıtları, son oniki ay içinde duzenlenmiş ekspertiz raporu veya gayrimenkul değerleme şirketi değerleme raporları kullanılarak denetçi tarafından kontrol edilir.

(Ek: RG-02/03/2002-24683) Kanun uyarınca yururluğe konulan duzenlemelere gore ana ortaklık niteliğine sahip olan ve konsolide mali tablolar hazırlama yukumluluğu bulunan bankalarca, mali tabloların ana ortaklık nezdinde konsolide edilmesinden once, Bankaların Kuruluş ve Faaliyetleri Hakkında Yonetmeliğin 22 nci maddesinin (4) numaralı fıkrasında belirtildiği şekilde finansal kurumlar topluluğunun da dahil olduğu risk grubuna kullandırılanların tamamı incelenmek şartıyla, finansal kurumlar topluluğuna dahil ortaklıkların kredileri ve diğer alacakları onemlilik ilkesi dikkate alınarak ornekleme yapılmak suretiyle değerlendirilir ve bunlar için gBankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yonetmelikh hukumleri ve buna ilişkin olarak Kurumca yapılan açıklamalar çerçevesinde işlem yapılır.

# Tahakkuk ve reeskontlar

Birinci kuruluş tarafından, gelir ve gider doğurucu işlemlere ilişkin tahakkuk ve reeskontların ilgili oldukları hesaplar ile birebir ilişki kurularak mevzuata uygun şekilde ve alacak ve borçların ilgili olduğu sozleşme hukumlerine uygun olarak muhasebeleştirilip muhasebeleştirilmediği tespit edilir. Bu tespitin yapılması sırasında denetçi tarafından uygun bulunan ornekleme metotları kullanılır ve kullanılan metot raporda belirtilir.

Bankalarca diğer varlıklar kalemi altında yer alan aktiflerden ek raporlamaya konu olacaklar bu Yonetmelik eki talimatlara ve tablolara uygun olarak duzenlenir. Denetçi tarafından, bankanın diğer aktifler hesap grubu altında izlenen tutarların donuklaştığının veya tahsilinde guçluk olduğunun tespit edilmesi halinde, Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yonetmelik hukumleri çerçevesinde değerlendirilmesinin yapılması ve varsa, duzeltme sonuçlarının uyarlanmış mali tablolara yansıtılması şarttır. Denetçi bahse konu tutarlar hakkındaki goruşlerini ek raporlama kısmında ayrıca sunar. Kamu kurum ve kuruluşlarından olan alacak tutarları için ayrıca denetçi tarafından Bankalarca Karşılık Ayrılacak Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yonetmelik hukumleri çerçevesinde değerlendirme yapılmaz.

(De ğişik son cumle: RG-02/03/2002-24683) 31.12.2001 bilanço donemine ait mali tabloların hazırlanmasında, bankaların yabancı para cinsinden veya yabancı paraya endeksli tum varlık ve yukumluluklerine ilişkin hesaplarına uygulanacak değerleme kuru olarak, ilgili mevzuat ile belirli işlemlere uygulanacak kurun tanımlanmış olması veya bankanın bilanço tarihindeki gişe doviz alış kurunun aynı tarihli T.C. Merkez Bankası doviz alış kurundan mutlak değer olarak yuzde ikibuçuğu aşan oranda farklılık gostermesi durumları hariç olmak uzere, Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Duzen Hesap Planı ve İzahnamesine uygun şekilde donemin son gununde geçerli banka gişe doviz alış kuru esas alınır. Bankaların yabancı para hesaplarına uygulanacak değerleme kurunun T.C. Merkez Bankası kurlarından yuzde iki buçuğu aşan oranda farklılık gosterdiğinin tespiti halinde, aşım tutarı giderilecek şekilde yeniden belirlenen kurlar esas alınır.

Vadeli i şlem ve opsiyon sozleşmeleri ile benzeri diğer sozleşmeler ve yapılanmış finansal urunler

Bankanın dahil olduğu risk grubuna dahil kişilerle yapılanlar dahil olmak uzere, vadeli işlemler ile opsiyon sozleşmeleri ve benzeri diğer sozleşme ve işlemlerin mahiyet itibarıyla gerçek işlem niteliğinde olup olmadığı saptanır.

Vadeli işlemler ile opsiyon sozleşmeleri ve benzeri diğer sozleşmelere ilişkin işlemlerin incelenmesinde, karşı tarafın kredi değerliliğine ilişkin somut kanıtların bulunması durumunda, değerlendirmenin bu kanıtlar dikkate alınarak yapılması, aksi takdirde sozleşmelerin niteliklerine gore işlemin fiktif olup olmadığının saptanması gereklidir.

