Yargıtay yargitay 2023/9431 E. 2023/7379 K.

T.C.

D A N I Ş T A Y

DÖRDÜNCÜ DAİRE

Esas No : 2023/9431

Karar No : 2023/7379

DAVACI: …

DAVALI: … Bakanlığı (E Tebligat)

VEKİLİ: Hukuk Müşaviri …

İSTEMİN_KONUSU: .İçişleri Bakanlığının "PCR Testi Zorunluluğu" konulu 31/08/2021 tarih ve 13807 sayılı Genel Yazısı'nın iptali istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI: Davacı tarafından, Faz 3 çalışmaları sona ermeden piyasaya sunulan aşıların zorunlu olarak yaptırılmasının hukuka aykırı olduğu, her ne kadar Genelge ile aşı zorunlu tutulmasa da aşı olmaya zorlayacak tedbirler içerdiği, Genelgenin Anayasa'nın 23. ve 27. maddeleri ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesine, Hasta Hakları Yönetmeliği'ne, İnsan Hakları Biyotıp Sözleşmesi'ne ve evrensel tıp hukuku açısından tıbbi müdahalenin hukuka uygunluk şartlarına aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ_SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, salgınla mücadele tedbirlerinin Sağlık Bakanlığı Koronavirüs Bilim Kurulu tarafından görüşülerek tavsiye edildiği, bilahare Cumhurbaşkanlığı Kabinesinde kararlaştırıldığı ve Bakanlıklarınca Genelge haline getirilerek İl/İlçe Hıfzıssıhha Kurullarınca gerekli kararların alınması için valiliklere gönderildiği, bu nedenle Genelgelerin icrai nitelik taşımadığı, Genelgeler ile yeni bir hukuki durum yaratılmadığı, idare personeline yol gösterme amacı taşıdığı, Anayasa'nın 56. maddesine göre herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşamasını sağlama görevinin Devlete verildiği, Genelgelerin sağlık hakkının korunmasına ilişkin tavsiyeler içerdiği, temel hak ve özgürlüklere müdahale olmadığı, kamu yararının gözetildiği, halk sağlığının korunmasının amaçlandığı ve Genelgelerde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: …

DÜŞÜNCESİ: Dava konusu Genelge, davalı idarenin "PCR Test Zorunluluğu" konulu 15/01/2022 tarih ve 22954 sayılı Genelgesi ile tüm hükümleri ile uygulamadan kaldırıldığından konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına kararı verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI: …

DÜŞÜNCESİ: Dava, İçişleri Bakanlığının " PCR Zorunluluğu" konulu 31/08/2021 tarih ve 13807 sayılı Genel Yazısı'nın iptali istemiyle açılmıştır.

Dava konusu Genel Yazı içeriğinden; 20/08/2021 tarih ve 13441 sayılı Genelge ile aşı süreci tamamlanmamış ve hastalığı geçirmeyen kişilerden konser, sinema ve tiyatro vb. toplu faaliyetlere katılımında ve şehirlerarası uçak, tren, otobüs vb. diğer toplu taşıma araçları ile gerçekleştirilecek şehirlerarası seyehatler için negatif sonuçlu PCR Testi zorunluluğu getirildiği, Milli Eğitim Bakanlığı'nın 24/08/2021 tarihinde yayımlanan aşı olmamış öğretmen ve okul çalışanlarından haftada iki kez PCR Testi istenileceğinin belirtildiğinden bahisle konser, sinema ve tiyatro vb. alanlara girmek isteyen kişilerden ve şehirlerarası uçak, tren, otobüs vb. toplu taşıma araçlarını kullanmak isteyenlerden, kullanım sırasında, aşısız veya hastalığı geçirmeyen 18 yaş ve üzeri için, negatif sonuçlu PCR testi, aşı olmamış öğretmen ve okul çalışanlarından, eğitim personeli, kantin çalışanları, öğrenci servislerinin rehber personelinden haftada iki kez PCR testi istenileceği ve sorgulamanın HES kodu üzerinden yapılacağına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

Davaya konu bazı faaliyetler için PCR testi zorunluluğu getiren 31/08/2021 tarih ve 13807 sayılı Genel Yazı'nın, İçişleri Bakanlığı'nın 15/01/2022 tarih ve 22954 sayılı Genel Yazı'sı ile uygulamadan kaldırılmasına karar verilmiştir.

Bu nedenle konusu kalmayan davanın esasını inceleme olanağı bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı kararının verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: **

Dava, .İçişleri Bakanlığının "PCR Testi Zorunluluğu" konulu 31/08/2021 tarih ve 13807 sayılı Genel Yazısı'nın iptali istemiyle açılmıştır.

Dava açıldıktan sonra anılan Genelgenin davalı idare tarafından 15/01/2022 tarihi itibarıyla uygulamadan kaldırıldığı görülmektedir.

