DSİ YERALTISULARI TEKNİK YÖNETMELİĞİ

DS İ YERALTISULARI TEKNİK YÖNETMELİĞİ

B ÖLÜM I

GENEL H ÜKÜMLER

1. YÖNETMELİĞİN UYGULAMA ALANI

1.1. Belge işleri :

Yeraltısuları hakkında 167 sayılı Kanun'un 8, 9, 10 ve 11. maddeleri gereğince, Yeraltısuları Tuzuğunun 4. ve 5. maddelerinde açıklanan yeraltısuyu arama, kullanma, ıslah ve tadil belgeleri ile ilgili işlemler, bu Yonetmelikte tanımlandığı şekilde yapılırlar.

1.2. Yeraltısuyu araştırılması ve işletilmesi amacıyla yapılacak etudler :

Yukarıda 1.1 maddesinde anılan belgelerin verilebilmesi için yapılması gerekli olan ve bu Yonetmeliğin II. Bolumunde tanımlanan yeraltısuyu etudleri, Yonetmelikte belirtildiği şekilde yapılırlar.

1.3. Kuyu Yapımı :

Yeraltısuları hakkında 167 sayılı Kanun'un 8, 10 ve 11; Yeraltısuları Tuzuğunun 4. maddesinde belirtilen kuyuların açılmasında uyulması gerekli butun teknik işler, bu Yonetmelikte açıklanmıştır. Yeraltısuları Tuzuğunde belirtildiği uzere, her turlu formasyonda her turlu araç ve gereçle açılan 10 m. den sığ kuyular, 167 sayılı Kanunun 8 inci maddede (a) şıkkında bahis konusu edilen «elle açılan kuyular» sayılmakta ve Yonetmeliğin uygulama alanına girmemektedirler.

1.4. Galeri-Tunel, Keson Kuyu, Kehriz ve Drenaj Yapımı :

Yeraltısuları hakkında 167 sayılı Kanun'un 8. maddesinin (b) bendinde ve Yeraltısuları Tuzuğunun 5. maddesinde belirtildiği uzere; yeraltısuyundan içme, sulama, kullanma veya diğer maksatlar için inşa edilecek boyları ve kesitleri ne olursa olsun, her turlu yatay veya eğik galeri, tunel keson kuyu, drenaj ve kehrizlerin yapımı, tadili ve ıslahı ile ilgili teknik çalışmalar, bu Yonetmelikte tanımlandığı şekilde yapılırlar.

1.5. Yeraltısuyunun işletilmesi:

İçme, kullanma, sulama ve diğer maksatlar için inşa edilecek kuyu, galeri-tunel, keson kuyu, drenaj ve kehrizler ile yeraltısuyu işletmesinde, bu Yonetmeliğin V. Bolumunde belirtilen hususlara uyulması zorunludur.

2. BELGE İŞLERİ

2.1. Belge alınacak işler :

167 sayılı Yeraltısuları Hakkında Kanunun 8. maddesinin (a) ve (b) fıkralarındaki işlerle, Yeraltısuları Tuzuğunun 9 uncu maddesinde belirtilen işleri yapacaklar için, Devlet Su İşleri Gene! Mudurluğunden belge alınması zorunludur. Bunlar, aşağıda sayılan belgelerdir :

2.1.1. Yeraltısuyu arama belgesi

2,1.2 Yeraltısuyu kullanma belgesi

2.1.3. Islah ve tadil belgesi

2.1.4. Sondorluk, Kuyuculuk, Galeri, Tunelcilik yeterlik belgesi.

2.2. Belge için başvurma :

Belge almak isteyen kimse, istediği belge ile ilgili, orneği 2.7. maddesinde gorulen belge isteme formlarını, en yakın DSİ. Ünitesine başvurarak veya en yakın idare amiri vasıtasıyla temin eder. Bu formu eksiksiz, doğru ve aşağıdaki hususlara uygun olarak doldurur. İlgili DSİ. Teşkilatına veya idare amirine verir.

Belge almak için muracaat eden kimsenin sırasını, isteklinin DSİ. Teşkilatına veya en yakın idare amirine baş vurduğu tarih, DSİ. nin belge isteyen kimseye cevap vereceği bir aylık surenin başlangıcını da dilekçe ve eklerin noksansız olarak DSİ Teşkilatına resmen ulaştığı tarih belli eder. Belge isteyen kimseye, isteği uzerine muracaat tarihini gosterir bir makbuz verilir.

2.2.1. Arama Belgesi isteme formu ve ekleri :

(Form No : 2.7.1. Yeraltısuyu Arama Belgesi isteme formu)

2.2.1.1. **(De ğişik:RG-7/6/2011-27957) **DSİ tarafından hiç etut edilmemiş olan sahalarda A tipi Yeraltısuyu Arama Belgesi isteme formu kullanılır ve bu forma, aşağıda açıklanan bilgileri havi belgeler eklenir :

2.2.1.1.1. Her hangi bir yerde, aynı anda veya fasılalı olarak 5 den fazla kuyu açılması istenildiği takdirde; havzanın, II. Bolumde sozu edilen esaslar dahilinde yapılacak hidrojeolojik detaylı etud raporlarından ve eklerinden uçer takım;

2.2.1.1.2. Aynı anda veya fasılalı olarak 5 adetten az kuyu açılması istenildiği takdirde, kuyu lokasyonlarını içine alan sahanın II. Bolumde sozu edilen esaslar dahilinde yapılacak hidrojeolojik on etud raporundan ve eklerinden uçer takım;

2.2.1.2. DSİ. tarafından hidrojeolojik etudu yapılmış olan sahalarda B tipi yeraltısuyu arama belgesi isteme fonu kullanılır ve bu forma ne miktar kuyu açılırsa açılsın, her bir kuyu için kuyu yerini ve su noktalarını gosterir detaylı bir kroki eklenir.

2.2.1.3. Yeraltısuyu aranacak havza veya alan DSİ. tarafından etud edilmiş olsun veya olmasın, arama belgesi isteme formuna Yeraltısuları Kanununun 17 nci ve Yeraltısuları Tuzuğunun 7 nci maddesinde belirtilen teknik elemanlarca yapılmış ve kuyuda yapılacak her turlu işlemle, kuyunun çap ve derinliklerini gosterir kuyu projeleri eklenir. Projeler her kuyu için ayrı ve uçer adet olarak tanzim edilir.

2.2.2. Kullanma Belgesi isteme formu ve ekleri :

Açılmış olan yeraltısuyu arama kuyusunda bulunan suyun, işletilmesi istenildiği takdirde; kullanma belgesi isteme formu ve eklerinin, ilgili DSİ. Bolge Mudurluğunce onayını takiben, muracaat sahibine kullanma belgesi verilir. Kullanma Belgesi İsteme formunun (Form No. 2.7.3.) ekleri aşağıda sırasıyla gosterilmiştir.

2.2.2.1. Doğru ve muntazam olarak doldurulmuş kuyu kayıt defterinden iki adet;

2.2.2.2. Su evsafının kullanma maksadına uygun olduğunu gosterir kimyasal su analiz raporunun aslı ile onaylı iki kopyası;

2.2.2.3. İki adet kuyu kutuğu ile, pompa karakteristiklerine ait grafiklerden uçer takım.

2.2.3. Islah ve tadil belgesi isteme formu ve ekleri :

Islah ve tadil edilmesi istenilen kuyu ve galeriler için ıslah ve tadil belgesi alınması zorunludur. Bunun için ıslah ve tadil belgesi isteme formunun doldurulması lazımdır. Form No.: 2.7.5.) Bu forma aşağıda açıklanan bilgiler eklenir.

2.2.3.1. Kuyu veya galerinin, son durumunu gosterir onaylı kutuğu;

2.2.3.2. 1/50 olçekli tadil projesi ve luzumlu tafsilat resimleri;

2.2.3.3. Islah veya tadil gerekçesini açıklayan bir rapor;

2.2.3.4. Kullanma belgesi;

2.2.4. Yeterlik belgesi isteme formu ve ekleri :

Form No : 2.7.7.)

Yeraltısuyu temin etmek maksadıyla, yeraltısuyu ile ilgili işlerde çalışacak sondor, kuyucu, galerici ve tunelcilerin, bu işleri yapabilmeleri için yeterlik belgesi almaları zorunludur.

Yeterlik Belgesi alabilmek için :

2.4.1. Turk vatandaşı olmak;

2.2.4.2. En az ilkokulu bitirmiş olmak;

2.2.4.3. Sağlık bakımından bu gibi işlerde çalışmaya bedenen musait olmak;

2.2.4.4. Mesleğinde yeteri kadar tecrubeli bulunmak (1. sınıf belge alacakların, en az 7 yıl; II. sınıf belge alacakların, en az 4 yıllık tecrubesi bulunmak);

2.2.4.5 DSİ. ce açılacak sınavda başarı gostermek lazımdır.

İstekli, yukarıdaki hususlara ait ekler ve belge isteme formu ile DSİ. Genel Mudurluğunce ilan edilen sınav tarihinden en az 15 gun evvel, DSİ Genel Mudurluğu ilanında belirtilen yere muracaat etmek zorunluluğundadır.

Uygun gorulduğu takdirde; dilekçe sahibine, sınava girebileceğini sınav gununu, yerini ve saatini bildirir fotoğraflı ve onaylı bir sınava giriş kartı verilir. Sınava giriş kartında yazılı gun ve saatte sınavda bulunmayanlar, o yıl için imtihana girme haklarını kaybederler. Ellerinde giriş kartı bulunmayanlar hiçbir şekilde sınava giremezler.

2.3. Belgelerin verilişi:

2.3.1. Arama, Kullanma, Islah ve Tadil Belgeleri :

Konuya gore doldurularak, ilgili DSİ Bolge Mudurluğune verilen arama kullanma, ıslah ve tadii belgesi isteme formu ve ekleri; mahallinde ve buroda, hukuki, jeolojik, hidrojeolojik ve muhendislik bakımlarından incelenir. Uygun gorulduğu takdirde, her bir eki «Kontrol edilmiştir» damgasıyla muhurlenir ve kontrol eden tarafından imzalanır, konu ile ilgili izin belgesi doldurulur ve Bolge Mudurluğunun onayını takiben; belgenin beyaz renkli orijinali ile kontrol edilmiş rapor ve eklerinden tam bir takım istekliye verilir. Yeşil renkli kopya ile kontrol edilmiş bulunan form ve eklerinden birer takım DSİ Yeraltısuları Dairesi Başkanlığına gonderilir. Belgenin pembe renkli kopyası ve belge isteme formu eklerinden bir takım da, DSİ Bolge Mudurluğunde alıkonulur. Muracaat sahibine; belge ile birlikte, her kuyu veya galeri için onaylı, biri doldurulup İdareye geri verilmek uzere, 2 adet boş kuyu kayıt defteri verilir. Belge formuna eklenmiş bulunan rapor, proje, harita vs. gibi dokumanların tetkiki neticesinde, eksik ve hatalı hususlarla karşılaşıldığı takdirde, evrakın iki takımı, bu hususları açıklayıcı bir yazı ile, dilekçe sahibine iade edilir. Diğer takım Bolge Mudurluğunde muhafaza edilir.

**2.3.2. Yeterlik belgesi **:

Yeterlik belgesi almak için, DSİ Genel Mudurluğune zamanında ve gerektiği şekilde başvuranlar için aşağıdaki dallarda sınav yapılır.

2.3.2.1.

1-- I, Sınıf Rotari Sondorluğu Yeterlik Belgesi

2 -- I. Sınıf Darbeli Sondorluğu Yeterlik Belgesi

3 -- 1. Sınıf Galeri - Tunelci - Kuyucu Yeterlik Belgesi

4 -- lI.Sınıf galeri-tunelci-kuyucu Yeterlik Belgesi

5 -- II. Sınıf darbeli sondorluğu Yeterlik Belgesi

6 -- II. Sınıf Galeri - Tunelci - Kuyucu Yeterlik Belgesi

7 -- Hafif Araç Sondorluğu

Bu sınavları başaranlara katıldıkları sınavın dalını, sınıfını ve tarihini gosterir DSİ Yeraltısuları Dairesince Onaylı Yeterlik Belgeleri verilir. Belge sahipleri sadece belgelerinde belirtilen dallarda çalışabilirler.

**2.4. Yeterlik belgesi sınavları **:

Yeterlik belgesi sınavları, aşağıdaki şartlara uygun olarak yurutulur:

2.4.1. Yeterlik Belgesi almak isteyenler için DSİ Genel Mudurluğunce açılacak sınavlar, her yıl 1 Ocak ile 31 Mart tarihleri arasında yapılır. Sınav gunleri ve yerleri, sınavdan en az 30 gun once DSİ Genel Mudurluğunce ilan olunur.

2.4.2. Sınavlar nazari ve ameli olmak uzere iki şekilde olur, nazari sınavlar, yazılı; ameli sınavlar, sozlu sınav veya fiili tatbikat şeklinde yapılır.

2.4.3 Sınavlarda değerlendirme 100 puvan uzerinden olup, en az 50 puan alan başarılı sayılır. Hem ameli, hem nazari sınav yapılan hallerde, iki sınavın ortalaması alınır. Genel başarı için katsayılarla çarpılarak bulunan ortalamanın en az 65 olması gereklidir.

2.4.4. Sınav sonuçları bir liste halinde, sınav yerinde 1 hafta sure ile ilan edilir.

2.4.5. Sınavlarda; not ortalamaları 65'ten yukarı olduğu halde sadece tek dersten başarı gosteremeyenler, daha sonraki yıllarda, yalnız başarı gosteremedikleri dersten sınava girerler.

2.4.6. Sınav Konuları :

2.4.6.1. Butun dallar için muşterek dersler ;

A. Matematik (Katsayısı : 1)

B. Pompa bilgisi (Katsayası : 1)

C. Makina ve motor (Katsayısı : 1)

D. Yeraltısuları mevzuatı (Katsayısı : 1)

E. Su verim deneyleri (Katsayısı : 1)

2.4.6.2. I. Sınıf Rotari ve Darbeli Sondorluğu için ilave dersler.

F. Sondaj Tekniği (Katsayısı : 4)

G. Yeraltısuyu Jeolojisi (Katsayısı : 1)

2.4.6.3. I. Sınıf Rotarİ ve Darbeli Sondorluğu ile Hafif Araç Sondorluğu için ilave ders

F. Sondaj Tekniği (Katsayısı : 5)

2.4.6.4. I. Sınıf Galeri-Tunel ve Kuyucular için ilave dersler:

F. Galeri, Tunel ve kuyu inşa tekniği ve tahkimatı (Katsayısı : 3)

G. Barutçuluk Bilgisi (Katsayısı : 1]
H. Jeoloji Bilgisi (Katsayısı : 1)

2.4.6.5. II. Sınıf Galeri - Tunel ve kuyucular için ilave dersler :

F. Galeri, tunel ve kuyu inşa tekniği ve tahkimatı (Katsayısı : 4)

G. Barutçuluk Bilgisi (Katsayısı: 1)

       2.4.7.  Sınav Mufredatı :

2.4.7.1. Matematik yazılı sınav mufredatı :

Aritmetik işlemler; Alan ve Hacim işlemleri; Uzunluk, Ağırlık, Zaman, Hız birimleri ve donuşumleri,

2.4.7.2. Pompa bilgisi yazılı sınam mufredatı :

Tulumba çeşitlen, çalışma prensipleri, montaj ve demontajları, arızaları, bakımları.

2.4.7.3. Makina ve motor yazılı sınav mufredatı :

Motor çeşitleri, sondaj yardımcı makinaları çeşitleri, makina ve motorların çalıştırılmaları, koruyucu bakım, peryodik bakım,

2.4.7.4. Yeraltısuları mevzuatı yazılı sınav mufredatı : Yeraltısuları Kanunu, Yeraltısuları Tuzuğu, Belgeler

2.4.7.5. Su verim deneyleri yazılı sınav mufredatı :

Deney çeşitleri gayeleri; yapılışları; kıymetlendirilmeleri (yalnız I. sınıf için)

2.4.7.6. Sondaj tekniği nazari ve ameli sınav mufredatı :

Sondajın amaçları; kuyu yapım metodları; tecrit borulama ve filtreleme işlemleri; çakıllama; yıkama; geliştirme metodları; kuyu ağzı yapımı; sondaj ve kuyu emniyeti; rapor tutulması; sondaj makinasının (her dal için kendi makinası hakkında) ve sondaj malzeme ve ekipmanlarının kullanılmaları (her dal için kendi malzeme ve ekipman hakkında); sondaj sıvısı (rotari sondorluğunde); numune alma (her dal için kendi ozel metodları hakkında); onarma ve kurtarma işlemleri (yalnız birinci sınıf sondorlere); şantiye duzeni (yalnız birinci sınıf sondorlere); sondaj hesapları (yalnız birinci sınıf sondorlere)

2.4.7.7. Yeraltısuyu jeolojisi sozlu ve yazılı sınav mufredatı :

Su taşıyan formasyonların cinsleri, ozellikleri; su sondajlarında geçilen formasyonlar ve ozellikleri; akifer cinsleri ve ozellikleri, yeraltısuyunun hareketi ve bulunuşu hakkında bilgiler.

2.4.7.8. Galeri, tunel ve kuyu inşa tekniği ve tahkimatı; sozlu ve yazılı sınav mufredatı :

İnşa metodları; delici makinaların ve ekipmanların kullanılışı; tahkimat nevileri ve yapılışı; numune alınması; kayıt ve raporlar; emniyet tedbirleri, tecrit işlemleri, ray doşeme, onarım ve kurtarmalar (yalnız birinci sınıf için), pusula kullanma (yalnız birinci sınıf için).

2.4.7.9. Barutçuluk bilgisi yazılı sınav mufredatı :

Barutçuluk malzemesi, çeşitleri, kullanılması, korunması; ateşleme ve emniyet tedbirleri; kayıt işlemleri.

2.4.7.10. Jeoloji bilgisi sozlu sınav mufredatı :

Jeolojik formasyonlar, ozellikleri ve oluşumları; kayaçların tanınması, formasyon yapısının galeri ve tunel inşasıyla olan ilişkileri yeraltısuyunun oluşumu ve hareketi,

2.5.** Belgelerin tescil: **:

DSİ Bolge Mudurluklerince verilen belgelerin, DSİ Yeraltısuları Dairesine gonderilen suretleri ve ekleri, anılan Daire Başkanlığında «Dokumanların tasnifi ve tescili ile ilgili talimat» gereğince tescil edilerek saklanır.

2.6. **Belgelerin ve i şlemlerin kontrolu **:

Belge sahipleri; DSİ Yeraltısuları Dairesi Başkanlığınca veya DSİ Bolge Mudurluklerince verilmiş olan «Belge kontrol yetki kartları»na sahip yetkililerin, kanunlara uygun şekilde yapacakları kontrollarda, belgelerini gostermek ve yapılan işler hakkında her turlu bilgiyi vermekle zorunludurlar. Belge kontrol yetki kartlarının, fotoğraflı ve ilgili makam tarafından onaylanmış olması gereklidir.

Yeterlik Belgesi almış bulunan kimseler, kanunlara, tuzuğe ve yonetmeliğe uygun olarak iş yapmak, kayıtları doğru tutmak, formları eksiksiz ve doğru olarak doldurmak zorunluluğunda olup, bunlara uymayanlara DSİ'ce 1. defasında ihtar verilir; 2. defasında 6 ay muddetle yeterlik belgeleri geri alınır; 3. defasında ise, yeterlik belgeleri iptal edilir.

2.7. Formlar:

Yeraltısuyu ile ilgili işlerde kullanılacak form ornekleri sıra ile gelecek sayfalardadır.

2.7.1. (De ğişik:RG-7/6/2011-27957) YERALTISUYU ARAMA BELGESİ İSTEME FORMU

Form No : 2.7.1.

Belge Tipi : ……

DS İ ……………….. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE

** ……………….**

1.** **M uracaat Sahibi : ……………………………………………

** **T.C. Kimlik Numarası: ………………………..

    Adresi                         :  ………………………...

2. Arazinin

a) İli …………………… e) Yuzolçumu …………………

b) İlçesi ……………… . f) Koordinatı** ………………...**

c) Beldesi …………….... g) Havza Adı**… ………………..**

d) Koy veya Mh. ………. h) Ova Adı**… ………………….**

  **3.    Teknik Elemanın **(Teknik Sorumlu)

        a) Adı Soyadı………… …..                            İmzası…………………

        b) Mesleği ………… …... ..

        c) Diploma-Oda Sicil No : …

        d) Adresi. ………………………………

4. Sondor, Kuyucu, Galericinin :

        a) Adı Soyadı………… …..                             İmzası…………………

        b) Yeterlik Belge dalı tarihi ve No: ………… ……... ..

        c) Adresi. ………………………………

5. Kuyunun 6. Galerinin

a) Tipi : ………………… a) Kesiti : …………………

b) Delme usulu : ……… . b) Açma usulu : ……….…

c) Adedi : …………….... c) Adedi : …..…………....

7.** ****Talep edilen su miktar ı **……….. Ton/gun ……….. Ton/yıl

Yukarıda belirtilen ve ilişik haritada sınırları gosterilen arazimde…….. adet ……………. açtırmak suretiyle ve …………….. işinde kullanmak amacıyla yeraltısuyu aramak istiyorum, 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanunun 9 uncu maddesi uyarınca tarafıma bir arama belgesi verilmesini arz ederim. ……/……/ 20……

Eki: 1) A tipi belge için hidrojeoloji raporu (3 takım).

               2) Kuyu projesi (kuyu yeri krokili) (3 takım).

3) Kuyu açılacak arazinin onaylı tapu fotokopisi.

               4) İhtiyaç belgesi.

2.7.2. (De ğişik:RG-7/6/2011-27957) YERALTISUYU ARAMA BELGESİ FORMU

** T.C.** Form No : 2.7.2.

** Çevre ve Orman Bakanlığı** Belge No : ……..

DS İ ………….. Bolge Mudurluğu Belge Tarih i: ……

                                                                                                                                         **Belge Tipi:** ………

YERALTISUYU ARAMA BELGES İ

** Belge Sahibi** : ……………………………………

    T.C. Kimlik Numarası :  ……………………………………

     Adresi         :  …………………………………....

2. Teknik Sorumlu :…………………………………………

** **a) Adı Soyadı :………… …………………..

        b) Mesleği                        :………… …... ……………..

        c) Diploma-Oda Sicil No : …………………………….

        d) Adresi.                    : ………………………………

3. Sondor, Kuyucu, Galerici :…………………………

** **a) Adı Soyadı :……………………………...

        b) Mesleği                        :……………...……………….

        c) Diploma-Oda Sicil No : ……………………………...

        d) Adresi.                    : ………………………………

4. Arama Yapılacak Arazinin :………………………………..

** ** a) İli :…………………… e)Yuzolçumu : …...……m2 ** **

        b) İlçesi : …………………     f) Koordinatı **… … ………...**

c) Beldesi:……………….. g) Havza Adı**… …………….**

d) Mh. veya koyu : ………. h) Ova Adı**… ……………….**

5. Kuyunun : 6. Galerinin

a) Tipi : …………………… a) Kesiti :……………………

b) Delme usulu : ………… b) Açma usulu :………… …

c) DSİ No. su : ………….

Talep edilen su miktar ı :………..Ton/gun ……….. Ton/yıl

…………..tarihli dilekçe ile usulune uygun olarak yapılan muracaat incelenerek, yukarıda yuzolçumu ve yeri belirtilen alan içerisinde ve yukarıda belirtilen kişilerce yeraltısuyu aramak amacıyla ekli ve onaylı projesine uygun bir adet………….inşasına sakınca gorulmediğinden, 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanunun 9 uncu maddesi uyarınca bir yıl sureli olarak bu arama belgesi verilmiştir.

                                                                                                                                         DSİ……….Bolge Md.

Eki : 1) Hidrojeolojik Rapor (1 takım)

             (A tipi belgelerde)

       2) Kuyu Projesi (krokili) (1 adet)

3) Kuyu açılacak arazinin onaylı tapu fotokopisi.

2.7.3. (Değişik:RG-7/6/2011-27957) YERALTISUYU KULLANMA BELGESİ İSTEME FORMU

** Form No : 2.7.3.**

DS İ ……………….. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE

                                                                        **… …………………….**

M uracaat Sahibi : …………………………………………..

T.C. Kimlik Numarası : …………………………………………

Adresi :……………………………………………

  **2.    Teknik Sorumlu** :…………………………………………



        a) Adı Soyadı :………… …..                      İmzası:…………………

        b) Mesleği :………… …... ..

        c) Diploma-Oda Sicil No : …..

        d) Adresi: ………………………………

3. Sondor, Kuyucu, Galerici :…………………………………..

        a) Adı Soyadı :………… …..                        İmzası :…………………

        b) Mesleği :………… …... ..

        c) Diploma-Oda Sicil No : …

        d) Adresi: ………………………………

4. Kuyu/Galeri Yeri

İli :………………...………………

İlçesi :…………………….…………...

Beldesi :………………………………...

Koy veya Mh. :…………………………….…..

Kuyunun DSİ No.su :………………………………...

Koordinatı :…………………………………

Havza Adı :…………………………………

Ova Adı :…………………………………

5.** **Kuyu/Galeri Verimi

        Pompajla                               :…………………………… _l_ /sn                 

        Artezyen                               :……………………………. _l_ /sn

        Statik Seviye                         :……………………………m

        Dinamik Seviye (pompajda) :……………………………m 

        Çekilecek su miktarı             :…..Ton/gunde ve….. Ton/ yılda 

        Çekilecek suyu temine

         yetecek enerji miktarı          :…………………………kWh

        Sayaç Numarası**                     :……………………………….**

        Kullanma amacı                    :………………………………

Yukarıda yeri ve ekli kutuğunde durumu açıklanan ve …………… bulunan suyu kullanmak istiyorum. Bu hususta, 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanunun 10 uncu maddesi gereğince tarafıma bir yeraltısuyu kullanma belgesi verilmesini arz ederim.

