Yargıtay 8. HD 2021/7304 E. 2024/908 K.

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki tapu iptal tescil davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili ve davalı Hazine vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili ve davalı Hazine vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin, dava konusu ... İli, ... Mahallesi, 8336 ada 4 parsel ... taşınmaza hissedar olarak malik iken, taşınmaz hakkında Hazine tarafından 6831 ... Kanunun 2/B maddesi kapsamında Hazine adına orman sınırları dışına çıkarıldığı gerekçesi ile tapu iptali ve tescil davası açıldığını, taşınmaz tapusunun iptali ile Hazine adına tesciline karar verildiğini, kararın kesinleşerek tapunun Hazine adına tescil edildiğini, dava konusu yerin 6292 ... Yasa'nın 7/1 a maddesi kapsamında davacıya iadesi gereken yer olduğunun tespiti ile hissenin tapusunun iptali ile davacı adına tesciline, aksi takdirde taşınmazın hissesinin önceki maliki olan davacıya iadesi gereken taşınmaz olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... Hazinesi vekili cevap dilekçesinde taşınmazın 6292 ... Yasa kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmadığını ileri sürerek davanın reddini istemiştir.

İlk derece mahkemesi; "önceden davacı adına kayıtlı bulunan ve tapusu iptal edilip Hazine adına hükmen tescil edilen taşınmaz hissesinin 6831 ... Yasanın 2/B maddesi uyarınca Hazine lehine orman sınırları dışına çıkartılan P.I numaralı yerlerde kaldığı, bu niteliği itibariyle 6292 ... Kanunun 7/1 a kapsamında davacıya iadesi gereken taşınmazlardan olduğu anlaşıldığından, davanın kabulü ile, dava konusu ... ili Kepez ilçesi Kütükçü Mahallesi 8336 ada 4 parselde davalı Hazine adına kayıtlı olan 180/359 hissesinin tapu kaydının iptali ile davacı ... adına tapuya kayıt ve tesciline" karar vermiş, hüküm davacı vekili tarafından nispi vekalet ücreti yönünden ve davalı Hazine vekili tarafından eksik incelemeye dayanan kararın kaldırılması istemiyle istinaf edilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince 6292 ... Kanunun 7/1 a kapsamında davacıya iadesi gereken taşınmazlardan olduğu anlaşıldığından İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir husus olmadığı, davalı Hazine vekilinin istinaf isteminin esastan reddine, davacı vekilinin nisbi vekalet ücreti belirlenmesi gerektiğine yönelik istinaf nedenleri yönünden; Yargıtay 16. Hukuk Dairesinin uyuşmazlığın giderilmesi hakkındaki 28/01/2020 tarihli 2020/1 1 müteferrik ... kararında, şerhlere ilişkin davaların maktu harca tabi olduğu belirtildiği ve mahkemece bu doğrultuda maktu vekalet ücretine hükmedilmiş olunduğu gerekçesiyle davalı Hazine vekili ve davacı vekilinin istinaf başvurusularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1 b 1 maddesi uyarınca ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili ve davalı Hazine vekili tarafından istinaf sebepleriyle benzer gerekçelerle temyiz edilmiştir.

6292 ... Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanunun "2/A veya 2/B belirtmelerinin terkini ve iade edilecek taşınmazlar " başlıklı 7 nci maddesinde; "(1) İlgililer tarafından idareye başvurulması ve idarece bu başvuru üzerine veya resen yapılan inceleme ve araştırma sonucunda doğruluğu tespit edilmesi hâlinde;

"a) Tapu ve kadastro veya imar mevzuatına göre ilgilileri adına oluşturulan ve tapuda halen kişiler adına kayıtlı olan taşınmazlardan Hazine adına orman sınırı dışına çıkarıldığı gerekçesiyle tapu kütüklerine 2/A veya 2/B belirtmesi bulunan veya konulan taşınmazların tapu kayıtları bedel alınmaksızın geçerli kabul edilir ve tapu kütüklerindeki 2/A veya 2/B belirtmeleri terkin edilerek tescilleri aynen devam eder, aynı gerekçeyle bu nitelikteki taşınmazlar hakkında dava açılmaz, açılan davalardan vazgeçilir, açılan davalar sonucunda tapularının iptaliyle Hazine adına tesciline karar verilen, kesinleşen ve tapuda henüz infaz edilmeyen taşınmazlar hakkında da aynı şekilde işlem yapılır. Ancak bu kararlardan infaz edilerek tapuda Hazine adına tescil edilen taşınmazlar ise, ilgilileri tarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içinde idareye başvurulması hâlinde, bedelsiz olarak önceki kayıt maliklerine veya kanuni mirasçılarına iade edilir.