Bu durumda, dava konusu işlem yürürlükten kaldırıldığından, konusuz kalan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.

Öte yandan, dava konusu işlemin davalı idarece dava açıldıktan sonra ortadan kaldırıldığı dikkate alındığında, yargılama giderlerinin davanın açılmasına sebebiyet veren davalı idare üzerinde bırakılması gerekmektedir.

KARAR SONUCU: **

Açıklanan nedenlerle;

1. Konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,

2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,

3. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,

4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 25/12/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.

(X) KARŞI OY: **

İdari işlemler tesis edildikleri tarihten itibaren hukuki sonuçlar doğurmaya başlayan tasarruflar olup, sözkonusu işlemler tesis eden idare tarafından geri alınmadığı veya İdari Yargı Mercileri nezdinde açılan bir iptal davasına konu edilmesi üzerine verilen bir Mahkeme kararı ile iptal edilmediği sürece hukuki sonuçlarını doğurmaya devam ederler. Anılan işlemlerin daha sonra tesis edilen başka bir işlem ile ortadan kaldırılabileceği düşünülse de idari işlemin bu şekilde sonlandırılması, ortadan kaldırıldığı tarihe kadar doğurduğu hukuki sonuçları da hukuk dünyasından kaldırmaz. Yani idari işlemlerin hukuk dünyasından tesis edildikleri tarihten itibaren doğurduğu tüm hukuki sonuçları ile birlikte ortadan kalkması durumu, ancak, idari işlemin geri alınması ya da bir iptal davasına konu olması durumunda bu davaya bakan İdari Yargı Merci tarafından iptali ile mümkün olabilecektir.

Olayda, dava konusu edilen idari işlem düzenleyici nitelikte bir işlem olup, işlemin tesis edilmesinden sonra başka bir işlem ile ortadan kaldırılmış ise de, ilk tesis edildiği tarih ile ortadan kaldırıldığı tarih arasında geçen süreçte doğurmuş olduğu hukuki sonuçlar hukuk aleminde varlığını halen sürdürdüğünden, işlemi tüm hukuki sonuçları ile ortadan kaldırmanın ise ancak yargı kararı ile iptal edilmesi ile ya da geri alınması ile mümkün olabileceğinden, daha sonra başka bir işlem ile geri alınması geri alınma aşamasına kadar hukuki sonuçları ortadan kaldırmayacağından, ortadaki hukuki ihtilafın çözüme kavuşturulması gerekliliği karşısında bu aşamada işin esası hakkında bir karar verilmesi gerektiği görüşüyle aksi yöndeki Daire kararına katılmıyoruz.

T.C.
D A N I Ş T A Y
DÖRDÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2023/9431
Karar No : 2023/7379

DAVACI : …

DAVALI : … Bakanlığı (E Tebligat)
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri …

İSTEMİN_KONUSU :.İçişleri Bakanlığının "PCR Testi Zorunluluğu" konulu 31/08/2021 tarih ve 13807 sayılı Genel Yazısı'nın iptali istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, Faz 3 çalışmaları sona ermeden piyasaya sunulan aşıların zorunlu olarak yaptırılmasının hukuka aykırı olduğu, her ne kadar Genelge ile aşı zorunlu tutulmasa da aşı olmaya zorlayacak tedbirler içerdiği, Genelgenin Anayasa'nın 23. ve 27. maddeleri ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesine, Hasta Hakları Yönetmeliği'ne, İnsan Hakları Biyotıp Sözleşmesi'ne ve evrensel tıp hukuku açısından tıbbi müdahalenin hukuka uygunluk şartlarına aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, salgınla mücadele tedbirlerinin Sağlık Bakanlığı Koronavirüs Bilim Kurulu tarafından görüşülerek tavsiye edildiği, bilahare Cumhurbaşkanlığı Kabinesinde kararlaştırıldığı ve Bakanlıklarınca Genelge haline getirilerek İl/İlçe Hıfzıssıhha Kurullarınca gerekli kararların alınması için valiliklere gönderildiği, bu nedenle Genelgelerin icrai nitelik taşımadığı, Genelgeler ile yeni bir hukuki durum yaratılmadığı, idare personeline yol gösterme amacı taşıdığı, Anayasa'nın 56. maddesine göre herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşamasını sağlama görevinin Devlete verildiği, Genelgelerin sağlık hakkının korunmasına ilişkin tavsiyeler içerdiği, temel hak ve özgürlüklere müdahale olmadığı, kamu yararının gözetildiği, halk sağlığının korunmasının amaçlandığı ve Genelgelerde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Genelge, davalı idarenin "PCR Test Zorunluluğu" konulu 15/01/2022 tarih ve 22954 sayılı Genelgesi ile tüm hükümleri ile uygulamadan kaldırıldığından konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına kararı verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …
DÜŞÜNCESİ : Dava, İçişleri Bakanlığının " PCR Zorunluluğu" konulu 31/08/2021 tarih ve 13807 sayılı Genel Yazısı'nın iptali istemiyle açılmıştır.
Dava konusu Genel Yazı içeriğinden; 20/08/2021 tarih ve 13441 sayılı Genelge ile aşı süreci tamamlanmamış ve hastalığı geçirmeyen kişilerden konser, sinema ve tiyatro vb. toplu faaliyetlere katılımında ve şehirlerarası uçak, tren, otobüs vb. diğer toplu taşıma araçları ile gerçekleştirilecek şehirlerarası seyehatler için negatif sonuçlu PCR Testi zorunluluğu getirildiği, Milli Eğitim Bakanlığı'nın 24/08/2021 tarihinde yayımlanan aşı olmamış öğretmen ve okul çalışanlarından haftada iki kez PCR Testi istenileceğinin belirtildiğinden bahisle konser, sinema ve tiyatro vb. alanlara girmek isteyen kişilerden ve şehirlerarası uçak, tren, otobüs vb. toplu taşıma araçlarını kullanmak isteyenlerden, kullanım sırasında, aşısız veya hastalığı geçirmeyen 18 yaş ve üzeri için, negatif sonuçlu PCR testi, aşı olmamış öğretmen ve okul çalışanlarından, eğitim personeli, kantin çalışanları, öğrenci servislerinin rehber personelinden haftada iki kez PCR testi istenileceği ve sorgulamanın HES kodu üzerinden yapılacağına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
Davaya konu bazı faaliyetler için PCR testi zorunluluğu getiren 31/08/2021 tarih ve 13807 sayılı Genel Yazı'nın, İçişleri Bakanlığı'nın 15/01/2022 tarih ve 22954 sayılı Genel Yazı'sı ile uygulamadan kaldırılmasına karar verilmiştir.
Bu nedenle konusu kalmayan davanın esasını inceleme olanağı bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı kararının verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
Dava, .İçişleri Bakanlığının "PCR Testi Zorunluluğu" konulu 31/08/2021 tarih ve 13807 sayılı Genel Yazısı'nın iptali istemiyle açılmıştır.
Dava açıldıktan sonra anılan Genelgenin davalı idare tarafından 15/01/2022 tarihi itibarıyla uygulamadan kaldırıldığı görülmektedir.
Bu durumda, dava konusu işlem yürürlükten kaldırıldığından, konusuz kalan davanın esası hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Öte yandan, dava konusu işlemin davalı idarece dava açıldıktan sonra ortadan kaldırıldığı dikkate alındığında, yargılama giderlerinin davanın açılmasına sebebiyet veren davalı idare üzerinde bırakılması gerekmektedir.

KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam … TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 25/12/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.


(X) KARŞI OY :
İdari işlemler tesis edildikleri tarihten itibaren hukuki sonuçlar doğurmaya başlayan tasarruflar olup, sözkonusu işlemler tesis eden idare tarafından geri alınmadığı veya İdari Yargı Mercileri nezdinde açılan bir iptal davasına konu edilmesi üzerine verilen bir Mahkeme kararı ile iptal edilmediği sürece hukuki sonuçlarını doğurmaya devam ederler. Anılan işlemlerin daha sonra tesis edilen başka bir işlem ile ortadan kaldırılabileceği düşünülse de idari işlemin bu şekilde sonlandırılması, ortadan kaldırıldığı tarihe kadar doğurduğu hukuki sonuçları da hukuk dünyasından kaldırmaz. Yani idari işlemlerin hukuk dünyasından tesis edildikleri tarihten itibaren doğurduğu tüm hukuki sonuçları ile birlikte ortadan kalkması durumu, ancak, idari işlemin geri alınması ya da bir iptal davasına konu olması durumunda bu davaya bakan İdari Yargı Merci tarafından iptali ile mümkün olabilecektir.
Olayda, dava konusu edilen idari işlem düzenleyici nitelikte bir işlem olup, işlemin tesis edilmesinden sonra başka bir işlem ile ortadan kaldırılmış ise de, ilk tesis edildiği tarih ile ortadan kaldırıldığı tarih arasında geçen süreçte doğurmuş olduğu hukuki sonuçlar hukuk aleminde varlığını halen sürdürdüğünden, işlemi tüm hukuki sonuçları ile ortadan kaldırmanın ise ancak yargı kararı ile iptal edilmesi ile ya da geri alınması ile mümkün olabileceğinden, daha sonra başka bir işlem ile geri alınması geri alınma aşamasına kadar hukuki sonuçları ortadan kaldırmayacağından, ortadaki hukuki ihtilafın çözüme kavuşturulması gerekliliği karşısında bu aşamada işin esası hakkında bir karar verilmesi gerektiği görüşüyle aksi yöndeki Daire kararına katılmıyoruz.

2023/19443