Yargıtay yargitay 2022/5461 E. 2025/16118 K.

4. Hukuk Dairesi 2022/5461 E. , 2025/16118 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2013/349 E. 2018/263 K.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı ... tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı idare tarafından Erzurum 9. Kolordu Komutanlığının sorumluluk bölgesinde mevcut tali kabul toplama merkezlerinden Erzincan'a asker intikallerini sağlamak amacıyla .... ... Otobüs işletmesi ile sözleşme imzalandığını, söz konusu sözleşme gereği davalı ...'ın kullandığı, davalı ...'e ait, davalı ... Sigorta şirketine Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortalı otobüsün 25.04.2004 tarihinde asker intikali sırasında sürücünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi ve takla atması neticesinde yaralanan dava dışı ....... adına açılan dava neticesinde icra kanalı ile 725.279,21 TL ödeme yaptıklarını, yapılan ödemenin rücuen tahsili amacıyla dava ikame ettiklerini beyanla fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 725.279,21 TL'nin davalılardan ödeme tarihi itibari ile işleyecek faizi ile birlikte müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.

Birleşen 2014/406 E. sayılı dosyada davacı vekili dava dilekçesi ile; davacı idare tarafından Erzurum 9. Kolordu Komutanlığının sorumluluk bölgesinde mevcut tali kabul toplama merkezlerinden Erzincan'a asker intikallerini sağlamak amacıyla ...Otobüs işletmesi ile sözleşme imzalandığını, söz konusu sözleşme gereği davalı ...'ın kullandığı, davalı ...'e ait otobüsün 25.04.2004 tarihinde asker intikali sırasında sürücünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi ve takla atması neticesinde yaralanan dava dışı ...adına açılan dava neticesinde icra kanalı ile 725.279,21 TL ödeme yaptıklarını, söz konusu aracın ... Sigortaya karayolu taşıma sigortası yaptırmış olduğunu, ferdi kaza ve ZMSS bulunmadığının tespit edildiği bu bahisle karayolu taşımacılık sigortası aleyhine dava ikame ettiklerini beyanla fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 725.279,21 TL 'nin sigorta limiti dahilinde davalıdan ödeme tarihi itibari ile işleyecek faizi ile birlikte tahsilini talep etmiştir.
Birleşen 2016/214 E sayılı dosyada davacı vekili dava dilekçesi ile; davacı idare tarafından Erzurum 9. Kolordu Komutanlığının sorumluluk bölgesinde mevcut tali kabul toplama merkezlerinden Erzincan'a asker intikallerini sağlamak amacıyla ...Otobüs işletmesi ile sözleşme imzalandığını, söz konusu sözleşme gereği davalı ...'ın kullandığı, davalı ...'e ait otobüsün 25.04.2004 tarihinde asker intikali sırasında sürücünün direksiyon hakimiyetini kaybetmesi ve takla atması neticesinde yaralanan dava dışı ...adına açılan dava neticesinde icra kanalı ile 725.279,21 TL ödeme yaptıklarını, söz konusu aracın ferdi koltuk ve Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası bulunmadığını, bu nedenle davalı ... Hesabına yapılan ödemenin rücuen tahsili amacıyla dava ikame ettiklerini beyanla fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 725.279,21 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı ...Otobüs İşletmesi Ticaret Limited şirketi cevap dilekçesinde; yetki itirazında ve zamanaşımı def'inde bulunduklarını, kazada kusurları olmadığını, işleten sıfatına haiz olmadıklarını, taşıma işinin kendileri ile ilgisi olmadığını, ... Birlik adına faaliyet gösteren bir araç ile taşıma yapıldığını, kaldı ki tüm araçlarının sigortalı olduğunu ve zararın sigorta şirketleri tarafından karşılanacağını savunarak davanın reddini talep etmiştir.
Birleşen 2016/214 E sayılı dosyada davalı ... vekili cevap dilekçesinde; görev ve yetki itirazında bulunduklarını, taleplerin zamanaşımına uğradığını, kazaya karışan aracın ... Sigortaya sigortalı olduğu bu nedenle sorumlu olmayacaklarını, ... Yönetmeliği'nin 16. maddesi uyarınca zararı ödemiş olsalar dahi rücu hakları olduğunu ve davacı kuruma karşı rücu talep edeceklerini bu nedenle nihai olarak davacı zarardan sorumlu olacağından kendileri hakkında davanın reddini talep etmiştir.