Eki : 1) Kuyu kutuğu (3 adet)

            2) Pompaj programı (3 adet)

            3) Analiz raporu (3 adet)

                (kullanma amacına uygun)

4) Kuyu açılan arazinin onaylı tapu fotokopisi

Not: Kuyu kutuğunun biri onaylanarak muracaatçıya geri verilecektir.

2.7.4. (Değişik:RG-7/6/2011-27957) YERALTISUYU KULLANMA BELGESİ FORMU

** T.C.** ** Form No : 2.7.4.**

** DSİ Genel Mudurluğu Belge No : ……..**

** …………….. **Bolge Mudurluğu Belge Tarihi: ……

YERALTISUYU KULLANMA BELGES İ

** Belge Sahibi** :…………………………………………

    T.C. Kimlik Numarası**:**   …………………………………………                                                                  

Adresi                           : …………………………………………

2. Teknik Sorumlu

** **a) Adı Soyadı :………………………………

        b) Mesleği                        :………………………………

        c) Diploma-Oda Sicil No : ……………………………...

        d) Adresi                           …………………………….

3. Sondor, Kuyucu, Galerici

        a) Adı Soyadı                                :………………………………                           

        b) Mesleği                                      :………………………………

        c) Diploma-Oda Sicil No : ………………………………

        d) Adresi.                       : ………………………………



  **4.    Kuyu/Galeri Yeri**

İli :………………...………………

İlçesi :…………………….…………...

Beldesi :………………………………...

Koy veya Mh. :…………………………….…..

Kuyunun DSİ No.su :………………………………...

Koordinatı :…………………………………

Havza Adı :…………………………………

Ova Adı :…………………………………

   **5 .    Kuyu/Galeri Verimi**

** **Pompajla :…………………………… l/sn.

        Artezyen                               :……………………………. l/sn.

        Statik Seviye                         :……………………………m

        Dinamik Seviye (pompajda) :……………………………m 

        Çekilecek su miktarı             :….. Ton/gunde ve ….. Ton/ yılda

** **Çekilecek suyu temine

         yetecek enerji miktarı          :…………………………kWh

        Sayaç Numarası                    :………………………………

        Kullanma amacı                    :………………………………….

………………. tarihli dilekçe ile yukarıda yeri belirtilen ………………… kullanmak

istediğini bildiren …………….. 'ın muracaatı uzerine yapılan inceleme sonucu, isteğin kanun, tuzuk ve yonetmelik hukumlerine uygun olduğu anlaşıldığından, suyun yalnız ……………… amacıyla kullanılması şartıyla bu kullanma belgesi verilmiştir.

   Eki  : 1)  Kuyu kutuğu (3 adet)

2) Pompaj programı (3 adet)

Analiz raporu (3 adet)

             (kullanma amacına uygun)  

       4) Kuyu açılan arazinin onaylı tapu fotokopisi

1- Belge sahibine aittir. Başkasına devredilemez.

2- Kuyu yeri ekli kroki uzerinde gosterilmiştir.

3- Bu belge formda tarif edilen yere ait olup başka yer için kullanılamaz.

4- Alınacak su formda belirtilenden fazla olmaz.

5- Artezyen kuyular, yonetmelikte yazıldığı şekilde tecrit edilir. Basınçlı suyun muhafaza

borusu dışından, yuzeye çıkarak bataklık yapmasına veya ust tabakadaki yeraltısuyuna

karışarak civar kuyulardan dışarı akmasına ve etrafa zarar vermesine meydan verilmez.

6- Pompaj programı, 3 uncu maddedeki çekilecek su miktarını aşmamak şartıyla, çekimin yılın hangi aylarında veya gunun hangi saatlerinde olacağının, kuyu sahibinin isteği ve DSİ'nin musaadesiyle tespit edilmelidir.

NOT: Yeraltısuyu Kullanma Belgesinin arka yuzudur.

**2.7.5. (Değişik:RG-7/6/2011-27957) **ISLAH VE TAD İL BELGESİ İSTEME FORMU

** DSİ ……………….. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE**

……………….

** Form No : 2.7.5.**

M uracaat Sahibi : ………………………………..

T.C. Kimlik Numarası** :** ……………………………….
```
        Adresi                                            :  ……………………………….
```
Kuyu/Galeri Yeri

İli :………………...………………

İlçesi :…………………….…………...

Beldesi :………………………………...

Mahallesi veya koyu. :………………………………...

Kuyunun DSİ No.su :………………………………...

Koordinatı :…………………………………

Havza Adı :…………………………………

Ova Adı**** :…………………………………

Kuyu/Galeri Verimi

(Islah ve Tadili istenen kuyunun)

        Pompajla                               :…………………………… l/sn                

        Artezyen                               :……………………………. _l/_ sn

        Statik Seviye                         :……………………………m

        Dinamik Seviye (Pompajda) :……………………………m 

        Çekilecek su miktarı             :…..Ton/gunde ve….. Ton/ yılda 

        Çekilecek suyu temine 

        yetecek enerji miktarı            :…………………………kWh

        Kullanma amacı                     :………………………………….

4. Kuyuda yap ılacak ıslah veya tadilat :

  ……………………………………………………………………..

  ………………………………………………………………..........

5. **Islah ve tadil sonucu çekilecek su: **…... Ton/gun.......Ton/yıl

Islah ve tadil i şinin teknik sorumlusu : ……………………..
** Islah ve tadil işinde çalışacak sondor veya galerici :………**

** ………………………......................................................................**

            Yukarıda yeri ve ozellikleri açıklanan kuyuda/galeride, ekli projesinde gosterildiği şekilde ıslah ve tadil yapmak istiyorum. Bu hususta 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanunun 11 inci maddesi gereğince, tarafıma bir ıslah ve tadil belgesi verilmesini arz ederim.





                                                                                                                         Tarih ve imza



            Eki  :       1) Islah ve tadil projesi (2 adet)

2) Onaylı kuyu kutuğu (1 adet)

Tadil gerekçe raporu (1 adet)
Kullanma belgesi (1 adet)

2.7.6. (De ğişik:RG-7/6/2011-27957) ISLAH VE TAD İL BELGESİ FORMU

** T.C.** Form No : 2.7.6.

        **DS İ Genel Mudurluğu **                                                                                         Belge No : ……..

** ……………**nci Bolge Mudurluğu Belge Tarihi:……

ISLAH VE TAD İL BELGESİ

Belge Sahibi : ………………………………...

T.C. Kimlik Numarası** :** ……………………………….
```
       Adresi                              :  ………………………………..
```

2. Kuyu/Galeri Yeri

İli :………………...………………

İlçesi :…………………….…………...

Beldesi :………………………………...

Mahallesi veya koyu. :………………………………...

Kuyunun DSİ No.su :………………………………...

Koordinatı :…………………………………

Havza Adı :…………………………………

Ova Adı**** :…………………………………

  **3.    Kuyu/Galeri Verimi**

        Pompajla                               :…………………………… l/sn                

        Artezyen                               :……………………………. l/sn

        Statik Seviye                         :……………………………m

        Dinamik Seviye (Pompajda) :……………………………m 

        Çekilecek su miktarı             : (Tadilattan sonra)……Ton/gunde

                                                         ve …..Ton/yılda      

        Çekilecek suyu temine 

        yetecek enerji miktarı            :…………………………kWh                                                                                        

        Kullanma amacı                     :…………………………………

4. **Islah ve tadil sonucu çekilecek su: **…... Ton/gun.......Ton/yıl

** Islah ve tadil işinde çalışacak sondor veya galerici :………**

** ………………………...............................................................**

…………..tarihli dilekçe ile yukarıda tarifi yapılan kuyuyu/kaynağı/galeriyi ıslah ve tadil etmek istediğini bildiren, yukarıda kimliği yazılı ………………………….'ın muracaatı uzerine yapılan incelemeler sonunda istek uygun gorulerek, kuyunun/kaynağın/galerinin,ilişik onaylı projesine ve Yeraltı Suları Tuzuğu ve DSİ Yeraltısuları Teknik Yonetmeliği hukumlerine gore ıslah ve tadil edilmesi için bu ıslah ve tadil belgesi verilmiştir.

                      DSİ

                                                                                                    …………..Bolge Muduru





            Eki  :       1) Islah ve tadil projesi (1 adet)

                           2)  Kuyu Kutuğu   (1 adet)

1- Belge sahibine aittir. Başkasına devredilemez.

2- Kuyu (galeri) ekli kutuk uzerinde gosterilmiştir.

3- Bu belge projesindeki konuya mahsustur, başka konu için kullanılamaz.

4- Kuyudan ancak formda belirtilen miktarda su çekilebilir.

NOT: Islah ve tadil belgesinin arka yuzudur.

**
**

(Değişik:RG-11/4/2010-27549)

SONDÖRLERİN, KUYUCULUK, GALERİ-TÜNELCİLİK

YETERLİK BELGESİ İSTEME FORMU

2.7.7. Form No:2.7.7

DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE

(Jeoteknik Hizmetler ve Yeraltısuları Dairesi Başkanlığı)

                                                                                                           ANKARA



         .………………………. Okulundan ………… yılı mezun oldum. ……….. yılı kuyu/galeri açma işlerinde ……………………….. olarak çalıştım. Yeraltından su elde etmek maksadıyla ………………….. yapmak istiyorum.

         167 sayılı Yeraltısuları hakkında kanunun 8.maddesinde belirtilen işleri yapabilmem için ……………………yeterlik belgesi verilmesini arz ederim. …./…./….





                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Ad-Soyad :

                                                                                                                                                                                   İmza         :

                                                                                                           

         T.C. Kimlik No                          :

         Sınava Gireceği Dal ve Sınıf       :

         İkametgah Adresi                       :



         Değişmeyen Adresi                    :



         Telefon Numarası                      :

         Sabıka Kaydı Beyanı                 :



         Ekler:



         1- Nufus cuzdanı fotokopisi

         2- 3 adet 4,5 x 6cm boyutlarında fotoğraf

         3- Kurumca onaylı diploma sureti

         4- Referanslar, ilgili kurum veya firma tarafından onaylı hizmet belgesi veya ilgili kurum veya firma tarafından onaylı bonservis belgesi

         5- Yeraltısuları işlerinde çalışabileceğine dair goz, kulak-burun ve bedensel sağlık durumunu gosteren sağlık raporu.

**B ÖLÜM **II.

ET ÜDLER

1. PLAN PROJE VE HARİTA HAZIRLANMASI :

1.1.Plan:

1.1.** Plan ve kroki hazırlanması**:

Etudlerle ilgili plan ve krokiler aşağıda belirtilen hususlara uygun olarak hazırlanır :

Plan ve krokilerin hazırlanmasında bilimsel esaslara ve resim tekniğine uyulacak. Butun kesit ve detaylarda sayılar açık olarak okunabilir, çizgiler kesin ve net olarak gorulebilir durumda olacaktır. Plan ve kroki uzerinde gosterilen bir şeklin boyutu açık olarak gorulebilmeli, bir boyutun bulunması için hesap yapmaya luzum kalmamalıdır.

Paftalar ayrı aynı numaralanmış ve 21x31 cm. normunda duzgun bir şekilde katlanmış olacaktır. Onaylanmak uzere DSİ'ye verilen plan ve krokiler uzerinde, okunamayan rakamlar ve yazılar, kesin ve net olarak gorulmeyen çizgiler ve eksik boyutlar olduğu takdirde, bu plan ve krokiler incelenmeden iade edilecektir. Onaylanmayan plan ve krokiler geçerli sayılmazlar ve bunlara uygulama yapılamaz.

1.2.** Proje hazırlanması **:

Projeler yukarıdaki esaslara uygun olarak hazırlanmış ve normunda katlanmış olarak onaylanmak uzere DSİ Teşkilatına verilecektir.

Onaylı kati proje ile tatbikata geçildikten sonra, gerek plan ve projelerde, gerekse metraj ve kesitlerde, esaslı herhangi bir değişiklik yapılmayacaktır.

Kati projelerde guzergah ve eksenler 1/5000 veya 1/2000 olçekli haritalar uzerine çizilecek ve bunlardan kesitler çıkarılacaktır. Kati proje çalışmaları, başta ozet olmak uzere bu sahanın raporunda toplanacaktır. Kati raporda inşaat kısımlarının butun teferruatını ihtiva eden resimler bulunacaktır. Proje hazırlanması ile ilgili hususlarda,

1.2.1. Grup veya tek koy içmesuları ve işletme projelerinin hazırlanmasına ait fenni şartname

1.2.2. Proje esaslarının tesbitine ait talimat

1.2.3. DSİ Etud ve Planlama ve proje rehberi

1.2.4. Su kuyuları inşası fenni şartnamesi

1.2.5. Su kuyuları inşasına ait teknik talimatlara uyulacaktır.

1.3.** Hidrojeolojik Harita Hazırlanması **:

Bir sahanın hidrojeolojisi ve jeolojisi hakkında butun bilgileri ihtiva eden haritaya, hidrojeolojik harita denir. Bu haritanın olçeği 1/25 000 veya 1/100 000 olabilir.

Hidrojeolojik haritaya işlenecek bilgiler aşağıda gosterilmiştir:

1.3.1. Hidrojeolojik Bilgiler :

Alan dahilinde bulunan butun kaynak, gol, golet, akarsu, derin ve sığ kuyular, yeraltısuyu seviye değişimlerini gosterir haritalar, yeraltısuyu akımları ve toplama bolgeleri, saha dahilinden geçen eş yağış eğrileri ve akuferlerin derinlik ve kalınlıkları,

1.3.2. Jeolojik Bilgiler :

Etud sahası dahilinde bulunan jeolojik formasyonların sınırları ile birlikte, hidrolojik karakteristiklerini açıklayıcı lejandı, senklina! ve antiklinaller, faylar, yatımlar ve eğimler,

(DSİ no verilecek haritaların standart bir hale konulmasını sağlamak uzere hidrojeolojik ve jeolojik bilgiler, standart lejanda uygun olarak gosterilecektir.)

1.4.** Su noktalarının ve tesislerinin haritalara işlenmesi ve koordinat** sistemine ba ğlanması;

Gerek etudler sırasında tesbit edilen mevcut su noktalarını, gerekse yeniden inşa edilecek su tesislerini harita uzerinde işlemler ve numaralamalar açık bir şekilde ve yurdu kapsayan aşağıdaki koordinat ve numaralama sistemi gereğince, yapılacaktır.

1.4.1. 1/25.000 olçekli haritalarda koordinat sisteminin kullanılması :

1/25.000 olçekli topoğrafik ve hidrojeolojik haritalarda, yatay ve duşey şeritlerin kesişmesiyle meydana gelen kareler, koordinat sisteminin esasını teşkil etmektedirler. Karelerin her biri 1 Km.2 'lik bir alanı kapsar.

Bu haritalarda, yatay şeritleri meydana getiren çizgiler, mesela şekil 1 de gorulen Kastamonu - E 30-a,1 paftasında olduğu gibi 37, 38, 39 olarak, guney - kuzey yonunde numaralanmıştır. Duşey şeritleri meydana getiren çizgiler ise, soldan sağa yani batıdan doğuya doğru, yine aynı pafta uzerinde 01, 02, 03, 04 ….. 10 şeklinde numaralanmıştır.

Harita uzerinde bir nokta bulunmak istendiği zaman evvela o noktanın içinde bulunduğu kare belirtilir. Mesela şekil 1 deki A noktasının bulunması için, evvela A noktasının içinde bulunduğu (07-38) karesi tarif edilmelidir. Burada :

07 : Kuçuk paftadaki dikey çizgiyi (sağındaki veya doğusundaki dikey şeridi temsilen)

38 : Kuçuk paftadaki yatay çizgiyi (uzerindeki yatay şeridi temsilen) gostermektedir. [07-38) parantezi içerisindeki sayılarla ifade edilen çizgiler, meydana getirdikleri karenin sol alt koşesinde kesişmektedir. Noktayı kapsayan kare, boylece tesbit edildikten sonra; noktanın içinde bulunduğu karenin sol alt koşesi esas alınarak, noktanın bu başlangıçtan once doğuya, muteakiben kuzeye olan uzaklığı, Km. olarak yazılmak suretiyle belirtilir :

Misal: **A. Noktas ı **:

Kastamonu - E 30 - a 1 (07-38); 0,350 Km. Doğu, 0.500 Km. kuzey.

B. **Noktas ı **

Kastamonu - E 30 - a 1 (09-39) 0.250 Km. Doğu, 0.375 Km. kuzey

1.4.2. 1/100.000 ve 1/200.000 olçekli haritalar :

1/100.000 ve 1/200.000 olçekli haritalarda aynı koordinat sistemi kullanılmaktadır. Bir noktayı kapsayan kare, uzerindeki bulunduğu yatay ve duşey şeritlerin evvela duşey sonra yatay olanın numarası yazılarak, kare içerisindeki nokta ise aynen 1/25.000 olçekli haritalardaki gibi karenin sol koşesi başlangıç kabul edilerek doğuya ve kuzeye olan uzaklıkları Km. olarak yazılarak belirtilir. Mesela : 77 (83 - If) 4,50 Km. Doğu, 4,00 kuzey olarak yazılan koordinatta :

77 : Haritanın pafta numarası

83 : Paftadaki duşey şeridin numarası

If : Paftadaki yatay şeridin numarasıdır.

1.5. Galeri -Tunel ve Kehrizlerin haritalara işlenmesi ve koordinat**** sistemine bağlanması :

Galeri-tunel ve kehriz ağız noktaları, aynen kuyular gibi haritalara işlenir ve numaralanır. Ancak, bu gibi tesisleri kuyulardan ayırdetmek için bunların ozelliklerini harita ayrı usullerle belirtmek icabeder. Bu ozellikler yon ve eğimdir.

Galeri-tunel ve kehrizlerin ağız noktaları koordinat sistemine gore haritalara işlendikten sonra, yonleri, aynen jeolojik doğrultuların haritalara işlenmesinde olduğu gibi, kuzeyden doğuya doğru açılarla tesbit edilir ve ağız noktasından itibaren bu yonde takriben 1 cm. uzunlukta bir çizgi çizilerek, bu çizgilerin ust tarafına Galeri - Tunel veya Kehrizin metre olarak uzunluğu, alt tarafına da oran olarak eğimi yazılır.

HİDROJEOLOJİK ETÜD YAPILMASI

2.1. **Tarif - Ama ç ve Çeşitleri **:

Yeraltısularının araştırılması ile ilgili yapılan etudiere Hidrojeolojik etudler denir.

Hidrojeolojik etudler yapılış amaçlarına, genişliklerine, inceleme metodlarına, surelerine kullanılan malzemelerine ve hassasiyet derecelerine gore ikiye ayrılır. Etudlerin tumunun araştırma metodları, Rapor planı ve kontrolu 2.2, 2.3, 2.4 ve 2.5 kısımlarında belirtildiği şekilde olur.

2.1.1. Ön Hidrojeoiojik Etudler ;

1/100.000 olçekli Topoğrafik haritalar veya sıhhatli krokiler kullanmak suretiyle yuzey jeolojisi ve mevcut su noktalarına gore yeraitısu durumunu tesbit eden, ileriki çalışmalar için program ve tavsiyelerde bulunan etud şeklidir. Sıhhat derecesi mevcut donelere bağlı olarak çok değişik olabilir. Etud esnasında donelerin sıhhati kontrol edilir ve bu husus raporda belirtilir.

2.1.2. Detaylı Hidrojeolojik Etudler :

Yeraltısuyu bakımından işletmeye değer miktarda su bulunan kısımlarda 1/25.000 olçekli haritalar kullanmak suretiyle ve yeraltısuyunu butun karakteristikleriyle tespit etmek amacıyla yapılan bu etud, su noktaları hassas bir şekilde haritalara geçirilir, kotlandırılır, seviyeler, verimler yeniden olçulur, akiferlerin geometrisini tesbit amacıyla jeofizik etudler, icabediyorsa ilave sondaj kuyular açılır, su verim deneyleri ve su analizleri yapılır.

Bu etud, yeraltısuyu fizibilite etudunun yeraltısu kaynakları kısmını teşkil edecek hassasiyetle olmalıdır.

2.2.** Araştırma Metodları **;

**2.2.1. **Coğrafya

2.2.1.1. Saha hakkında genel bilgiler : Etud sahasının yeri, ulaşım imkanlarını, sınai, ticari, zirai ve iklimle ilgili doneler bu kısımda incelenir.

2.2.1.2. Topoğrafik Haritalar:

Yeryuzunun şeklini gosterirler, kuyu yeri verilmesinde jeolojik çalışmalarda ve kesitlerde, kontur haritaları çiziminde, sahanın tanınmasında (gol, ova, dağ gibi) faydalı olurlar. Etud yapıldığı zamana kadar olan değişiklikler haritalara işlenirler (yeni yapılan yol, baraj, kanal vs.).

2.2.1.3. Morfoloji şekilleri incelenir ve sahanın morfolojik tarifi yapılır.

2.2.1.4. Akarsu, Gol, Deniz ve Bataklıklar :

Akarsuların verimleri, değişmeleri, kolları ile gol, bataklık ve denizlerdeki değişimler tetkik edilir.

2.2.2. Jeoloji

2.2.2.1. Jeolojik Haritalar :

Yeraltısuyu taşıyan formasyonların yayılımını, dalımını, beslenme alanlarını, akifer kalınlık ve derinliklerini gostermeleri, yonunden etud sırasında yeniden tanzim edilirler.

2.2.2.2. izopak Haritaları :

Akiferlerin kalın olan kısımlarını tayinde faydalı olurlar ve yayılımlannı gosterirler. Yapılacak detaylı etudlerde duzenlenmesi gereklidir. Birden fazla akifer bulunduğu takdirde, geniş çapta yeraltısuyu alınacak akiferler için tanzim edilirler.

2.2.2.3. Yapı Kontur Haritaları :

İstenen tabakaların yeraltında bulunuşlarını gosteren haritalardır.

Genellikle serbest akiferlerin taban, basınçlı akiferlerin ise tavan kontur haritalarının duzenlenmesi uygun olur.

2.2.2.4. Jeolojik Kesitler :

Formasyonların birbirleri ile ilişkilerini belirli doğrular boyunca incelemeğe imkan verirler. Etud alanını değişik yonlerde kesen en az 4 adet kesitin duzenlenmesi uygun olur.

2.2.2.5. Fotojeoloji :

Kısa zamanda daha fazla ve sıhhatli jeolojik yorum yapmağa yararlar. Fotoğrafı bulunan sahalarda çalışılması iyi sonuçlar sağlar.

2.2.2.6. Yapısal Jeoloji :

Fay, kıvrımlar, kırık gibi yapısal jeolojinin etkilerini gosterirler. Jeolojik haritalarda gosterilebileceği gibi ayrı harita da duzenlenebilir.

2.2.3. Jeofizik Etudler:

Tabakaların devamının tesbitinde, yapının aydınlatılmasında faydalı olur. Yapı kontur haritaları ile izopak haritalarının çiziminde ekonomi sağlar.

Bu bakımlardan her detaylı etudler ve işletme alanında yapılması uygun olur.

2.2.4. Araştırma Sondajları :

Yapılan etudler sonunda istenen mahaldeki litolojik ve hidrojeolojik doneleri elde etmek için kesin değer alınacak metoddur. Su verim deneylerine imkan verecek şekilde yapılır. Sahadaki her akiferi ve formasyonu deneyecek miktarda yapılmalıdır.

2.2.5. Hidrojeoloji :

Formasyonların ve jeolojik yapının yeraltısuyu ile ilişkilerini araştırmak amacıyla incelenir.

2.2.5,1. Formasyonların akifer olabilme yetenekleri (Porozite, Permeabilite) beslenme ve boşalma sahaları her formasyon için tesbit edilmelidir.

2.2.5.2. Su noktalarının tesbiti :

Gol, bataklık, akarsu, kaynak ve kuyuların tesbiti.

Bir etudun en onemli kısmını teşkil eder ve şu şekillerde incelenir :

2.2.5.2.1. Gol, bataklık ve akarsular için :

Yeraltısuyu ile ilişkilerinin ve yeraltısuyu boşalım veya beslenmesinin tesbiti.

2.2.5.2.2. Kaynaklar :

Lokasyonu, tipi, kotu, hangi formasyondan çıktığı, verimi, ısısı, debi değişimleri, kalitesi ve kullanılma amaçları.

2.2.5.2.3. Kuyuların iki kısmında incelenmesi gerekir :

2.2.5.2.3.1. Adi Kuyular

Lokasyon tarifi, kotu, derinliği uzerinde bulunduğu ve açıldığı formasyonlar ile litolojileri, statik seviye, kullanılan miktar, kullanılma gayesi, ısısı, varsa pompa verimi ve duşumu, seviye değişimleri ve kalitesi.

2.2.5.2.3.2. Derin (Sondaj) kuyuları :

Lokasyon tarifi, kutuğu, statik seviye, verim, duşum, seviye değişimleri, ısı, kalite, kullanma amacı, yıllık alınan su miktarı, teçhizi, kotu, tulumbalı olup olmadığı, litolojisinin izahı, varsa jeofizik kuyu loğu.

2.2.5.3. Kontur haritaları

2.2.5.3.1. Serbest akifer için : Su tablası eğrileri çizilir.

2.2.5.3.2. Basınçlı akifer için: Eşbasınç eğrileri çizilir, basınçlı akifer birden fazla ise kullanılması duşunulen akifer için duzenlenir.

2.2.6. Su Kimyası :

Bir etudde suyun kalitesinin etraflıca incelenmesi gerekir.

Talimatlar gereğince su numuneleri alınır, analiz ettirilir ve sonuçları rapor kısmında incelendiği gibi, rapor ekleri kısmında da duzenlenen harita ve diyagramlarda gosterilir.

