Karar Detayı

1. Hukuk Dairesi 2025/3238 E. , 2025/5864 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Van Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1250 E., 2025/201 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Tatvan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2022/197 E., 2023/485 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazların Bitlis ili ... ilçesi ... köyü 1 99... parsel sayılı taşınmazın batı tarafında, Bitlis ili ... ilçesi ... köyü 1 53... parsel sayılı taşınmazın kuzey tarafında, Bitlis ili ... ilçesi ... köyü 1 15... parsel sayılı taşınmazın doğu tarafında yer aldığını, kadastro çalışmaları sırasında kadastro harici ve kuru dere olarak tespit edildiğini, taşınmazda bulunan taşlar temizlenerek ihya edildiği ve tarım arazisi haline getirildiği, 30 yılı aşkın süredir davacının zilyedinde olduğunu, fasılasız ve nizasız davacı tarafından uzun yıllardır tarımsal faaliyetler yapıldığını, taşınmazın orman vasfında olmadığını, kamu hizmetine tahsis edilmediğini, açıklanan nedenlerde davanın kabulü ile taşınmazın davacı adına tescilini istemiştir.

II. CEVAP
Davalı Hazine vekili cevap dilekçesinde özetle; kadastro öncesi nedene dayanan tescil davalarının 10 yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğunu, bu nedenle reddi gerektiğini, bununla birlikte iddia edildiği gibi kültür arazisi haline getirilmediğini, keşif icrasından sonra anlaşılacağı üzere TMK'nın 713. maddesinde sayılan iktisap koşullarının davacı bakımından oluşmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
Tatvan 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin yukarıda belirtilen tarih ve sayılı kararıyla; davacının dava konusu taşınmazda imar-ihya yaptığı, taşlık ve yabani ot olan arazinin emek ve para sarfedilerek tarım arazisi haline getirildiği, taşınmazın özel mülkiyete konu olmayı engelleyecek mera, yayla, kışla ve köy orta malı olarak kabul edilebilecek bir özelliğinin bulunmadığının tespit edildiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararının davalı Hazine vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen tarih ve sayılı kararıyla; taşınmazın hangi sebeple tescil harici bırakıldığı araştırılmamışsa da dosyadaki raporlardan taşınmazın Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunacak alanlara komşu olmadığı, 11.01.2023 tarihli ziraat mühendisi, inşaat mühendisi ve gayrimenkul değerleme uzmanı bilirkişi raporuna göre imar-ihyasının emek ve para sarf edilerek 25-30 yıl önce tamamlandığının bildirilmesine ve taşınmazın köy yerleşim alanının içinde bulunmasına, Mahkemece ilanların da usulüne uygun şekilde yapılmış olmasına göre tescil şartlarının oluştuğu belirtilerek davalı Hazine vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Hazine vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Davalı Hazine vekili temyiz dilekçesinde özetle; davanın süre yönünden reddine karar verilmesinin gerektiğini, dava konusu taşınmazların kadastro çalışmaları sırasında kadastro harici ve kuru dere olarak tescil harici bırakıldığını, bilirkişi kurulu oluşturulurken ise jeoloji mühendisi görevlendirilmediğini, bu nedenle kuru dere yatağının dolgu toprak getirilerek doldurulup doldurulmadığının araştırılmadığını, dinlenilen mahalli bilirkişi ...'ın "burası yaklaşık 40 yıldır davacıya aittir, burada çalılar vardı ayrıca yanda yer alan dereyi de davacı doldurmuştur." şeklinde beyanda bulunduğunu, imar ve ihya tamamlandığı tarihin doğru bir şekilde tespiti, kazandırıcı zamanaşımı sebebiyle iktisap şartlarının oluşup olmadığının araştırılması ve hasıl olacak sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme sonucu verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, TMK'nın 713. maddesindeki iktisap koşulları davacı bakımından oluşmadığından açılan davanın reddine karar verilmesinin gerektiğini, bilirkişi raporunun hüküm kurmaya elverişli olmadığını belirterek mahkeme kararının bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dava, kadastro sırasında tespit harici bırakılan taşınmazın tescili istemine ilişkindir.

