Yargıtay yargitay 2024/5695 E. 2025/5551 K.

1. Hukuk Dairesi 2024/5695 E. , 2025/5551 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/45 E., 2024/167 K.

Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı dava dilekçesinde; Erzurum ili, .... ilçesi, ... Mahallesinde dedesinden babasına intikal eden, halen sağ olan babasının da davacıya verdiği taşınmazının bir kısmının ... köyü 1 34... parsel sayısıyla kendi adına tescil edildiğini, ancak taşınmazın bir kısmının hatalı şekilde ... Mahallesi 1 36... sayılı mera parseli içinde sınırlandırıldığını, dava konusu taşınmazın 300 yılı aşkın geçmişi olduğunu, mera olmadığını, kendi 17 parsel sayılı taşınmazıyla bütün olarak kullandığını, tump ve taş çegil şeklinde sınırları olduğunu, tarım arazisi ve çayır olarak kullanıldığını, etrafının duvarla çevrili olduğunu ve ihya edildiğini belirterek ... Mahallesi 1 36... sayılı mera parselinin ilgili kısmının mera sınırlandırmasının iptali ile kendi adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; dava konusu yerin üç tarafının mera ile çevrili olduğunu, mera parselinden yer açmak suretiyle ihya edildiğini, meraların zilyetlikle kazanılamayacağını, özel mülkiyete konu olamayacağını, üzerinin yer yer taşlarla kaplı olduğunu ve ekime-biçime uygun olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.
2. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; dava konusu taşınmazın ilçe belediyesi sınırlarında ve sorumluluğunda olduğunu belirterek davanın husumet yönünden reddini istemiştir.

3. Davalı Hazine vekili cevap dilekçesinde; dava konusu taşınmazın Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden ve mera vasfında olduğunu, zilyetlikle iktisap edilemeyeceğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 07.04.2016 tarihli kararıyla; toplanan deliller, tanık beyanları, 1971, 19 84... yıllarına ait hava fotoğrafları incelemesi ve bilirkişi raporlarına istinaden dava konusu (A) harfli kısmın özel mülkiyete konu, emek ve sermaye sarf edilerek imar-ihya edilmiş, üzerinde 30-40 yıldır tarım yapılan 3. sınıf tarım arazisi olduğu, hava fotoğraflarında yerin sürülmüş ve nadasa bırakılmış olduğu, tarımsal faaliyet yapıldığı ve sabit sınırlarının mevcut olduğu, tanıklar ve mahalli bilirkişilerce yerin davacı ve babası tarafından öncesinden beri zaman zaman buğday ekilip zaman zaman çayır olarak kullanıldığının beyan edildiği, davacı lehine zilyetlikle iktisap şartlarının oluştuğu gerekçesiyle davanın kabulüne 1 36... parsel sayılı mera parselinden dava konusu (A) harfli 3.477,48 metrekarelik kısmın tapu kaydının iptali ile davacı adına tesciline karar verilmiştir.