2.3. Sonuç ve Rapor Planı :

Yukarı kısımlarda izah edilen çalışmalar ve elde edilen doneler bir araya getirilerek kıymetlendirilir, har itaları Reşitleri ve raporu hazırlanır. Bir hidrojeolojik etud raporu genel olarak şu kısımları ve ekleri kapsamalıdır :

ÖZET :

2.3.1. Amaç

2.3.2. Giriş

2.3.2.1. Önceki çalışmalar

2.3.2.2. Çalışma metodları

2.3.3. Coğrafya

2.3.3.1. Etud sahasının yeri ve yuzolçumu

2.3.3.2. İklim

2.3.3.3. Ekonomik gelişme

2.3.4. Jeoloji

2.3.4.1. Jeolojik formasyonlar

2.3.4.1.1. Tortul kayaçlar

2.3.4.1.2. Mağmatik kayaçlar

2.3.4.1.3. Matamorfik kayaçlar

2.3.4.2. Tektonik ve Paleocoğrafya

2.3.4.3. Yeraltı jeolojisi

2.3.4.4. Yeraltısuyu taşıyan formasyonlar (Yayılım, derinlik ve kalınlıkları)

2.3.5. Hidrojeoloji

2.3.5.1. Su noktaları

2.3.5.1.1. Akarsular

2.3.5.1.2. Kaynaklar

2.3.5.1.3. Sığ kuyular

2.3.5.1.4. Sondaj kuyuları

2.3.5.2. Yeraltısuyu taşıyan tabakaların hidrolojik ozellikleri

2.3.5.3. Yeraltısuyu bilançosu

2.3.5.4. Yıllık emniyetli verim

2.3.5.5. Yeraltısuyu işletmesinde elverişli olanlar

2.3.6. Su kimyası

2.3.7 Tavsiyeler

2.3.8. Biblioğrafya

2.4.** Rapor ekleri **:

2.4.1. Lokasyon ve indeks haritası

2.4.2. Coğrafya haritası (Kuçuk olçekli olabilir)

2.4.3. Hidrojeoloji haritası (litoloji haritası) jeoloji ve hidrolojiyi bir arada gosterir esas haritadır. Ön etud'de kroki olabilir.

2.4.4. Hidrojeoloji ile ilgili

Su kotu ve statik seviye haritası eş basınç haritası

_2) _Akifer tavan ve taban yapı kontur haritaları, izopak haritası

2.4.5. Jeolojik kesitler

2.4.6. Su kalitesi haritası

2.4.7. Su seviyesi değişimleri

2.4.8. Elek analizleri

2.4.9. Su verim deneyi değerlendirme grafikleri.

NOT : Ön etudde detayla ilgili ekler verilmez sıhhatli bir kroki yeterli olabilir.

2.5.** Raporun kontrolu **:

Raporların kontrolu «Planlama kademesinde yapılan hidrolojik etud raporlarının hazırlanmasında dikkat edilecek hususlar ile tetkiki hakkında talimat» uyarınca DSİ Yeraltısuları Dairesinin ilgili elemanları tarafından yapılır.

**B ÖLÜM **III.

KUYU YAPIMI

KUYU YERLERİ

1.1.** Kuyu yeri** **se çimi **:

1.1.1**. **Kuyu yeri hiç bir zaman, sel sularının erişebileceği veya satıh sularının toplanabileceği yer, çukur, dere ve toplanma hattı içerisinde seçilmemelidir.

1.1.2. Gol, akarsular ve sel yatakları kenarında kuyu açılmasına zorunluluk bulunduğu takdirde, kuyu yerinin kotu, gol, akarsu ve sel yatağı en yuksek kotundan en az 60 cm. daha yuksek olacaktır.

1.1.3. Satıh sularının kuyuya akmasını veya gerek bu suların gerekse kuyudan çıkan suların, kuyu civarında birikerek bataklık meydana getirmesıni onlemek amacıyla, kuyu yeri, kabilse, arazinin yuksek bir noktasında seçilmeli, veya kuyu etrafında 15 m.lik bir çap dahilinde kalan zemin yuzeyi iyice tesviye edilerek gerekli drenaj tedbirleri alınmalıdır.

1.1.4. Sahil bolgelerde kuyu açılmasına luzum gorulduğu takdirde; kuyu yerinin, formasyonun jeolojik durumu gozonunde bulundurularak, deniz suyunun kuyu suyuna karışmasına imkan vermeyecek kadar sahilden uzakta seçilmesi lazımdır.

1.1.5. Kuyu yeri hiç bir zaman mevcut bir kuyunun tesir sahası içinde seçilmemelidir.

1.1.6. (De ğişik:RG-7/6/2011-27957) Kuyu yerinin yeraltı elektrik, gaz, kanalizasyon tesisi, havai yuksek gerilim hattı, doğalgaz boru hattı, petrol boru hattı, sel yatakları, mesken, bina, lağım mecraları, septik çukur, kanalizasyon, mezarlık, atık depolama tesisi, hayvan çiftliği, ağıl ve benzeri gibi yerleri etkilememesi ve bu yerlerden etkilenmemesi için teknik açıdan açılması gereken lokasyon ile bu yerlere uzaklığı teknik sorumlu tarafından hazırlanacak raporun DSİ tarafından kabulunden sonra belirlenir.

1.2.** Kuyu yerinin işaretlenmesi **;

Kuyu yerinin haritalara işaretlenmesi II. Bolumde açıklanan koordinat sistemlerinde belirtildiği şekilde yapılır. Haritada işaretli kuyu yerinin araziye uygulanmasında çok dikkatli davranılarak yanlışlıklara meydan verilmemelidir. Bunun için, gerekli olçumler yapıldıktan sonra kuyu yeri bir kazıkla işaretlenmeli ve sondaj işlemine tam bu nokta uzerinde başlanmalıdır.

```
SU KUYULARININ ÇEŞİTLERİ :
```

Sondaj makinası yardımı ile inşa edilen su kuyuları gerek açılış, gerekse kullanılma yonunden çok çeşitlidir. Ancak, butun çeşitleri «Araştırma Kuyuları» ve «Üretim veya işletme kuyuları» olarak iki cins veya grupta toplamak mumkundur. Bu iki cins kuyu Yeraltısuları Kanununda ayrı ayrı tarif edilmiştir.

2.1. Araştırma Kuyuları :

Yeraltısuları hakkındaki kanunun 2. maddesinde, Araştırma Kuyuları «Yeraltısuyu hakkında bilgi edinmek uzere açılan kuyular» şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanıma gore, aynı kanunun 3 uncu maddesinde sozu edilen, «İlan edilmiş yeraltısuyu işletme alanları dışında açılacak her turlu kuyu» araştırma kuyusu niteliğindedir.

2.2.** Üretim (İşletme) **Kuyuları :

DSİ tarafından sınır ve karakteristikleri belirtilerek; 167 sayılı Kanunun 3. maddesine gore ilan edilmiş olan işletme sahalarında, aynı kanunun 8. madde hukmune gore, belge alınarak açılacak kuyularla, ilan edilmemiş sahalarda araştırma amacı ile açılarak su bulunduktan sonra 167 sayılı Kanunun 2. maddesindeki tanıma gore istifadeye sunulan kuyulara, «İşletme veya Üretim Kuyusu» denir.

Doğrudan doğruya işletme kuyusu olarak açılacak kuyular için, onceden arama belgesi alınarak, kuyu inşaasına geçilebilir. Ancak 167 sayılı Kanunun 4. maddesine gore, ilan edilmiş işletme sahalarındaki kuyuların yerleri, adetleri, derinlikleri ve diğer nitelikleri saptanmış olduğundan, bu hususlar arama belgesine kaydedilmiş bulunmalıdır. İşletme sahalarında açılan işletme kuyularından çekilebilecek su miktarı 167 sayılı Kanunun 4. maddesi gereğince ilan edilmiş olduğundan bu hususun da kullanma belgesine kaydedilmiş bulunması gerekir.

```
SONDAJ İŞLEM VE METODLARI :
```

Yeraltısuyu, maden ve petrol gibi yeraltı zenginlikleri ile malzeme ve drenaj konularının etud edilmesi amacıyla mekanik araçlarla, yeraltına, duşey veya belirli eğimde delik açılmasına, sondaj denir. Sondaj işlemleri genel olarak, 3 ayrı sistemde yapılır.

3.1. Donmeli (Rotari)**** sondaj sistemi**** :

Kesici uçları olan bir matkabın donmesi sonucu zeminin kesilmesi, kırılması ve oğutulmesi, bu kesintilerin yuzeye çıkarılması ve bu şekilde meydana gelen boşluk içerisinde ilerleyerek arz kabuğunun delinmesi sistemine donerli (veya rotari) sondaj sistemi bu sistemin uygulanmasında kullanılan makinalara ise donerli (veya rotari) tip sondaj makinaları denir. Matkabı donduren bir motor, matkap ile motoru birleştiren bir boru sistemi, matkabın kestiği parçaları yeryuzune çıkaran bir sıvı veya hava ortamı ile bu sıvı veya havanın dolaşımını (Sirkulasyonunu) sağlayan bir pompa veya kompresor, donerli (rotari) tip sondaj makinasının temel parçalarını teşkil eder. Buna bağlı olarak, donerli (rotari) tip sondaj makinaları kırıntı ve kesintileri yuzeye çıkaran maddenin cinsi ve yonu itibariyle 3'e ayrılırlar.

3.1.1. Duz dolaşımlı (sirkulasyonlu) donerli (rotari) tip sondaj makinaları :

Bu tip makinalarda, dolaşım sıvısı olarak sondaj çamuru veya su kullanılır. Pistonlu bir pompa vasıtasıyla havuzlardan alınan sıvı, sondaj dizisi adı verilen çeşitli boruların içinden geçerek, matkabın deliklerinden suratle fışkırmak suretiyle kuyu civarı ile sondaj dizisi arasındaki boşluktan yukselir ve yuzeye çıktıktan sonra, kanallar vasıtasıyla tekrar havuza doner. Sondaj sıvısının bu şekil ve yondeki hareket sistemine, duz dolaşım; bu şekilde ve yonde sıvı dolaşım ile çalışan sondaj makinalarına da duz dolaşımlı doner tip sondaj makinaları ismi verilir.

NOT : Daha fazla bilgi i çin : DSİ Yeraltısuları Dairesi SF - 101, SF - 107, SF - 103 No.lu talimatlarına bakınız.

3.1.2. Ters dolaşımh (sirkulasyonlu donerli rotari) tip sondaj makinaları :

Bu tip makinalarda, sondaj sıvısı olarak genellikle su kullanılır. Havuzdaki su, yer çekimi ve kanallar vasıtasıyla kuyu ağzına gelerek, sondaj dizisiyle delik cidarı arasından aşağıya kadar iner ve butun bu boşluğu doldurduktan sonra matkap deliklerinden girerek ve dengelenerek delme takımının içerisinde yukselir. Diziye bağlanmış olan bir santrifuj tulumba bu sıvıyı emerek boşaltma hortumu vasıtasıyla tekrar havuza boşaltır.

Ters dolaşım sisteminin uygulanmasını mumkun kılan makinalar, fazla derin olmayan fakat geniş çaplı kuyular açma işlerinde kullanılır.

NOT : Daha fazla bilgi için DSİ Yerlatısuları Dairesi SF - 109 No.lu talimatına bakınız.

3.1.3. Hava dolaşımlı Donerli (Rotari) tip sondaj makinaları :

Dolaşım sıvısı yerine hava, pompa yerine kompresor kullanan bu tip makinalar; genel olarak dolaşımı, istendiğinde hava, istendiğinde çamurla yapabilecek şekilde imal edilirler. Rutubetsiz, çatlaklı ve bilhassa sıvı ile dolaşım temin edilemiyen kalker formasyonlarda, bu makinalar kullanılırlar.

NOT ; Daha iszla bilgi için DSİ Yeraltısuları Dairesi SF - 107 No.lu talimatına bakınız.

3.2. Darbeli Sondaj Sistemi :

Tek, 2, 3 veya 4 kanatlı ağır bir baltanın yukarı aşağı hareketi formasyonu dovmek suretiyle, onu kesmesi, parçalaması ve ufalanması sonucu delme veyahut ilerleme temin etme sistemine «Darbeli sondaj sistemi" denir. Darbeli sondaj sistemi, balta ile sondaj makinası arasındaki bağlantının cinsine gore, ikiye ayrılır.

3.2.1. Çubuklu Darbeli Sistem :

Bu sistemde, balta ile makina arasındaki bağlantı, borular (veya dolu çubuklar) ile temin edilir. Bu sebeple bu sisteme «çubuklu darbeli sistem» adı verilir. Borular birbirlerine dişli kısımlar vasıtasıyla eklenir. Makinanın uzerinde bulunan bir eksantrik sayesinde takım yukarı kalkar ve muayyen bir yuksekliğe eriştikten sonra ani olarak duşer. Baltanın her aşağı inişinde, kuyunun dibinde aynı keskin hat uzerine duşmemesi için, çubuklar elle veya otomatik bir duzen vasıtasıyla devamlı surette dondurulur. Baltanın duşmesi sonucu meydana gelen darbenin etkisiyle formasyon parçalanır ve ufalanır. Yukarıdan dokulen az miktardaki su ile formasyon kesintileri bulamaç haline gelir. Belirli bir ilerlemeden sonra, sondaj dizisi sokulerek dışarı çıkarılır. Kuyu içerisine bir tel halat ucuna bağlı ve dibi klapeli bir kova indirilerek kuyunun dibi temizlenir. Şayet, formasyonda yıkıntı oluyorsa, kuyu cidarının goçmesini inlemek uzere, kuyu içerisine geçici muhafaza borusu indirilir ve sondaja bunun içerisinden devam edilir.

3.2.2. Halatla Darbeli Sistem :

Bu sistemin çubuklu darbeli sistemden farkı, balta ile makina arasındaki bağlantının çubuk yerine çelik halat ile temin edilmesidir. Halatlı darbeli sistemde kullanılan halatlar, genellikle kendir ozlu ve sol sarımlı çelik halatlardır. Halat gerildiği zaman, ucundaki baltanın kendiliğinden bir miktar donmesi baltanın ayrıca elle veya mekanik bir tertiple dondurulmesine luzum bırakmaz. Diğer işlemler çubuklu sistemdekinin aynıdır.

3.3. **Hafif Ara ç Sondajı **:

Hafif araç sondajı prensip olarak donmeli veya darbeli sistemlerin klasik sondaj makinasına ihtiyaç gostermeyen basit uygulamalarıdır. Guç kaynağı olarak, genellikle motor kullanılmaz veya 15 Beygiri geçmeyen çok kuçuk guçlu motorlar kullanılır. Vinç tertibatı caraskaldan ibarettir.

Darbelerle boru çakarak, el burgusu kullanarak, basınçlı suyu delici guç olarak kullanarak yapılan sondajlar hafif araç sondajlarıdır.

Bu sondajlarla en fazla 50 m. derinliğinde ve 16 cm. çapında kuyu inşa edilebilir. Hafif araç sondorluk yeterlik belgesi olan sondorler sadece bu tip araçlarla ve yukarıdaki şartlarla çalışabilirler.

NUMUNE ALMA:

4.1. Kırıntı (Sediman) Numune :

Gerek araştırma, gerek işletme gayesiyle açılan kuyularda, geçilen tabakalardan, materyalin, fiziksel, kimyasal, hidrolik ve jeolojik ozelliklerinin tayininde kullanılmak uzere, numuneler alınacaktır. Bu numuneler, kuyularda her metrede ve her formasyon değişmesinde alınacaktır. Duz dolaşımlı donmeli sondaj sistemiyle açılan kuyularda, dolaşım sıvısı ile birlikte yuzeye çıkan numuneler, kuyu ağzından; ters dolaşımlı sistemde ise, boşaltma hortumunun ucundan alınacaktır. Bu numuneler, sondaj sıvısı ile karışmış olarak çıktığından, yanlışlığa mahal vermemek uzere, bunların hem yıkanmış hemde yıkanmamış halde muhafaza edilmesi lazımdır.

Numuneler, dolaşım sıvısının, yuzeye ilk çıktığı yerde, sıvıyı delik çapı 1 mm. den daha kuçuk bir tel suzgeçle suzmek suretiyle, alınacaktır. Tel suzgecin içinde kalan numunenin takriben 1/2 kilogram olması lazımdır. Suzgeçle alınan numuneler, her bir gozu 10x10x10 cm. olan ve bir sırada 10 gozlu ve yanyana dort sıradan muteşekkil, standart numune sandıklarına konacaktır. Her numunenin bir kısmı, alındığı metreyi gosteren gozun koşeden koşeye bolunmuş bir yarısına alındığı gibi yıkanmadan, diğer kısmı da, suzgeci su ile dolu bir kova içerisinde yuzdurmek suretiyle, yıkandıktan sonra, gozun diğer yarısına konacaktır. Şayet dolaşım sıvısı temiz su ise, alınan numuneyi yıkamaya luzum yoktur.

Havalı donerli sistemde ise; kuyu ağzına, kuyudan hava basıncıyla gelen tozların etrafa yayılmasını onlemek uzere, bir bez hortum ile bir dirsek monte edilerek, numune bu dirseğin ucundan alınacaktır. Havalı sistemde, kuyu çekici kullanılıyorsa, yuzeye daha iri parçalar geleceğinden, bunlar toplanarak sandığının gozlerine konacaktır.

Darbeli sistemde numuneler, beyler kovası ile alınır. Yuzeye çıkartılan numune, doğrudan doğruya beylerin indirildiği derinliğe tekabul eden numunedir ve yıkanmasına luzum yoktur.

Yukarıda açıklandığı şekilde alınacak butun numuneler, bir teknik eleman tarafından tetkik edilerek, bunlardan aynı formasyondan alındıklarına kanaat getirilenlerin bir başından; bir ortasından ve bir de sonundan olmak uzere uç tanesi alıkonulacak, diğer kısımları atılacaktır. Butun formasyonlardan alınan numuneler standart numune torbalarına konacaktır. Standart numune torbası, 20x20 cm. ebadında olup, dibinde torbaya sıkıca dikili bir kağıt etiket bulunan ve ağzı buzulebilen, sık dokuma bezden olacaktır. Her numuneye ait bilgiler torbaya dikilmiş olan ve aşağıda orneği gorulen etiketin uzerine, doğru ve eksiksiz olarak yazılacaktır.

Numune Torbas ı Etiketi

Kuyu No : .......................................

Koordinatı :.........................................

Numune alış tarihi :.........................................

Derinlikler :.........................................

Numuneyi alan :.........................................

Numunenin cinsi : ........................................

Duşunceler :.........................................

Numune No. : ...............................................................

Sondaj yeri tanımı :................................................................

Bu şekilde torbalanmış numuneler, standart numune sevk sandıklarına yerleştirilerek inşaat tamamlandıktan sonra.yol ve posta masrafı DSİ'ye ait olmak uzere, en yakın DSİ unitesine teslim edilecektir. Sandıkların kapalı alt yuzune aşağıda orneği gorulen etiket yapıştırılacaktır.

Numune Sand ığı Etiketi

İli : .................................................................................................

Mahalli :.................................................................

Kazı cinsi : .............................................................

..................... Metreden ......................... Metreye

Numune torbası adedi...............................................

Sandık No. su ........................................................

4.2. Karot Numune :

Kuyularda, doner karot alıcılarla, karot numune alınabilir. Karot abalar; tekli, ikili, uçlu veya tel halattı tiplerde olup, zeminin cinsine gore değişik tipler kullanılır. Karotlar, zeminden silindirik şeklinde kesilerek ahnan numunelerdir. Bu şekilde alınmış numune, formasyonun cinsini ve derinliği hassasiyet ve yakınlıkla tayine yarar. Zeminden tam hassas ve orsesenmemiş numune almak icap ettiği zaman Dennison tipi veya uçlu karotiyer kullanılır. Bunlar, iç içe 3 tupten muteşekkil olduğu için, dolaşım sıvısı formasyona hiç temas etmediğinden numune bozulmadan ve bir dış tesire uğramaksızın alınmış olur.

Alınan karotlar maksada gore sandıklanacaktır. Eğer maksat, zeminin her turlu kimyasal ozelliklerinin tayini ise, karotlar, kendi dış çaplarına tekabul eden bir iç çapa sahip çinko silindirler içine konacaktır ve rutubetinin kaçmaması için alttan ve ustten, parafinienecektir. Çinko kabın ustune, numunenin alt ve ust tarafı işaretlenecek, alındığı derinlik ile numune torbaları etiketlerinde istenen diğer bilgiler açık ve eksiksiz olarak yazılacaktır.

Eğer amaç sadece jeolojik ozellikleri ve çatlak vs. durumunun tesbit etmek ise, o zaman karot, alındığı şekilde oze! sandıklara yerleştirilerek en yakın DSİ unitesine teslim edilecektir. Karot sandıkları karot genişliğinde, 4 sıradan muteşekkil olup her bir sıranın boyu, içten içe 1 m. dir. Sandığın kapağına, kuyunun yeri, ili, ilçesi ve kuyu sicil numarası (veya belge No : su) yazılacaktır.

TEÇHİZ VE TECRİD İŞLEMLERİ :

Sondaj makinası ile delinen kuyuya; kuyunun açılmış olduğu formasyonların arzu edileninden su elde etmek, arzu edilmiyenleri kapatmak ve kuyuyu sağlam tutmak gayeleri ile çeşitli borular indirmek, çimento enjeksiyonu yapmak, beton dokmek gibi işlemlerin tumune teçhiz ve tecrid işlemleri denir. Kuyunun delinmesinden once ve sonra bazı hesap ve projelere gore yapılacak bu işlemler borulama, filtreleme ve tecrid işlemleri olmak uzere 3 kısma ayrılırlar. Borulama ve filtreleme işlemlerinin her ikisine birden «teçhiz» denilir. Bir kuyuda yapılan teçhiz, çeşitli deneyler sonucu geri alınacak yani boru ve filtreler geri çekilecekse buna «geçici teçhiz»; devamlı olarak kuyuda kalacaksa «devamlı teçhiz» ismi verilir. Teçhiz işlemi, bunyesinde bir delik açılması halinde kendini tutamıyarak yıkılan veya goçen bağlantısız ve taneli formasyonlarda yapılır. Bağlantılı ve kutle halindeki kendini tutabilen, goçmeyen formasyonlarda teçhiz işlemi yapılmasına luzum yoktur. (Daha fazla bilgi için DSİ Yeraltısuları Dairesi SF - 111 ve SF - 113 No.lu talimatlarına bakınız.)

5.1. Borulama:

Kuyuya ilerde indirilecek tulumbayı ve bizzat kuyunun kendisini korumak, filtreler vasıtasıyla kuyuya dolan suyu tulumba emiş noktasına kadar taşımak; filtrelerin birbirleriyle ve yuzeyle olan bağlantılarını sağlamak için kuyu içersine deliksiz borular indirme işine «Borulama» ismi verilir.

Teçhiz boruları taşıyacakları ağırlığa ve cidardan gelen formasyon basıncına dayanaklı olacak şekilde paslanmaz çelik, paslanmaz alaşım, çelik çekme çelik dokum, ahşap ve plastik malzemeden imal edilirler. Bağlantıları manşon, flanş, susta, geçme, yapıştırma veya kaynakla sağlanır.

Kuyuya indirilecek borunun çapını, uzunluğunu, cinsini ve bağlantı şeklini; kuyu projesini yapan muhendis, çekilecek su miktarına, akiferin hidrolik, hidrojeolojik ve kimyasal ozelliklerine bağlı olarak seçer ve hesaplar.

5.2. Filtreleme

Delinen kuyudan ve geçilmiş formasyonların arzu edilenlerinden; istenen miktarda suyu, formasyonun yıkılmasına sebep olmadan ve temiz olarak çekmek için kuyu içindeki belli seviyelere delikli borular indirme işlemine «filtreleme» adı verilir.

Filtreler, genellikle boruların aynı malzemeden imal edilirler. Ancak, bir kısım filtreler doğrudan doğruya filtre olarak imal edilirlerken, bir kısmı evvela boru olarak imal edilir, bilahare uzerlerine delikler açılarak filtrehaline donuşturulurler.

5.2.1. Filtre Çeşitleri :

Filtreler uzerindeki deliklerin yapı ve şekline gore değişik şekil ve isim alırlar.

5.2.1.1. Yarık açıklıklı saç filtreler ; Saçtan mamul borulara pres veya bıçakla; enine veya boyuna dikdortgen şekilli yarıklar açılmak suretiyle imal edilmişlerdir.

5.2.1.2. Kopru tipi filtreler : Aynı cins borular uzerinde zımba ile pancurlu delikler açmak suretiyle imal edilirler.

5.2.1.3. Plastik filtreler; Doğrudan doğruya delikli veya yarıklıı olarak dokulen veya boru olarak imal edildikten sonra bıçakla delik açılan PVC veya muadili suni elyaftan mamul borulardır,

5.2.1.4. Johnson tipi filtreler:

Amerikan patentli, birbirine kaynatılarak sarılmış tellerden meydana gelmiştir.

5.2.1.5. Katlı filtreler : Aralarında elek teli bulunan ve delikleri birbirini karşılayan içiçe iki galvaniz borudan yapılmış filtrelerdir.

5.2.2. Filtre Özellikleri :

Filtrelerin, kullanılacakları akifere uygun ozellikleri bulunmalıdır. Bu ozellikler şunlardır :

5.2.2.1. Filtre aralığı : Filtre uzerindeki bir deliğin genişliğidir, mm ile ifade edilir. Kullanılan aralıklar 0,1 mm. ile 5 mm. arasındadır.