Birleşen 2014/406 E. sayılı dosyada davalı ... vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def'ini ileri sürdüklerini, sorumluluklarının kusur ve poliçe limitini ile sınırlı olduğunu, davacının talep ettiği tazminatın uygun olup olmadığının belirlenmesi gerektiğini, zarar hesabı için aktüer sicilinden bilirkişi seçilmesini talep ettiklerini, ancak dava tarihinden itibaren yasal faizden sorumlu olabileceklerini, manevi tazminat talebinin teminat kapsamında olmadığını, tedavi masraflarından sorumlu olmadıklarını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 02.10.2015 tarihli ve 2014/345 Esas, 2015/122 Karar sayılı kararıyla kazanın gerçekleştiği tarihin 25.05.2004 olduğu nazara alındığında, kaza tarihinde yürürlükte olan 765 sayılı TCK.'nın 455/2. ve 102/1. - 3. bent kapsamında uzamış zamanaşımı süresinin dolmuş olduğu, davalının yasal süresi içinde verdiği cevap dilekçesinde zamanaşımı definde bulunduğu gerekçesiyle davanın zamanaşımı nedeni ile reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1.Birleşen 2014/345 Esas (bozma sonrası yeni esas 2016/214 E.) sayılı dosyasında verilen İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
2. Yargıtay (kapatılan) 17. Hukuk Dairesinin 24.02.2016 tarih, 2016/405 Esas, 2016/2224 Karar sayılı ilamı ile;
" Dava, aracın trafik sigortası olmadığından Güvence Hesabına karşı açılan rücuen tazminat istemine ilişkindir.2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası'nın 109/4. maddesine göre, motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrayacağı düzenlenmiştir. Somut olayda, davacı tarafından üçüncü kişiye 25.12.2012 tarihinde ödeme yapıldığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Yukarıda açıklananlar uyarınca dava 11.12.2014 tarihinde, yani ödeme tarihinden itibaren 2 yıllık zamanaşımı süresi dolmadan açılmış olduğundan, mahkemece işin esasına girilerek sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ve yazılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir." denilerek bozma kararı verilmiştir,
B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı kurumun davalı sürücünün tam kusurlu olduğu kaza nedeni ile yaralanan dava dışı kişiye yaptığı ödemeyi davalılardan talep edebileceği, davalı ... bakımından pasif husumet nedeni ile ret kararı verilmesi gerektiği gerekçesi ile birleşen Horasan Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/214 esas sayılı dosyası yönünden, davanın reddine, Birleşen Erzincan Asliye Hukuk Mahkemesinin 2014/406 esas sayılı dosya yönünden, davanın kabulü ile, teminat limiti olan 40.000,00 TL'nın dava tarihi olan 27.12.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ...Ş.'den alınarak davacıya ödenmesine, dava dilekçesinde ... Sigorta AŞ.'nin sehven davalı olarak gösterildiği anlaşılmakla, bu davalı hakkında karar verilmesine yer olmadığına, diğer davalılar yönünden davanın kısmen kabulü ile 641.534,80 TL'nın davalılar .. ..., ... ve ...Otobüs İşletme San.Tic. Ltd. Şti'den müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde; karara dayanak bilirkişi raporunun hüküm kurmaya elverişsiz olduğu, davalı ... bakımından ret kararı verilmesinin hatalı olduğu, davalı ... bakımından hükmedilen vekalet ücretinin hatalı olduğu gerekçeleri ile kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Gerekçe
Uyuşmazlık, 24.05.2004 tarihli trafik kazası nedeni ile davacı kurum tarafından ödenen tazminatın davalılardan rücuen tazmini talebine ilişkindir.
1.Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığının anlaşılmasına göre davacı vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazlarının reddine karar verilmiştir.
2.Davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarına gelince;
Davacı, müteselsil sorumlu sıfatıyla üçüncü kişiye ödediği paranın halefiyet esasınca rücuen tahsilini istediğine ve davalılar önceki davada davalı olarak yer almadığına göre iadenin kapsamı, kural olarak davacının mahkum olup ödediği para, bu paranın kendisi hakkındaki davada verilen hükmün kesinleşmesine kadar işleyecek faizi, önceki davada hükmedilen avukatlık ücreti ve yargılama giderleri toplamından davalının payına düşen kısmıdır. Kendi kusurlu davranışı ile işin icraya düşmesine yol açan davacı, bu ihmali nedeniyle yapılmış olan icra giderlerini ve hükmün kesinleşmesinden sonra geçen sürede işleyecek faizi isteyemez.
