Yargıtay yargitay 2024/5689 E. 2025/5550 K.

1. Hukuk Dairesi 2024/5689 E. , 2025/5550 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2019/6 E., 2019/168 K.

Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar davacı vekili ile katılma yoluyla davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikler yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının Nevşehir ili, ... ilçesi, .... karayolunun kuzey tarafında 8-9 dekar taşınmazı olduğunu, davacının halen üzerinde akaryakıt istasyonu bulunan taşınmazın bütün halinde kullanıldığını, yeni karayolunun yapılmasıyla taşınmazın ikiye bölündüğünü, yolun kuzeyinde kalan kısmın yalnızca 2.818 metrekarelik kısmının davacı adına tescil edildiğini, ancak kalan kısmın Hazine adına tescil edilen 1 60... parselde bırakıldığını, taşınmaz üzerinde davacının taşınmazı duvarla çevirerek akaryakıt istasyonu inşa ettirdiğini, taşınmaz üzerinde eklemeli olarak davasız aralıksız ve malik sıfatıyla 40-50 yılı aşkın zilyetliği bulunduğunu ileri sürerek keşifte göstereceği kısımların 1 60... parselden ifrazı ile davacı adına tescilini talep etmiş, 11.02.2014 tarihli ıslah dilekçesinde; dava konusu taşınmazın dava tarihinde ham toprak olarak tescilli olduğunu, dava tarihi sonrasında mera olarak tahsis edilmesinin davacının davasını etkilemediğini, taşınmaz üzerinde eskiden zirai işletmelerin olduğunu ileri sürerek talep sonucunu ... Mahallesi 7 11... parselin ilgili kısmının tapu kaydının iptali ile davacı adına tescilini, olmazsa taşınmaz üzerindeki muhdesat değeri arz değerini aştığından tazminat karşılığı arzın mülkiyetinin davacı adına tescilini talep etmiş, bozma ilamı uyarınca .... Belediye Başkanlığını davaya dahil etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı Hazine vekili cevap dilekçesinde; dava konusu 1 60... parsel hakkında dava tarihinde önce verilen mera tahsis kararı bulunduğunu, usulüne uygun mera araştırması yapılması komşu parsellerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini, davacı adına tespit edilen 1 60... parselin de dava konusu kısımlar gibi meradan açılma olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

2. Fer'i müdahil ... Köyü Tüzel Kişiliği temsilcisi ... müdahale dilekçesinde; dava konusu taşınmazın kamu orata malı mera vasfında olduğunu belirterek davalı yanında fer'i müdahil olarak davanın reddini istemiştir.

3. Dahili davalı ... Belediyesi Başkanlığı cevap dilekçesinde; dava konusu taşınmazın öncesinde ham toprak olarak tespit edilip sonrasında mera olarak tahsis edildiğini, ziraatçi bilirkişilerin raporunda da dava konusu taşınmazın evvelinin mera olduğunun bildirildiğini, meraların kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği ile iktisap edilemeyeceğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III.MAHKEME KARARI
1. Gülşehir Sulh Hukuk Mahkemesinin 16.05.2014 tarihli ve 2010/1 Esas, 2014/106 Karar sayılı kararıyla, dava değeri bakımından Sulh Hukuk Mahkemesinin görevsizliğine karar verilmiştir.

