Yargıtay yargitay 2024/5283 E. 2025/5702 K.

1. Hukuk Dairesi 2024/5283 E. , 2025/5702 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/318 E., 2024/263 K.

Mahkemece bozmaya uyularak verilen karar davacılar vekili, davalı Hazine vekili ile davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Kadastro sonucu Sivas ili, ... ilçesi, ... köyü çalışma alanında bulunan 1 61... parsel sayılı 190.88 metrekare yüz ölçümündeki taşınmaz kadim kullanım nedeniyle davalı ... adına tespit ve tescil edilmiştir. Davacı ... ve müşterekleri; tapu kaydına, irsen intikale ve kazandırıcı zamanaşımı zilyetliğine dayanarak 1 61... parsel sayılı taşınmazın tapu kaydının iptali ve adlarına tescili; murisleri ... adına tescil edilmiş olan dava dışı 1 61... sayılı 476,50 metrekare yüz ölçümündeki taşınmaza bitişik olup 2006 yılında yapılan kadastro sırasında tespit harici yol olarak bırakılan taşınmaz bölümü hakkında da tescil istemiyle 23.10.2013 tarihinde dava açmışlardır.

II. CEVAP
Davalılar, aşamalarda davanın reddini savunmuştur.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemece; davacılar yararına çekişmeli taşınmazlar üzerinde zilyetlikle iktisap koşullarının oluştuğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, 1 61... parsel sayılı taşınmazın batısında yer alan, bilirkişi raporunda 578.25 metrekare olarak gösterilen yol olarak terkin edilmiş yerin davacılar murisi adına kayıtlı 1 61... parsel sayılı taşınmaza tevhit edilerek tesciline, fazlaya ilişkin talebin reddine, 1 61... parsel sayılı taşınmaz hakkında açılan davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Birinci Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ... ve müşterekleri vekili, davalı Hazine vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 16. Hukuk Dairesinin 02.16.2016 tarihli ve 2015/4634 Esas, 2016/6200 Karar sayılı kararıyla;
''1.Çekişmeli 1 61... parsel sayılı taşınmaz yönünden davacı ... ve müşterekleri vekilinin yerinde olmayan temyiz itirazlarının reddiyle usul ve yasaya uygun olan hükmün onanmasına,

