Yargıtay CGK 2023/15 E. 2023/169 K.

YARGITAY DAİRESİ: 1. Ceza Dairesi

I. HUKUKÎ SÜREÇ

Sanık ...’ın nitelikli kasten öldürme suçundan TCK’nın 82/1 d, 53 ve 63. maddeleri uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna ve mahsuba ilişkin ... 1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 04.12.2018 tarihli ve 312 962 sayılı resen istinafa tabi olan hükme yönelik olarak sanık müdafisi ve katılan Bakanlık vekili tarafından istinaf talebinde bulunulması üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince 27.03.2020 tarih ve 1638 435 sayı ile; CMK'nın 280/2. maddesi gereğince hükmün kaldırılmasına, sanığın TCK’nın 82/1 d, 29/1, 62/1, 53 ve 63. maddeleri uyarınca 18 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna ve mahsuba karar verilmiştir.

Hükmün sanık müdafisi ve katılan Bakanlık vekilince temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesince 22.03.2021 tarih ve 3401 4756 sayı ile; " (…) Maktulden kaynaklanan ve tahrik hükümlerinin uygulanmasını gerektirir bir eylem tespit edilemediği hâlde sanık hakkında TCK'nın 29. maddesinde düzenlenen haksız tahrik hükmünün uygulanması suretiyle eksik ceza tayin edilmesi," isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.

Bozmaya uyan ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince 08.07.2021 tarih ve 880 971 sayı ile sanığın TCK’nın 82/1 d, 62/1, 53 ve 63. maddeleri uyarınca müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna ve mahsuba karar verilmiştir.

Hükmün sanık müdafisi ve katılan Bakanlık vekilince temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesince 03.02.2022 tarih ve 12797 836 sayı ile; " (…) ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesinin farklı bir hüküm kuracağı durumlarda, ilk derece mahkemesinin hükmünün kaldırılarak yeniden hüküm kurulması sureti ile karara bağlanması gerektiği düşünülmeksizin, yazılı biçimde doğrudan yeni hüküm kurması suretiyle karar tarihinde yürürlükte olan 5271 sayılı CMK'nın 280/2. maddesi hükmüne aykırı davranılması," isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.

II. DİRENME GEREKÇESİ

... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi 01.04.2022 tarih ve 545 498 sayı ile; "(…) İlk derece mahkemesi hükmünün kaldırılarak yeniden hüküm kurulması hususu ilk defa daire tarafından duruşma sonrası verilen kararları kapsadığı kabul edilmelidir. Zira istinaf mahkemesi kararının Yargıtay ilgili ceza dairesince bozulması ile birlikte ilk derece mahkemesi kararı da bozulduğundan hem istinaf mahkemesinin hem de ilk derece mahkemesinin kararı ortadan kalkmaktadır. Dolayısı ile Yargıtayın istinaf mahkemesinin kararını bozması sonucunda önceden verilen tüm hükümler ortadan kalktığından zaten kalkan bir hükmün CMK'nın 280/2 maddesi uyarınca yeniden kaldırılmasına karar vermeye yasal olarak ihtiyaç bulunmadığı," gerekçesiyle bozmaya direnerek sanığın aynı şekilde cezalandırılmasına hükmetmiştir.

Bu hükmün de sanık ve müdafisi ile katılan Bakanlık vekilince temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 06.09.2022 tarihli ve 95563 sayılı bozma istekli tebliğnamesiyle dosya 6763 sayılı Kanun'un 36. maddesi ile değişik 5271 sayılı CMK'nın 307. maddesi uyarınca kararına direnilen daireye gönderilmiş, aynı madde uyarınca inceleme yapan Yargıtay 1. Ceza Dairesince 22.12.2022 tarih ve 8470 10294 sayı ile direnme kararının yerinde görülmemesi üzerine Yargıtay Birinci Başkanlığına iade edilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.

III. UYUŞMAZLIK KONUSU

Yerel Mahkeme ile Özel Daire arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesinin CMK’nın 280/2. maddesine göre İlk Derece Mahkemesi hükmünü kaldırarak kurduğu yeni hükmün temyiz edilmesi üzerine Özel Dairece bozulmasından sonra bozma üzerine Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesince yeniden hüküm kurulurken tekrar CMK’nın 280/2. fıkrası uyarınca İlk Derece Mahkemesi hükmünün kaldırılmasına karar verilmesinin gerekli olup olmadığının belirlenmesine ilişkindir.

