Yargıtay yargitay 2025/12480 E. 2025/16306 K.

10. Hukuk Dairesi 2025/12480 E. , 2025/16306 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/295 E., 2025/160 K.

Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili, davacının davalılara ait fidan üretim işyerinde Ekim 1993-11.10.2013 tarihleri arasında aralıksız çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalılar ..., ... vekili; davacının günlük yevmiye karşılığında ara sıra gelip çalıştığını, işin devamlı olmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Davalı Kurum vekili; davacının 28.08.2012-11.10.2013 tarihleri arasında çalıştığını, hizmet tespiti davalarının kamu düzenini ilgilendirdiğinden hizmetin geçtiği iddia edilen yıllarda işyerinin gerçekten var olup olmadığının, 5510 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığının araştırılması gerektiğini belirterek haksız davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 30.06.2021 tarihli 2020/1 58... /918 Karar sayılı kararıyla Mahkemece, davacının davasının kısmen kabulü ile davacının davalılardan ...'a ait işyerinde
01/05/2003-31/08/2003 tarihleri arasında,
01/05/2004-31/08/2004 tarihleri arasında,
01/05/2005-31/08/2005 tarihleri arasında,
01/05/2006-31/08/2006 tarihleri arasında,
01/05/2007-31/08/2007 tarihleri arasında,
01/05/2008-31/08/2008 tarihleri arasında,
01/05/2009-31/08/2009 tarihleri arasında,
01/05/2010-31/08/2010 tarihleri arasında,
01/05/2011-10/08/2011 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının, diğer davalı ...'a ait işyerinde ise 11.08.2011-31.08.20 11... .05.2012-27.08.2012 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının ve bu çalışmalarının SGK'ya bildirilmediğinin tespitine, davacının diğer hizmet tespiti talepleri yönünden davasının reddine,” karar verilmiştir.
IV.BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
Taraf vekilleri tarafından İlk Derece Mahkemesinin 30.06.2021 tarihli kararına karşı istinaf yoluna başvurulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesinin değerlendirmesinde usule ve esasa ilişkin hukuka aykırılık bulunmadığından yerinde görülmeyen istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
Bölge Adliye Mahkemesi kararının süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, Dairece 10.03.2022 tarihli karar ile '' Somut olayda, ihtilaf konusu tüm dönemde (Ekim 1993-11.10.2013 tarihleri arası) davalılara ait fidan üretim işyerinin Kanun kapsamında veya Kanun kapsamına alınabilecek şekilde faal olup olmadığının net olarak tespit edilmediği ve buna göre davacının çalışma olgusunun yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde ortaya konulamadığı anlaşılmaktadır.
Hizmet akdinin oluşabilmesi için işyerinin varlığı öncelikli koşul olduğundan yapılması gereken iş, davalılara ait fidan üretim işyerine ait ihtilaf konusu tüm döneme ait işyerinin faal ve kapsama alınabilecek nitelikte olup olmadığına yönelik olarak tapu kaydı veya bulunması halinde kira kontratı, elektrik, su abonelik kaydı ve faturaları, davalılara ait çalışma izni ve ruhsatı ilgili birimlerden getirtilmeli, yine ilgili Esnaf Odası, Belediye ve Zabıta aracılığıyla davalı işyerinin hangi tarihlerde faal olduğu araştırılıp tespit edilmelidir. Dava hizmet tespitine yönelik olup, re'sen araştırma ilkesi gereğince de elde edilecek deliller çercevesinde inceleme ve araştırma genişletilerek sonucuna göre karar verilmelidir.'', gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.
Bozma sonrası İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile
'' Davacının davasının kısmen kabul kısmen reddi ile
1-Davacının davalılardan ...'a ait iş yerinde;
01.05.2010-31.08.2010 tarihleri arasında,
01.05.2011-10.08.2011 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının ve bu çalışmalarının SGK'ya bildirilmediğinin tespitine,
2-Davacının davalılardan ...'a ait iş yerinde;
11.08.2011-31.08.2011 tarihleri arasında,
01.05.2012-27.08.2012 tarihleri arasında hizmet akdi ile çalıştığının ve bu çalışmalarının SGK'ya bildirilmediğinin tespitine,
3-Davacının 28.08.2012-11.10.2013 tarihleri arasına ilişkin talebi yönünden; mezkur tarihlerde davacının çalışması kuruma bildirilmiş olup, yeniden talepte bulunulmasında hukuki yarar olmadığından bu tarihlere ilişkin talebinin hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddine,
4-Davacının diğer hizmet tespiti talepleri yönünden davasının reddine,'' karar verilmiştir.
VI. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; dosya kapsamında toplanan deliller ve dinlenen tanıkların açık bir şekilde davacının iş yerinin faaliyet tarihinden önce de davalılara ait işyerinde çalıştığını beyan ettiklerini, Mahkeme tarafından ise salt SGK kayıtları esas alınarak müvekkil sanki davalıya ait işyerinde 2011 yılında çalışmaya başlamış gibi tespit kararı verildiğini, Mahkemenin gerekçeli kararında yılın 4 ayı Mayıs ayından Eylül ayı başına kadar müvekkilinin çalışma yaptığı değerlendirmesiyle hüküm kurulduğunu, halbuki müvekkili ile birlikte çalışan ve çalışma koşullarını en iyi şekilde bilebilecek tanık beyanlarının müvekkilinin çalışmasının süreklilik arz ettiği ve yaz-kış çalıştığını doğruladığını, müvekkilinin sürekli olarak davalılara ait iş yerinde çalıştığı müfettiş raporlarıyla da sabit olduğunu, belirtilerek kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının çalışmasına ilişkin belgelerin işveren tarafından verilip verilmediği yöntemince araştırılmadığını, Mahkemece dinlenen tanık ifadelerinin karar vermeye yeterli olmadığını, Mahkeme kararının sadece tanık anlatımlarına dayandırıldığını, sigortalıya 6 aylık peryodik sürelerde hizmet kazandırılmasında tereddüt meydana geleceğini belirtilerek kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, davacının Ekim 1993- 11.10.2013 tarihleri arası dönemde davalı işverenler yanında çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9.maddesi olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.
3.Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

4. İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Bozma ilamında davalı iş yerinin faaliyet döneminin araştırılması istenmiş olup iş yerinin kanun kapsamına alındığı tarihler ile vergi kayıtlarının istenmesi gerektiği belirtilmişse de verilen karar eksik inceleme ve araştırma ile verilmiştir.
5. Mahkemece celp edilen belgelerden iş yerlerinin kanun kapsamına alınma tarihlerinin ... yönünden 11.08.2011-03.10.20 19... .05.2010-31.08.2011 arası olduğu, aynı dönemi kapsayan şekilde de vergi kayıtlarının olduğu anlaşılmış olup öncesi dönem yönünden bir iş yerinin ne şekilde mevcut olduğu açıklığa kavuşturulmamıştır. Ayrıca, Mahkemece davacının çalışmaları mevsimlik kabul edilerek Mayıs-Eylül ayları arası yönünden talebi kabul edilmişse de komşu iş yeri tanık beyanlarında davalı iş yerinde çiçek fidanı yetiştiriciliği yapıldığı, bunun için mevsiminde olmak üzere saksı doldurma için yaklaşık 20 gün, fidelerin otunun ayıklanması için 20 gün, kamyona yüklemek için de belli dönemlerde çağrı usulü ile davacının çalıştırıldığı belirtilmiş olması karşısında öncelikle davalı iş yerinin vergi kaydı, kanun kapsamına alınmasından önce böyle bir iş yerinin mevcut olup olmadığı açık şekilde ortaya konulmalı, başka işleticiler varsa talebe konu dönem yönünden davaya dahil edilmeli, bunlardan delilleri sorulup toplanmalıdır. Fidan yetiştiriciliği işlerinde sertifikasyon varsa İlçe Tarım Müdürlüğünden davalılar adına olanlar sorulmalı, iş yerinin kanun kapsamına alınma tarihi öncesi yönünden de araştırma yapılmalıdır. Ayrıca, çiçek fidanı yetiştiriciliği konusu ile ilgili uzman bilirkişiden de fidan yetiştirme aşamaları ve çalışma süresi ile ilgili olarak ş yerinin kapasitesi dikkate alınarak çalışma süresi belirlenmeli tüm deliller değerlendirilerek sonucuna göre karar verilmelidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,
01.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.