5.2.2.2. Filtre açıklığı : Filtre uzerindeki delik alanları toplamının, tum boru alanına oranıdır. Yuzde ile ifade olunur ve kullanılan açıklıklar % 7 - 40 arasındadır.

5.2.2.3. Filtre verimi: Bir metre boyundaki filtrenin emniyetli hızla iç kısma sızdırabileceği su miktarı olup, birimi It/sn/m.dir.

5.2.3. Filtre Hesabı :

Filtrelerin bağlantı şekli boruların aynıdır. Kuyu projesini yapan muhendis, gerekli hesapları yaptıktan sonra projesinde, filtre cinsini, bağlantı şeklini, filtre aralığını, filtre verimini, filtre açıklığını, filtre boyunu, filtre konulacak seviyeleri ve filtre çapını hesapları ile birlikte gostermekle zorunludur. (Daha fazla bilgi için DSİ Yeraltısuları Dairesi SF - 113 No.lu talimata bakınız)

5.3. Tecrit:

Yuzeydeki kotu kaliteli, pis suların kuyunun içerisine girmesini; bazı tabakalarda bulunan suların başka tabakalardaki sulara karışmasını veya satha çıkmasını onlemek gayeleriyle, karışma ve kirlenme yollarının boru, beton, kalın kil veya çimento şerbetiyle kapatılmasına, «Tecrit» denir.

5.3.1. Ayrı akifelerin tecridi :

Aynı kuyuda, statik basıncı yuksek olan iyi kaliteli su tabakalarındaki suların statik basıncı alçak olan su tabakalarına kaçmasını; veya kotu kaliteli suların iyi kaliteli sulara karışarak, bunları bozmasını onlemek maksadiyle, statik basıncı alçak olan tabakalarla, kotu kaliteli su tabakaları, mutlaka tecrit edilmelidir. Bu tip tabakaların tecridi, ya sondaj işlemi sırasında veya kuyunun tamamlanmasından sonra yapılır. Tecrit, ya boru indirilerek, boru dışından kil, beton veya çimento şerbeti basmak suretiyle veya boru indirilmeden çimento şerbeti basmak suretiyle tamamlanır.

5.3.2. Artezyen suların yuzeye sızmasına karşı tecrit;

Yuksek basınçlı artezyenlerde, teçhizden sonra, hatta kuyu yapımından 1-2 yıl sonra yuzeye sızmalar gorulebilir. Bunu onlemek için bu tip kuyularda, iki turlu tecrit yapılır.

5.3.2.1. Kuyuda yuksek basınçlı bir artezyen tabakanın varlığı ve derinliği biliniyorsa, artezyen tabakaya girmeden sondaj durdurulur. Kuyuya boru indirildikten sonra pompa ile çimento şerbeti basılmak ve boru ile kuyu cidarı arasındaki boşluk, tamamiyle çimento şerbeti ile doldurulmak suretiyle tecrit edilir. Donma suresi sonunda, sondaja borunun içinden devam edilir. (Teleskopik teçhiz)

5.3.2.2. Sondaj esnasında, bilgi eksikliği dolayısiyle, evvelden bilinmesine imkan olmayan bir artezyenle karşılaşılırsa, bu artezyen tabakasını sızdırmaz hale koymak için, iki turlu tecrit yapılır. Sondaj derhal durdurularak kuyuya boru indirilir, çimento şerbeti basılarak, kuyu cidarı ile boru arasındaki boşluk doldurulur. Şerbetin donmasını muteakip, boru içinden sondaja devam edilir. Diğer şekil sondaja devam edilerek, kuyunun tamamlanmasıdır. Boru ve filtreler indirilir. Çakıllama yapılır, çakıl seviyesi artezyen tabakasının biraz ustune gelince çakıllama durdurulur, çakılın ustu takriben 1 M. kalınlıkta kil ile doldurulur ve ust tarafı kuyu ağzına kadar betonlanır. Burada kullanılan beton, sadece, kum, çimento ve su karışımından meydana gelen akıcı, koyu bir şerbettir. Eğer artezyen akmaya başlamışsa kuyunun veriminden daha yuksek verimde bir motopomp kullanılarak kuyudaki su seviyesi pompajla mumkun olduğu kadar duşuruldukten sonra betonlama yapılır. Beton priz yapmadan, motopomp durdurulmamalıdır. Eğer betonlama sırasında herhangi bir akım olmazsa, betonlamadan sonra iyi bir geliştirme yapılmalıdır. Artezyen akımını durdurmak için ozgul ağırlığı iyice hesaplanmış barit te kullanılabilir.

5.3.3. Kuyuların Sıhhi Şartlar Dolayısiyle Tecridi :

Yeraltısuyu tabiattaki bulunuşu ile çoğu zaman yerustu suyuna oranla bakteriyolojik yonden çok daha emin ve içmeye elverişlidir. Kuyu yapımı sırasında, veya kuyu yapımından sonra yapılan hatalar kuyuların kirlenmesine sebep olur. Bilhassa, yuzeyden itibaren çatlaklı bir formasyon içinde açılmış bulunan kuyularda dışarıdan kirlenme ihtimali çok fazladır. Kuyular inşa edilirken, bilhassa civara nazaran daha yuksek bir kotta inşa edilmeli ve gerek teçhiz gerekse kuyu yerinin seçimi konularında belirtilen şartlara uyulmalıdır. Kuyunun satıhtan itibaren asgari 10 m.si (Yukarıda belirtilen şartlar ve diğer ihtiyaçlar, daha derin seviyelere kadar betonlamayı icap ettirmiyorsa mutlaka çimento şerbeti ile doldurularak betonlanmalıdır.

NOT : Tecrid işlemlerinde kullanılacak beton karışımları için DSİ Su Kuyuları İnşasına Ait Teknik Şartname ve birim fiyat cetveline bakınız.

6- ÇAKILLAMA :

6.1. Sondaj makinası ile açıldıktan sonra borulama ve filtreleme işlerinde biten kuyuda; kuyu cidarı ile boruların dış yuzeyi arasında kalan boş hacmin belli miktar ve kalitede çakılla doldurulması işlemine «Çakıllama» denir. Çakıllama kendini tutamayan bağlantısız ve taneli formasyonlarda yapılır.

6.2. Çakıllama; kuyu yapımındaki çok onemli kısımlardan biri olup, sağlandığı pek çok yararlar vardır. Bunlar, şoylece sıralanabilir.

6.2.1. Kuyunun yıkılmasını onlemek : Teçhiz çapının, kuyu çapından bir miktar kuçuk olması zorunlu olduğuna gore, aradaki boşluk herhangi bir şekilde doldurulmaz ise, kuyunun çeşitli yerlerde yıkılması ve goçmesi vuku bulacaktır. Bu yıkılma muhtemelen yukarıdan aşağı doğru olacak ve kuyu ağzının goçmesi ve kuçuk bir krater halini alması onlenmiyecektir. Bu durumla karşılaşılmaması için teçhiz dışı ile kuyu cidarı arasının, teçhizi çakılla doldurulması gerekir.

6.2.2. Filtrelerin tıkanmasını onlemek : Kuyu cidarı ile, teçhiz arasındaki boşluğun çakılla doldurulmaması halinde, su taşıyan ve karşılarına filtre konulmuş seviyeler, yukarıdan dokulen ve geçirgenliği olmayan malzeme ile dolacak, dolayısıyla filtreler iş goremez hale gelecektir. Çakıllarda bu hali onleyerek formasyonla filtre arasında geçirgen olan bir ortamı meydana getirir.

6.2.3. Formasyon tanelerini tutmak: Çakıllama yapılmıyan hallerde, kuyunun goçmediği ve filtreleri tıkamadığı biran için kabul edilse bile; şoyle bir sakınca ile karşılaşılacaktır. Su veren taneli tabakadan, pompaj sonucu; zaman zaman kopan kuçuk parçalar arada suzucu hiçbir ortam olmadığı için doğrudan filtre yuzeyine çarparak, filtre deliklerinden içeri girecek ve kuyudan su ile birlikte kum da pompalanmış olacaktır. Bu durum her ne şekilde kullanılırsa kullanılsın, uretilen su için arzu edilmiyen bir husustur. Kaldı ki bu kum tanecikleri bir zaman sonra gerek tulumbayı, gerekse su tesisatını aşındırıp doldurarak kullanılmaz hale getirecektir. Kum pompalama ile formasyonda meydana gelecek boşluklar yuzunden arazide çokme olması da soz konusudur. Kuyudaki uygun bir çakıllama, formasyondan gelen tanelerin geçmesine musaade etmeyerek, yukarıda belirtilen sakıncaları onleyecektir.

6.2.4. Daha geçirgen bir ortam hazırlamak: Kuyuya atılan çakılın granulemetrisi, formasyon granulemetri eğrisine paralel fakat bir mertebe buyuktur. Taneli bir ortamın geçirgenliği (permeabilitesi) tane iriliği ile doğru orantılı olduğundan, filtre etrafında meydana getirilen suni çakıl zarfının geçirgenliği, formasyonun geçirgenliğinden buyuk olacaktır. Saniyen, geliştirme ile suni çakıl zarfını teşkil eden taneler kuyudan dışarı doğru, buyukten kuçuğe doğru sıralanmış olacaklarından; zarfın geçirgenliği dışarıdan içeriye doğru gittikçe buyuyecektir. Meydana getirilen bu durum; formasyondan kuyuya doğru olan yeraltısuyu akımını kolaylaştıracak, duzenliyecek ve kayıpları asgariye indirecektir.

6.3. Çakıllamanın yukarıda açıklanan yararları sağlayabilmesi için; kuyuya atılan çakılın aşağıdaki ozellikleri taşıması şarttır.

6.3.1. Temiz ve yıkanmış olmalı, yabancı madde ihtiva etmemelidir.

6.3.2. Koşeli olmamalıdır. Şekilleri kureye yaklaştığı oranda yararlılığı artacaktır.

6.3.3. Granulemetrisi formasyona ve kullanılan filtrenin aralığına uygun olmalıdır. Şoyleki : Yukarıda 6.2.4. maddesinde belirtilen hususun gerçekleşebilmesi için; evvela formasyondan alınan numunenin elek analizi yapılarak, granulometri eğrisi tesbit olunmalıdır. Kuyuya atılacak çakılın granulemetri eğrisi formasyonunkine kabaca paralel şekilde olmalıdır; şu şartla ki, kuyuya atılan çakılın % 20-40'ı, geliştirme sırasında filtrelerden geçerek yukarıya alınabilecek boyutta, yani filtre aralığından daha kuçuk olmalıdır. Bunun nedeni, filtreye yakın kısımlardaki ince taneleri pompajla yukarıya alarak 6.2.4. maddesinde sozu edilen tanelerin buyukten kuçuğe sıralamasını sağlamaktır.

**6.4. Çakıllama yapılmıyacak haller **:

Yukarıda sayılan sakıncaların bulunmadığı tamamen bağlantılı Formasyonlar içinde açılmış kuyuların çakıllamasında bir yarar olmadığı gibi luzum da yoktur.

Bazı hallerde, bağlantısız ve taneli formasyonlarda da çakıllama yapılamaz. Eğer formasyon satıhtan itibaren veya teleskopik borulama tabanından itibaren homojen olarak devam ediyorsa; kuyu ağzının goçmemesi için gerekli tedbirler alınmışsa ve kullanılan filtre aralığı formasyonu teşkil eden tanelerin % 60 - 80'inden daha kuçukse suni çakıllamaya luzum yoktur. Geliştirme sırasında kuçuk taneler dışarı atılmak suretiyle filtre etrafında daha iri tanelerden bir zarf meydana getirilerek 6.2.4. maddesinde açıklanan husus da sağlanmış olacaktır. Bu işleme «Tabii Çakıllama» ismi verilir. Not: Çakıllama konusunda daha fazla bilgi için, DSİ Yeraltısuları Dairesi SF - 111 No. lu talimata bakınız.

7- YIKAMA:

Donerli sistemle ve duz dolaşımla (normal sirkulasyon) açılan kuyularda, dolaşım sıvısı bilhassa seçilmiş ozelliği dolayısıyla kuyu cidarında bir sıva yapar (keyk). Bu sıvanın sondajın devamı sırasında, kuyunun yıkılmasını onlemek gibi buyuk bir gorevi vardır. Ancak, sondaj tamamlandıktan ve teçhiz işlemi yapıldıktan sonra; bu sıvanın varlığı avantaj olmaktan çıkar kuyuya olan su akımını durdurduğu için buyuk bir sakınca olur. Kuyudan normal verimin alınabilmesi için bu sıvanın ortadan kaldırılması gereklidir. Bunu temin için, sondaj dizisi, ucunda matkap olmaksızın kuyu içindeki muhtelif filtreli seviyelere indirilerek, yukardan basınçla su basılır ve kuyu içinden gelen su berraklaşıncaya kadar basmaya devam edilir. Bu işleme yıkama (lavaj) ismi verilir. Yıkama, yukarıda açıklandığı şekilde basit olarak yapılabildiği gibi, bazı ozel gereç ve kimyasal katkılar kullanarak daha etkili olarak yapılabilir. Şoyleki :

7.1.** Jet Metodu ile yıkama **:

Jet ismi verilen gereç, tijlere takılabilen silindir şeklinde ve 4 adet haç şeklinde yatay borusu olan, yatay boruların silindir govdeye payandalarla da takviyeli olarak bağlandığı bir cihazdır. Yatay boruların çapı 3/4 inç (1,905 cm.) uç kısımlarında 1/4" (0,635 cm.) çapında delikler (jet memesi) vardır. Jet, tijlere takılıp, kuyu içine indirildikten sonra, tijier içinden su basıldığında, su buyuk bir basınçla fışkırarak akiferi yıkar.

7.2.** Kimyasal etkenler kullanma **:

Bazı kimyasal maddeler; montmorilonit ve bentonitler uzerinde çozeltici etki yaparlar; dolayısıyla kuyu sıvasının giderilmesinde faydalı olurlar.Bunlar Tetrar sodyum pirofosfat, sodyum tripolifosfat ve sodyum Hekzametafosfat gibi sodyum fosfat turevleridir. Bu maddelerin yıkama suyuna % 0,6 oranında karıştırılmaları ile meydana getirilen çozelti, sıvanın çozulmesinde buyuk rol oynar. Bu çozelti, jet gereci ile fışkırtılırsa çok daha yararlı olur.

NOT : Yıkama konusunda daha fazla bilgi için. DSİ Yeraitısuları SF-112 No.lu talimata bakınız.

8- GELİŞTİRME :

Sondajı, teçhizi, çakıllaması ve yıkaması yapılmış bir kuyuda;

a) Çamur sutunu basıncı dolayısıyla akiferin içine doğru nufuz etmiş sondaj sıvısı artıklarını dışarı atmak,

b) Kuyuya atılmış çakıllardan ve formasyondan kuçuk taneleri dışarı alarak, kuyu etrafında daha iri boyutlu tanelerden muteşekkil bir zarf meydana getirmek.

c) Kuyudaki suyun formasyona itilmesi ve geri çekilmesi hareketini çok kereler tekrar ederek çakıl zarfında iriden, kuçuk taneliye doğru bir sıralamayı sağlamak,

ve boylece;

a) Kuyunun ozgul verimini arttırmak,

b) Kuyudan yabancı madde çekilmesini onlemek,

c) Kuyunun, tulumbanın ve tesisatın omrunu uzatmak,

amacıyla yapılan işlemlere «Geliştirme» adı verilir. Geliştirme metodları aşağıdadır.

8.1.** Çalkalama pistonu ile geliştirme :**

Kum ve çakıl formasyonlarında açılan kuyularda, geliştirme için en etkili metodlardan biri çalkalama pistonu veya blokudur. Geliştirilecek formasyonun karşısındaki boru veya filtre iç çapına eşit, tahtadan ve koseleden imal edilmiş olan bu pistonlar donerli sistemde tijlerin ucuna, darbeli sistemde ağırlığın altına takılarak, skiferin ustune kadar indirilir ve 1 metrelik iniş çıkışlarla kuyudaki su çalkalanır. Kum veya çakıl formasyonu içerisindeki suyun ve vasıtayla çalkalanması, ince kum ve çakıl tanelerinin gevşeyerek filtre yarıklarından kuyuya suruklenmesine veya geçmesine yardım ederek; herhangi uygun bir vasıtayla kuyudan temizlenmelerini sağlarlar.

8.2.** Basınçlı hava ile geliştirme :**

Basınçlı hava ile geliştirme, kuyunun ağız kısmının betonlanmış bulunduğu ve teçhiz borusunda herhangi bir çatlak ve kaçak olmadığı hallerde uygulanır. Kuyu ağzı kapatılarak kuyuya kompresorle basınçlı hava verildiğinde, kuyudaki basıncın etkisiyle su, formasyona nufuz eder ve kuyudaki su seviyesi alçalır. Bundan sonra, kuyu ağzındaki boşaltma vanası ani surette açılarak kuyudaki hava boşaltılır. Bunun sonucunda akifere geçmiş olan su, dengelenmek uzere tekrar kuyuya dolar ve kuyu içerisindeki su seviyesi ani olarak yukselir, bu suretle kuyuda bir çalkalama hareketi hasıl olur. Bu işleme, pistonla geliştirmede olduğu gibi, kuyudan kumlu su gelmeyinceye kadar devam olunacaktır.

8.3. **A şırı pompajla geliştirme **:

Aşın pompaj, kuyuların geliştirmesinde kullanılan en basit ve yaygın bir usuldur. Ancak daha ziyade suyun tek yonde hareketini sağladığı için, diğerleri kadar etkili değildir. Bu usul, kuyudan normalin çok ustunde bir verimle ve ani kesişlerle su çekmeye devam ederek uygulanır. Normalin ustunde bir verimle su çekileceği halde artık kuyudan kum gelmediği gorulduğunde, işleme son verilir.

8.4.** Geri yıkama ile geliştirme **:

Geri yıkama usulu, su basıncından istifade etmek suretiyle kuyu dibindeki formasyonu hareket ettirerek, veya çalkalayarak, kum tanelerinin koprulenmesine mani olmak ve ince materyelin buyuk bir kısmını temizlemek esnasına dayanır. Bir çok usuller içerisinde, bu amaç ile en fazla kullanılan başlıca iki metod, aşağıda tarif edilmiştir.

8.4.1. Kesintili pompaj (Ravvhiding) Metodu :

Bu metod, tulumbayı (veya kompresoru) kısa aralarla çalıştırıp durdurmak suretiyle su seviyesinde seri değişiklikler meydana getirmek esasına dayanır. Bu iş için herhangi bir tulumba kullanılabilirse de derin kuyu tulumbası ile en etkili sonuçlar alınabilir. Gerekli ekipman bulunabildiği takdirde, kesintili pompaj basınçlı hava ile de başarıyla uygulanabilir.

8.4.2. Beyler ile Geri Yıkama :

Geri yıkama ile geliştirmenin diğer basit bir şekli kuyuya kabil olduğu kadar suratle su doldurulduktan sonra, suyu kum pompası veya beyler ile**** boşaltmaktır. Kuyuya su doldurmasının etkisiyle kuyuda daha yuksek bir basınç ve formasyondaki su hareketinde değişmeler olur. Kuyuya su ne kadar suratle doldurulursa, filtreden geçen suyun hareketi ve tabakadaki karışma o kadar fazla olur. Aynı şekilde, kuyudaki su ne kadar fazla suratle boşaltılırsa, ince kum taneleri de o kadar fazla suratle kuyu içersine çekilir. Kuyudan boşaltılan suyun buyuk bir kısmı tekrar kullanılabilir. Ancak suyun durulması ve içerisindeki kumun çokmesi için yardımcı bir depo kullanılması gerekir.

8.4.3. Basınç Altında Geri Yıkama :

Kuyudaki suyu geriye basmak için etkili usul, kuyuyu normal olarak alacağından daha fazla su almağa zorlayarak, kuyuda, kuyu ile tabakanın su seviyeleri arasındaki farktan doğan basınca ilaveten pozitif bir basınç temin etmektir. Bunun cebri bir usul olduğu aşikardır. Fakat, çok miktarda suya ihtiyaç gostermesi bakımından bazı hallerde pratik değildir.

8.5. **Asitle geli ştirme **:

Kalker formasyonlarından su alınan kuyularda, kalker çatlakların kuyu ile irtibatlandırılması, kuyu cidarının temizlenmesi ve dolayısiyle verim artışını sağlamak için asitle geliştirme yapılır. Bunun için % 10 a seyreltilmiş hidroklorik asit (HCL) kullanılır. Asitli su, basılacak hacmin % 20 fazlası ile hazırlandıktan sonra, çamur pompası ve sondaj dizisi vasıtasıyla kuyuya basılır. Asitin kalkerle kimyasal reaksiyonu bitirinceye kadar beklenerek (gurultu ile çıkan C02 gazı ve kaynama sona erinceye kadar), kuyu tekrar yıkanır.

8.6.** Dinamitle geliştirme **:

Çatlaklı, pekişmiş formasyonlarda açılan kuyularda çatlakların kuyu ile irtibatlandırılarak verimin artışı sağlanmak uzere dinamitle de geliştirme yapılabilir. Bunun için izole edilmiş bir kap içerisine; gerekli hesaplarla miktarı tesbit edilmiş dinamit ve kapsul yerleştirilerek; geliştirmenin yapılacağı seviyeye indirilir ve elektrikli ateşleme tertibatı ile infilak ettirilir.

9 - KUYU AĞZI YAPIMI :

Kuyunun delinmesi, teçhizi, yıkanması ve çakıllanmasını takiben, basınçlı hava ile geliştirme yapılacaksa geliştirmeden evvel, başka bir geliştirme metodu kullanılacaksa, geliştirmeden sonra, kuyu ağzı inşa edilir. Bunun için daimi teçhiz borusu simetri ekseni olacak şekilde kuyu ağzı 2x2x1 m. ebadında kazılarak beton dokulur. Beton dokulmeden evvel çakıl dolgusunun ust seviyesine kadar 2 inç çapında bir boru indirilerek içi uygun ebadda çakılla doldurulur. Pompaj sırasında çakıl seviyesinde bir duşme gorulduğunde, çakıl ikmali yapılır.

NOT : Daha fazla bilgi için DSİ İşletme Kuyuları Fenni Şartnamesi ve Birim Fiyat Cetveline bakınız.

10 -- SU VERİM DENEYLERİ :

Kuyularda yapılan su verim deneylerinin amacı, kuyuların hidroliği ve su veren formasyonlar hakkında bilgiler elde etmektir. Bu bilgiler jeolojik bilgilerle birleştirildiğinde, akiferlerin ve ovanın yeraltısuyu durumu anlaşılır. Bu bilgilerin tam ve doğru idrak elde edilmesi ve analizi, bilhassa işletme projelerinin hatasız olarak hazırlanabilmesi ve pompaların uygun olarak seçilebilmesi için esastır.

10.1.** Su Verim** Deneylerinde Dikkat Edilecek Hususlar :

10.1.1. Kuyuda, su taşıyan her formasyon için ayrı bir verim deneyi yapılır. Aluvyonlar içindeki tabakaların ve beslenme sahası aynı olan formasyonların, deneyleri beraberce yapılır.

10.1.2. Verim deneyi sırasında, deneyi yapılan kuyunun 1 Km. civarındaki kuyulardan, pompa ile su çekilmesinde dikkat edilir.

10.1.3. Verim deneyine, kuyunun yıkama işleminden en az 12 saat sonra başlanarak, bu sure içinde kuyudaki suyun, statik seviyesine ulaşması beklenir.

10.1.4. Kuyulardaki verim deneyleri, akiferin butun kalınlığınca yapılır ve hiç bir zaman akiferin bir kısmına inhisar ettirilmez.

10.1.5. Herhangi bir arıza sebebiyle verim deneyine ara verilmesi zorunluluğu belirirse, deney kesilerek yeni baştan tekrarlanır. Bu gibi hallerde, statik seviye, başlangıçtaki halini alıncaya kadar beklenir.

10.2. Verim Deneyleri İçin Gerekli Malzeme ve Ekipman :

10.2.1. Derin kuyu tulumbası (motoru ile birlikte, komple)

```
 Adi santrifuj moto-pomp grubu,
```

Orifismetre ve 100 cm.lik cetvel parshal savağı,

Şeritmetre, elektriklimetre veya duduklumetre
Montaj, demontajda kullanılacak takım ve anahtarlar,
```
 Montaj için gerekli vinç,
```
```
   Deney formları.
```

10.3. Kademe Duşumlu Tecrube :

Kuyuların hidrolik ozelliklerini ve kuyu kayıplarını tesbit için gozlem kuyusu olmadığı yerlerde kademe duşumlu deney yapılır.

Kademe duşumlu verim deneyine; kuyunun pompaj verimi, çıkış ağzına takılan bir vana vasıtasıyla, Tahmin edilen azami verimin 1/4 une ayarlanarak başlanır. Normal olarak, bu debide çalışma suresi 12 saattir. Deneyin ilk saatında, kuyudaki su seviyesi belirli aralıklarla olçulur. Bu aralıkları mumkun olduğu kadar sabit ve kısa tutmak lazımdır. 1 saatten sonra, zaman aralıkları arttırılabilir.

   Kademe deney bu şekilde tamamlandıktan sonra, butun diğer hususlarda herhangi bir değişiklik yapmaksızın, sadece pompa verimi vana vasıtasıyla iki misline, yani tahmin edilen azami verimin 1/2 sine ayarlanarak 2. kademeye geçilir.

Bu kademede de yine 1. kademede belirtilen yol izlenerek duşum 5 cm. den daha az olduğunda veya başlangıçtan 12 saat sonra, bu kademe deneyine son verilir.

Kademenin sona ermesinden sonra, 3. kademeye, bu defa pompaj verimini tahmin edilen azami verimin 3/4 une ayarlamak suretiyle başlanır. Deneyin 12. saatinin sonundan itibaren iki saatlik devreler arasındaki seviye farkı 5 cm. veya daha az olursa, bu kademe deneyine de son verilir.