Somut dosyaya esas olan Ankara 11. Asliye Hukuk Mahkemesine ait 2008/171 Esas, 2011/134 Karar sayılı dosyada mahkeme 03.05.2011 tarihinde karar vermiş, davalının kararı temyiz etmesi üzerine Dairenin 2011/9047 Esas, 2012/10925 Karar sayılı ilamı ile 20.06.2012 tarihinde karar onanmış, onama kararı davacıya 05.08.20212 tarihinde, davalıya ise 23.08.2012 tarihinde tebliğ edilmiştir. Ankara 11. Asliye Hukuk Mahkemesine ait 2008/171 Esas, 2011/134 Karar sayılı dosyasından verilen karar davacı (Mehmet Tezyel) tarafından 17.11.2012 tarihinde icra takibine konulmuş, 31.12.2012 tarihinde dosya davalısı ... tarafından 725.279,21 TL icra dosyasına ödeme yapılmıştır.
Somut dosyamızda davacı Bakanlık tarafından yapılan ödemenin davalılardan rücuen tahsili talep edilmiştir. Karara esas alınan bilirkişi raporunda, 317.415,73 TL asıl alacak, 25.05.20 04... .05.2011 tarihi arası işlemiş faiz, vekalet ücreti ve yargılama gideri dahil olmak üzere 641.534,80 TL tazminat belirlenmiş, icra vekalet ve harcı ile faiz dahil olmak üzere ise toplam 750.358,56 TL alacak hesaplaması yapılmıştır. Mahkemece 641.534,00 TL rücuen tazminat miktarına karar verilmiştir.
Ancak yapılan hesaplama hatalıdır. Zira davacının rücuen talep edebileceği tazminat miktarının belirlenmesinde Ankara 11. Asliye Hukuk Mahkemesine ait 2008/171 Esas, 2011/134 Karar sayılı kararın kesinleşmesine kadar geçen süre için faiz hesaplaması yapılması gerekirken 03.05.2011 tarihine kadar faiz yönünden hesaplama yapılması hatalıdır.
Mahkemece yapılacak iş onama kararının tebliğ tarihinden itibaren 15 günlük karar düzeltme süreside dikkate alınarak Ankara 11. Asliye Hukuk Mahkemesine ait 2008/171 Esas, 2011/134 Karar sayılı kararın kesinleşme tarihine kadar işleyecek faizden davalıların sorumluluğuna karar verilmesi gerekirken daha az miktar tazminata karar verilmesi hatalıdır.
3. Davacı vekilinin birleşen 2016/214 Esas sayılı temyizine gelince;
Davacı vekili dava dilekçesinde kazaya karışan aracın Ferdi Kaza ve Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta poliçesi olmadığını bu nedenle davalı ... Hesabının zarardan sorumlu olduğunu beyan ederek rücuen tazminat talebinde bulunmuştur. Mahkeme tarafından söz konusu 52... plakalı otobüsün Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta poliçesi olduğu gerekçesi ile davalı bakımından davanın reddine karar verilmiştir. Dosyanın kapsamında söz konusu araca ilişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası bulunmamaktadır. Zira Sigorta Bilgi Gözlem Merkezinden gelen yazıda aracın Karayolu Taşımacılık sigorta poliçesi olduğu belirtilirken 13.06.2017 tarihli yazısında da 55... plakalı aracın HDİ Sigorta şirketinden Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesi olduğu belirtilmiştir. Dava dosyası ile alakası olmayan bir araca ait poliçe gönderilmekle, davaya konu kazayı yapan 52... plakalı otobüse ait Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta poliçesi olup olmadığı hususu yeterince araştırılmamıştır. Yapılacak araştırma sonucunda aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigorta poliçesi olmadığının tespiti halinde davanın davalı ... bakımından kabulü gerekirken eksik inceleme ile karar verilmesi hatalıdır.
VI. KARAR
1- Gerekçe bölümünün (1) numaralı bendinde açıklanan sebeple davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının REDDİNE
2- Gerekçe bölümünün (2) ve (3) numaralı bendinde açıklanan sebeplerle davacı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile hükmün BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
03.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.