Bitlis ili, ... ilçesi, ... köyünde yapılan kadastro sırasında, çekişmeli taşınmaz bölümleri tescil harici bırakılmıştır.

Mahkemece, bilirkişi raporunda (A), (B), ve (C) harfleri ile gösterilen taşınmaz bölümlerinde davacı lehine iktisap koşullarının gerçekleştiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş ise de yapılan araştırma, inceleme ve uygulama karar için yeterli bulunmamaktadır. Mahkemece taşınmazın hangi nedenle tespit harici bırakıldığı kesin olarak belirlenmemiş, davacı açısından usulünce senetsiz araştırması yapılmamış, hem dava dilekçesinde hem de dinlenen tanık beyanlarında dava konusu taşınmaz bölümlerin kuru dere olarak tespit harici bırakıldığı belirtilmiş ise de bu hususta rapor aldırılmadan eksik araştırma ve inceleme ile karar verilmiştir.

Hâl böyle olunca; doğru sonuca ulaşılabilmesi için Mahkemece öncelikle, teknik bilirkişinin raporu yazılacak müzekkereye eklenmek suretiyle raporda (A), (B), ve (C) harfi ile gösterilen nizalı taşınmaz bölümlerin bulunduğu yerin hangi nedenle tespit harici bırakıldığı Kadastro Müdürlüğünden sorulmalı, mahallinde yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen, davada yararı bulunmayan şahıslar arasından seçilecek yerel bilirkişiler, taraf tanıkları, jeolog bilirkişi ve teknik bilirkişinin katılımıyla yeniden keşif yapılmalıdır.

Keşif sırasında dinlenilecek yerel bilirkişi ve tanıklardan nizalı taşınmaz bölümünün geçmişte ne durumda bulunduğu, taşkına maruz kalıp kalmadığı hususları etraflıca sorulup maddi olaylara dayalı olarak açıklattırılmalı; komşu parsellerin varsa dayanak kayıtlarının nizalı taşınmaz yönünü ne okuduğu belirlenmeli; bilirkişi ve tanık sözleri komşu parsel tutanak ve dayanakları ile denetlenmeli; dinlenen yerel bilirkişi ve tanık beyanlarının çelişmesi halinde gerektiğinde yüzleştirme yapılmak suretiyle çelişki giderilmeye çalışılmalı; jeolog bilirkişiden nizalı taşınmaz bölümünün evveliyatının ve şimdiki niteliğinin ne olduğunu, dere yatağı vasfında olup olmadığını ya da dere yatağından kazanılıp kazanılmadığını, halen aktif dere yatağında kalıp kalmadığını ve aktif dere yatağında kalmıyor ise derenin etkisi altında kalan yerlerden olup olmadığını, taşkın sahasında bulunup bulunmadığını açıklar nitelikte ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı, böylece zilyetlikle iktisap koşullarının davacı lehine oluşup oluşmadığı kesin olarak belirlenmeli, 3402 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca, adına tescil kararı verilecek kişi ya da kişiler ile diğer mirasçılar ve onların mirasbırakanları adına aynı çalışma alanı içerisinde kayıtsız ve belgesizden başkaca taşınmaz mal tespit ya da tescil edilip edilmediği Tapu Müdürlüğü ve Kadastro Müdürlüğü ile Hukuk Mahkemeleri Yazı İşleri Müdürlüğünden sorulup varsa davacının taraf olduğu dava dosyaları getirtilmeli, aynı Kanun'un 03.07.2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile değiştirilen 14/2. maddesi hükmü gözetilerek sulu ve kuru olarak kazanılmış toprak miktarı belirlenip Kanun'un getirdiği sınırlamanın aşılıp aşılmadığı saptanmalı; bundan sonra tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.

Mahkemece, bu yönler göz ardı edilerek eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsiz olup hükmün açıklanan nedenlerle bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davalı Hazine vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz eden davalı Hazine harçtan muaf olduğundan bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,

Dosyanın Tatvan 1. Asliye Hukuk Mahkemesine, kararın bir örneğinin Van Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesine gönderilmesine,11.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.