2. Gülşehir Asliye Hukuk Mahkemesinin 21.11.2014 tarihli ve 2014/223 Esas, 2014/303 Karar sayılı kararıyla; dava konusu taşınmazın evveliyatında dava dışı ....'e ait olduğu, ...'ın bu yeri çok uzun yıllar tarla olarak kullandığı, 1987-1988 yıllarında davacıya satarak zilyetliğini devrettiği, öncesinde davacı adına tapulanan taşınmaz ile dava konusu kısımlar arasından karayolunun güneyden geçtiği, ancak yeni yolun davacının taşınmazını ikiye böldüğü, (A) ve (B) harfli kısımlarda davacının zilyetliğinin uzun yıllar devam ettiği, öncesinin mera olmadığı, dava konusu taşınmazın kadastro tespiti sırasında ham toprak olarak tescil edildiği, sonradan mera olarak tahsis edilmesinin hukuki anlamda mera olmasını sağlamayacağı, taşınmazın kadim mera olmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile kısmen reddine, 7 11... parselde (A) ve (B) harfli kısımların tapu kaydının ifrazen iptali ile davacı adına tesciline, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV.BOZMA KARARI VE SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A.Bozma Kararı
Mahkemenin 21.11.2014 tarihli kararının süresi içinde davalı Hazine temsilcisi ve katılma yoluyla davacı vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay (Kapatılan) 16. Hukuk Dairesinin 01.10.2018 tarihli ve 2018/2582 Esas, 2018/5246 Karar sayılı kararıyla; dava konusu taşınmazın idari sınırlarının değişmesi üzerine ... ilçesi, ... Mahallesine bağlandığı, meraların mülkiyetinin Hazineye, kullanım hakkının sınırları içinde bulunduğu köy veya belediyeye ait olduğu, ancak ... Belediye Başkanlığının davaya dahil edilmesi suretiyle taraf teşkilinin sağlanmadığı gerekçesiyle sair hususlar incelenmeksizin Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B.Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin ilâm başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; ... davaya dahil edilerek taraf teşkilinin sağlandığı, ziraatçi bilirkişilerin raporunda dava konusu (A), (B), (C) ve (D) harfli kısımların mera vasfındaki 7 11... parselde iken, sonradan (C) ve (D) harfli kısımların Karayolları Genel Müdürlüğünce kamulaştırılan alanlarda kaldığı, taşınmazın evveliyatının mera olduğunun ve davacı tarafından kendi taşınmazına katmak suretiyle kullanıldığının bildirildiği, meraların özel mülkiyete konu olamayacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde; dava konusu taşınmazda davacının akaryakıt istasyonunun olduğunu, ancak dava tarihinden 40 yıl öncesinde zirai işletmeleri de bulunduğunu, yerin kıymetinin artması sebebiyle bir kısmında TOKİ tarafından inşaata başlandığını, davacının mağdur olduğunu belirterek Mahkeme kararının bozulmasını istemiştir.

2. Davalı Hazine vekili katılma yoluyla temyiz dilekçesinde; harçlandırılan dava değeri üzerinden davalı Hazine lehine nispi vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiğini belirterek Mahkeme kararının vekâlet ücreti yönünden bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dava, kadastro öncesi eklemeli kazandırıcı zamanaşımı zilyetliği nedenlerine dayalı tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir.

1. Dosya kapsamından; Nevşehir ili, ... ilçesi, ... köyünde dava konusu kök 1 60... parsel sayılı taşınmazın kadastro çalışmaları sırasında 08.03.2005 tarihinde evveliyatından beri kimsenin kullanımında olmayan ham toprak nitelikli yerlerden olup az emek ve masraf karşılığında tarım alanına dönüştürülmesi veya ekonomik yarar sağlanması mümkün yerlerden olduğu gerekçesiyle 794.978,54 metrekare yüz ölçümlü ham toprak vasfıyla davalı Hazine adına tespit edildiği, 21.05.2005 ilâ 23.06.2005 tarihlerindeki askı ilân süresi içerisinde itiraz edilmeyen tespitin 30.06.2005 tarihinde kesinleştiği, 10.07.2009 tarihli ve 364 sayılı Mera Komisyonu kararıyla 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 5/b. maddesi uyarınca ... köyüne mera olarak tahsis edildiği, davacı tarafından 04.01.2010 tarihinde eldeki davanın açıldığı, 12.01.2010 tarihli ve 37 yevmiye sayılı işlemle dava konusu kök 1 60... parsel sayılı taşınmazın mera özel siciline kaydedildiği, 10.03.2010 tarihinde idari sınır değişikliği sonucunda ... köyü 1 60... parselin, ... ilçesi, ... Mahallesi 7 11... parsel sayısını aldığı, 20.12.2011 tarihli ifraz işlemiyle mera vasıflı 7 11... parsel ve arsa vasıflı 7 11... parsele ifraz olunduğu, dav konusu (C) ve (D) harfli kısımların 7 11... parsel sayılı arsa içerisinde, (A) ve (B) harfli kısımların 7 11... parsel sayılı mera parselinde kaldığı, 7 11... parsel sayılı Hazine adına arsa vasfıyla kayıtlı taşınmazın 17.06.2016 tarihinde bedelsiz olarak Toplu Konut İdaresi Başkanlığına devredildiği, mera vasıflı 7 11... parsel sayılı taşınmazın ise kamulaştırma ve ifraz işlemleri sonucunda 7 11... parsel, 7 11... parsel, 7 11... parsel ve diğer çeşitli parsellere gittiği, fen bilirkişisinin raporu, TKGM parsel sorgu sayfası ve UYAP TAKBİS ortamında yapılan incelemeler sonucunda davacının dava konusu ettiği (A) harfli 477,42 metrekarelik alan ile (B) harfli 902,49 metrekare yüz ölçümlü alanın 7 11... parsel olan mera parsel içerisinde kaldığı, dava konusu (C) harfli 179,33 metrekarelik alanın Hazine adına yol vasfıyla kayıtlı 7 11... parsel içerisinde kaldığı, dava konusu (D) harfli 164,64 metrekare yüz ölçümlü alanın da Hazine adına yol vasfıyla kayıtlı 7 11... parsel içerisinde kaldığı, (C) ve (D) harfli dava konusu kısımların içerisinde bulunduğu 7 11... ve 25 parsellerin tapu kaydında 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 7. maddesine göre Karayolları Genel Müdürlüğü lehine 08.03.2011 tarih ve 378 yevmiye sayılı belirtme işlemi yapıldığı anlaşılmaktadır.