Vadeli doviz alım ve satım taahhutleri içinde yer alan sozleşmelerle ilgili olarak yapılan işlemlerin; vadesinden once iptal edilmesi, vadesinde nakit olarak gerçekleştirilememesi veya vadelerinin uzatılması, vadesinde ters yonde spot işlem ile kapatılması, aynı gun muhasebe kaydına alınmaması, karşı tarafını oluşturan kişi ve kuruluşların sozleşmedeki taahhudunu yerine getirebilecek mali guce sahip olmaması ve aynı gun yapılan vadeli sozleşmelerin fiyatlarının birbiri ile tutarlı olmaması ve benzeri durumlarda işlemler fiktif işlem olarak kabul edilerek gerekli duzeltme kayıtları yapılır.

#### Yapılanmış finansal urunler ile ilgili bilgiler banka ve denetçi tarafından bu Yonetmelik ekindeki talimatlara ve tablolara uygun şekilde sunulur.

#### Varlık ve yukumluluklere ait diğer hususlar

Bu Yonetmelikte belirtilen inceleme ve değerleme yontemleri kullanılarak elde edilen bulgular dışında, onemlilik ve ihtiyatlılık ilkelerine gore denetçi tarafından yapılacak değerlendirme sonucunda tum varlık ve yukumluluklere ilişkin olarak belirtilmesi gerekli gorulen diğer hususlar da duzenlenecek raporda yer alır.

(Ek: RG-02/03/2002-24683) Bu Yonetmeliğin ikinci bolumunde belirtilen esas ve usuller dahilinde varlıkların paranın cari satın alma gucu esasına gore duzeltme işlemine tabi tutulmasından dolayı oluşan değerleme farkları ile bu Yonetmelik hukumleri çerçevesinde yapılan duzeltmeler nedeniyle oluşan zararlar uzerinden ertelenmiş vergi aktifi ya da yukumluluğu hesaplanmaz.

#### Mali tabloların konsolide bazda hazırlanması

Konsolide mali tablolar, 10 Mayıs 1997 tarih ve 22985 sayılı Resmi Gazetefde yayımlanan gBankaların Konsolide Mali Tablolar Duzenlemesine ve Konsolide Mali Tabloların İlanına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğh hukumlerine uygun şekilde hazırlanır.

(De ğişik: RG-02/03/2002-24683) Birinci fıkrada belirtilen duzenleme uyarınca ana ortaklık nezdinde konsolide edilmeyen iştirak ve bağlı ortaklıklardan Bankalarca Uygulanacak Muhasebe Standartları, Tek Duzen Hesap Planı ve İzahnamesi uyarınca rayiç bedeli saptananlar dışında kalanlardan onemlilik ilkesi dikkate alınarak yapılacak değerlendirme sonucunda belirlenenler konsolide mali tablolara ozsermaye yontemi kullanılmak suretiyle yansıtılır. Diğer iştirak ve bağlı ortaklıların konsolide mali tablolara yansıtılmasında maliyet bedeli esas alınır. Yapılacak duzeltme işlemi sonucunda bu iştiraklere ilişkin değer duşuş karşılıklarının dikkate alınması zorunludur.

(De ğişik: RG-02/03/2002-24683) Finansal kurumlar topluluğuna dahil ortaklıkların birinci fıkrada belirtilen duzenleme uyarınca ana ortaklık nezdinde konsolide edilmesinde ve konsolidasyon kapsamı dışında bulunan ortaklıkların ozsermaye yontemine gore konsolide mali tablolara yansıtılmasında, bu Yonetmeliğin İkinci Bolumu ile 22 nci maddesinin son fıkrasında belirtilen esas ve usuller dahilinde duzeltme işlemine tabi tutulmuş ve denetlenmiş mali tabloları esas alınır.

Bu Yonetmelik hukumlerine istinaden yapılacak tespitler neticesinde ortaya çıkan ozkaynak tutarı dikkate alınarak, bankanın, Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçulmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yonetmelik kapsamında konsolide ve konsolide olmayan şekilde hesaplanacak sermaye yeterliliği oranının ve bu oranların yuzde sekizin altında olması halinde yuzde sekize ulaşabilmek için gereken sermaye tutarının da bu Yonetmelik ekindeki talimatlara ve tablolara uygun şekilde rapora eklenmesi gereklidir.

İlgili bankanın bilanço donemi itibarıyla sermaye yeterliliğinin konsolide ve konsolide olmayan bazda hazırlanmasında, Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçulmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yonetmelik ile ek ve açıklamaları esas alınır. Bahse konu Yonetmelik hukumleri çerçevesinde piyasa riski hesaplanmasında soz konusu Yonetmelikte detayları belirtilen standart metot kullanılır.