2.Dava konusu tespit harici taşınmaz bölümü yönünden ise yapılan araştırma ve incelemenin yetersiz olduğu belirtilerek doğru sonuca varılabilmesi için öncelikle yasal ilanların yaptırılması, bundan sonra 3 kişilik ziraat mühendisi ve harita mühendisi bilirkişisinden oluşacak heyet aracılığıyla yapılacak keşifte, hava fotoğrafları marifetiyle taşınmazın öncesinde yol olup olmadığının incelenmesi, taşınmazın niteliği belirlenerek davacı yararına zilyetlikle kazanım koşullarının oluşup oluşmadığının tespit edilmesi, öte yandan 4721 sayılı TMK'nın 713. maddesi gereğince yasal hasım durumunda bulunan davalı Hazine ve Karayolları Genel Müdürlüğünün yargılama gideri ve vekalet ücretinden sorumlu tutulamayacağının da gözetilmesi'' gereğine değinilerek hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Birinci Bozma Kararına Uyularak Verilen Karar
Sivas 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 23.11.2017 tarih, 2016/640 Esas, 2017/595 Karar sayılı kararıyla; bozma ilamına uyularak davanın kabulüne, 1 61... parselin kuzeyinde bulunan ve 04.08.2017 tarihli fen bilirkişi raporunda (A) harfiyle gösterilen 701,21 metrekare ve (B) harfiyle gösterilen 42,19 metrekare yüz ölçümlü kısımların kadastro tespitlerinin iptaline, bu kısımların hükümde gösterilen paylar ile muris ... mirasçıları olan davacılar ... ve arkadaşları adına tesciline karar verilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Hazine vekili, davalı ... vekili ile katılma yoluyla davacılar ... ve arkadaşları vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 16. Hukuk Dairesinin 22.02.2021 tarihli ve 2018/2089 Esas- 2021/1465 Karar sayılı kararı ile; “ Mahkemece yapılan araştırma ve incelemenin yetersiz olduğu belirtilerek doğru sonuca varılabilmesi için mahallinde, 3 kişilik ziraat mühendisi bilirkişi kurulu, jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişi ve fen bilirkişinin katılımıyla yapılacak keşifte, hava fotoğraflarının stereoskop aletiyle jeodezi ve fotogrametri mühendisine inceleme yaptırılarak çekişme konusu taşınmaz bölümünün hava fotoğraflarında gösterilmesi, bu yerin önceki ve şimdiki niteliğinin, imar-ihyaya en erken ne zaman başlanıldığının ve tamamlandığının, arazinin ekonomik amacına uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle zilyetliğine ne zaman başlanıldığının belirlenmesine çalışılması; yerel bilirkişi ve tanıklardan taşınmazın öncesi ve zirai faaliyete konu olup olmadığı, hangi tarihte imar-ihyaya başlandığı, tamamlandığı, zilyetliğin kimden kime ne zaman geçtiği ve hangi tasarruflar ile sürdürüldüğünün sorulup saptanması, yerel bilirkişi ve tanık ifadelerinin de bilimsel esaslara ve maddi bulgulara dayanılarak hazırlanan bilirkişi raporları ve komşu parsellere ait tespit tutanağı ve dayanaklarıyla denetlenmesi; taşınmazın kadastro paftasındaki konumu bilgisayar programı aracılığıyla ölçekleri eşitlenmek suretiyle uydu fotoğraflarına ve ortofotoya aktarılarak taşınmazın öncesinde yol olup olmadığı belirlenmesi; ziraatçi bilirkişi kurulu vasıtasıyla taşınmazın öncesi ve zirai faaliyete konu olup olmadığı, hangi tarihte imar-ihyaya başlandığı, tamamlandığı, zilyetliğin kimden kime ne zaman geçtiği ve hangi tasarruflar ile sürdürüldüğü, kullanım sınırlarının oluşup oluşmadığı hususlarında somut verilere ve bilimsel esaslara dayalı ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınması, taşınmaz bölümünün değişik yönlerinden çekilmiş ve sınırları kabaca işaretlenmiş renkli fotoğraflarının eklenmesinin istenilmesi ve bundan sonra TMK'nın 713/4 ve 5. fıkraları gereğince keşif sonucu elde edilen bilirkişinin rapor ve krokisine göre gerekli yerel ve gazete ilanları da yöntemine uygun bir biçimde yaptırılmak suretiyle taşınmaza sadece ev yapmanın ekonomik amaca uygun kullanım olarak değerlendirilemeyeceği de gözetilip tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmesi, fen bilirkişi raporunda (B) harfiyle gösterilen bölümün davanın konusu olmadığı da gözetilerek sonucuna göre karar verilmesi” gereğine değinilerek hükmün bozulmasına karar verilmiştir.
D. Mahkemece İkinci Bozma Kararına Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı yararına zilyetlikle iktisap koşullarının oluştuğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, 04.08.2017 tarihli bilirkişi rapor ve krokisinde (A) harfi ile gösterilen 701,21 metrekarelik bölümün kadastro tespitinin iptali ile hüküm yerinde gösterilen payları oranında davacılar adına kayıt ve tesciline karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili, davalı Hazine vekili ile davalı ... vekili tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

1.Davacılar vekili; davanın kısmen kabulüne hükmedilmesinin isabetsiz olduğunu, davacıların iddiasına konu bölümün 28.11.2022 tarihli bilirkişi raporunda (A) ve (B) harfi ile gösterilen alanları kapsadığını, bu taşınmaz bölümleri yönünden davacı yararına iktisap koşullarının oluştuğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı Hazine vekili; yasal hasım niteliğindeki davalı Hazinenin yargılama giderlerinden sorumlu tutulmasının isabetsiz olduğu, davacıların iddiası zilyetliğe dayanmakta ise de aşamalarda keşif ve dosya kapsamında aldırılan bilirkişi raporlarıyla zilyetliğin varlığı, ne zaman başladığı, nasıl sürdürüldüğü, ekonomik amaca uygun bir zilyetliğin bulunup bulunmadığı hususunun yöntemince belirlenmediğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

3.Davalı ... vekili; dava konusu taşınmazın bulunduğu sahada daha evvel yöntemince kamulaştırma işlemi yapıldığını, çekişmeli taşınmazın yol olarak kullanılan kamu malı niteliğindeki yerlerden olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dava, kadastro sırasında tespit harici bırakılan taşınmazın davacılar adına tescili isteğine ilişkindir.