IV. UYUŞMAZLIK KONUSUNA İLİŞKİN BİLGİLER

İncelenen dosya kapsamından;

... Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 02.08.2016 tarihli ve 5962 945 sayılı iddianame ile sanık ...’ın, eşi maktul ...’ı 09.02.2016 tarihinde darbederek öldürdüğü iddiasıyla ve TCK’nın 82/1 d ve 63. maddeleri uyarınca cezalandırılması talebiyle kamu davası açıldığı,

Yargılamanın yürütüldüğü ... 1. Ağır Ceza Mahkemesince 04.12.2018 tarih ve 312 962 sayı ile sanığın nitelikli kasten öldürme suçundan TCK’nın 82/1 d, 53 ve 63. maddeleri uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna ve mahsuba karar verildiği, resen istinafa tabi olan hükme yönelik olarak sanık müdafisi ve katılan Bakanlık vekili tarafından da istinaf talebinde bulunulması üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince 27.03.2020 tarih ve 1638 435 sayı ile CMK'nın 280/2. maddesi gereğince hükmün kaldırılmasına, sanığın TCK’nın 82/1 d, 29/1, 62/1, 53 ve 63. maddeleri uyarınca 18 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna ve mahsuba hükmedildiği,

Hükmün sanık müdafisi ve katılan Bakanlık vekilince temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesince 22.03.2021 tarih ve 3401 4756 sayı ile; " (…) Maktulden kaynaklanan ve tahrik hükümlerinin uygulanmasını gerektirir bir eylem tespit edilemediği hâlde sanık hakkında TCK'nın 29. maddesinde düzenlenen haksız tahrik hükmünün uygulanması suretiyle eksik ceza tayin edilmesi," isabetsizliğinden bozulmasına karar verildiği,

Bozmaya uyan ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince 08.07.2021 tarih ve 880 971 sayı ile bu kez CMK’nın 280/2. maddesi uyarınca hükmün kaldırılmasına karar verilmeksizin, sanığın TCK’nın 82/1 d, 62/1, 53 ve 63. maddeleri uyarınca müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluğuna ve mahsuba karar verildiği,

Anlaşılmaktadır.

V. GEREKÇE

A. İlgili Mevzuat ve Öğretide Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Görüşler

07.10.2004 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un 25 ve geçici 2. maddeleri uyarınca kurulan bölge adliye mahkemeleri, 07.11.2015 tarihli ve 29525 sayılı Resmî Gazete'de ilan edildiği üzere 20.07.2016 tarihinde tüm yurtta göreve başlamıştır. Bölge adliye mahkemelerinin faaliyete geçmesiyle birlikte istinaf kanun yolu uygulamaya girmiş, böylece ülkemizde fiilen üç dereceli yargı sistemine geçilmiştir. İstinaf, ilk derece mahkemelerinin henüz kesinleşmemiş hükümlerinin hem maddi hem de hukuki yönden denetlenmesi için kabul edilmiş olan olağan bir kanun yolu olup ikinci derecedir. 5235 sayılı Kanun'un 3. maddesinde de istinaf incelemesi yapacak olan bölge adliye mahkemelerinin adli yargı ikinci derece mahkemeleri olduğu açıkça belirtilmiştir. İstinaf kanun yolunda ilk derece mahkemesinin hükmü, hem delillerin tespiti, değerlendirilmesi ve sübut konusundaki hatalar yönünden hem de sabit kabul edilen olaylara hukuk normları uygulanırken hata yapılıp yapılmadığı yönünden incelenir.

Maddi sorunun incelenmesinin kapsamına göre istinaf geniş anlamda istinaf ve dar anlamda istinaf olarak ikiye ayrılmaktadır. Klasik istinaf da denilen geniş anlamda istinafta muhakeme baştan sona tekrarlanmakta iken dar anlamda istinafta muhakeme baştan sona tekrarlanmaz, yalnızca gerekli görülen hususlarda öğrenme muhakemesi yapılmak suretiyle ilk derece mahkemesi tarafından yapılan tespitler kontrol edilir. Günümüzde genel eğilimin dar anlamda istinaftan yana olduğu görülmektedir. 5271 sayılı CMK'nın 282. maddesi uyarınca bölge adliye mahkemesi, gerekli görülen tanıkların, bilirkişilerin dinlenmesine ve keşfin yapılmasına karar vereceğinden, CMK'nın dar anlamda istinafı kabul ettiği söylenebilir.