4. Kademede pompa, tahmin edilen azami verimle çalıştırılır ve 3. kademede yapılan butun işlemler bu kademede de aynen tekrar edilir.

10.4.** Sabit Debili Su Verim Deneyi **:

Sabit debili verim deneyi kuyunun tesir yarı çapı veya yeraltısuyu alçalma konisi hakkında bilgi edinmek amacıyla yapılır. Bunun için aynı akiferden su alan civardaki diğer kuyularda da, yeraltısuyu seviyesi alçalışı ve yukselişi gozlenir. Bu yapılamıyorsa, aynı kuyuda su seviyesi sabit kalıncaya, veya 2 saatlik zaman aralıkları için seviyeler arasındaki duşum farkı 10 cm. den az oluncaya kadar devam olunur.

Kuyudaki su seviyesi, sabit bir debi ile deneye başladıktan itibaren 1 - 3 - 5 - 10 - 20 - 40 ve 60 dakikalarda ve birinci saatten sonra her 30 dakikada bir olarak, 24 saat sureyle olçulur. Seviye duşmekte devam ediyorsa 2 saatlik aralıklarla seviye olçumune devam edilir ve yukarıda da belirtildiği gibi 2 saatlik bir zaman aralığı içinde seviye farkının 10 cm. den az olması halinde, deneye son verilebilir.

NOT : Daha fazla bilgi için DSİ Yeraltısuları Dairesi PF - 101 ve EF - 102 No.lu talimatlarına bakınız.

SU NUMUNESİ ALINMASI VE ŞEVKİ :

Çeşitli amaçlarla kullanılacak yeraltısularından, bu amaçlara uygunluk derecesini oğrenmek için, numuneler alınır**** ve bunlarla kimyasal ve bakteriyolojik analizler yapılır.

Numuneler, evvelden iyice temizlenmiş şişelere alınır ve şişeler, aynı derecede temiz tapalarla kapatılır. Şişeler en yakın DSİ Ünitesinden bir deposit karşılığında alınabilir ve şişeler gerek dolu gerek boş olarak getirildiğinde, alınan depozit sahibine geri verilir.

11.1.** Kimyasal analiz için su numunesi alınması :**

Herhangi bir kaynaktan su numunesi alındığı sırada, şişenin ağzına ve tıpanın şişeye girecek olan kısmına, el veya başka herhangi bir şeyin temas etmesine meydan vermeksizin, şişe mutlaka dibinden tutulur. Şişenin ağzına kapatılacak olan mantarın evvelce kullanılmamış olması, analiz sonucunun sıhhati bakımından elzemdir. Numune alınmadan hemen once, temizlenmiş şişeler, numunesi alınacak su ile en az uç defa çalkalanıp boşaltılır.

11.2.** Bakteriyolojik analiz için su numunesi alınması :**

Bakteriyolojik analizlerde kullanılacak numuneler, kimyasal analizler için alınan numunelerde olduğu gibidir. Ancak bakteriyolojik analiz için numune almada DSİ unitesinden alınacak steril şişelerin kullanılması gerektiğinden, bunların doldurulmasında ozel itina gosterilir. Bakteriyolojik analiz için su numunesi alınmadan once, steril şişenin ağzındaki kağıt mahfaza, şişeyi dibinden tutarak ve şişenin ağzına el dokundurmadan, çıkarılır. Bundan sonra şişenin ağzı alevden geçirilir ve şişe, numunesi alınacak su ile boğazından iki lm. aşağıya kadar doldurulur. Numune alma işi bitirildikten sonra, lastik tapa da alevden geçirilerek şişenin ağzı bununla sıkı sıkıya kapatılır. Klorlamaya tabi tutulan sular da yine aynı şekilde steril şişelere alınırlar.

11.3.** Şişelerin etiketlenmesi ve sevki **:

Numune şişelerinin kapakları veya tıpaları, şişenin boğazından dolaşan bir iple, açılmayacak şekilde, duğumlenerek bağlandıktan sonra ipin sarkan iki ucu bir araya getirilerek, numuneyi alan şahıs tarafından doldurulan etiket bununla bağlanır. Şişelerin ağzına katiyyen parafin veya muhur mumu temas ettirilemez.

Şişelerin boğazına bağlanan ve ayrıca uzerine yapıştırılan etiketlere, numunenin alındığı tarih, ovanın ismi, kuyu veya kaynağın mevkii, numarası veya ismi, belge No. su, numune alındığı sırada suyun ısısı ve numuneyi alanların isimleri yazılır.

Şişeler uzerindeki etiketlere ilaveten, ayrıca iki adet su numunesi sevk formu doldurularak, bunlardan biri numune sevk sandığının içerisine konur, diğeride elden veya posta ile odemeli olarak en yakın DSİ unitesine gonderilir. Basılı etiket ve sevk formları en yakın DSİ unitesinden alınabilir. Gerek etiketler, gerekse sevk formları, okunaklı bir şekilde doldurulur.

Numuneler sayı itibariyle çok veya sevk edilecekleri mesafe uzak ise, dış tesirlerden korunacak ve gerek nakil, gerekse yukleme ve boşaltmada kırılmayacak şekilde ambalajlanırlar. Anbalaj sandıklarının uzerine, «alt ust» işareti ile «Kırılacak Eşya» etiketleri yapıştırılır. Boylece anbalajlanmış su numune şişeleri en yakın DSİ Ünitesine teslim veya odemeli olarak sevk edilebilirler.

Bakteriyolojik analiz için alınan numuneleri en kısa zamanda laboratuara gondermek ve bunun için en seri vasıtadan faydalanmak gerekir. Numune alınması ile numunenin analiz edilmesi arasında geçen surenin uzaması, numunenin bozulmasına veya değişmesine sebep olacağından geç analiz edilen numunenin vereceği sonuç yanıltıcı olacaktır. Alındıkları andan analiz edilinceye kadar, su numunelerinin buz dolabında veya buz içerisinde saklanması, sonuçların doğruluğu bakımından arzu edilir. Bakteriyolojik analiz için her sudan alınan iki şişe numuneden her biri ayrı ayrı ambalajlanarak en yakın DSİ unitesine makbuz karşılığı elden teslim veya posta ile odemeli olarak gonderilebilir.

NOT : Bu konuda daha fazla bilgi için DSİ Yeraltısuları Dairesi EF - 105 ve EF - 108 No.lu talimatlarına bakınız.

AKİFER VE KUYU KAREKTERİSTİKLERİNİN TAYİNİ :

Bir araştırma kuyusu inşası, yani; kuyunun delinmesi, teçhizi, çakıllanması, yıkanması, geliştirilmesi ve verim tecrubesi işlemlerinin tamamlanması ve değerlendirilmesi sonucu, sondajın yapıldığı mahallin jeolojik yapısı, su alınan formasyonların (akiferlerin) ozellikleri ve kuyunun karakteristikleri hakkında bilgiler toplanmış olur. Bu bilgiler ozel deyimleri ve tarifleri ile aşağıda belirtilmiştir.

**12.1. Jeolojik Yapıya Ait Bilgiler **:

12.1.1. Sondaj esnasında geçilen formasyonlar, sıralanmaları, yaşları, yapıları, fiziksel ve kimyasal ozellikleri, yuzeyle ilişkileri, uzanımları vs.

12.1.2. Bu formasyonların yeraltısuyu yonunden ayırımları :

■

12.1.2.1. Su taşıyan formasyonlar

12.1.2.2. Su taşımayan formasyonlar

12.2. Akifere ait **o zellikler **:

12.2.1. Akifer :

Kaynak ve kuyuları ekonomik olarak besleyebilen yeraltında su ile doy muş jeolojik formasyonlardır.

12.2.1.1. Akiferin fonksiyonları ;

12.2.1.1.1. Akifer suyu bir rezervuar gibi depo eder.

12.2.1.1.2. Akifer kapalı bir boru gibi taşıdığı suyu bir noktadan diğer bir noktaya iletir.

12.2.1.2. Akifer Çeşitleri :

12.2.1.2.1.** **Serbest akifer : Su ile doymuş bulunan jeolojik formasyonun ustunde geçirimsiz formasyon bulunmaz. Bu durumda akifer uzerinde açık bidonda bulunan su gibi yalnız atmosfer basıncı vardır. Boyle bir formasyonda açılacak kuyudaki statik seviye ile su tablasının ust seviyesi aynı olur. Birim derinlik için hidrolik basınç her noktada aynıdır.

12.2.1.2.2. Basınçlı Akifer : Su ile doymuş jeolojik formasyon uzerinde geçirimsiz bir tabaka vardır. Formasyon suyu bu tabaka tarafından hapsedilmiştir. Geçirimsiz formasyonun akifer uzerine yapmış olduğu basınç dolayısıyla boyle bir formasyonda açılan kuyularda su seviyesi akifer ust yuzeyinden daha yukarı çıkar. Suyun yuksekliği bu seviyeye eş basınç yuzey denir ve serbest akiferde statik seviyeye tekabul eder.

12.2.2. Boşluk Oranı (Porozite) : Boşluk formasyonda boşluk hacminin tum hacme oranıdır. Yuzde olarak ifade edilir.

12.2.3. Özgul verim : Bir akiferin birim hacminden, yer çekimi etkisi altında, drene edilebilecek, su miktarıdır.

12.2.4. Özgul Tutum :Çekim etkisi altında bir kısım su akiferden drene edilemez. Birim hacim içinde tutulan bu su miktarına ozgul tutum denir.

12.2.5. Geçirgenlik (Permeabilite) : Suyun bir ortam içerisinde bir noktadan diğer noktaya hareketi bu iki nokta arasındaki basınç farkından meydana gelir ki buna hidrolik eğim denir. % 100 hidrolik eğim altında belli bir ısı derecesinde bir akiferin birim kesitinden geçen su miktarı akiferin geçirgenliği olarak ifade edilir. Birimi cm3/s/cm2 veya m3/gun/m2 dir.

12.2.6. İletkenlik (Transmissibilite) : Bir akiferin butun kalınlığı boyunca duşey ve birim genişlikteki kesitinden geçen su miktarıdır. Birimi mVgun/m.dir.

12.2.7. Depolama Katsayısı :

Bir akiferin depolama katsayısı akiferden çıkarıIdığında veya akifere enjekte edildiğinde, akiferin birim kesit alanındaki yukte (su seviyesi veya eşbasınç yuzeyde) birim değişiklik yapan su hacmidir. Serbest akiferlerde depolama katsayısı ile ozgul verim aynıdır. Basınçlı akiferlerde ise basınç tesiri ile (S) elastik tesir altındadır. Serbest akiferler için S = 0,01 ila 0,35 değerleri arasındadır. Basınçlı akiferlerde ise 1 x103 ila 1 x105 arasındadır, birimi yoktur.

12,3. Kuyu Karakteristikleri :

12.3.1. Statik su seviyesi : Akiferden su alınmadığı veya akifere su verilmediği andaki akiferin su seviyesine statik su seviyesi denir. Bu ekseriya yuzeyden su yuzune olçulen derinliktir. Artezyen akiferlerde ise kuyu vanası kapatılmak suretiyle orifis veya manometrede okunan seviyedir.

12.3.2. Pompalama seviyesi : (Dinamik su seviyesi) Kuyuda pompaj esnasında olçulen su seviyesidir. Akan arteziyenlerde akış sırasında olçulen su seviyesi o akış için dinamik su seviyesidir.

12.3.3. Duşum : Belli verimde statik su seviyesi ile dinamik su seviyesi arasındaki farka duşum denir.

12.3.4. Artık duşum kuyuda pompaj durduktan sonra su seviyesi ile statik seviye arasındaki farka artık duşum denir.

12.3.5. Kuyu debisi : Birim zamanda alınan su miktarıdır.

12.3.6. Kuyunun ozgul debisi : Birim duşum başına kuyudan alınan debidir.

12.3.7. Tesir yarıçapı : Pompaj esnasında kuyu etrafında hasıl olan duşum konusunun kuyu merkezinden itibaren olçulen yarı çapıdır.

JEOFİZİK İŞLEMLERİ

Kuyuda delme işleminin bitişinden sonra, teçhiz geçilmeden evvel su veren tabaka seviyelerinin kesinlikle tesbiti için veya teçhizden sonra kontrol için ya da karşılaşılacak bazı problemlerin hallinde jeofizik cihazlarla log alma ve diğer jeofizik işlemler yapılır. Bu jeofizik işlemler sunlardır.

13.1. SP:

Kuyu içinde formasyonla, sondaj dolaşım sıvısı arasındaki elektriksel potansiyel değişimlerini milivolt biriminde olçulmesidir.

13.2.** Rezistivite (Tek Nokta) **:

Sondajda geçilen formasyonların, zahiri, rezistivite değerleri ohm-metre cinsinden olçulur, tabakaların gerçek kalınlıklarını teyide yarar, muhafaza borusunun bittiğini ve kuyunun tam dibini doğru olarak tesbit eder.

13.3.** Tabii gamma ray **:

Sondajda geçilen formasyonların tabii radyoaktiviteleri mikro - rontgen/Sant veya CPS. birimiyle olçulur. Sedimenter sahrelerin radyoaktivitelerinin farklı oluşundan istifade ederek, bir kuvuda geçilen tabakalar birbirinden ayırt edilir.

13.4. **S ıvı konduktivitesi **:

Kuyu içindeki akışkanın, mikromhos/cm. veya ohm.-metre birimiyle konduktivitesi kaydedilir kuyularda zamanla tuzluluk değişimi kuyudaki çamurun konduktivitesini olçer, akiferlerin ayrı ayrı konduktivite değerlerini verir. Teçhizli ve teçhizsiz kuyularda bu olçuler alınabilir.

**13.5 No otron loğu **:

Porozite ile ilgili olduğundan, porozitenin tayininde kullanılır. Nootron loğları muhafaza borusu bulunan kuyularda buyuk bir onem taşır, zira muhafaza borusu bulunan yerlerde elektriki log olçuleri yapılamaz. Ölçu birimleri, saniyede sayı dakikada sayı veya standart birimdir.

13.6.** Kaliper loğu **:

Kuyu çapı değişimini insh olarak olçer. Sert kayaçlarda çok faydalıdır. Bıçak uçlu kaliper kolları kuyunun her noktasında olçu yapar ve ¼" kalınlıkta çatlağı belirtebilir. Flovvmetre ile birlikte akifer karşısında debiyi verir. Teçhizli ve teçhizsiz kuyuda alınabilir.

13.7.** Tezistivite normal (R 16-R 64)**

Kuyu içine indirilen elektrot sistemi içindeki elektrotlar arasındaki mesafeyi gostermekte olup tabakaların sıhhatli olarak rezistivite değerlerini verir.

13.8.** Lateral Log **:

Sondajda geçilen formasyonların yasal rezistivitelerini verir. Tuzlu çamurlarda yuksek rezistiviteli ince tabakaların teşhisinde çok iyi netice alınır.

13.9.** Temperatur gradient**:

Kuyunun temperaturu, gradienti derece cinsinden olçulur. Formasyon ayırımını, kuyuda suyun giriş yerlerini, gaz çıkış yerini verir. Permeabilite hesabı için temperatur değerini verir. Teçhizli ve teçhizsiz kuyuda alınır.

13.10.** Nootron - Spitermal Neotron:**

Bir sondaj kuyusu içinde formasyon porozitesini, hidrojen miktarını gostermek suretiyle, bulmak için yapılan olçumdur.

13.11.** Neotron - termal, neotron ve neotron camma:**

Bir sondaj kuyusu içinde neotron bombardımanı ile elde edilen neotron ve gamma ışınlarını kaydeder. Hidrojen Neotron kutlesine eşit olduğundan kayacın hidrojen muhtevasını yani suyun direkt fonksiyonudur. Doygun zonlarda poroziteyi verir. Anhidrid ve jipsi ayırır.

13.12.** Kalibre edilmiş yoğunluk loğu **:

Bir sondaj kuyusu içinde formasyonların yoğunluğunu hesap etmek için yapılan olçumdur.

13.13.** Sonik veya akustik hız loğu **:

' Bir sondaj kuyusu içinde elastik dalga hızının formasyonlara gore değerini ve değişimini tetkik ve tesbit maksadıyla kullanılır. Formasyonların birbirinden ayırt edilmesi ve bir formasyonun porozitesinin araştırması için yapılır.

13.14.** Latera log (Guard **- Log) :

Bir sondaj kuyusu içinde elektrot tertibi akım formasyona yatay nufus ettirilecek şekilde yapılmıştır. Tuzlu çamurlarda yuksek rezistiviteli ince tabakaların teşhisinde iyi netice verir.

13.15 Mikrolog:

Bir sondaj kuyusu içinde formasyonlara ait rezistiviteyi veya relatif rezistiviteyi yani hakiki formasyon faktorunu elde etmekte kullanılır. Bu rezistivite tayin edilir.

**13.16. Mikro-latera log **:

Formasyondaki kuçuk değişiklikleri rezistiviteleri dolayısile tesbit işinde kullanılır.

KUYULARIN STERİLİZASYONU :

Kuyuların hastalıklara sebep olan mikrop ve bakterilerden arınması için steril hale getirilmesi gerekir. Sterilizasyonu sağlayacak çeşitli yollar vardır. Bunlardan en pratik olanı ve en kolay uygulananı klorla sterilizasyondur. Bu iş için, kireç kaymağı veya Kalsiyum Hipokelrat kullanılır. Pompa da dahil olmak uzere butun bir kuyu teçhizatını sterilize etmek için bunları, litresinde en az 100 mgr. klor bulunan su ile yıkama lazımdır. 1 litre suya 2,25 gr. kalsiyum hipokelrat katmak suretiyle hazırlanacak eriyik litrede 200 mgr. klor ihtiva eder. Kuyudaki suyun hacmi hesaplandıktan sonra, kuyu içerisine dokulduğu zaman beher litreye 100 mgr. klor isabet edecek şekilde bir eriyik hazırlanır. Bu eriyik, kuyuya dokuldukten sonra en az 12 saat beklenir ve kuyudan su çekilmeye başlanır. Çekilen su içerisindeki klor kokusu kayboluncaya kadar pompaja devam olunur. Bu işlem her kuyu ve pompa tamirinden sonra yapılmalıdır.

KUYULARIN TERK EDİLMESİ :

Açılan kuyularda su veren tabakanın (akiferin) bulunmadığı delme sırasında alınan numunelerden anlaşılır veya bulunan su yeterli olmaz ya da fiziksel kimyasal ve bakteriyolojik ozellikleri kullanılmaya elverişli olmazsa kuyular terk edilir. Her ne sebeble olursa olsun terk edilen kuyular kil veya toprakla tamamen doldurularak, ağız kısımları ust seviyesi, zeminle bir olacak şekilde 1 m. x 1 m. x 0,5 m. ebadına yerinde dokulen bir beton plakla kapatılır. Bu kuyular içinde kuyu kutuğu doldurularak, kutukte dolgu ve kapatılma şekli ile sebebi belirtilir.

16.** KUYULARA AİT FORMLAR :**

İnşa edilecek her kuyu için tutulması zorunlu olan 3 çeşit form vardır. Bunlar kuyu inşasından evvel yapılan on proje, yapım sırasında tutulan kuyu kayıt defteri ve kuyu bitiminde hazırlanacak olan kuyu kutuğudur. Bu uç form, kuyunun yapımı yarıda bırakılsa dahi eksiksiz olarak doldurulur. Ayrıca, yapımı tamamen bitirilerek su verim deneyi yapılan kuyular için bir de su verim deney formu doldurulur.

16.1. Ön Proje:

Ön proje bir kuyunun açılmadan evvel hazırlanan ve muracaat belgeleri ile birlikte DSİ Teşkilatına onaylanmak uzere verilen bir projedir. DSİ Teşkilatınca, olduğu gibi veya gerekli değişikliklerden sonra onaylanan projeler kati projelerdir. Kafi projenin tatbikatında DSİ'nin musaadesi olmadıkça değişiklik yapılmaz. Bir kuyu on projesinde aşağıdaki hususlar yer alır.

16.1.1 Akifer cinsi ve kalınlığı

16.1.2 Tahmini T ve ozgul debi Q3 T

_ 120_

16.1.3. Statik seviye

16.1.4. Arzu edilen verim

16.1.5. Dinamik seviye (Et. Sv. + Duşum + Girişimler)

16.1.6. Pompa alt ucu seviyesi

16.1.7. Muhafaza borusu çapı, uzunluğu

16.1.8. Filtre aralığı, cinsi, açıklığı, çapı uzunluğu

16.1.9. Sondaj çeşidi,kullanılacak makina

16.1.10. Tecrit işlemleri

16.2. Kayıt Defteri :

Kuyu yapımının butun safhaları devamınca kuyu başında sondor tarafından tutulan ve yapılan butun işlemlerin tarih ve saat bildirilmek suretiyle kaydedildiği formdur. Arama belgesi verilen her muracaat sahibine, belgesi ile birlikte kuyu kayıt defterleri de DSİ Teşkilatınca verilir.

16.3. Kuyu Kutuğu (Kuyu Loğu) :

Kuyuda yapılan her turlu işlemin uzerine gorulduğu bir formdur. DSİ Teşkilatından temin edilecek formun, doldurularak kullanma belgesi isteme formu ile birlikte, musaadeyi verecek DSİ unitesine verilmesi zorunludur.

16.4 Su Verim Deneyi Formu :

Su verim deneylerinin, butun olçumlerin zaman ve tarihi ile birlikte kaydedildiği, ayrıca hesap kolaylığı bakımından yardımcı sutunlar, bulunan bir formdur. Deneyi yapacak kimselere DSİ tarafından verilir.

KUYU VE SONDAJ ARIZALARI :

Su kuyularında; gerek yapım sırasında, gerek yapım sonrasında bazı arızalarla karşılaşılır. Gereken onem verilmez ve zamanında onleyici tedbirler alınmazsa bu arızalar kuyunun tamamen elden çıkmasına ve pek çok sondaj malzemesinin kaybına sebep olabilir.

17,1. Kuyu Yapımı Suresince Karşılaşılan Arızalar :

17.1.1. Darbeli sistemde

17 1.1.1. Kuyuların eğri açılması: Homojen olmayan formasyonlar yuzunden veya sondorun dikkatsizliği yuzunden meydana gelir. Boyle bir arızayla karşılaşmamak için geçici muhafaza borularının, baltayı geçikmeden takibi sağlanmalıdır.

17.1.1.2. Muhafaza borularının kuyuda sıkışması :

Sondaj sırasında, çakma boruları ile kuyu cidan arasındaki boşluğa, kum ve kalker kırıntıları dolarak, boruların ekseriye sıkışmasına sebep olur. Bu şekilde boru sıkışmalarını onlemek pek mumkun olmaz. Sıkışmış boruları çekebilmek için, kuyuyu tamamen bentonit çamuru ile doldurup boruların kaymasını temin etmek fayda sağlar. Sondaj sırasında borular çakılırken, boru ile kuyu cidarı arasına basınçlı çamur verilmesi de boruların kolay çakılmasına veya kolay çekilmesine yardım eder. Kuyuda sıkışıp kalan borular, bir taraftan krikolarla zorlanırken diğer taraftan, uygun bir duzenle, aşağıdan yukarıya doğru ters darbe yapmak suretiyle çıkarılabilir.

Ters darbe ile bir miktar yukarıya çekildikten sonra, borular tekrar sıkışacak olursa, onları tekrar eski yerine çakarak, etrafındaki dolgunun gevşeyip aşağı duşmesi sağlanır ve borular tekrar yukarıya çekilmeye çalışılır.

Boruları yukarıya çekmek mumkun olmazsa, boru kesicileri veya dinamit kullanılarak sıkışan kısmın biraz yukarısından kesmek suretiyle, boruları kısmen olsun kurtarmak cihetine gidilebilir.

17.1.1.3. Boru çarıklarının hasara uğraması :

Çakma boruların kuvvetli darbelere maruz kalması veya çekilen zemin içersinde buyuk blokların bulunması sebepleriyle, çakma sırasında boru çarıkları ezilerek hasara uğrayabilir ve sonuçta sondaja devam etmek guçleşir veya tamamen imkansızlaşır. Ezilip şekillerini kaybeden çarıkların iç çapına uygun bir malafayı mestij ve tahlisiye carının ucuna bağlandıktan sonra, bunları çarık içinden çakarak geçirmek suretiyle, doğrultulması mumkundur.

Çarığı duzeltmek mumkun olmadığı takdirde, çakma borusu yerine bir boyut kuçuk çaplı borular kullanmak suretiyle çap kuçulterek, ezik çarık içinden sondaja devam edilebilir.

17.1.1.4. Sondaj dizisinde sıkışma ve kopmalar:

Çakma borusu kullanılmadan açılan kuyularda, veya kuyu taban! ile çakma boruları arasında fazla boşluk bırakılarak yapılan sondajlarda, kuyunun ust kısımlarından duşen gevşek kaya veya taş parçaları baltayı sıkıştırabilir. Kaya veya çimentolaşmış zeminlerde çakma borusu kullanılmadan sondaj yapılacaksa, delme takımında daima sondaj carı bulundurulmalıdır. Üst kısımlardaki yıkıntılar dolayısıyla takımın sıkışması halinde, delme takımındaki carın yardımı ile ters darbe yapılarak sıkışan takım kurtarılabilir.

Fazla yıkıntı yapan zeminlerde, çakma borusu ile balta arasındaki mesafeyi fazla açmak doğru olmaz. Çakma boruları, daima, hemen matkabın ust ucunun hizasına çakılı olarak sondaja devam edilmelidir.