2. Mahkemece, yazılı şekilde davanın reddine hükmedilmiş ise de dava konusu (C) ve (D) harfli taşınmaz bölümlerinin içinde bulunduğu 7 11... ve 25 parsel sayılı taşınmazların Karayolları Genel Müdürlüğü lehine yol vasfıyla kamulaştırıldığı anlaşıldığı halde Karayolları Genel Müdürlüğü davaya dahil edilerek taraf teşkili sağlanmadığı, dava konusu taşınmazın dava tarihinden önce 30.06.2005 tarihinde ham toprak vasfıyla tespitinin kesinleştiği, tahsis kararı alınarak dava tarihi sonrasında mera özel siciline kaydedildiği, davacının dava dilekçesinde kadastro öncesi eklemeli kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayandığı, keşifte dinlenen mahalli bilirkişi ve tanıklarca taşınmazın 1950'lerden beri dava dışı ... tarafından tarla olarak tepenin yamacından başlayıp aşağıda eski yola kadar uzanacak şekilde birleşik olarak kullanıldığı, eskiden taşınmazın ortasından yol geçmediği, davacının taşınmazı eski zilyedi . ..'den 1987 yılında satın aldığı ve petrol istasyonu olarak kullandığı beyan edildiği halde fen krokisinde görülen Gülşehir-Hacıbektaş asfaltının hangi tarihte açıldığının tespit edilmediği, dava konusu taşınmaz bölümleri üzerinde tespit tarihinden önce sürdürülen eklemeli zilyetliğin süre ve niteliğinin kesin olarak belirlenmediği, taşınmazın öncesinin kadim mera olup olmadığı, tespit tarihinden önce tarımsal amaçlı kullanılıp kullanılmadığının araştırılmadığı, zilyetliğin tespiti için hava fotoğraflarından yararlanılmadığı görülmektedir. Bu şekilde eksik araştırma ve inceleme ile hüküm kurulamaz.

3. Hal böyle olunca; sağlıklı sonuca ulaşabilemek için Mahkemece öncelikle dava konusu (C) ve (D) harfli bölümler yönünden Karayolları Genel Müdürlüğünün davaya dahil edilerek taraf teşkilinin sağlanması için davacıya süre verilmeli, dava konusu taşınmaz bölümlerini kapsayan temin edilebilen en eski ve yeni tarihli ortofoto ve uydu fotoğrafları ile dava konusu taşınmazların ilk olarak ham toprak vasfıyla tespit edildiği 30.06.2005 tarihinden 15-20-25 yıl öncesine (bulunmadığı takdirde bu tarihlere en yakın tarihlere) ait farklı dönemlerde çekilmiş en az üç adet stereoskopik hava fotoğrafı tarihleri açıkça yazılmak suretiyle Harita Genel Müdürlüğünden getirilmeli, çekişmeli taşınmaza ait tüm komşu kayıtların oluşumlarına esas bilgi ve kayıtlar getirilmeli, 3402 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca davacı ve eklemeli zilyetliğine dayandığı ... adına aynı çalışma alanı içerisinde kayıtsız ve belgesizden başkaca taşınmaz mal tespit ya da tescil edilip edilmediği tapu müdürlüğü ve kadastro müdürlüğü ile hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlüğünden ayrı ayrı sorularak varsa bu şekilde tespit edilen taşınmazların kesinleşme durumlarını da gösterir biçimde tespit tutanaklarının onaylı örnekleri, kesinleşmiş olanların kadastro sonucu oluşan tapu kayıtları, hükmen kesinleşenler bulunmakta ise tescil ilamları getirtilerek dosya içine konulmalı, Mahkemece mahallinde yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen, davada yararı bulunmayan şahıslar arasından seçilecek yerel bilirkişiler ve taraf tanıkları ile jeodezi ve fotogrametri mühendisi bilirkişi, 3 kişilik ziraat mühendisi bilirkişi kurulu ve fen bilirkişinin katılımı ile yeniden keşif yapılmalıdır.

