Soorgla AI Hukuk Asistanı
Yapay Zeka Yanıtı
Özet
Yüklediğiniz yazı, Yıldırım Belediyesi Gelirler Müdürlüğü’nün Hukuk İşleri Müdürlüğü’nden evsel katı atık ücretlerinin tahakkuku, tahsilatı, mükellefle imza ilişkisi, itiraz/imtina halleri ve gecikme halinde uygulanacak rejim hakkında görüş istediği bir iç yazışmadır. Bu konuda ana eksen şudur: evsel katı atık ücreti, 2872 sayılı Çevre Kanunu m.11’e dayanan özel bir kamu alacağıdır; ücretin dayanağı belediye meclisi tarifesi + tam maliyet hesabı + hizmetten yararlanma / yararlanacak olma + yönetmelikte öngörülen abonelik/sözleşme ilişkisidir ÇevK m.11 | Çevre Kanunu m.12 | Atıksu Altyapı Ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönetmelik.
Araştırma sonucunda belediye lehine en güçlü yaklaşım, tahakkukun bireysel “ıslak imza” şartına bağlanmaması; fakat tarifenin, abone gruplamasının, hizmetten yararlanma olgusunun, tebligatın ve tahsil usulünün dosya bazında güçlü belgelendirilmesi gerektiğidir. En büyük risk ise, yalnız belediye meclisi kararıyla soyut tarife belirlenip, hizmet ilişkisi, abone/sözleşme zemini ve usulüne uygun bildirim kurulmadan doğrudan cebrî tahsilata geçilmesidir m.12 | Atıksu Altyapı Ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönetmelik İzmir BAM 17. HD 2023/1775 E. 2023/1652 K..
Belgeden anlaşılan husus
Yazıda 2026 yılı için küçük, orta ve büyük ölçekli işletmelere ilişkin evsel katı atık tarifesi belirlendiği; ardından şu 4 soru bakımından görüş istendiği görülüyor:
- Tahakkuk ve tahsilat hangi usul ve esaslarla yapılmalı?
- Kişi ve kurumlarla hangi belgeler imza altına alınmalı?
- Mükellef itiraz eder veya evrak imzalamaktan kaçınırsa ne yapılmalı?
- Gecikme/ödenmeme halinde faiz ve takip nasıl yürütülmeli?
Hukuki dayanak
1) Ücret alma yetkisinin kaynağı
Belediyeler, evsel katı atık hizmetinden yararlananlardan belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alabilir; tahsil edilen tutarlar başka amaçla kullanılamaz ÇevK m.11 | Çevre Kanunu.
Bu hüküm, evsel katı atık ücretini klasik anlamda salt 2464 sayılı Kanun m.97 kapsamındaki “isteğe bağlı belediye hizmet ücreti” olmaktan çıkarıp, özel kanuni dayanağı olan çevresel hizmet karşılığı ücret niteliğine yaklaştırır. Bu yüzden belediyenin asıl norm dayanağı 2872 m.11’dir ÇevK m.11 | Çevre Kanunu.
2) Tarifenin belirlenmesi
Yönetmelik, evsel katı atık tarifelerinde tam maliyet ve kirleten öder ilkesinin uygulanacağını açıkça düzenler m.18 | Atıksu Altyapı Ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönetmelik. Yönetmelik ayrıca “ücret” kavramını, atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinden yararlananlarca ödenmesi gereken parasal değer olarak tanımlar m.4 | Atıksu Altyapı Ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönetmelik.
3) Sözleşme / abonelik ilişkisi
Yönetmelik m.12’ye göre, her bir abone için toplam sistem maliyeti o aboneye verilen veya verilecek hizmete göre hesaplanır ve idareler hizmetten yararlanan veya yararlanacak her abone ile karşılıklı sözleşme yapmakla yükümlüdür m.12 | Atıksu Altyapı Ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönetmelik.
Bu madde belediye açısından çok önemlidir:
- Mükelleften mutlaka el yazılı onay almak zorunluluğu değil,
- idarenin sözleşme zemini kurma yükümlülüğü öne çıkmaktadır.
4) 2464 sayılı Kanun m.97’nin rolü
2464 sayılı Kanun m.97 belediyelerin bazı hizmetler için ücret alabileceğini düzenler; fakat belediyeye tekel olarak verilmiş işlerin kendi özel hükümlerine tabi olduğunu söyler m.97 | Belediye Gelirleri Kanunu. Bu nedenle evsel katı atık ücretinde m.97 yardımcı norm niteliğindedir; birincil dayanak 2872 m.11 + Yönetmeliktir m.97 | Belediye Gelirleri Kanunu ÇevK m.11 | Çevre Kanunu.