Bu Yonetmeliğin 12 nci maddesinin son fıkrası hukmune gore yedek akçe olarak gosterilen tutarlar sermaye yeterliliği standart oranının hesaplanmasında ana sermaye unsuru olarak dikkate alınır.

Birinci kuruluş tarafından duzenlenen denetim raporu, ikinci kuruluş tarafından Bağımsız Denetim İlkelerine İlişkin Yonetmelik ve bu Yonetmelik hukumleri çerçevesinde bağımsız denetim ilke ve esaslarına uygunluk bakımından incelenir. İkinci kuruluş tarafından duzenlenen raporda, ilk kuruluş tarafından duzenlenen raporun incelenmesi sonucu tespit edilen eksiklik ve hataların mali tablolar uzerindeki olası etkileri açıkça belirtilir. İkinci kuruluş tarafından yapılacak değerlendirmelere ilişkin ek talimatlar ve raporlama tabloları Kurum tarafından ayrıca duyurulur. İkinci kuruluş tarafından duzenlenen rapor, birinci kuruluş tarafından duzenlenen raporun kendisine gonderilmesini izleyen onbeş iş gunu içinde tamamlanarak ilgili bankaya ve Kuruma gonderilir.

İkinci kuruluş, birinci kuruluş denetçisinin denetimleri sırasında duzenlemiş olduğu çalışma kağıtlarını inceleme yetkisini haizdir.

## Dorduncu Bolum

## Diğer Hususlar

Bankalar, denetlemeler ve incelemeler sırasında denetçi tarafından gerekli gorulen bilgi ve belgeleri denetçiye sağlamakla ve istenilen açıklamaları yapmakla yukumludur. Bu uygulama ile ilgili olarak banka ve denetçi tarafından açıklık bulunmayan ve tereddut edilen durumlarda Kuruma danışılır. Denetçiye sunulan bilgilerin ve mali tabloların doğruluğundan ve guvenilirliğinden banka sorumludur.

Denetçi tarafından bankaların sunduğu mali tablolar ile ilave tum bilgi ve belgelerin guvenilirliği bakımından gerekli olabilecek tum dokumantasyonun yapıldığına ve incelemelerde kayıtların belgelere uygun olarak tutulduğunun tespit edilmesine gerekli ozen gosterilir.

# Olağanustu durumları bildirme

Denetçi, denetlemeler ve incelemeler sırasında bankanın bazı işlemlerini kayıt dışında bıraktığını veya usulune uygun olarak muhasebeleştirmediğini veya benzeri hususların bankanın durumunu onemli bir şekilde etkileyeceğini tespit ettiği takdirde, raporun tamamlanmasını beklemeksizin, durumu derhal Kuruma bildirmekle yukumludur.

Birinci ve ikinci kuruluş ile bankalar arasında yapılacak sozleşmelerin birer orneği Kuruma gonderilir. Birinci ve ikinci kuruluşlarca yapılacak denetim ucretleri ilgili bankalarca karşılanır. İkinci kuruluşların bu Yonetmelik kapsamında yapacakları denetim karşılığı bankalardan talep edebilecekleri azami ucret Kurulca belirlenir.

#### Denetim ve inceleme sonuçları

Bankalar ve kuruluşlar denetim ve inceleme sonuçlarını Kurumun yazılı izni olmaksızın hiç bir şekil ve surette açıklayamazlar.

Birinci ve ikinci kuruluşlarca yapılan denetim ve incelemeler sonucu ortaya çıkan ve Kurumun değerlendirmesinden geçtikten sonra bankalara gonderilen uyarlanmış mali tablolar Bankacılık Sektoru Yeniden Yapılandırma Programının Uygulama Esas ve Usulleri Hakkında Yonetmelik hukumlerinin uygulanmasına esas oluşturur.

####

#### Yetki

Bu Yonetmelikte açıklık olmayan hallerde uygulamayı duzenlemeye Kurul, bu Yonetmelik eki talimat ve raporlamalar, istenecek ilave bilgiler, duzenlenecek formlar ve oluşabilecek tereddutlere ilişkin olarak Kurum ek duzenleme ve açıklamalar yapmaya yetkilidir.

#### Yururluk

Bu Yonetmelik yayımı tarihinde yururluğe girer.

Bu yonetmelik hukumlerini Bankacılık Duzenleme ve Denetleme Kurumu yurutur.

\-----------------------------

*Y onetmeliğin eklerine 01/02/2002 ve 02/03/2002 tarihli Resmi Gazetelerden ulaşabilirsiniz.