Yargıtay yargitay 2025/8726 E. 2025/9477 K.

9. Hukuk Dairesi 2025/8726 E. , 2025/9477 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1812 E., 2025/1321 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 47. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/365 E., 2024/331 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalının başka ülkelerde kurulmuş iştiraklarının ...'da, Türkmenistan'da, Irak'ta ve Libya'da bulunan muhtelif şantiyelerinde 06.10.20 06... .01.2018 tarihleri arasında demirci ustabaşı (formen) olarak 3.500,00 USD ücret ile çalıştığını, iş sözleşmesinin davalı tarafından haksız ve bildirimsiz olarak feshedildiğini, ücretin 200,00 USD elden, kalanının ... ve ... Bankasından ödendiğini, ayrıca günde üç öğün yemek verildiğini, barınma ihtiyacının işverence karşılandığını, haftanın yedi günü 07. 00... .00 saatleri arasında çalıştığını, Ramazan ve Kurban bayramlarının birer günü ve yılbaşı günü hariç ulusal bayram genel ve tatil günlerinde çalıştığını, uyuşmazlığa Türk hukuku uygulanması gerektiğinden brüt ücret hesabına Sosyal Güvenlik Kurumu primleri ile vergilerin eklenmesi gerektiğini, aksi hâlde %5 oranında sağlık sigorta prim bedelinin brüt ücrete eklenmesi gerektiğini, davacı her ne kadar kayden dava dışı şirketlerde çalışmış görünse de dava dışı şirketler ile davalı arasında organik bağ bulunduğunu, ... 19. İş Mahkemesinin 2013/818 Esas, 2014/1552 sayılı kararı ile bu durumun tespit edildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def'i ve husumet itirazında bulunduklarını, davacının müvekkili şirket çalışanı olmadığını, davacı işçiye hangi şirketlerde ne kadar süre ile çalıştığının açıklatılmasının gerektiğini, davacının bir çalışması var ise davanın bu şirkete yöneltilmesi gerektiğini, davaya Türk mevzuatının değil çalıştığı ülke mevzuatının uygulanması gerektiğini, davacının ancak çalıştığı ülke mevzuatına göre sosyal haklardan faydalanabileceğini, ücretin bordroda gösterildiği kadar olduğunu, davacının 25.06.20 16... .01.2017, 24.02.20 17... .05.20 17... .09.20 17... .01.2018 tarihleri arasında dava dışı işverenliklerde çalıştığını, ibraname ve ihtirazı kayıt içermeyen bordrolar nedeniyle davacının herhangi bir alacağı bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, yurt dışı çalışmalarda taraflar arasında uygulanacak hukuk noktasında bir seçim yapılmışsa seçilen ülke hukukunun, hukuk seçimi yapılmamışsa mutad işyeri hukuku uygulanacağı, davacının iş sözleşmesinin 12.01.2018 tarihinde ... çalışmasında sona ermiş olup ... Federasyonu İş Kanunu'nun 392. maddesi gereğinde çalışan, hakkının ihlal edildiğini öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği günden itibaren üç ay içinde bireysel iş uyuşmazlığının çözümü için mahkemeye başvurma hakkına haiz olacağı, Türkmenistan İş Mevzuatının, bireysel iş uyuşmazlıklarının mahkemeye götürülmesi başlıklı 382. maddesi gereğince, çalışan hakkının ihlal edildiğini öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği günden itibaren 3 ay içerisinde bireysel iş uyuşmazlığının çözümü için mahkemeye başvurma hakkına sahip olacağı, Libya Birleşik Krallığı 1953 tarihli Medeni Kanun'un 698/1. fıkrası iş sözleşmesinden doğan alacaklar, emek, kazanca katılım ve toplam gelir içindeki yüzdeler hariç olmak üzere, sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren bir yıl sonra zamanaşımına tâbi olacağı düzenlendiğinden dosyada yer alan yurt dışı hizmet akdinde 05.08.20 14... .08.2015 tarihleri arasında Irak'ta çalışma gerçekleştirileceği kararlaştırılmış olup Irak İş Mevzuatının 51. maddesinde ise iş ilişkilerinden doğan hakların talep edilmesine yönelik davanın bu hakların muaccel olduğu tarihten itibaren üç 3 yıl sonra açılması hâlinde talebin kabul edilmez olduğu ifade edildiğinden davanın hak düşürücü süreler geçtikten sonra açıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, içtihat değişikliği nedeniyle dava reddedildiğinden davacı aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmemiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalının cevap dilekçesinin süresinde sunulduğu ve yabancı hukukun uygulanmasına yönelik itirazda bulunduğu, İlk Derece Mahkemesi kararı usul ve esas yönünden hukuka uygun bulunduğundan davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde;
1. Cevap dilekçesinin süresinde sunulmadığını, cevap dilekçesi içeriğinde veya ön inceleme duruşmasında yabancı hukuka dair itirazda bulunulmadığını,
2. Uyuşmazlığa Türk hukukunun uygulanması gerektiğini,
3. Davacının iş sözleşmesi 2018 yılında sona erdiğinden Irak hukukundaki zamanaşımı süresinin geçmediğini,
4. Rus hukukundaki 3 aylık zamanaşımı süresinin kamu düzenine aykırı olduğunu, sürelerin yeniden başlatılabileceğini, davacının Rus hukukundaki zamanaşımı süresini bilmesinin mümkün olmadığını ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık; iş sözleşmesine uygulanacak hukuk, dava konusu alacaklara hak kazanılıp kazanılmadığına ilişkindir.