17.1.2. Donmeli (Rotari) Sistemde :

17.1.2.1. Kuyuların eğri açılması : Darbeli sistemdeki nedenlerin aynısı bu sistemde de kuyuların eğri gitmesine sebep olur. Sondaj dizisi sıksık yukarı kaldırılır ve aşağıya serbestçe inip inmediği araştırılarak kontroledilir. Eğrilik hissedilirse; dizi ağırlığı arttırılıp, matkap uzerindeki ağırlık azaltılır, yani dizi askıda çalıştırılır.

17.1.2.2. Dolaşım sıvısının formasyona kaçması :

Sondaj çamuruna bir takım katkı maddeleri ilavesiyle kaçağın onlenmesine çalışılır. Başarı sağlanmadığı takdirde, bol su veya hava teminiyle «Kaçak Sondaj» usulune donulur. Bunda da başarı sağlanamazsa donerli sistemin terk edilmesi gerekir.

.17.1.2.3. Sondaj dizisinin sıkışması : Su veya sondaj sıvısı ile temas halinde şişen bazı formasyonlar sondaj dizisinin sıkışmasına sebep olurlar. Bu tip formasyonlarda sıkışmayı onlemek için yegane yol; sondaj çamuru katı maddesi olarak «Su kaçırma» ozelliği çok az olan bentonit kullanılmasıdır. Sondaj dizisi sıkışması bir de; sondaj hızının, sondaj sıvısı dolaşım hızından daha fazla olması sebebiyle meydana gelebilirki, bu tamamen sondorun hatası sonucudur.

17.1.2.4. Sondaj dizisinin kopması, kesilmesi, çozulmesi :

Sondorun hatası sebebiyle meydana gelirler. Sondajda formasyon, matkap, rotari devri ve matkap uzerine verilen ağırlığın birbirlerine uygun olmaması ekseri hallerde dizi kesilmesine sebep olur.

**17.2. İşletme sırasında karşılaşılan kuyu arızaları ve bunların giderilmesi **:

Bir kuyunun tamamlanmasını takiben, kuyudan pompa ile su çekmeye başladıktan bir muddet sonra, kuyu veriminin hissedilir derecede azaldığı gorulebilir. Su çekmeye devam edildiği takdirde, verim gittikçe daha da azalabilir ve ekseri hallerde, bir muddet sonra, kuyudan artık hiç su çekilmez olur ve kuyu tamamiyle işe yaramaz hale gelerek, korlenebilir.

17.2.1. Tabii sebeplerle meydana gelen arızalar :

Kuyularda gorulen bu cins arızalarda, kuyu içinde oluşan kimyasal reaksiyonların rolu buyuktur. Bu cins arızalar iri şekilde meydana gelir.

17.2.1.1. Kabuklanma : Kuyunun teçhizinde kullanılan muhafaza borularının, ve ozellikle filtrelerin etrafında bazı maddeler toplanır ve ekseri hallerde bu maddeler, zamanla çoğalarak, sert bir kabuk teşkil ederler. Teşekkul eden bu kabuk, formasyondaki suyun, filtre aralıklarından geçerek kuyuya girmesine engel olur. Filtrenin etrafında toplanarak filtre giriş açıklığını daraltan bu kabuklar, kuyu verimini azaltır. Kuyuyu ıslah etmek için filtrenin etrafında teşekkul eden bu kabukları temizlemek icap eder. Bu işlem oldukça zahmetli ve pahalıdır.

17.2.1.2. Korozyon : Kuyudaki suyun içinde bulunan eriyik halindeki minerallerle, filtre borusu ile muhafaza borusunun yapıldığı maden arasındaki kimyasal reaksiyon sonucu, filtre ve muhafaza borularının çurumesine, korozyon ismi verilir. Bir kuyuda kabuklanma ve korozyon aynı zamanda oluşabilir. Korozyona engel olabilmek için; borular suyun kimyasal ozelliklerine uygun malzemeden seçilmelidir.

17.2.2. Mekanik sebeplerle meydana gelen arızalar :

Kuyu arızalarına sebep olan mekanik sebeplerin sayısı daha fazladır. Çunku bunlar daha çok, işi yapan çeşitli personelin ehliyetine ve kuyu yapımında kullanılan malzemenin cinsine bağlıdır.

Kimyevi analiz neticesinde suda tesbit edilen :

1 -- PH değeri 7,0 dan kuçuk 2 -- Serbest oksijen değeri 2 ppm. den fazla 3 -- Hidrojen sulfit (H2S) miktarı 1 ppm. den fazla 4 -- Toplam çozulmenin mineral değeri 1000 ppm.den fazla, 5 -- (CO2) miktarı 50 ppm. den fazla 6 -- Klorit miktarı 500 ppm.den fazla ise su korozyonu sebep olabilir. Bu faktorlerden biri birkaçı veya hepsi suda mevcut ise korozyon işlemi beklenir.

Su kalitesine bağlı olarak kullanılması korozyon yonunden uygun olan teçhiz malzemesi seçimi :

Metal veya Ala şım	%	Nisbetleri	Kullanılma Yerleri
Nonel	%	70 Nikel	Yuksek sodyum hidroklorid muhtevası ile çozulmemiş oksijen deniz suyu gibi
%	30 Bakır	genellikle normal yeraltısuyunda kullanılmaz.
Paslanmaz Çelik	% %	74 Çelik 18 Krom	Hidrojen sulfid çozulmemiş oksijen,
%	ı _\j _ıvı yıı* S Nike!	karbon dioksit demir bakterileri
Everdur	%	96 Bakır	Yuksek toplam sertlik, yuksek sodyum
%	3 Silikon	kloıid, çozulmemiş oksijen yok, yuksek demir, asit işlemine çok dayanıklı
Silikonlu Kırmızı pirinç	% % % %	1 Mangenez 83 Bakır 16 Çinko 1 Siiikon	Everdurun kullanıldığı yerlerde kullanılır fakat o kadar iyi değildir. Aktiv olmayan sularda oldukça çok kullanılır.
Armco	%	99,84 Demir	Korozyona karşı dayanıklı değil bil-
çeliği	çift galvanizi!	hassa notr sularda sulama suyu ihtiyaç
		için kullanılır.
Çelik	%	99,35	Korozyona karşı dayanıklı değil, bilhas-
%	0,09 Karbon	sa araştırma kuyularında tecrube boru-
%	0,20 Manganez	su olarak kullanılır. Notr sularda kullanılmasında bir mahzur yoktur.
Plastik borular			Butun hallerde kullanılabilir.

17.2.2.1. Eğer bir kuyu, geliştirmeye elverişli olmayan, çok hafif ve ince bir şilt tabakası içerisinde açılacak olursa, kuyudan su ile beraber fazla miktarda şilt çekilir; zamanla kuyu dibinde biriken şilt suyun kuyuya girmesine engel olabilir. Bunu onlemek için kuyu yapısında, filtre ve çakıl seçiminde çok dikkatli hareket etmelidir,

17.2.2.2. Kuyu yerinin yanlış seçilmesi veya kuyunun aşırı derecede pompalanması sonucu kuyudan formasyona gelen (formasyonu besleyen) sudan daha fazla miktarda su çekilme durumu ile karşılaşılır. Bu duruma duşmemek için, çok girişimler ve formasyonun verimi kuyu projesinde dikkatle hesaplanmak ve kuyu yeri bu hesaba uyacak şekilde seçilmelidir.

17.2.2.3. Kuyunun inşa projesi çok onemlidir. Filtre yarıkları formasyona uygun gelecek şekilde açıldığı ve kafi miktarda filtre açıklık oranı sağlandığı haller hariç, suyun kuyu içerisine fazla hızla girişinden ileri gelen kabuklanma ve korozyon tesiriyle, kuyu arızalanabilir.

NOT : Arızalar ve giderilmesi konusunda daha fazla bilgi için DSİ Yeraltısuları Dairesi SF - 114 No.lu talimata bakınız.

EMNİYET TEDBİRLERİ :

18.1.** Şantiye Genel Emniyeti **

18.1.1. Tanker ve vasıtalar makinadan en az 15 m. uzakta park edilecektir.

18.1.2. Çamur havuzlarının etrafına kedi gozu konacaktır.

18.1.3. Şantiye içerisine yabancı kimselerin girmesine izin verilmeyecek ve gorulur bir yere «Şantiyeye Girmek Yasaktır» levhası asılacaktır.

18.1.4. Yatak ve yemekhane treylerleri veya barakaları sondaj makinasmdan ve akaryakıt yerinden en az 30 m. uzakta bulunacaktır.

18.2. Personelin Çalışma Emniyeti :

18.2.1. Kulede çalışan elemanlar, emniyet kemeri kullanacaklardır.

18.2.2. Sondaj personeli, sondajda çalışırken sondor miğferi (Baret) ve meşin eldiven kullanacaktır.

18.2.3. Asitin nakli ve kullanılması esnasında muhafazalı gozluk ve lastik eldiven kullanılacaktır.

18.2.4. Oksijen tupleri uzerine benzin ve yağ dokulmesine basınç yapılmamasına ve tuplerin sıcak yerlerde bırakılmamasına dikkat edilecek; tupler taşınırken yere duşurulmeyecektir.

18.2.5. Yağlama yapılırken donuş durdurulacak, yakıt ikmali yapılırken motor stop edilecek, yağcılar bol ve saçaklı elbiseler giymiyecektir.

18.2.6. Asit kullanılıyorsa, damacanalar darbeye maruz bırakılmayacak işçilerden ve eşyalardan uzakta muhafaza edileceklerdir. Gerek kullanma esnasında gerek depoda, bol miktarda temiz su ve karbonat bulundurulacaktır.

18.2.7. Sondaj işlerinde çalışan butun vardiye personeli, iş sırasında birbirini koruyacak şekilde hareket edecekler ve yapacakları işler hakkında onceden bilgi edilmiş bulunacaklardır.

18.3.** Yangına karşı alınacak emniyet tedbirleri :**

18.3.1. Yangın sondurme cihazı ve ilk yardım sandığı (Ecza dolabı) her an kullanılmaya hazır durumda bulundurulacaktır.

NOT : Yangın sondurme işlerinde sondaj çamuru iyi bir yangın sondurucudur.

18.3.2. Karpit, kapalı bir yerde ve mazot içinde muhafaza edilecek karpit bidonu ağzına kadar mazot ile doldurulup kapatılacaktır.

18.3.3. Akaryakıt bidonları, makinadan daha alçak bir seviyede ve en az 15 m. uzakta depo edilecek, depo yerine (Ateşle yaklaşmak yasaktır) levhası konulacak ve o civarda sigara içilmiyecek ve ateş yakılmıyacaktır.

18.3.4. Kullanılmış karpit artıkları, şantiyeden en az 20 m. uzakta açılacak bir çukura dokulup, uzeri toprakla ortulecektir.

18.3.5. Elektrik donanımında hiç bir zaman çıplak tel kullanılmayacak, kabloların ek yerleri izolabantla sarılacaktır.

18.3.6. Makinanın etrafına yabancı sıvı ve katı maddelerin dokulmemesine dikkat edilecek, varsa bunlar zararsız hale getirilecektir.

18.3.7. Su tankerlerinin içinde asla akaryakıt taşınmayacaktır.

18.4.** Sondaj makina ve malzemesinin bakım ve emniyeti **:

18.4.1. Kule, gergi halatları ve kazıklar vasıtasıyla dort istikamette yere bağlanacaktır.

18.4.2. Ağır yukleri kaldırmada kullanılacak zincir, manivela, halat ve makaralar, kaldırma işine başlamadan once kontrol edilerek sakıncalı gorulenler onarılacak veya değiştirilecektir.

18.4.3. Sondaj malzemesi ve ekipmanı yalnız kapasiteleri dahilinde ve tahsis edildikleri hizmetlerde kullanılacaktır.

18.4.4. Sondaj boruları ve tijler istif edilirken, eğrilmemeleri için, ikişer metre ara ile 3 destek uzerine yerleştirilecek ve işin sonunda butun malzeme ve ekipman temizlenerek yerli yerine konacaktır.

**18.5. Kuyu ağzı çalışmaları ve emniyet tedbirleri **:

18.5.1. Her turlu manevra esnasında, kuyu ağzı açık bulunduğundan, çekiç anahtar, boru parçası gibi malzeme ve avadanlıklar, daima tabladan uzakta bulundurulacak, zorunlu hallerde bunlarla çalışırken kuyu ağzı mutlaka çuvalla kapatılacaktır.

18.5.2. Boru sokme işlerinde ve anahtarlarla çalışılan diğer butun işlerde boşalma, sıyırma veya kırılıp kopma ihtimali gozonunde bulundurulacak, anahtar kolunun onunde çalışılmayacaktır.

18.5.3. Manevralar sırasında, dizinin durumu, ağırlık saatından takip edilerek devamlı surette kontrol altında bulundurulacak, dizinin fazla zorlanmasına meydan verilmiyecektir.

18.6.** Ulaşım işlerinde alınacak emniyet tedbirleri **:

18.6.1. Sondaj lokasyonuna giden yolların, araçların gidiş gelişine uygunluğu, onceden kontrol edilecektir.

18.6.2. Sondaj makinası uzerine hiç bir malzeme yuklemeyecek ve işçi bindirilmiyecektir. Seyir esnasında fazla suratten sakınılacak, kule ve parçaları iyice bağlanacak manevra masası kilitlenecektir. Bu hususlar sık sık kontrol edilecektir.

18.6.3. Yuklu kamyonlara trafik ikaz bayrakları asılacaktır.

18.6.4. Yukler fazla havaleli olmayacak ve dengeli bir şekilde bağlanacaktır. Ulaşım sorumlu bir kimse nezaretinde ve konvoy halinde yapılacaktır.

18.7.** Arıza ve kurtarma işlerinde alınacak emniyet tedbirleri **:

18.7.1. Arıza ve kurtarma için luzumlu malzeme, her an kuyu başında hazır bulundurulacaktır.

18.7.2. Kurtarma işleminde tijlere kriko vurulmayacaktır.

18.8.** Darbeli sondajlarda alınacak ozel emniyet tedbirleri **:

18.8.1. Şantiye kurulurken akaryakıt kapları, makinaya nazaran tav ocağının aksi istikametinde ve makinadan en az 25 m. uzakta olacaktır.

18.8.2. Açılacak kuyunun etrafına kalaslardan bir çalışma platformu yapılacaktır.

18.8.3. Kule emniyet kama mandalı takılmadan kuleye çıkılmayacaktır.

18.8.4. Balta bileme esnasında, keskiler kullanılırken, fırlayacak çapaklardan zarar gelmemesi için, tezgahın onunde durulmayacak ve çalışırken eldiven kullanılmayacaktır.

18.8.5. Baltalar her zaman mastarla olçulecek ve baltaların hiç bir zaman kayaçlarda 5 mm. normal formasyonda 15 mm. den fazla aşınmamasına izin verilmiyecektir.

18.8.6. Kurtarma işlemlerinde kaybolan takım tutulduktan sonra dışarı çekilirken, 5 metrelik hafif bir silkme neticesinde kurtulamazsa, kuyu su ile doldurulup çekmeye devam edilecektir.

B ÖLÜM IV--

GALER İ -- TÜNEL -- KESON KUYU VE KEHRİZ YAPIMI --

I- ARA ŞTİRMA MAKSADIYLA GALERİ - TÜNEL, KEHRİZ VE DRENAJ YAPIMI

TABLO

| Kuçuk Ayrıtı m. | Buyuk Ayrıtı m. | Daireselse (Yarıçapı) m.
---|---|---|---
Kehriz | 0,6 -- 0,8 | 0,8--1,20 | 0,7--1,20
Galeri | 0,8 -- 1,50 | 1,20 -- 2,00 | 1,20 -- 2,00
Tunel | 1,50 | 2,00 | 2.00

1.1.** Tarifler:**

1.1.1. Galeri : Değişik boyut, eğim ve yonde, tahkimatlı veya tahkimatsız yeraltı kazısıdır.

1.1.2. Tunel : Belirli boyut, eğim ve yonde, tahkimatlı, giriş ve çıkış olan yeraltı kazısıdır. Tunel galerinin ozel bir inşa şeklidir.

1.1.3. Kehriz ve Drenaj : Değişik boyut ve eğim yonde yerustu ve yeraltı kazısıdır.

1.2.** Galeri **- t unel, kehriz ve drenaj yapımını gerektiren haller:

1.2.1. Arazi, sondaj yapmaya musait değil ve yeraltısuyu seviyesi çok sığ değilse;

1.2.2. Sondajla bulunan su, ihtiyaca kafi gelmiyorsa;

1.2.3. Yeraltısuyu seviyeleri uzerinde (statik ve dinamik) mevsimlerin ve kullanma miktarının fazla bir tesiri olmuyorsa;

1.2.4. Yeraltısuyunun bir yamaçta toplanarak yer çekimi ile kullanılması isteniyorsa;

1.2.5. Yeraltısuyu bir tepenin bir yamacında, su ihtiyacı ise karşı taraftaki yamaçta bulunuyor ve uretimin de ihtiyaç bulunan taraftan yapılmasında zorunluluk bulunmuyorsa;

1.2.6, Sondaja uygun bir sahada yeraltısuyu seviyesi ani olarak derinlere duşuyorsa;

1.2.7. Yeraltısuyu, yamaçlardan çeşitli kaynaklar halinde akıyor ve bunların bir yerde toplanması arzu ediliyorsa, galeri-tune- keson kuyu kehriz ve drenaj yapımı uygundur.

1.3. **Et udler **:

1.3.1. Topoğrafik Etud :

Galeri-tunel -keson kuyu veya kehriz ve drenaj yapımı duşunulen alanın 1/5000 Ölçekli topoğrafik haritası çıkarılarak, yurt nirengisine bağlamalıdır. Alanda mevcut bulunan tesisler ve akar sular, harita uzerine işlenmelidir.

1.3.2. Jeolojik ve hidrojeoiojik etud :

Hazırlanan 1/5000 olçekli topoğrafik harita uzerine sahada mevcut bu tun formasyon cinsleri ve yerleri, akifer durumu, tabaka kalınlıkları, yeraltısuyunun akımı yonu ve sahaya ait daha fazla bilgi toplamağa yarayacak kısımların 1/50 - 1/100 olçekli enine ve boyuna kesitleri; detaylı olarak haritaya işlenerek lejantı yapılacaktır. Formasyon, yeraltısuyu ve akifer durumu hakkında daha fazla bilgi elde edebilmek için, kuçuk çapta sondajlar yaparak, hem numune alma ve kesit çıkarma işleri daha doğru yapıla bilecek, hem de yeraltısuyu aramak maksadıyla surulecek galeri-tunel ve kehrizler için onemli on bilgilerin kolayca toplanması mumkun olacaktır.

1.4.** Galeri - Tunel ve Kehrizlerin giriş ağızlarının yonlerinin ve eğimlerinin tayini **:

Surulecek galeri - tunel keson kuyu ve kehriz; jeolojik ve hidrojeoiojik etud kesitlerden elde edilecek sonuçlar ve elde edilebilecek yeraltısuyunun miktarı gozonunde bulundurularak, yeraltısuyunun en alçak seviyesine teğet veya onun altında kalmalıdır.

1.4.1. Giriş Ağzı :

1.4.1.1. Galeri-tunel - keson kuyu ve kehrizin giriş ağzı giriş noktası yeraltusuyunun kullanılacağı yere kabil olduğu kadar yakın olmalıdır.

1.4.1.2. Giriş noktasındaki formasyon sağlam ve geçirimsiz olmalıdır.

1.4.1.3. Giriş ağzı, civarında bulunan akarsu ve tesislerden 20-50 m. uzak veya yuksek olmalıdır.

1.4.1.4. Galeri ve kehrizlerden giriş noktasındaki şev, açısı, gevşek ve akıcı formasyonlardan azami 34°, sert ve sıkışık zeminlerde en çok 45° olmalıdır.

1.4.2. Yon ve Eğim :

Formasyon içerisindeki boşluk ve çatlaklarda birikmiş olan yeraltısuyunu kapte etmek maksadıyla surulecek galeri - tunel, keson kuyu ve kehriz'e, yeraltısuyuna en kestirme yoldan ulaşacak yon ve eğim verilmelidir.

1.4.2.1. Yeraltısuyu belli yatım, kalınlık ve yondeki akiferler içerisinde, belirli yon ve eğimle akıyorsa ve yeraltısuyunu taşıyan formasyona sert ve sıkışık bir formasyondan geçerek ulaşmak mumkunse :

1.4.2.1.1. Sert ve sıkışık zeminden akifere paralel bir ana galeri surulerek bu ana galeriye dik olarak açılan yardımcı galeriler veya keson kuyu ile akifere girilebilir.

1.4.2.1.2. Sert ve sıkışık zeminden akifere dik (Rekup bir ana galeri suruldukten sonra, akiferin içerisinde akifer eğimine uygun bir baş yukarı ve yine akifer içerisinde bu baş yukarıya birleşen yardımcı galeriler surulur.

1.4.2.2. Yeraltısuyunu ihtiva eden formasyon içerisinde galeri - tunel ve kehriz inşa etmek zarureti bulunuyorsa :

1.4.2.2.1. Ana galeri akiferin yon ve eğimine uygun olarak surulur. Gerekiyorsa, bunu takiben yine akifer içerisinde kalmak uzere, ana galeriden sağa ve sola yardımcı galeriler surulur.

1.4.2.2.2. Akifer içerisinde bir keson kuyu açılır ve yine akifer içerisinde kalmak uzere, keson kuyunun tabanına yakın bir yerinden yelpaze şeklinde yardımcı galeriler surulur.

1.5. Ga!eri - Tunel ve Kehrizlerde yapım işleri ;

1.5.1. Galeri Ağzı :

Galeri girişinin yanlarında gerekli şevlerle çalışma emniyeti sağlanarak giriş noktasının kazısı tamamlandıktan sonra, girişe evvela ahşap bir ağız bağı vurulur ve bu bağın uzeri kamalarla orulur. Galeri surulurken kullanılacak direklerin alt uçları yontulduktan sonra zemine 10-20 cm. gomulerek, girişteki ilk bağ, aynaya doğru 10° yatık, ayna tarafındaki bağ ise dik olarak oturtulur. Bağlar boyunduruk ve yan direklerin başlarına çenti açılarak birbirine oturtturulurlar ve sıkma ile sıktırılırlar. Bu suretle bağ atıldıktan sonra, boyundurukların uzerinden, aynaya dik yonde kamalar surulur.

1.5.2. Lağım deliklerinin delinmesi :

Yumuşak, yakıntılı ve muntazam klivajlı formasyonlarda, lağım delikleri basınçlı hava veya elektrikle çalışan (Marto Perfarator) kazıcı çekiçlerle açılır (Yanıcı gaz ihtiva eden formasyonlarda yalnız basınçlı hava ile çalışan makinalar kullanılmalıdır.) Sağlam ve sert formasyonlarda, lağım delikleri basınçlı hava ve elektrikle çalışan (Vagondrill) bindirilmiş delici makinalarla açılır. Yumuşak zeminlerde, galeri kesitinin beher m2'sine en az 2 delik; sert ve sağlam zeminlerde ise en az 4 delik açılmalıdır. Delik delme ameliyesinde, genel olarak muhtelif usul tatbik edilmekle beraber, yeraltısuyu maksadıyla surulen galerilerde, uçgen metodu kullanılır.

1.5.3. Patlayıcı madde seçimi ;

Lağım işlerinde kullanılacak patlayıcı madde; suya dayanıklı, az miktarda zehirli gaz çıkaran ve yeraltısuyunu kaçıracak şekilde bolgesel tesir yapmayan bir dinamit cinsinden olmalıdır. Kullanılan dinamit çeşitleri Gom I, Gom II jelatin, grizotin (grizotin roş grizotin kuş)

Lağım işlerinde kullanılacak patlayıcı madde miktarı :

C = 0,56xMxKd2

formulu ile hesaplanır. Burada :

C = Patlayıcı madde miktarı, (Kg)

M = Patlayıcı madde tesir kat sayısı olup, Gom I için 0.70 ve Gom II için 0.80 dir.

K = Formasyon kat sayısı olup, sertler için 0.50 ve yumuşakları için 0.15 dir. ,

D = Delik uzunluğu, (Metre)

1.5.4. Deliklerin doldurulması ve ateşleme :

Delikler, ehliyetli barutçu (Ateşleyici) tarafından usulune gore doldurulur. Deliklerin doldurulmasına başlamadan, barutçu galeri nezaretcisi ile birlikte doldurulacak deliklerin sayısını tesbit ve kaydetmelidir. Bundan sonra delikler temizleme kaşığı ile iyice temizlenir ve tapa sopasıyla delik derinlikleri olçulur. Dinamit lokumlarından bir tanesi hariç, butun lokumlar, birer birer deliğe yerleştirilerek aralarında boşluk kalmayacak şekilde ahşap tapa sopasıyla itilir. Bu iş bittikten sonra kapsul ile kafi boyda fitilin bir ucu, geriye kalan en son lokumun bir başından içerisine yerleştirilerek, lokum deliğe surulur ve fitilin diğer ucu dışarıda bırakılır. Butun delikler aynı şekilde doldurulup fitil uzunluklarına gore ateşlenir. Ateşlemede gobek çekmesi isteniyorsa, tavikli kapsulle ve manyeto ile ateşleme yapılır.

Ateşleme sırasında iş başında barutçudan başka hiç kimse bulunmamalıdır. Butun işçiler korunaklara çekilmeli ve ateşleme barutçu tarafından fitille veya kablolu manyeto ile yapılmalıdır.

1.5.5. Pasa nakli :

Ateşleme sonucu meydana gelen pasanın nakli işi galerinin toplam uzunluğuna gore hayvan veya mekanik vasıtalarla; yukleme işi ise yine elle, yarı mekanik veya mekanik usullerle yapılır. Pasa, galeriye zarar vermeyecek bir yerde depo edilir veya doğrudan doğruya dışarıya atılır. Galerinin toplam uzunluğu 100 m. den fazla ise ray doşenmelidir.