IV. BOZMA KARARI VE SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
Mahkeme kararının süresi içinde davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 16. Hukuk Dairesinin 17.02.2020 tarihli ve 2016/15411 Esas, 2020/496 Karar sayılı kararıyla; dava konusu (A) harfli kısmın üç tarafı mera ile çevrili olduğu halde usulüne uygun şekilde mera araştırması yapılmadığı, komşu köylerden mahalli bilirkişi dinlenerek taşınmazın kadim mera olup olmadığının belirlenmediği, tek ziraat bilirkişisi ile yetinildiği, komşu parsel tutanakları, dayanak kayıtları ve hava fotoğraflarından usulünce yararlanılmadığı, hal böyle olunca dava konusu kısma komşu taşınmazların kadastro tutanakları ve dayanaklarının getirilmesi, davada yararı bulunmayan aynı köy ve komşu köyde ikamet eden kişilerden seçilecek ayrı ayrı 3'er kişilik yerel bilirkişi kurulu, taraf tanıkları, 3 kişilik ziraatçi bilirkişi kurulu ve fen bilirkişisi katılımıyla yeniden keşif yapılması, taşınmazın öncesinde kime ait olduğu, kim tarafından kullanıldığı, kimden kime ne şekilde intikal ettiği, öncesinin mera olup olmadığı, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerden ise imar-ihyaya konu edilip-edilmediği, imar-ihyaya konu edilmiş ise imar-ihyanın hangi tarihte başlayıp tamamlandığının sorulması, komşu parsel tutanak ve dayanaklarıyla beyanların denetlenmesi, taşınmazla mera parseli arasında doğal veya yapay ayırıcı unsur bulunup bulunmadığı konusunda hakim gözleminin keşif tutanağına aynen yansıtılması gerektiği belirtilerek Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen karar
Mahkemenin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; bozma doğrultusunda 1955, 1971, 1984, 20 03... tarihli hava fotoğraflarının getirtildiği, jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişinin raporlarına göre dava konusu (A) harfli kısmın 1955 yılından beri tarımsal bölge içinde kaldığı, sürülü olduğu, sınırlarının belirgin olduğu, 1955'ten günümüze kadar tarımsal amaçla kullanıldığının bildirildiği, 3 kişilik ziraat mühendisleri bilirkişi heyetinin raporuna göre (A) harfli kısmın %2-4 eğimli olup %25-30 eğimli meradan eğim, toprak yapısı ve bitki örtüsü yönünden ayrıldığı, (A) harfli kısmın toprak yapısının kumlu-tınlı, üzerinde çayıra has bitkilerin bulunduğu, mera ile arasında belirgin farklar olduğunun belirtildiği, komşu parsellerin kadastro tutanaklarının getirildiği, keşifteki mahkeme gözleminde ve raporlarda dava konusu yerin davacının tapulu 17 parsel sayılı taşınmazı ile bütün olarak kullanıldığı, mera parselinden taş duvarlar, tump denilen sınır setleri ile ayrıldığı, keşifte 101, 75... yaşlarında yöreyi iyi bilen mahalli bilirkişilerin yerin kendilerini bildiklerinden beri davacının babası ve davacı tarafından kullanıldığını, babasından davacıya kaldığını, mera olmadığını ve 40-50 yıldır tarım arazisi olarak kullanıldığını beyan ettikleri, davacının nizasız ve fasılasız olarak 20 yıldan fazla süreyle hatta 1955'ten beri malik sıfatıyla kullandığı, 1955 yılından beri yerin tarım arazisi olduğu ve sınırlarının değişmediği, yerin mera vasfında olmadığı, kültür arazisi, kuru çayır niteliğinde olduğu, taşların temizlendiği ve davacının tapulu 17 parsel sayılı arazisinin devamı olduğu, üzerindeki bitki örtüsünün geven gibi mera bitkileri değil, tarımsal faaliyet sonucu oluşan çayır olduğu, mera ile arasında tump sınır seti ve taş duvar gibi yapay ve doğal ayırıcı unsurlar olduğu, TMK'nın 713/1. maddesi ve Kadastro Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca tespit tarihine kadar davacının nizasız ve fasılasız olarak ekonomik amacına uygun biçimde tasarruf ettiği gerekçesiyle davanın kabulüne, ... Mahallesi 1 36... parseldeki (A) harfli 3.477,48 metrekarelik kısmın tapu kaydının iptali ile davacı adına çayır vasfıyla tesciline karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
Davalı Hazine vekili temyiz dilekçesinde; dava konusu taşınmaz bölümünün mera olması sebebiyle zilyetlikle iktisap edilemeyeceğini, ziraat bilirkişilerince zaten tarıma müsait olduğu belirtilen taşınmazın imar-ihya edilmediğini, ziraatçi bilirkişilerin taşınmazın keşif tarihinden 15-20 yıl öncesine kadar çayır olarak kullanıldığını, işlemeli tarım yapılmadığını bildirdiklerini, imar-ihyanın tamamlandığı tarihin belirlenmediğini belirterek Mahkeme kararının bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dava, kadastro öncesi hibe ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedenlerine dayalı mera sınırlandırmasının iptali ve tescil istemine ilişkindir.