5) Gecikme ve takip
6183 sayılı Kanun rejimi, kamu alacaklarının tahsilinde temel çerçevedir. Ancak gecikme zammı / gecikme faizi ayrımı ile bu fer’ilerin hangi koşulda istenebileceği uygulamada önemlidir. Özellikle abonelik/sözleşme temelli alacaklarda, mahkemeler çoğu kez sözleşmede açık hüküm yoksa 6183 oranında gecikme zammı değil, yasal/ticari faiz yaklaşımını benimsemektedir İstanbul BAM 3. HD 2021/1433 E. 2022/448 K. İstanbul BAM 3. HD 2023/1358 E. 2023/2995 K..
Emsal kararlar
1) Evsel katı atık bedeli ile çevre temizlik vergisi aynı şey değildir
İzmir BAM 17. HD kararında, davacı taraf evsel katı atık bedellerinin Yönetmelik kapsamında fatura içeriğinde ayrıca yansıtıldığını ve bunun çevre temizlik vergisiyle aynı olmadığını ileri sürmüştür; uyuşmazlık da bu eksende incelenmiştir İzmir BAM 17. HD 2023/1775 E. 2023/1652 K.. Bu karar, belediyenin “ÇTV ödendi, ayrıca katı atık ücreti alınamaz” itirazına karşı kullanabileceği yararlı bir emsaldir.Sonuç değeri: ÇTV ile evsel katı atık ücreti normatif olarak farklı kalemlerdir; fakat fiili uygulamada çifte tahsil eleştirisine karşı hizmet kapsamı ve hukuki dayanak ayrıştırılmalıdır.
2) Hizmet yoksa bedel de tartışmalı hale gelir
Sakarya BAM 5. HD, atıksu hizmeti bakımından, idarece fiilen bir uzaklaştırma/arıtma hizmeti bulunmaksızın bedel alınamayacağı yönündeki yaklaşımı aktarmaktadır Sakarya BAM 5. HD 2021/1346 E. 2022/239 K.. Her ne kadar karar atıksu ekseninde ise de, evsel katı atık ücretinde de belediyenin hizmet organizasyonunu ve hizmetten yararlanma bağını ispat yükü bakımından yol göstericidir.Sonuç değeri: Belediye meclis kararı tek başına yetmez; hizmet ilişkisinin somutlaştırılması gerekir.
3) Sözleşmede açık hüküm yoksa 6183 tipi gecikme zammı otomatik uygulanamaz
İstanbul BAM 3. HD, abonelik kaynaklı alacaklarda sözleşmede gecikme zammına dair açık ve anlaşılır hüküm yoksa 6183’teki gecikme zammının istenemeyeceğini, bunun yerine yasal/ticari faiz uygulanacağını belirtmektedir İstanbul BAM 3. HD 2021/1433 E. 2022/448 K.. Aynı doğrultu başka BAM kararlarında da tekrar edilmiştir İstanbul BAM 3. HD 2023/1358 E. 2023/2995 K..Sonuç değeri: Belediyenin gecikme rejimini tahsil evrakında ve sözleşme/abonelik metninde açık kurması gerekir.
4) Abonelik/sözleşme ilişkisi ve fiili kullanım birlikte sorumluluk doğurabilir
İstanbul BAM 3. HD, HGK ve Yargıtay içtihatlarını aktararak abonelik iptal edilmedikçe abonenin, fiili kullanıcı ile birlikte sorumlu olabileceğini vurgulamaktadır İstanbul BAM 3. HD 2017/1315 E. 2018/350 K.. Bu yaklaşım su/atıksu alanında gelişmiş olsa da, evsel katı atık tahsilinde mükellef tespiti bakımından kıyasen önem taşır.Sonuç değeri: Belediye, yalnız fiili kullanıcıyı değil, abonelik veya kayıt ilişkisindeki kişiyi de takip sürecinde dikkate alabilir; ancak bunun için sağlam belge gerekir.
5) Katı atık bedeli uyuşmazlıkları özel kanun temelli kabul edilmektedir
Yargıtay 3. HD’nin çeşitli işbölümü kararlarında katı atık bedeli uyuşmazlıklarının 2872 sayılı Kanundan kaynaklanan özel yasa uyuşmazlığı olduğu açıkça ifade edilmiştir Yargıtay 3. HD 2016/14353 E. 2016/10461 K. Yargıtay 3. HD 2016/10608 E. 2016/9998 K. Yargıtay 3. HD 2015/17579 E..Sonuç değeri: Belediye görüşünde, tahsil dayanağının genel ücret rejimi değil, özel çevre mevzuatı olduğu özellikle vurgulanmalıdır.
Hazır görüş
Aşağıdaki metni belediye iç görüşü / mütalaa taslağı olarak kullanabilirsiniz.