1.5.6. Tahkimat:

1.5.6.1. Ana galeride : Tahkimat işlerine başlarken galeri tavanında ve yanlardaki tahkimata engel olabilecek kavlak ve çıkıntılar alındıktan sonra, hazırlanan bağlar atılmaya başlanır. Bağların aralıkları, formasyonun durumuna bağlı olarak, 0.70 - 1.50 m. arasında değişir. Kama aralıkları arazi durumuna gore ayarlanır. Bağlar atıldıktan sonra direklerin arkları ve boyundurukların ustleri, sıkıca kamalanır ve aralıklar taşla doldurulur. Bağların direk ve boyunduruk ucundaki çentileri, formasyon cinsine bağlı olarak,tahkimata gelen basınca gore, ozel şekilde yapılmalıdır.

Bağ atıldıktan sonra yapılan ilerleme esnasında karşılaşılan yeraltısuyunun dışarı atılması için, galeri tabanının sağ veya sol kenarında bir drenaj hendeği açılmalıdır. Ana galeride, raylarda ve drenaj hendeğinde eğim % 0,4 olmalıdır. Her vardiya değişiminde galeriye girilirken posta başının galeri tavanını, yanlarını ve tahkimatı kontrol etmesi ve kavlakları duşurerek emniyeti sağlaması gerekir.

1.5.6.2. Başyukarı ve tali galerilerde: Başyukarının eğimi, işin amacına ve formasyonun eğimine uygun olmalıdır. Başyukarının ana galeri ve yardımcı galeri ile birleştiği yerlerde, galeri yuzeyinin genişlemesi dolayısıyla muhtelif yonlerden gelen basınçların, bu noktada birikmesi sonucu meydana gelen yuksek basınca karşı koymak maksadıyla, kilit çekilir.

2 -- ARAŞTIRMA MAKSADIYLA KESON KUYU YAPIMI :

Kuyuda delik delme ve ateşleme işlemleri, galerilerdeki gibi olup, ve lağım delikleri ile gobek alınmak suretiyle kazı yapılır. Bundan sonra tarama delikleri ile kazı genişletilir. Genellikle kuyu kesit alanının beher m2'sine 1-2 delik açılır. Formasyon tabakaları eğik yatımlı ise o zaman lağım deliklerinin açılmasında yelpaze metodu kullanılır. Kuyu kesitleri uç şekilde olup formasyona gore seçilirler. Yuvarlak kesitli kuyularda, değişik yonlerden gelen basınçlar hemen hemen birbirlerine eşittirler. Kare kesitli kuyular sert formasyonlarda açılır. Dikdortgen kesitli kuyuların kenarlarında tahkimatın mukavemeti azdır, fakat tahkim işi oldukça kolay ve az masraflıdır.

**2.1. Duvarlama (kuyu tahkimatı) **:

2.1.1. Tam duvarlama :

Yeraltısuyu durumu ile zemin durumunun uygun olduğu hallerde; kuyu, tabana kadar açıldıktan sonra, kuyu tabanından başlanarak yukarıya doğru, tam duvarlama yapılır.

2.1.2. Çakma ile tam duvarlama :

Çelikten mamul balta şeklinde bir çarık uzerine bindirilmiş olan duvar tedricen zemine çakılır. Duvarın içi temizlenir ve bir çarığın altında da bir miktar kazı yapılır. Goçmeyi onlemek için mesafe zeminin mukavemetine gore tayin edilmelidir. Duvar tekrar çakılarak kuyu bu şekilde tabana kadar indirilir. Bu usulle 20 m. derinliğe kadar kuyular açılabilir. Daha derin kuyular açılması isteniyorsa, aynı usul kademeli olarak tatbik edilir.

2.1.3. Kısmi duvarlama :

2.1.3.1. Yeraltısuyu seviyesi sondajla duşurulerek kısmi duvarlama: Yeraltısuyu, kuyu açılmasına engel oluyorsa kuyunun 2-4 m. civarında dikey sondajlar yapılarak yeraltısuyu, alttaki formasyonlara verilmek suretiyle su seviyesi duşurufur ve muvakkat duvarlamalar yapılarak, çalışmaya devam edilir.

2.1.3.2. Çakma usulu ile kısmi duvarlama : Formasyonun muayyen bir kısmı yıkıntılı olup, kuyu açılmasına engel oluyorsa, yıkıntılı kısımda çakma suretiyle duvarlama yapılarak içi temizlendikten sonra ilerlemeye devam edilir.

2.1.3.3. Pompajla yeraltısuyu seviyesi duşurulerek kısmi duvarlama: Kuyu açılması sırasında kuyuya gelen yeraltısuyu, pompajla yenilenebilecek durumda ise, kuyu tabanında evvela kuyu çapına nazaran daha dar bir çukur açılarak, kuyu tabanındaki pompanın emicisi bu çukura indirilir ve biriken suyu dışarı basmak suretiyle yeraltısuyu seviyesinin çalışılan kısımdan aşağıda tutulması sağlanmış olur. Kuyu tabanı indikçe, çukurda indirilir ve yeraltısuyunun kuyuya aktığı kısımda duvarlama yapılarak normal kuyu açılmasına devam edilir.

2.1.4. Ahşap tahkimatla duvarlama : Kesitleri kare veya dik dortgen olan kuyularda, direkli tahkimat yapılması mumkundur. Bu cins tahkimat yığma veyahut aralıklı yapılır. Ahşap tahkimatta aşağıdaki gereçler kullanılır :

Kasa : Dorder yanlardan teşkil edilmiş bir alt ve bir ust çerçevenin 4 fırça ile birbirlerine eklenmesi suretiyle meydana gelen kup şeklidir.

Yanlamalar : Boyları kuyu boyutuna nazaran 5-10 cm. daha uzun, 15x20 cm. kesitinde ahşap direklerdir. Karşılıklı iki yanlamanın uçları kuyu cidarında açılan oyuklara oturtulmak suretiyle, kasanın askı ağırlığı bertaraf edilebilir. Kasa atıldıktan sonra yanlama ve fırçaların birleştirici noktaları demir kancalarla kenetlenip yanları (tabla) kamalarla tutturulur.

2.1.5. Madeni tahkimatla duvarlama : Madeni tahkimat her turlu kesitli kuyularda kullanılabilir. Bu tahkimat I veya H profillerden yapılabilir. Yuvarlak kesitlerde kullanılan madeni tahkimat 3-4 parçalı olabilir. Parçalar birbirlerine madeni papuçlarla civatalanır.

2.1.6. Taş, tuğla, beton biriketle duvarlama : Bu çeşit duvarlama tuğla kullanıldığı takdirde, cm2.'ye 12 Kg.'dan fazla yuk verilemiyeceğinden, tuğla duvarlama yapmak pratik değildir. Beton biriket kullanmak daha uygundur. Beton biriketle yukardan aşağıya kadar duvarlama yapılabilir.

2.1.7. Dokme demir tahkimatla duvarlama : Bu çeşit bir tahkimat, parça halinde flanşlı donme demirlerle yapılır. Parçaların boyları 2 m.den uzun olmamalıdır. Bunlar, plaklar arasına yumuşak takozlar konduktan sonra, birbirlerine bağlanır.

Duvarlama işi yapılırken, duvarcılar kuyu içerisine sarkıtılan askılı platformlar uzerinde çalışırlar. Kuyularda nakliyat, kova, vagonet veya ekiplerle yapılır. Kayıt yataklı kuyularda iniş ve çıkışı temin için cidardan kuyu boyunca en çok 10 m. uzunlukta parçalar halinde merdiven yapılır, merdivenler duvarlama yapılan yerlerde kullanılır. Kuyunun açılması bittiği zaman cidarda inşa edilen merdivenin de ikmal edilmiş olması lazımdır.

3 - YARDIMCI TESİSLER :

3.1. Aydınlatma :

Galeri ve kuyularda çalışırlarken aydınlatma seyyar lambalarla temin edilir (Galerilerde sabit aydınlatma tesisi yapılabilir.)

3.2. Havalandırma :

Galerilerde ilerleme esnasında vantilator ve vantup ile havalandırma yapılır. Galerilerin ikmalinde tabii havalandırmayı sağlamak için, galerinin ozelliğine ve uzunluğuna gore vantup ile havalandıramaz ise nefeslik yapılmalıdır.

3.2.1. Vantup:

Galeri, en çok 250 m. uzunlukta ise havalandırma nefesliklerle, nefeslik mevcut değilse, vantuple temin edilmelidir. Vantup iki ucu açık, kalın bezden yapılmış geniş çaplı bir hortumdur. Vantup, girişten galeri aynasına kadar tavanda boyunduruklara tutturulmak suretiyle doşenir.

3.2.2. Nefeslik :

Galeri, 250 m. den daha uzun, ve yan galerileri ihtiva ediyorsa, nefeslik (başyukarı) surulur. Nefeslik çıkış ağzı ile galeri giriş ağzı arasındaki kot farkı, tabii havalandırmayı temin edecek şekilde olmalıdır. Nefeslikte yapılacak ilerleme ve tahkimat, baş yukarıda yapılan ameliyenin aynıdır. Açılacak nefesliğin yardımcı galerilerdeki havalandırmayı temin edebilmesi için, yan galeriler yan tuplerle nefesliğe irtibatlandırılmalıdır.

NOT : Galeri - Tunel ve kuyuların açılmasında daha fazla bilgi için aşağıdaki yayınlara bakınız :

1 -- Prof. Dr. Pritzche Bergbaukunde

2 -- Peele, Mining Engineer's Hand Book

3 -- Atlas - Copco Hand Book

4 -- Tunel ve galerilerde tatbik edilecek esaslar (DSİ. Yeraltısuları Yayını)

4 -- İŞLETME MAKSADIYLA GALERİ - TÜNEL VE KESON KUYU AÇILMASI VEYA ARAŞTIRMA MAKSADIYLA AÇILAN GALERİ - TÜNEL VE KESON KUYULARIN İŞLETME GALERİ - TÜNEL VE KUYUSU HALİNE GETİRİLMESİ:

Arama galeri tunel ve kuyuları tamamlandıktan sonra, arzu edilen miktar ve kalitede su bulunduğu takdirde bu suyun kirletilmeden en ekonomik bir şekilde kullanılması amacıyla bu arama galeri - tunel ve kuyularını işletme galeri, tuneli ve kuyusu haline getirmek için, gereken işlemler yapılır.

**4.1. Yardımcı galerilerde yapılan işlemler **:

Yardımcı galeri boyunca açılmış olan su toplama hendeğinin tabanı, filtre borularının yerleştirilmesine musaade edecek şekilde ve usulune uygun olarak tesviye edilir. Demir veya çelik filtre boruları kullanılacaksa bunlar uçlarından manşonlarla birbirlerine bağlanarak hendeğe yerleştirilmelidir. Buz filtre kullanılacaksa, bunlar hendeğe muntazam bir şekilde yerleştirildikten sonra, ek yerleri çimento harcıyla derzlenir. Boruların ferşi işi ikmal edildikten sonra, evvela yanlarda kalan boşlukları, bilahare de boruların ustu, temiz, yıkanmış ve filtre aralığına uygun çapta elenmiş çakılla doldurulur.

Filtre borularının hendek içerisine yerleştirilmesi ve hendeğin çakılla doldurulması işlemi, başyukarıya ve ana galeriye kadar ikmal edildikten sonra, yardımcı galerideki ahşap tahkimat ve varsa vantup ve diğer tesisler sokulme ve dolguya devam edilmek (ramble) suretiyle, geriye doğru gelinerek galerinin ağzında işe son verilir.

4.1.1. Yardımcı Galerinin Akifer içinde, ana galerinin sağlam formasyonda surulmesi hali :

Yukarıda izah edildiği gibi, yardımcı galeri tabanına filtre borusu doşenir. Ahşap tahkimat sokulerek çakılla dolgu yapmak suretiyle ana galeriye gelinir. Ana galerinin tali galeri veya başyukarı ile birleştiği yere, bir beton baraj yapılarak yeraltısuyu muhafaza edilir. Beton baraj 2 - 5 m. uzunlukta, galerinin yukseklik ve genişliğinde, 15 cm. kalınlığında ve 350-400 dozlu betonla inşa edilmelidir.

Bu suretle, yeraltısuyunu ana galeriye kadar getiren filtre boruları ana galeri tabanına doşenen kapalı borulara bağlanarak, (istavroz T veya deve boynu ile) yeraltısuyu yeryuzune akıtılır. Ana galeri doldurularak galeri giriş ağzına doğru, ters yonde, ahşap tahkimat sokulur. Eğer galeride bir yeraltı kuyusu açılmışsa, o zaman kuyudaki yeraltısuyu, pompajla ana galeriye ve oradan da kapalı boru ile, yeryuzune akıtılır. Bu halde, ana galeri tabanına kapalı boru doşendikten sonra, dolgu yaparak tahkimatı sokmek uygun olmaz, çunku kuyu ve pompanın bakımı zorunluluğu boyle bir işlem yapılması ile uygun duşmez.

4.1.2. Ana galerinin akiferler içerisinde surulmesi hali :

Ana galeriyi işletme galerisi haline getirmek için, yardımcı galerilerde yapıldığı gibi, filtre borusu doşenip çakılla dolgu (ramble) yapılarak ahşap tahkimat geriye doğru sokulur. Yalnız, yabancı suların galeri giriş ağzına yakın kısımda filtre borularının içindeki yeraltısuyuna karışmaması için, galeri giriş ağzından itibaren, formasyonun ozelliğine uygun şekilde, 2-10 m. uzunlukta 15-20 cm. kalınlık ve 350-400 dozlu bir beton kapama yapılması, veya galeri girişi ağzına, 2-10 m. kala filtre borular yerine kapalı boru kullanılması, zorunlu ve onemli olan hususlardır. Bu durumda, yalnız galeri girişi beton veya duvarlarla (borunun çıkış ağzı açık) kapatılmalı, borunun ucuna çıkışta bir vana takılmalıdır.

**4.2. Kehrizler ve drenajlar **:

Kehrizler, değişik eğim, boyut ve doğrultuda, tahkimatlı veya tahkimatsız yeraltı ve yerustu kazısıdır.

Bir kaynağı veya muayyen bir yerdeki suyu yarma ve kanallarla istenilen yere isale etmek mumkundur. Kanal ve yarmalardan akıtılacak yeraltısuyunun kirlenmesini ve israfını onlemek için, muhtelif iksa usullerinden biri tatbik edilmelidir.

Kanal veya yarmanın taban ve yanlarına beton duvar yapılmalı, zorunlu hallerde uzerleri kapatılmalı, veya kanal ve yarmalar, buz veya beton, toprak, madeni boru doşenmek suretiyle iksa edilmelidir.

Buzler doşendikten sonra uzerleri ortulmelidir. Gelen yeraltısuyunu beton bir havuzda topladıktan sonra kullanmak ekseriya daha ekonomiktir. Kehrizlerde, yeraltısuyu bir havuzda toplandıktan sonra borularla istenilen yere isale edilmelidir. Eğer yeraltısuyu hiç bir iksa ve teçhizat yapılmaksızın tabandan akıtılacaksa, eğim çok az olmalıdır.

4.3. Ranney metodu :

Bu metodla, evvela geniş çaplı bir kuyu açılır ve kuyunun akifer içindeki kısmında, akiferin içerisine doğru yardımcı galeriler surulerek arzu edilen yeraltısuyu bulunduktan sonra, galerilere filtre boruları doşenip çakılla dolgu yapılır. Yardımcı galerilerin kuyu ile birleştiği yerler (filtre borularının uçları açık bırakılarak) betonla kapatılır. Kuyu tabanı çakıllandıktan sonra, ust kısmı, ağzına kadar duvar veya betonla tahkim edilerek filtre boruları ile gelen yeraltısuyu kuyuda toplanır ve pompajla dışarı basılır.

5 -- GALERİ-TÜNELLERE AİT FORMLAR :

5.1. Arama safhasında :

Yeraltrsuyu aramak maksadıyla, galeri-tunel inşasına başlamadan evvel, sahanın topoğrafik haritasıyla jeolojik ve hidrojeolojik harita ve etud raporlarının ekli bulunduğu bir dilekçe ile DSİ. Teşkilatına baş vurularak yeraltısuyu arama belgesi istenmesi sorunludur. DSİ'ce luzumlu incelemeden sonra arama belgesi verilir ve sorumlu muhendis nezaretinde galeri surulmeye başlanır.

5.1.1.** **İlerlemeler:

Galeri, keson kuyu, kehriz veya drenaj kayıt defterine, her vardiyada yapılan işler kaydedilir ve bu defter saklanır. İlerlemeler topoğrafik haritaya işlenir.

5.1.2. Galeri ve kuyu kesitleri :

Galeri ilerlerken hazırlanan log (kutuk] bir dosyada muhafaza edilir. Bu log'a su numunelerinin ozellikleri de kaydedilir. Log hangi metreler arasını kapsıyorsa koordinatı da yazılır.

5.1.3. Yer tarif formu :

Galeri - tunel ve kehriz açılan sahanın yurt nirengisine bağlı koordinatı kaydedilir ve gerekli bilgi verilir.

5.1.4. Verim olçusu formu :

Bu forma, gunluk yeraltısuyu debileri, galerinin, kehrizin veya drenajın muayyen bir yerinde olçulerek tarih sırasına gore kaydedilir.

5.1.5. Su analiz formları :

Bu formlara, usulune gore alınan su numuneleri veya analize gonderilen numunelerin analiz sonuçları kaydedilip, formlar saklanır.

**5.2. Kullanma (İşletme) safhasında **;

Arama galerisi ile arzu edilen yeraltısuyu bulunduğu takdirde, kuyularda olduğu gibi, kullanma belgesi için muracaatta bulunulur. Dilekçeye aşağıdaki evraktan 3 er takım eklenir.

5.2.1. Galerinin 1/500 olçekli topoğrafik haritaya işlenmiş durumu ve galerinin onemli yerlerinden alınan 1/50 - 1/100 olçekli kesitler.

5.2.2. Ana galeri, başyukarı ve yardımcı galerilerin birbirlerine koordinatla bağlanmış loğları enine ve boyuna kesitler.

5.2.3. Su analiz raporları

5.2.4. Kayıt defteri

5.2.5. Su verim olçuleri

5.2.6. Faydalı ihtiyaç miktarı, (m3/sn)

5.2.7. İşletme galerisinde kurulacak tesisata ait plan, proje ve hesaplar.

6 -- EMNİYET TEDBİRLERİ :

6.1. Galeri ve Tunellerde alınacak emniyet tedbirleri :

6.1.1. Şantiye yeri genel emniyeti :

Galeri-tunel yapımına başlarken; giriş ağzının etrafı, formasyon ozelliğine bağlı olarak, 34° ile 45° şevli olarak kazıldıktan sonra, girişin sağında, solunda ve yukarısında 20-50 m. civarında tehlikeli olabilecek tesisler ile taş ve toprak zararsız hale getirilecektir. Bu tedbirler alındıktan sonra 3x5 m. ebadında galeri ağız platformu hazırlanacak ve çalışma emniyetini sağlamak uzere girişe bir ağız bağı atılacaktır.

Galeri açılmasında kompresor kullanılıyorsa, kompresor, çalışma mahallinden 10-20 m. uzakta bir korunağa yerleştirilerek etrafı muhafaza altına alınacaktır.

Galeri yapımı sırasında kullanılacak akaryakıt, galeriden en az 15 m. uzakta bulundurulacak ve etrafı muhafaza altına alınarak, kolayca gorulebilir bir yere «Ateşle Yaklaşmak Yasaktır» levhası asılacaktır. Motorlu vasıtalar, galeri ağzına 5 m.'den fazla yaklaştırılmıyacaktır.

6.1.2. Delik delme esnasında alınacak emniyet tedbirleri :

Galeride çalışan her işçinin miğferi (Baret), seyyar lambası ve kunye kartının beraberinde bulunması ve sağlık durumunun yeraltında çalışmaya uygun olması şarttır. Galeriye giren herşey galeri amirlerinin nezaret ve kontrolu altında bulunacaklardır. Her vardiye değişmesi ve vardiya esnasında, butun galeri tavanındaki kavlak (çatlak ve kabarıklar) kontrol edilecek ve duşurulerek derhal onarılacaktır.

Delik delinirken (Makina veya elle) delicinin ucundan deliğe su verilmiyorsa, lağımcılar etrafı kafesli gozluk kullanacaklardır. Delik delme esnasında lağımcıların ara mesafeleri, rahat çalışmalarını temin edecek şekilde, en az 1-2 m. olacaktır. Eğer galeri, yanıcı ve patlayıcı metaryal veya gaz İhtiva eden formasyonda açılıyorsa, içeriye kibrit, çakmak ve tecritsiz lamba gibi tehlikeli madde kesinlikle sokulmayacaktır. İçeride sigara içilmeyecek, ateş yakılmayacaktır. Kıvılcım ve yuksek ısı meydana getirilebilecek her turlu hareket ve çalışmadan sakınılacaktır. Galeride motorlu vasıta çalışıyorsa, eksoz boruları yangına karşı tecritli olacaktır. Eğer galeride yanıcı gaz (Grizu - Metangaz) mevcutsa, iş başında en az bir adet Davy (Gaz kontrol lambası) bulundurulacak, mekanik deliciler kullanılıyorsa bunlar tazyikli hava ile çalıştırılacaktır. Boyle bir formasyonda galeri suruluyorsa, galeri dışındaki emniyet odasında, kullanılmıya hazır halde portatif yangın sondurme cihazları bulundurulacak ve bunları kullanacakların isimleri liste halinde cihazların yanında asılı bulunacaktır.

Delinmesi tamamlanan deliklerin içi iyice temizlendikten sonra ağızları paçavra ile kapatılacaktır.

6.1.3. Deliklerin doldurulması ve ateşleme sırasında alınacak tedbirler :

Doldurma ve ateşleme işleri bu konuda tecrubeli ve barutçu ehliyeti olan kimseler tarafından yapılacaktır. Patlayıcı maddelerle kapsul ve fitiller bir arada bulundurulmıyacak ve patlayıcı maddeler ozel olarak yapılmış dinamit anbarlarının ozel bolumlerinde; manyeto, fitil ve kapsuller ise ayrı bir bolumde muhafaza edilecektir.

Galeride kullanılacak patlayıcı maddeler, fazla miktarda zehirli gaz neşreden cinsten olmayacaktır

Barutçu, patlayıcı madde ile fitil ve kapsulleri dinamit anbarından usulune uygun olarak teslim alacak ve bunları cinslerine uygun sandıklara yerleştirilerek ağızlarını kilitleyecektir. Barutçu hiç bir zaman 12 Kg. dan fazla patlayıcı madde taşımayacak ve vardiye içinde işçilerin girip çıkmadığı bir zamanda galeriye girecektir. Barutçunun delikleri doldurmaya başladığı anda, İşçiler barutçudan en az 20 - 50 m. mesafeye çekilecek ve korunaklara sığınacaktır. Geliş yollarına her yonde nobetçiler çıkarılacak habersiz olanlar durumdan haberdar edilecektir.

Delikler ahşap sopa ile kontrol edildikten sonra doldurulmaya başlanacaktır. (Bu sırada barutçunun yanında yardımcı ve ocak amiri bulunabilir.) Butun delikler usulune uygun olarak doldurulduktan sonra barutçu «Lağım var» diye uç defa yuksek sesle bağıracaktır.

Geliş yollarına çıkartılan nobetçiler de aynı şekilde bağırarak ateşlemeyi butun işçilere duyuracaktır, barutçu, ateşleme yerinde işçi ve tehlikeli bir durum bulunmadığına kanaat getirdikten sonra son defa bağıracak ve 5-10 saniye bekledikten sonra kendisini de emniyete alarak ateşlemeyi yapacak, ateşlemeden 5-10 dakika sonra, ateşleme yerine giderek butun lağımları kontrol edecek ve patlamayan dinamit varsa onları zararsız hale getirecektir. Ateşleme sonunda ise, sarf defterini duzenleyerek, Galeri Amiri ile birlikte imzaladıktan sonra oradan ayrılacaktır. İş bittiğinde, barutçu, artan malzemeyi anbara geri vererek kayıt ettirecektir.

6.1.4. Nakliyatta alınacak emniyet tedbirleri :

Ocak amiri tarafından evvela ateşleme sırasında galerinin tavanında ve yanında hasıl olan kavlaklar temizlenecek, sonra pasa (taş-toprak) nakliyatına başlanacaktır. Eğer ray doşenmek gerekiyorsa, hattın bir tarafında işçilerin rahatça gidip gelmesine musait genişlikte bir geçit bırakılacaktır. Gerek vagonları birbirine bağlarken gerek makas değiştirirken, vagonların arasına girilmiyecektir. Vagonları çeken lokomotifin onunde ve en arkadaki vagonun arkasında birer kırmızı lamba bulunacaktır. İşçi nakliyatı vagonlarla yapıldığı zaman işçiler dengeli bir şekilde vagonlara oturacaklar ve lambaların ışıklarını gizleyeceklerdir. İşçilerin vagonlarda ayakta durmalarına musaade edilmiyecektir.

6.1.5. Tahkimatta alınacak emniyet tedbirleri :

Pasa nakli tamamlandıktan sonra, kavlaklar kontrol edilecek ve bağ yerleri hazırlanıp bağlar atılacaktır. Bundan sonra tavan ve etrafı icaba gore kama veya surme kamalarla iyice sıkılanacak ve direkler arasına fırçaları yerleştirilecektir. Galeri ilerledikçe 30-50 m. aralıklarla korunaklar (Cepler) yapılacaktır. Bağlar her zaman kontrol edilecektir. Bağ formasyon cinsine, tabaka durumuna ve bağa gelecek kuvvetlere gore en uygun şekilde seçilecek ve atılacaktır.