1. Dosya kapsamından; Erzurum ili, ... ilçesi, ... Mahallesinde kain dava konusu 1 36... parsel sayılı taşınmazın kadastro çalışmaları sırasında 05.05.2009 tarihinde kadimden beri hayvan beslenmesi amacıyla ... köyü halkı tarafından mera olarak kullanıldığı, halen zemin durumunun aynı vasıfta olduğu gerekçesiyle 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 16/B maddesi uyarınca 92.947,97 metrekare yüz ölçümlü olarak kamu orta malı mera vasfıyla sınırlandırıldığı, askı ilân süresi içerisinde itiraz edilmeyen sınırlandırmanın 15.09.2009 tarihinde kesinleştiği, 30.04.2014 tarihinde davacı tarafından mera parseli içerisindeki (A) harfli 3.477,48 metrekare yüz ölçümlü kısım hakkında kadastro öncesi hibe ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayalı mera sınırlandırmasının iptali ve tescil istendiği anlaşılmaktadır.

2. Bilindiği üzere; bozmaya uyulmakla taraflar yararına usuli müktesep hak oluşur. Bu hakkın zedelenmemesi için bozma ilamında işaret edilen hususların eksiksiz olarak yerine getirilmesi gerekir. Ne var ki; bozma ilamına uyulduğu halde gerekleri tam olarak yerine getirilmemiş, eksik araştırma ile karar verilmiştir.

3. Şöyle ki, önceki bozma ilamında dava konusu taşınmaz bölümünün mera ile çevrili olduğu halde usulüne uygun mera araştırması yapılmadığı, aynı ve komşu köylerden ayrı ayrı 3'er kişilik yerel bilirkişi kurulu ve taraf tanıklarının dinlenmesi, komşu parsel tutanak ve dayanaklarının getirilerek beyanlarının denetlenmesi, davacının taşınmazının bulunduğu ... köyündeki komşu parsel tutanak ve dayanaklarının getirilmesi, öncesinin mera, yaylak, kışlak ya da genel harman yeri olup-olmadığının tespit edilmesi gerektiği belirtildiği hâlde, davacının dava konusu taşınmazı, devamı olduğunu iddia ettiği kendi adına kayıtlı ... köyü 1 34... parsel sayılı taşınmaz ile bu taşınmaza komşu ... Mahallesindeki taşınmazların kadastro tutanak ve dayanakları getirilmemiş, dava konusu mera parselinin ... Mahallesindeki komşuları olup kadastro tutanakları getirilen 1 36... , 20, 11, 4, 6, 7, 12, 13, 14, 2, 8, 9, 10 parsel sayılı taşınmazların kadastro tutanaklarının edinme sebebi bölümlerine istinaden dayanak 1963 tarihli birbirinden farklı tapu kayıtlarının ağırlıklı olarak güney hududunu mera olarak okuduğu görüldüğü hâlde bu taşınmazların dayanak tapu kayıtları geldi ve gittileriyle beraber getirilmemiş, aynı ve komşu köylerden 3'er kişilik mahalli bilirkişi dinleneceği hâlde komşu köyden yalnızca bir mahalli bilirkişinin dinlenmesiyle, mahalli bilirkişiler ve tanıkların taşınmazın babası tarafından ne zamandan beri kullanıldığına, babasının taşınmazı davacıya ne zaman hibe ettiğine dair bilgi içermeyen soyut beyanları ile yetinilmiştir. Bu şekilde eksik araştırma ve inceleme ile hüküm kurulamaz.