Kadastro sonucu Sivas ili, ... ilçesi, ... köyü çalışma alanında bulunan çekişmeli taşınmaz yol vasfıyla tescil harici bırakılmıştır. Davacılar irsen intikal eden mülk edinmeye muktedir zilyetliğe dayanarak dava açmıştır.

Mahkemece yazılı şekilde davanın kabulüne karar verilmiş ise de; yapılan araştırma ve inceleme yetersiz olduğu gibi, bozma ilamının gereklerine de riayet edilmemiştir. Hükmüne uyulan bozma kararından sonra mahallinde icra edilen keşfe refakat eden bilirkişi tarafından düzenlenen raporda davacının iddiasına konu taşınmaz bölümlerinin (A) ve (B) harfleriyle gösterildiği, (B) ile gösterilen bölümün davanın konusu olmadığı, (A) ile gösterilen bölümün ise yüz ölçümünün 1.246,10 metrekare olarak tespit edildiği, öte yandan bu alanın önceki keşiflerde sırasıyla 578.25 metrekare ve 701,21 metrekare olarak belirlendiği görülmektedir. Şu halde davacının iddiasına konu taşınmaz bölümüne dair bilirkişi raporlarının şeklen ve tülen birbirine uymadığı anlaşılmaktadır. Mahkemece bu çelişki giderilmeden sonuca varılmıştır.

Öte yandan dava konusu taşınmazın bulunduğu bölümün ''Doğanhisar-Hafik'' yolu kamulaştırma sahasında kaldığı belirlenmesine karşın, taşınmaz hakkında kamulaştırma sırasında ne gibi bir işlem yapıldığı, zilyet tespiti ve bedel depo edilmesi suretiyle kamulaştırma işlemi tesis edilip edilmediğinin tespiti amacıyla kamulaştırma planı ve eki haritalar zemine tatbik edilmek suretiyle yöntemince araştırma yapılmamıştır. Tüm bunlar dışında hükme esas alınan jeodezi mühendisi bilirkişi raporunda davacının iddiasına konu bölümün hava fotoğraflarına göre davacılara ait 1 61... parsel ile bütün olarak görüldüğü belirtilmiş ise de iddiaya konu bölüm üzerinde ekonomik amaca uygun zilyetliğin bulunup bulunmadığı tartışılmamış, davanın niteliği gereği dava şartlarından olduğu halde TMK'nın 713/5. maddesinde belirlenen yasal ilanların tamamı yapılmamıştır.
Davanın niteliği gereği yasal hasım olan davalılar yargılama giderlerinden sorumlu tutulamayacağı halde, bu husus gözetilmemiş, yine dava konusu taşınmazın tapusuz yerlerden olduğu, eldeki davanın da tapusuz taşınmazın tescili isteğine ilişkin olduğu, tescil harici bırakılan taşınmazlar tapuda kayıtlı olmadıkları gibi haklarında kadastro tespiti de yapılmadığı halde, hüküm yerinde taşınmazın kadastro tespitinin iptaline dair karar verilmiş, zeminde çekişmeli taşınmazın eylemli niteliği itibariyle karayolu niteliğini aldığı ve kamu emlakına dönüştüğü anlaşılmakla, bu nitelikte bir taşınmaz hakkında şartları oluştuğu takdirde ancak mülkiyetin tespitine hükmedilebileceği gözetilmeden sicile yönelik hüküm kurulması da doğru görülmemiştir.