Uyuşmazlığın isabetli bir hukuki çözüme kavuşturulabilmesi için, bölge adliye mahkemeleri ceza dairelerinin dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra verebileceği kararları düzenleyen CMK'nın 280. maddesine değinilmesi gerekmektedir. 5271 sayılı CMK'nın "Bölge adliye mahkemesinde inceleme ve kovuşturma" başlıklı 280. maddesi;

"(1) Bölge adliye mahkemesi, dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra;

a) İlk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa ilişkin herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, delillerde veya işlemlerde herhangi bir eksiklik olmadığını, ispat bakımından değerlendirmenin yerinde olduğunu saptadığında istinaf başvurusunun esastan reddine, 303 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (c), (d), (e), (f), (g) ve (h) bentlerinde yer alan ihlallerin varlığı hâlinde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

b) Cumhuriyet savcısının istinaf yoluna başvurma nedenine uygun olarak mahkumiyete konu suç için kanunda yazılı cezanın en alt derecesinin uygulanmasını uygun görmesi hâlinde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

c) Başka bir araştırmaya ihtiyaç duyulmadan cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsî sebeplere ya da şahsî cezasızlık sebeplerine bağlı olarak daha az ceza verilmesini veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesini gerektiren hâllerde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

d) Olayın daha fazla araştırılmasına ihtiyaç duyulmadan davanın reddine karar verilmesi veya güvenlik tedbirlerine ilişkin hatalı kararın düzeltilmesi gereken hâllerde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

e) İlk derece mahkemesinin kararında 289 uncu maddenin birinci fıkrasının (g) ve (h) bentleri hariç diğer bentlerinde belirtilen bir hukuka aykırılık nedeninin bulunması hâlinde hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

f) Soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmediğinin veya önödeme ve uzlaştırma usulünün uygulanmadığının anlaşılması ya da davanın ilk derece mahkemesinde görülmekte olan bir dava ile birlikte yürütülmesinin zorunlu olması hâlinde hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden incelenmek ve hükmolunmak üzere hükmü bozulan ilk derece mahkemesine veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği diğer bir ilk derece mahkemesine gönderilmesine,

g) Diğer hâllerde, gerekli tedbirleri aldıktan sonra davanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığı işlemlerine başlanmasına,

Karar verir.

(2) Duruşma sonunda bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddeder veya ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurar.

(3) Birinci ve ikinci fıkra uyarınca verilen kararların sanık lehine olması hâlinde, bu hususların istinaf isteminde bulunmamış olan diğer sanıklara da uygulanma olanağı varsa bu sanıklar da istinaf isteminde bulunmuşçasına verilen kararlardan yararlanırlar." şeklinde düzenlenmiştir.

Görüldüğü üzere; 5271 sayılı CMK'nın 280. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında, bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra verebileceği kararlar istinaf başvurusunun esastan reddine, düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine, hükmün bozulmasına ve davanın yeniden görülmesine olarak sayılmış, davanın yeniden görülmesi kararını veren bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin duruşma sonunda ya istinaf başvurusunu esastan reddedeceği ya da ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kuracağı belirtilmiştir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulunun istikrar kazanmış uygulamalarına göre bir hüküm bozulmuş olmakla tamamen ortadan kalkacağından, mahkemelerce direnme kararı verilirken CMK'nın 230, 231 ve 232. maddelerine uygun yeni bir hüküm kurulması zorunludur. CMK'nın 230 ve 232. maddeleri uyarınca, aynı Kanun'un 223. maddesine göre hükmün ne olduğu herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açıkça gösterilmeli, bozulmakla tamamen ortadan kalkan ve infaz yeteneğini yitiren önceki hükme atıf yapılmasıyla yetinilmemeli, onandığı takdirde başka bir kararın varlığını gerektirmeden infaza esas alınabilecek nitelikte yeni bir hüküm kurulmalıdır. Bu husus Bölge Adliye Mahkemeleri kurulduktan sonra da geçerliliğini sürdürmekte, ilk derece mahkemesi için yeni bir hüküm kurulması zorunlu olduğu gibi Bölge Adliye Mahkemeleri için de bu kural geçerlidir.