4. Doğru sonuca varılabilmesi için taşınmazı kapsayan memleket haritaları ile temin edilebilen en eski ve yeni tarihli ortofoto ve uydu fotoğraflarının tamamı ile sınırlandırma tarihinden geriye 15-20-25 yıllık hava fotoğraflarının, yukarıda 2 nolu bentte belirtildiği üzere komşu parsellerin tutanak ve dayanaklarının tüm geldi ve gitti kayıtları varsa haritalarıyla birlikte getirtilerek dosya ikmal edilmeli, bundan sonra mahallinde elverdiğince yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen ve davada yararı bulunmayan şahıslar arasından aynı köy ve komşu köylerin halkından seçilecek ayrı ayrı üçer kişilik mahalli bilirkişi kurulu ve taraf tanıkları ile üç kişilik ziraat mühendisi bilirkişi kurulu, jeodezi ve fotogrametri mühendisi ile fen bilirkişisinin katılımıyla yeniden keşif yapılmalı, yapılacak bu keşif sırasında dinlenecek mahalli bilirkişi ve taraf tanıklarından taşınmazın geçmişte ne durumda bulunduğu, kime ait olduğu, kimden nasıl intikal ettiği, kim tarafından ne zamandan beri ne suretle kullanıldığı, nizalı bölümlerin kadim kamu orta malı mera niteliğinde olup-olmadığı, sınırlarında zamanla mera parseli yönünde genişleme olup-olmadığı, taşınmazın davacının babası tarafından sağlığında davacıya hibe edilip-edilmediği, edildiyse ne zaman hibe edildiği etraflıca sorulup maddi olaylara dayalı olarak açıklattırılmalı, beyanlar arasında oluşacak çelişkiler gerektiğinde yüzleştirme yapılmak suretiyle giderilmeli, özellikle mahkeme hakiminin taşınmaza ilişkin ayrıntılı gözlemi tutanağa aynen aktarılmalı; ziraat mühendisleri kurulundan dava konusu taşınmazın öncesinin ne olduğunu, geleneksel biçimde kullanılan kadim mera vasıflı yerlerden olup-olmadığını, taşınmazın toprak yapısı, eğimi, bitki deseni incelenip üzerinde sürdürülen ekonomik amaca uygun zilyetlik bulunup-bulunmadığını ve ekonomik amaca uygun zilyetlik varsa hangi tarihten beri ve hangi tasarruflar ile sürdürüldüğünü açıklayıp tarımsal niteliğini belirten, taşınmazın değişik yönlerden çekilmiş fotoğrafları ile desteklenmiş bilimsel esaslara ve somut verilere dayalı ayrıntılı ve gerekçeli rapor istenmeli; jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişisine dosya kapsamında yer alan memleket haritaları, ortofotolar, uydu fotoğrafları ve stereoskopik hava fotoğrafları üzerinde uygulama yaptırılarak taşınmazın önceki ve şimdiki niteliğinin, mera vasfında olup-olmadığının, arazinin ekonomik amacına uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle zilyetliğine ne zaman başlanıldığının, kullanım durumunun, komşu parseller ve bakiye mera parseliyle sınırlarının oluşup-oluşmadığının, davacı adına kayıtlı 1 34... parsel ile birlikte kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesine çalışılmalı; fen bilirkişisinden ise keşfi takibe ve bilirkişi sözlerini denetlemeye imkan verir kroki ve rapor düzenlemesi istenmeli; yapılan araştırma ve inceleme sonucu taşınmazın öncesinin mera olduğunun anlaşılması halinde uzun süreli kullanım ile meranın toprak yapısının değiştirilmeye çalışılmasının mera özelliğini kaybettirmeyeceği ve meralar üzerinde sürdürülen zilyetliğin hukukça bir değer taşımayacağı gözetilmeli; dava konusu taşınmaz bölümlerinin kamu orta malı mera niteliğinde olmadığı sonucuna varıldığı takdirde zilyetlik hükümlerine göre inceleme yapılmalı ve bundan sonra toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre bir hüküm kurulmalıdır.

5. Mahkemece sayılan hususlarda inceleme yapılmadan eksik araştırma sonucunda karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davalı Hazine vekilinin yerinde görülen temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan Mahkeme kararının 6100 sayılı HMK'nın geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK'un 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA,

Temyiz eden davalı Hazine harçtan muaf olduğundan bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,

Dosyanın Şenkaya Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine,

1086 sayılı HUMK'nın 440/III-1. maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere,01.12.2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.