Hâl böyle olunca; doğru sonuca varılabilmesi için temin edilebilen en eski tarihli yüksek çözünürlüklü uydu fotoğrafları ve ortofotolar ilgili kurumlardan celp edilerek dosya keşfe hazır hale getirildikten sonra mahallinde 3 kişilik ziraat mühendisi bilirkişi kurulu, 3 kişilik jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişi ve fen bilirkişinin katılımıyla yapılacak keşifte yerel bilirkişi ve tanıklardan taşınmazın öncesi, kim tarafından ne şekilde kullanıldığı, zirai faaliyete konu olup olmadığı, zilyetliğin kimden kime ne zaman geçtiği ve hangi tasarruflar ile sürdürüldüğü, taşınmazın imar-ihya edilip edilmediği sorulup saptanmalı, yerel bilirkişi ve tanık ifadeleri de bilimsel esaslara ve maddi bulgulara dayanılarak hazırlanan bilirkişi raporları ve komşu parsellere ait tespit tutanağı ve dayanaklarıyla denetlenmeli; jeodezi mühendisi bilirkişi heyeti marifetiyle taşınmazın kadastro paftasındaki konumu bilgisayar programı aracılığıyla ölçekleri eşitlenmek suretiyle uydu fotoğraflarına ve ortofotoya aktarılarak taşınmazın öncesinde yol olup olmadığı belirlenmeli; çekişme konusu taşınmaz bölümü hava fotoğraflarında gösterilmeli, bu yerin önceki ve şimdiki niteliğinin, imar-ihyaya en erken ne zaman başlanıldığının ve tamamlandığının, arazinin ekonomik amacına uygun olarak tarım arazisi niteliğiyle zilyetliğine ne zaman başlanıldığının belirlenmesine çalışılmalı; ziraatçi bilirkişi kurulu vasıtasıyla, taşınmazın öncesi ve zirai faaliyete konu olup olmadığı, hangi tarihte imar-ihyaya başlandığı tamamlandığı, zilyetliğin kimden kime ne zaman geçtiği ve hangi tasarruflar ile sürdürüldüğü, kullanım sınırlarının oluşup oluşmadığı hususlarında somut verilere ve bilimsel esaslara dayalı, ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalı ve bu raporda özellikle komşu parseller ile dava konusu taşınmaz arasında nitelik farkı bulunup bulunmadığının belirtilmesi ve taşınmaz bölümünün değişik yönlerinden çekilmiş ve sınırları kabaca işaretlenmiş renkli fotoğraflarının eklenmesi istenilmeli; fen bilirkişisinden ise keşfi takibe ve bilirkişi sözlerini denetlemeye imkan verir kroki ve rapor düzenlemesi istenmeli; özellikle dosya kapsamında yer alan fen bilirkişi raporlarının ölçekleri eşitlenmek suretiyle raporlar arasında hasıl olan çelişkinin sebebi araştırılmalı, ayrıca dava konusu taşınmazı kapsayan kamulaştırma planı uygulanmak suretiyle çekişmeli taşınmaz hakkında kamulaştırma sırasında ne gibi bir işlem yapıldığı belirlenmeli, bundan sonra TMK'nın 713/4 ve 5. fıkraları gereğince keşif sonucu elde edilen bilirkişinin rapor ve krokisine göre gerekli yerel ve gazete ilanları da yöntemine uygun bir biçimde yaptırılmak suretiyle taşınmaza sadece ev yapmanın ekonomik amaca uygun kullanım olarak değerlendirilemeyeceği, çekişmeli taşınmazın yol niteliğiyle kamu emlakına dönüştüğü anlaşılmakla iktisap şartları oluşması halinde ancak mülkiyetin tespitine hükmedilebileceği, öte yandan davalıların yasal hasım niteliğinde olmaları nedeniyle davanın kabulü halinde yargılama giderlerinden sorumlu tutulamayacağı gözetilerek tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacılar vekili, davalı Hazine vekili ile davalı ... vekilinin temyiz itirazlarının kabulüyle 6100 sayılı Kanun'un geçici 3. maddesi yollaması ile 1086 sayılı HUMK'un 428. maddesi gereğince Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Davacılar tarafından yatırılan peşin harcın istek halinde temyiz eden davacılara iadesine,

Davalı Hazine ile davalı ... harçtan muaf bulunduğundan bu konuda karar verilmesine yer olmadığına,

Dosyanın Sivas 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine,

Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,04.12.2025 tarihinde oy birliği ile karar verildi.