Yargıtay, temyiz edilen hükmü temyiz başvurusunda gösterilen hükmü etkileyecek nitelikteki hukuka aykırılıklar nedeniyle bozar. Bozma kararı, hukuka aykırılık nedeniyle bölge adliye mahkemesinin son kararının kaldırılmasıdır (Fidan Balcı/Seyithan Öztürk, Ceza Yargılamasında İstinaf ve Temyiz, ... Yayınevi, ..., 2020, s.462). Ancak Bölge Adliye Mahkemesince verilen istinaf başvurusunun esastan reddine dair kararın temyiz incelemesi sonucunda bozulmasıyla ilk derece mahkemesi tarafından kurulan ilk hükmün de bozulduğu kabul edilmelidir. İstinaf başvurusunun esastan reddi kararı tek başına infaz yeteneği bulunan ve hukuk düzeninde sonuç doğuran bir hüküm değildir. Bölge Adliye Mahkemesince verilen istinaf başvurusunun esastan reddi kararı ilk derece mahkemesince verilen hükme sıkı sıkıya bağlı olduğundan Yargıtay incelemesi sonucu verilen bozma kararıyla ilk derece mahkemesi hükmü de tamamen ortadan kalkar. CMK'nın 223. maddesinde hükümlerin neler olduğu açıkça sayılmış olup istinaf başvurusunun esastan reddi gibi kararlar hüküm olarak kabul edilmemiştir. Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararda anılan maddede sayılan hükümlerden biri kurulmamış ve bu karar da temyiz incelemesi sonucu bozulmuş ise direnme kararı verilirken ilk derece mahkemesi tarafından verilen hüküm yeniden kurulmalıdır.

B. Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Hukuki Nitelendirme

Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesinin CMK’nın 280/2. maddesine göre İlk Derece Mahkemesi hükmünü kaldırması ile İlk Derece Mahkemesi hükmünün hukuki varlığının artık sona erdiği, Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesinin kurduğu yeni hükmün temyiz edilmesi üzerine Özel Dairece bozulmasının ise kaldırılmakla hukuki varlığı sona eren İlk Derece Mahkemesinin bu hükmüne yeniden geçerlilik kazandırmayacağı, Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın, ilk derece mahkemesince verilen hükme sıkı sıkıya bağlı olduğundan Yargıtay incelemesi sonucu verilen bozma kararıyla ilk derece mahkemesi hükmünün de tamamen ortadan kalkacağı hususları birlikte gözetildiğinde, Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesinin CMK’nın 280/2. maddesine göre İlk Derece Mahkemesi hükmünü kaldırarak kurduğu yeni hükmün temyiz edilmesi üzerine Özel Dairece bozulmasından sonra, bozma üzerine Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesince yeniden hüküm kurulurken zaten ortadan kaldırılmış ve hukuki varlığı sona erdirilmiş İlk Derece Mahkemesi hükmünün CMK’nın 280/2. fıkrası uyarınca tekrar kaldırılmasına gerek olmadığı kabul edilmelidir.

Bu itibarla, Yerel Mahkemece gösterilen direnme gerekçesinin isabetli olduğuna, dosyanın esası hakkında karar verilmek üzere Yargıtay 1. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdi edilmesine karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan nedenlerle;

1 İstinaf Mahkemesi Ceza Dairesinin CMK’nın 280/2. maddesine göre İlk Derece Mahkemesi hükmünü kaldırarak kurduğu yeni hükmün temyiz edilmesi üzerine Özel Dairece bozulmasından sonra bozma üzerine Bölge Adliye Mahkemesi Ceza Dairesince yeniden hüküm kurulurken tekrar CMK’nın 280/2. fıkrası uyarınca İlk Derece Mahkemesi hükmünün kaldırılmasına yeniden karar verilmesi gerekli olmadığından, ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince gösterilen direnme gerekçesinin isabetli OLDUĞUNA,

2 Dosyanın, esası hakkında karar verilmek üzere Yargıtay 1. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİ EDİLMESİNE, 22.03.2023 tarihinde yapılan müzakerede oy birliğiyle karar verildi.