Galerilerin baş yukarı, yardımcı galeri ve buzlerle birleştiği yerlerde, formasyon ozelliğine gore, mutlaka domuz damı, kilit bağı veya topuk bırakılacaktır. Galeri karşılıklı iki yonde açılıyorsa, ayna (Arın) lar arasındaki mesafe (formasyon ozelliğine bağlı olarak) 15-60 m. kalıncaya kadar iki taraflı delmeye devam edilecek, bundan sonra delik delme ve ateşleme işleri yalnız tek taraftan yapılacaktır.

Galerilerinin çeşitli yerlerinden baş yukarı, yardımcı galeri, v.s. ayrılıyorsa, onemli noktalara giriş çıkış yonlerine levhalar asılacaktır.

Galeri giriş ağzına «İçeri Girmek Yasaktır» levhası asılarak yabancıların ancak galeri Amirinin kontrolu altında, galeriye girmesine musaade edilecektir. Galeriden bir nefeslik surulmuşse, nefesliğin yuzeye çıkan ağzı 5 m. yarı çap ile çevrilen bir çit vasıtasıyla korunacak ve çitin uzerine «Girmek Yasaktır» levhası asılacaktır. Galeriye % 0,4 eğim verilerek yeraltısularının boşalması sağlanacaktır, galeri gereği gibi aydınlatılacak, işçilerin ihtiyacı olan temiz hava sirkulasyonu, yerine gore vantup, vantilator veya nefeslikle temin edilecektir. Galeri giriş ağzı ile nefeslik çıkış ağzı arasındaki kot farkı, tabii surkulasyonu sağlayacak durumda olacaktır.

Galeri-tunellerde meydana gelecek kaza ve arızalar derhal ilgili muhendise haber verilerek alınan emir eksiksiz uygulanacak, haberleşme gecikirse bu zaman içinde gerekli on çalışmalar galeri-tune! amiri tarafından yurutulecektir.

6.2. Keson kuyu yapımı sırasında alınacak emniyet tedbirleri :

Keson kuyuya başlamadan evvel, kuyu ağzının etrafına korkuluk ve karakol kapısı yapılarak, yuzey sularının ve taş toprağın kuyu içerisine girmesi onlenecektir. Kuyu çıkışını sağlamak amacıyla yapılacak kule ve vinç tertibatının ayakları, dort noktadan sağlam zemine oturtulacak halat, molet (makara) ve mil devamlı surette kontrol edilerek, bunlar her an kullanılmaya hazır bulundurulacaktır.

Kuyunun açılması sırasında tabanda delik delinirken, cidardaki yıkıntı ve goçuklere engel olmak uzere, kuyu ahşap kasalarla iksa edilecek ve bunlar birbirine demir kancalarla iyice tutturulacaktır. Kuyu tabanında çalışırlarken yukarıdan gelecek tehlikeleri onlemek amacıyla, tabandan 3 metre yuksekte bir ahşap platform (perde) yapılacak ve bunun bir kenarı, boşaltma kovasının iniş ve çıkışını sağlayacak şekilde açık bırakılacaktır.

Gerektiğinde, kuyu işçilerinin iniş - çıkışını temin etmek amacıyla, kasa ile kuyu cidarı arasında, kuyu ağzından tabana kadar devam eden platformlu ve her kısım en çok 10 m. uzunlukta iskele yapılarak kuyu tarafı ahşap perde ile kapatılacaktır.

Kuyu başı ile taban arasında haberleşmeyi sağlamak amacıyla bir kablo, boru veya çan tertibatı bulunacaktır. Vagonetin kuyuya inişi, veya kuyu tabanından yukarı çıkışı ozel haberleşme ile yonetilecektir. Kuyuda kovanın hangi derinliğe kadar indiğini anlayabilmek için halat uzerinde olçek veya işaretler bulunacaktır.

Kuyuda, insan nakliyatı sırasında hız 1,5 m/sn. den fazla olmayacaktır.

Kuyudan buyuk çapta boşaltım yapılıyorsa, ahşaptan veya profil demirlerinden kayıtlar yapılarak bunlar birbirlerine duzgun bir şekilde karşılıklı ve dikey olarak irtibatlandırılacaktır.

Kuyu tabanında delik delme sırasında, deliciler toz maskesi ve kafesli gozluk kullanacaklar, deliklerin doldurulması sırasında kuyuda barutçudan başka hiç kimse bulunmayacak ve ateşlemenin yapılacağı anda butun tesisler çalışmaya hazır bulundurulacaktır. Barutçunun «çek» işaretini alan vinci hemen tesisi çalıştırıp barutçuyu yukarı alacaktır. Barutçu, ateşlemeden sonra tekrar kuyuya inerek gerekli kontrolu yapacaktır.

Kuyu arzu edilen derinliğe indikten sonra tabanda, yeraltısuyunun verimine uygun bir havuz yapılacaktır. Kuyu seyyar veya sabit lambalarla aydınlatılacaktır. Çalışılmadığı zamanlarda kuyu başındaki korkuluk ve karakol kapısı kapatılacak, kolayca gorulebilir bir yere «Yaklaşmak Yasaktır» levhası asılacaktır.

6.3.** Kehrizlerin ve drenajların yapımında alınacak emniyet tedbirleri **:

Arazi topografyasına bağlı olarak, bazı yerlerde kehrizler derin olacaklarından, kazaları onlemek uzere iki taraf ahşap latalardan korkuluklar yapılacaktır. Yeraltısuyunun birikerek golcukler meydana getirmesini onlemek uzere, arazideki butun çukurlar doldurularak tesviye edilecek, kehrizlerin yapımı sırasında, etrafın goçmesini onlemek uzere ise şevler, formasyon ozelliğine bağlı olarak 35° - 75° meyilli olarak kazılarak yıkıntı yapması muhtemel kısımlarda iksa yapılacaktır.

Kazı sonucu etrafa atılan ve tehlikeye sebep olabilecek taş ve topraklar, kehrizin veya drenaj hendeğinden uzaklaştırılacaktır. Yeraltısuyunun tabii akışını sağlamak için, kehriz veya drenaj hendeği eğimi en az % 0,4 olacaktır.

6.4.** Galeri - tunel, keson kuyu ve kehrizlerin işletilmesinde alınacak emniyet tedbirleri **:

6.4.1. Galeri -tunellerde :

Yardımcı galeriler ve başyukarıların işletmeye geçirilmesi halinde, tabana boru doşenip çakılla doldurularak geriye doğru geldiğinde, tahkimatın goçertilmesi formasyon ozelliğine bağlı olarak 1-2 m. uzaktan yapılacak bu sırada tabana doşenen boruların zarar gormemesi için gerekli tedbirler alınacaktır. Yardımcı galeri ve başyukarılar dolgudan sonra goçertildiği halde, ana galerinin goçertilmesi icab etmiyorsa, , evvelce yapılmış olan geçici tahkimat devamlı tahkimat haline getirilirken, insan emniyetini sağlamak ve yeraltısuyunun kirlenmesini ve zayi olmasını onlemek bakımından gereken titizliğin gosterilmesi şarttır. Ana galeride, devamlı tahkimatın ve yeraltısuyu akış kanalının surekli olarak kontrol ve bakımı yapılacaktır.

Yeraltısuyu almak amacıyla,galeri içinde keson kuyu açılmışsa, kuyu başı tahkimatı ile kuyu başı tesislerinin surekli şekilde kontrolu ve bakımları yapılacaktır. Bu durumda, galeri giriş ağzına kilitli bir kapı yapılacak ve kolayca gorulebilir ve yere «Yaklaşmak Yasak ve Tehlikelidir» levhası asılacaktır. Galeri giriş ağzı ve tesislerinin de devamlı bakım ve kontrolu şarttır. Galerinin bakım ve kontrolu sırasında yapılan butun işlemler bakım defterine kaydedilecektir.

6.4.2. Keson kuyularda :

Keson kuyunun işletmeye açılmasına karar verildikten sonra, evvelce yapılmış olan geçici tahkimat, devamlı tahkimat haline ve (Ahşap Kargir veya demir tahkimatla) iniş - çıkış için cidarda yapılmış olan iskele daimi merdiven haline getirilecektir. Kuyuya monte edilen pompa ve diğer tesisat beton blok uzerine oturtulacak kuyu ağzı, etraftan gelebilecek yuzey suları, taş toprak gibi malzemeye karşı korunacak, kuyu ağız betonu dokulerek etrafına korkuluk ve karakol yapılacaktır. Bu işlemlerden sonra butun kuyu başı tesislerini içine alan bir bina yapılarak kapısı kilitlenecektir. Kuyu ağzı korkuluğuna «Yaklaşmak Yasaktır» levhası asılacaktır. _Ke son _kuyu galeri içinde açılmışsa kazaları onlemek uzere galeri içinde çeşitli yerlere, kuyunun yerini belirten levhalar asılacaktır. Kuyunun ve kuyu tesislerinin bakım ve kontrolu yapılarak bu işlemler bakım defterine kaydedilecek ve bu defter her zaman hazır bulundurulacaktır.

6.4.3. Kehrizlerde ve drenajlarda :

Kehrizlerin ve drenajların işletmeye geçirilmesi halinde yeraltı tesisleri için alınması gereken emniyet tedbirleri galerilerde olduğu gibidir.

**6.5. Genel hukumler **:

Galeri-tunel, keson kuyu, kuyu, kehriz ve drenajların yapımı ve işletilmesi halinde, çalışan işçi miktarı işyeri sınıfı ile ilgili olarak, Çalışma Bakanlığının, «İş yerlerinde bulundurulacak ilk yardım malzemesi» (Ecza-dolabı, luzumu halinde doktor - sıhhiye - cankurtaran, revir vs.) Sivil Savunma Teşkilatının «İş yerlerinde sabotaj ve yangına karşı alınacak emniyet tedbirleri ve bulundurulacak malzeme» talimatları ile «Maden İşletmelerinde Alınacak Emniyet Tedbirleri Nizamnamesi, Patlayıcı Maddeler Nizamnamesi ve Bu Nizamnameye Muteferri Talimatname» ye uyulması zorunludur.

**B ÖLÜM **V.

YERALTISUYUNUN İŞLETİLMESİ VE KONTROLÜ

REZERVİN KORUNMASI :

**1.1. Rezervden çekilebilecek emniyetli su miktarı **:

Yeraltısuyu rezervinin işletilmesinde ekonomi ve emniyet sağlandığının devamlı olarak kontrol edilmesi lazımdır. Genel olarak, rezerv sahasından çekilen yıllık su miktarının, saha içindeki su taşıyan formasyonların yıllık beslenme miktarına eşit olması şarttır. Bu eşitliğin sağlanması için DSİ Bolge Mudurluklerince; yeraltısuyu seviye değişimleri ile bu seviyelerdeki çekim miktarının envanteri tutulacak; alınan sonuçlara gore işletme kuyularının emniyetli verimleri azaltılacak veya artırılacaktır. Ayrıca, rezerv sahası içindeki «Bolgesel emniyetli seviye sınırları ile bu sınırlar içindeki emniyetli çekim miktarları» tesbit olunarak, kuyuların kumelenmeleri sebebiyle, seviyede bir «kuvvetlenmeye» engel olunacaktır. İlan edilmiş yeraltısuyu işletme sahaları içinde veya dışında, yeraltısuları hakkında 167 sayılı Kanunun 8. maddesine gore tespit ve ilan edilen derinliklerden daha fazla derinliklerde açılabilecek kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer ozellikleriyle, bunlardan çıkabilecek su miktarlarına gore kuyu aralıkları DSİ Yeraltısuları Dairesi Başkanlığınca tespit edilecektir.

Tesbit ve ilan edilen yeraltısuyu işletme miktarları; yağışlara, ekonomik yeraltısuyu işletme seviyelerine ve sahadan çekilen toplam yeraltısuyu miktarına gore duzenlenmiş olduğundan, bu miktarın aşılmasını onlemek amacıyla, her bir kuyudan çekilebilecek yeraltısuyu miktarı, DSİ Bolge Mudurluklerince kullanma belgesi uzerine işlenecektir. Belge sahibi, bir kuyudan bu miktardan fazla su çekmeyecektir. Yağış ve beslenme durumlarına gore, gerektikçe, kuyulardan çekilecek emniyetli su miktarı, belgeyi veren DSİ Bolge Mudurluklerince, azaltılıp çoğaltılabilir. Bu takdirde, durum belge sahiplerine yazı ile bildirilecek ve bu husus verilen belgeler uzerine de işaretlenecektir. Belgede gosterilen miktardan daha fazla su çekilmesini onlemek amacıyla, gerek pompa ve gerekse artezyen kuyulardaki vanalı orifis kapasitesi, alınacak su miktarına gore seçilecektir.

Konulan pompa ve orifis, ilgili DSİ Bolge Mudurluğunun musaadesi alınmadan hiç bir suretle bir başkasıyla değiştirilmeyecektir. Kontrolu kolaylaştırmak maksadıyla, gerekli hallerde çıkış borusu uzerine su sayaçları monte edilecektir.

1.2.** Faydalı ihtiyaç**:

Yeraltısuyunu kullanacak olan arazi sahibinin, veyahut işletmecilerin, faydalı su ihtiyacı, konuya ve şartlara gore, DSİ Bolge Mudurluklerince tesbit edilecek ve belge uzerine kaydedilecektir. Faydalı ihtiyaç için ayrılacak su miktarı hiç bir zaman yeraltısuyu deposunun emniyetli veriminden daha yuksek olamaz. Faydalı kullanış miktarlarında anlaşmazlığa meydan vermemek için, ilgili Bakanlıkların goruşleri alınacaktır. Suyun, kullanma maksadına uygunluğunu tesbit edecek olan su kalitesini gosterir kimyasal analiz, gerektiğinde DSİ Laboratuvarları tarafından yapılacak veya muracaat sahipleri tarafından yaptırılacaktır. Bunların sorumlulukları analizi yapan laboratuvara aittir. Raporda, suyun kullanma maksadına uygunluğunun açıkça belirtilmesi şarttır. Aksi takdirde, belge verilmez.

1.3.** Sızıntı ve kaçak yoluyla olan su kayıplarının onlenmesi **:

Her ne surette olursa olsun, yeraltısuyu deposunun israf edilmesi ve kalitesinin bozulması onlenecektir. Bunun için DSİ Bolge Mudurlukleri yeraltısuyu arama, kullanma, ıslah ve tadil projelerinin uygulanmalarını yerinde kontrol ve takip edeceklerdir. Koruma tedbirlerinin başlıcaları sırası ile aşağıda gosterilmiştir.

1.3.1. Kirli suların tecridi :

Arama, kullanma, ıslah ve tadil işlemleri sırasında yerustu suyunun veya kullanmaya elverişli olmayan kirli suların, kuyu ve kaynağa akmasına veya karışmasına engel olunacaktır.

1.3.2. Kayıpların onlenmesi :

Yeraltısuyunun diğer bir israf şekli işletilen nap sularının muhafaza borusunun yanlarından diğer yeraltısuyu naplarına veya doygun olmayan geçirimli formasyonlara geçmesidir. Boylece, kuyu normal veriminden daha az verimle çalışır. Bu gibi kaçaklara engel olmak için, filtreler, yalnızca akifler karşısına konulacak ve filtrelerin ustunden itibaren, muhafaza borusu ile kuyu cidarı arası tecrit edilecektir.

1.3.3. Kotu kaliteli suların tecridi :

Kalitesi kullanma amacına uygun olmayan tuzlu veya bozuk kaliteli suların diğer iyi su tabakalarına karışmasına imkan verilmeyecektir. Bu amaçla, bu gibi suları taşıyan tabakalar, tecrit edilecektir.

1.3.4. Artezyen yapan kuyularda su israfının onlenmesi :

Basınçlı yeraltısuyu naplarının işletilmesinde, yeraltısuyu fazla basınçtan dolayı yerustune kadar çıkabilir ve kuyudan serbestçe akabilir. Gerekli tedbirler alınmadığı takdirde, basınçlı suların, kullanma zamanları haricinde de boş yere akarak, yeraltısuyu deposunu zamanla tuketmesi mumkundur. Ulusal bir servet olan yeraltısuyunun bu şekilde israf edilmesini onlemek amacıyla, kuyu ağızlarına, vana ve ancak faydalı ihtiyacı karşılıyacak kadar su akışını sağlayacak çapta, dairesel orifis takılacaktır. Vana ancak ihtiyaç halinde açılarak kuyudan su alınacaktır. Diğer zamanlarda, vana kapalı tutulacaktır.

Kontrol sırasında, bu gibi artezyen kuyularda israfa sebebiyet verildiğinin gorulmesi uzerine, kuyuyu işleten kimseye (belge sahibine) yazılı tebligatta bulunulacak ve hakkında Yeraltısuları Tuzuğunun 14. maddesinin (b) ve (c) fıkraları uygulanacaktır.

1.3.5. Artezyen tabaka sularının yuzeye veya diğer tabakalara sızmasının onlenmesi :

Basınçlı bir naptaki yeraltısuyunun, sadece muhafaza borusu içinden ve hakiki miktarında her hangi bir azalma olmaksızın, yeryuzune çıkarılması gerekir. Yani artezyen suyun, artezyen tabakanın ustunde veya altında bulunan diğer su tabakalarına veya su bulunmayan tabakalara kaçmasına meydan verilmemelidir. Bunun için, muhafaza borusu ile kuyu cidarı arası akifler tabakaların bulunduğu kısımlar hariç tamamen tecrit edilecek, bu tecrit, suyun muhafaza borusunun yanlarından kaçmasına hiç bir surette meydan vermeyecek şekilde yapılacaktır.

TULUMBA KULLANILMASI :

2.1.** Tulumba karakteristiklerinin tayini** :

Tulumba verimi, tayin edilen bu zaman periyodu içinde çekilen su miktarı olarak tarif edilir (ma/saat, gdon/dakika gibi) basma yuksekliği, kuyudaki suyun dinamik seviyesinden, basma borusu ucuna, veya depoya dalması halinde, depodaki serbest su seviyesine olan duşey mesafedir.

2.2.** Tulumba montajı**:

Bir kuyuya motor ve pompa monte edildiği zaman, motor temeli gayet sağlam olacak, sallantılara musaade etmiyecektir. Her kuyu başında, temel içinden madeni bir kuyu havalandırma bacası yapılacaktır. Kuyuya monte edilecek tulumba, kuyunun tesbit edilen karakteristiklerine uygun olacak; gerek yeraltısuyu rezervi, gerekse kuyunun omru bakımından, kullanma belgesinde belirtilmiş olan hususlara uygun olarak çalıştırılacaktır. Her çeşit pompanın bakımı, montajı ve tamirine ait esaslar ve ana hatlar, DSİ Yeraltısuları Dairesi Başkanlığının "Derin kuyu pompalarının montajı, bakımı, tamiri ve işletilmesi" "Dalgıç tulumbaların montajı, bakımı, tamiri ve işletilmesi" ve "Adi tulumbaların montajı, bakımı tamiri ve işletilmesi" adlı talimatlarında bulunabilir.

**3. İŞLETMEYE AİT BİLGİLERİN DSİ'YE VERİLMESİ **:

3.1. Yeraltısuları Kanunu gereğince; kullanma belgesi alınarak yapılan her turlu işletmelerde, işletmeyi yapan ozel ve tuzel kişilerin aşağıdaki bilgileri, ilgili DSİ Ünitesine vermesi zorunludur:

3.1.1. Yeraltından çekilen suyun miktarı

3.1.2. Pompaj sureleri ve tarihleri

3.1.3. Yeraltısuyu seviye gozlemleri

3.1.4. Kullanılan enerji veya akaryakıt harcaması

3.2. Yukarıda, sırasıyla gosterilmiş olan hususlarda verilecek bilgiler, ilgili DSİ Ünitesince dağıtılacak ozel formlara işlenerek en geç bir ay içersinde, elden veya posta ile DSİ Ünitesine gonderilecektir.

3.3. İşletilen her kuyudan, her yıl belirli zamanlarda kimyasal analiz (içmesuyu işletmelerinde, ayrıca bakteriyolojik analiz) için ozel talimatına gore su numuneleri alınacak ve ilgili DSİ unitesine teslim edilecektir. Analiz sonuçları ve bu sonuçlara gore aılınması gereken tedbirler, işletmeyi yapana yazı veya bir zabıtla bildirilecektir.

3.4. Hidrojeolojik sebeplerle, yeraltısuyu rezervinde meydana gelecek değişikliklere uygun olarak, işletme suresinde ve emniyetli verim miktarında yapılması gerekli gorulen değişiklikler, bir yazı ile kullanma belgesi sahibine tebliğ edilecek ve bu yeni duruma gore tesbit edilen kullanma esasları belgeye işlenecektir.

3.5. İşletmenin çevredeki kuyuların çalışma sistemini değiştirecek ve civarına zarar verecek şekilde yapılmasından belge sahibi sorumludur. Zarar gorulduğunde, belge sahibinin gerekli tedbirleri alıp almadığı, DSİ'ce kontrol edilecek ve gerekiyorsa durum bir tutanakla tespit edilerek, belge sahibine yazılı ve sureli ihtar yapılacaktır. Verilen sure içerisinde zararın onlenmediği gorulurse, kullanma belgesi geri alınarak işletme tatil edilecek ve Kanunun 18 inci maddesi uygulanacaktır.

3.6. Yonetmelikte bahis konusu kuyu, tunel, galeri açma, jeolojik ve jeofizik araştırmalar ile sondajlarda rastlanması muhtemel endustriyel ham maddelerle ilgili bir rapor maden muhendisi veya jeolog tarafından hazırlanarak Maden Dairesi Başkanlığına verilecektir.

YERALTISUYU İLE İLGİLİ İŞLERİN KONTROLÜ :

4.1. **Kontrol un kapsamı **:

167 sayılı Yeraltısuları Hakkındaki Kanun ve Yeraltısuları Tuzuğune gore yapılacak yeraltısuyu arama, kullanma, ıslah ve tadil işleri, bu yonetmelik gereğince DSİ tarafından kontrol edilecektir.

4.2. Kontrol un **amac ı **:

Kontrolun amacı, yetkili teknik eleman ve işçilere yaptırılan ve DSİ den alınan belgelerin konusunu teşkil eden arama, kullanma, ıslah ve tadil işlerinin ve bunlarla ilgili tesislerin; anlaşmalara, belgelere genel ve ozel kanunlara ve bunlara bağlı tuzuklere, teknik talimatlara, etud raporlarına ve onaylı teknik rapor ve projelerine uygun ve noksansız olarak meydana getirilmesi suretiyle hem işi yaptıranın, hem işi yapanın menfaatini, hem de ulusal bir servet olan yeraltısuların korunmasını sağlamaktır.

4.3.** Kontrol yetkileri **:

Kontrol işleri, DSİ'ce gorevlendirilmiş elemanlar tarafından yapılacak iş sahipleri ve işi yapanlar, gorevlilerin kanun, tuzuk ve yonetmeliğe uygun mudahalelerine itirazda bulunmayacak ve uyarma ve tavsiyelerine uyacaklardır.

4.4. Kontrol g orevlilerinin yetkileri :

DSİ'ce atanan gorevlilerin başlıca yetkileri şunlardır :

4.4.1. Kanunun yetkili kıldığı yerden onaylı ve yetkili elemanlarca yapılmış projesi olmayan işlerin yapılmasını onlemek,

4.4.2. Yapılan işlerin onaylı belgeye, uygulama projelerine ve teknik yonetmeliğe uygunluğunu kontrol etmek, aykırı hareket eden belge sahiplerinin belgelerinin geri alınmasını veya iptalini istemek.

4.4.3. Yeraltısuyunun israfını onleyici tedbirler alınmasını sağlamak.

4.4.4. Kuyu başlarının ve civar arazinin gollenerek bataklık haline getirilmesini onlemek,

4.4.5. Civardaki bina ve tesislere zarar verilmesini onlemek.

4.4.6. Kuyunun, kaynağın veya yeraltısuyu tabakalarının kirletilmesini onleyici tedbirler alınmasını sağlamak,

4.4.7. Belge sahibince idareye verilmesi gereken her turlu bilgileri toplamak,

4.4.8. İşlerin belge sahibi ve yetkili kimseler tarafından yapılmasını sağlamak.

**4.5. Kanun, tuzuk ve teknik yonetmeliğe aykırı hareketlerin takibi **:

4.5.1. Uygulama sırasında, işin verilen belgedeki şartlara uyulmaksızın yapıldığı anlaşılırsa, durum bir tutanakla tespit edilir ve belirli surede gerekli tedbirlerin alınması için DSİ Bolge Mudurluğunce belge sahibinin iş yerine yazılı olarak bildirilir.

4.5.2. Verilen surede, belge sahibi tarafından işyerinde gerekli tedbirlerin alınmaması, talimatların yerine getirilmemesi ve işlerin belge ve projelere gore yapılmaması halinde Tuzuğun 11 inci maddesi ve Yeraltısuları Kanununun 18. maddesi uygulanmak uzere; durum evvelce hazırlanmış olan tutanakla birlikte, DSİ Bolge Mudurluğunce Sulh Mahkemesine aktarılır.

4.5.3. İş başında tutulacak tutanakların başlığında kısaca konu belirtilir; metinde ise belge ve projede istenilen hususların her maddesine ayrı ayrı cevap verilir. Üç nusha olarak duzenlenecek tutanakta yetkili gorevlinin imzası ve muhuru bulunur.

4.5.4. Gerektiğinde; DSİ Bolge Mudurunun, durumu bir tutanakla tespit ederek işi tatil etmek yetkisi vardır.

Bu Yonetmelik yayımlandığı tarihte yururluğe girer.

DSİ YERALTISULARI TEKNİK YÖNETMELİĞİ

Hukuk Asistanı ile Kararları Analiz Edin

10 Milyon+ Karar Arasında Arayın

Anahtar Kelimeler

Profesyonel Hukuk AraçlarınaHemen Erişin