Somut uyuşmazlıkta davacı işçi, davalının yurt dışında bulunan şantiyelerinde çalıştığını ileri sürerek ödenmeyen işçilik alacaklarının hüküm altına alınmasını istemiş; davalı işveren ise yasal süresi içinde sunduğu cevap dilekçesinde davacının yurt dışı şantiyelerinde çalışması sebebiyle uyuşmazlığın yabancı hukuka göre çözümlenmesi gerektiğini savunmuştur. İlk Derece Mahkemesince davacının tüm çalışma dönemlerinde yabancı hukuk uygulanmak suretiyle yargılama sonuçlandırılmıştır. Hukuk seçimi anlaşması yapıldığı anlaşılan 05.08.2014-10.04.2015 tarihleri arasındaki çalışma dönemi bakımından Irak hukukunun uygulanması yerinde ise de diğer çalışma dönemleri bakımından varılan sonuç dosya kapsamına uygun düşmemiştir.
Tarafların hukuk seçimi anlaşması yapmadıkları veya yapılan hukuk seçimi anlaşmasının geçersiz olduğu dönemde iş sözleşmesine, kural olarak işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukukunun uygulanması gerektiği 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (5718 sayılı Kanun) 27/2 hükmünde genel bir kural olarak düzenlenmiştir. Burada yetkili kılınan hukuk, işçinin işini fiilen yerine getirdiği yer ülke hukukudur. Ancak 5718 sayılı Kanun’un 27/4 hükmünde düzenlenen daha sıkı ilişkili hukukun varlığı hâlinde bu hukuk uygulanabilir. Bu bağlamda tarafların tâbiiyeti, sözleşmenin dili ve imzalandığı yer, işçinin tâbi olduğu sosyal güvenlik sistemi, tarafların yerleşim yerleri, sosyal ve hukuki ilişkilerin yoğunlaştığı yer, ücretin ödendiği yer, iş sözleşmesinin daha sıkı ilişkili hukuka özgü kurumlar (Örneğin Türk hukuku) gözetilerek yapılması, daha önceki (daha sıkı ilişkili hukukun uygulandığı) iş sözleşmesine gönderme yapılması gibi unsurların sözleşmenin hangi hukukla daha sıkı ilişkili olduğunun belirlenmesinde dikkate alınması mümkündür.
Somut uyuşmazlıkta dosyadaki bilgi ve belgelere göre yukarıda açıklanan hususlar dikkate alınmak suretiyle değerlendirme yapıldığında; 06.10.2006-26.07.2007, 01.02.2008-23.07.2008, 07.12.2009-07.05.2010, 08.12.2010-23.02.2011, 26.07.2011-15.10.2012, 17.01.2013-29.08.2013, 10.01.2014-26.06.2014, 24.06.2016-02.06.20 17... .09.2017-12.01.2018 tarihleri arasındaki Libya, Türkmenistan, Irak ve ...'daki çalışmalar yönünden davacı işçi ile işveren davalının tâbiiyeti, tarafların yerleşim yerleri, sosyal ve hukuki ilişkilerin yoğunlaştığı yer ile ücretin Türkiye'de ödendiği dikkate alındığında hukuk seçimi anlaşması bulunmayan söz konusu çalışma dönemlerinde daha sıkı ilişkili hukukun Türk hukuku olduğu anlaşılmaktadır. Buna göre, davacının 06.10.2006-26.07.2007, 01.02.2008-23.07.2008, 07.12.2009-07.05.2010, 08.12.2010-23.02.2011, 26.07.2011-15.10.2012, 17.01.2013-29.08.2013, 10.01.2014-26.06.2014, 24.06.2016-02.06.20 17... .09.2017-12.01.2018 tarihleri arasındaki çalışma dönemleri bakımından uyuşmazlığa Türk hukuku uygulanarak dava konusu alacaklar hakkında bir karar verilmesi gerekmektedir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
03.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.