4. Keşif sırasında, yerel bilirkişi ve tanıklardan nizalı taşınmaz bölümlerinin öncesinin kime ait olduğu, kimden kime ne suretle intikal ettiği, kim tarafından ne sıfatla ve ne şekilde kullanıldığı, dava konusu taşınmaz bölümleriyle davacı adına kayıtlı 7 09... parsel arasındaki yolun ne zaman açıldığı, öncesinin ne olduğu, kadim mera vasfında olup olmadığı hususları etraflıca sorulup maddi olaylara dayalı olarak açıklattırılmalıdır.

5. Ziraat mühendisi bilirkişi kurulundan taşınmaz bölümlerinin öncesinin geleneksel biçimde kullanılan kadim mera olup olmadığını, toprak yapısı, eğimi, bitki deseni ve diğer yönlerden çevre parsellerden nasıl ayrıldıklarını, meradan açılan, meranın devamı niteliğinde olup olmadığını, üzerinde sürdürülen ekonomik amaca uygun zilyetlik bulunup bulunmadığını ve ekonomik amaca uygun zilyetlik varsa hangi tarihten beri ve hangi tasarruflar ile sürdürüldüğünü açıklayıp tarımsal niteliklerini belirten, taşınmazın değişik yönlerden çekilmiş fotoğrafları ile desteklenmiş, önceki bilirkişi raporlarının içeriğini de denetleyecek şekilde bilimsel esaslara ve somut verilere dayalı ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalıdır.

6. Jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişiden belirtilen tarihlerde çekilmiş stereoskopik çift hava fotoğraflarının stereoskop aletiyle incelemesi yaptırılmalı, temin edilebilen en eski tarihli uydu fotoğrafları değerlendirilmeli, çekişmeli taşınmaz bölümlerinin sınırlarının sabit olup olmadığının, genişleme yapılıp yapılmadığının, genişlemeye devam edilip edilmediğinin, önceki ve şimdiki niteliğinin, arazinin ekonomik amacına uygun olarak zilyetliğine ne zaman başlanıldığının belirlenmesine çalışılmalıdır.

7. Fen bilirkişisine ise keşfi takibe ve denetlemeye elverişli, dava konusu taşınmazı komşularıyla birlikte gösterir krokili rapor düzenlettirilmelidir.

8. Bundan sonra, toplanan ve toplanacak tüm delillere göre bir karar verilmesi gerekirken yukarıda değinilen hususlar göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme ile karar verilmiş olması ve (C) ve (D) harfli dava konusu bölümlerin içinde bulunduğu yol vasıflı 7 11... ve 25 parsel maliki olan davalı Hazine lehine vekâlet ücretine hükmedilmemiş olması bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı vekili ile davalı Hazine vekilinin temyiz itirazlarının kabulüne,

Mahkeme hükmünün 6100 sayılı HMK'nın geçici 3. maddesi yollamasıyla 1086 sayılı HUMK'un 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA,

Temyiz eden davalı Hazine harçtan muaf olduğundan bu hususta karar verilmesine yer olmadığına,

Peşin alınan harcın istek halinde temyiz eden davacıya iadesine,

Dosyanın Gülşehir Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine,

1086 sayılı HUMK'un 440/III-1. maddesi uyarınca karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere, 01.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.