b) Özel kanunları gereğince Devlet tarafından kişilere satılan, dağıtılan, trampa edilen, bedelli veya bedelsiz olarak devredilen veya iskânen verilen ya da özelleştirme suretiyle satılanlar ile hisseleri devredilen özel hukuk tüzel kişileri adına kayıtlı olan ancak daha sonra Hazine adına orman sınırı dışına çıkarıldığı gerekçesiyle tapu kütüklerine 2/A veya 2/B belirtmesi konulan taşınmazların tapu kayıtları geçerli kabul edilir, aynı gerekçeyle bu nitelikteki taşınmazlar hakkında dava açılmaz, açılan davalardan vazgeçilir, açılan davalar sonucunda Hazine adına tescil edilenler ise, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içinde ilgilileri tarafından idareye başvurulması hâlinde önceki maliklerine veya kanuni ya da akdî haleflerine bedelsiz olarak iade edilir. Ancak, bu kişilerden taşınmazlarına karşılık daha önce yer verilenlere veya bedeli ödenenlere iade işlemi yapılmaz.

c) Bu fıkra kapsamında kalan taşınmazların kullanıcılarının kayıt maliklerinden farklı kişiler olmaları ve kayıt maliklerinin bu fıkradan yararlanmak istemeleri hâlinde, kullanıcılar bu Kanunda belirtilen şartları taşısalar dahi doğrudan satış hakkından yararlanamazlar.

(2) Birinci fıkra kapsamında kalan taşınmazlardan orman sınırı dışına çıkartılacak yerlerde bulunan ve Hazine adına orman sınırı dışına çıkarıldığı gerekçesiyle tapu kütüklerine 2/B belirtmesi konulması gereken taşınmazların tapu kütüklerine 2/B belirtmesi konulmaz ve bunlar hakkında dava açılmaz.

(3) Birinci fıkra kapsamında kalan taşınmazlardan tapuda Hazine adına tescilli olan taşınmazlar hakkında aynı fıkrada belirtilen süre içerisinde idareye başvurmayan ilgililerin hakları bu süre sonunda sona erer, bu kişiler idareden başkaca talepte bulunamazlar, hak ve tazminat talep edemezler ve dava açamazlar. Bu taşınmazlardan Hazine adına tescilli olanlar idarece satış dâhil genel hükümlere göre değerlendirilir.

(4) Bu maddeye göre ilgililerine iade edilmesi gereken taşınmazlardan orman olduğu iddiasıyla Orman Genel Müdürlüğünce açılan davalar sonucunda orman niteliğiyle Hazine adına tescil edilen, fiilen orman niteliğinde olan veya bu nedenle dava açılması gereken, ağaçlandırılmak üzere Orman Genel Müdürlüğüne tahsis edilen, kamu hizmetlerine ayrılan veya bu amaçla kullanılan, özel kanunlar gereğince değerlendirilmesi gereken veya Maliye Bakanlığınca belirlenen taşınmazlar ilgililerine iade edilmez. Bu taşınmazların yerine, idarece belirlenen ve ilgililerince itiraz ve dava konusu edilmeksizin kabul edilen rayiç bedelleri ödenebilir veya rayiç bedellerine uygun taşınmazlar verilebilir.” düzenlemesi bulunmaktadır.

Yukarıda izah edilen 6292 ... Kanun'un 7 nci maddesi bir bütün olarak değerlendirildiğinde, idareye geniş takdir yetkisinin tanındığı görülmektedir. Zira, idarece iade başvurusu yerinde görülerek taşınmaz iade edilebileceği gibi onun yerine rayiç bedelini ödeyebileceği veya rayiç bedeline uygun başka taşınmaz verebileceği hatta idarenin kanunda belirtilen gerekçelerle taşınmazı iade etmeyebileceği anlaşılmaktadır.

Bu noktada kısaca idari eylem ve idari işlemi tanımlamak gerekirse; idari eylem, kamu idare ve kurumlarının kamu görevine ilişkin, idare hukuku kural ve gereklerine göre yaptığı olumlu veya olumsuz davranış ve fiillerden ibarettir. İdari işlem ise, idari kanunlara dayanılarak yapılan muamelelerdir. İdarenin eylem ve işlemleri, onun kamu hukuku alanındaki kamu gücünü (kamu otoritesini) kullanarak, idare hukuku kural ve gerekleri uyarınca yaptığı faaliyetlerin, hukuki ve maddi hayattaki görünümleridir.

Somut olayda; Hazine tarafından davalı ... aleyhine açılan dava sonucunda ... 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 22/12/2001 tarih, 2000/1490 esas 2001/1163 ... kararının Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 01/05/2002 tarih 2002/4639 esas 2002/5542 karar ... ilamı ile onarak 04/07/2002 tarihinde kesinleştiği, bu ilama göre "dava konusu 8336 ada 4 parselin evveliyatı olan Kütükçü köyü 199 nolu kadastro parseli olduğu, bu parselle ilgili tutanağın 13.11.1963 tarihinde düzenlendiği, parselin bulunduğu bölgede maki tefrik çalışmalarının 1952 yılında yapıldığı, maki sahasında kalan dava konusu taşınmazın maki tefriki ile kadastro tutanağının düzenlenmesi arasında 20 yıllık süre dolmadığından davalı adına yapılan tespit ve tescilin hatalı olduğu, bu nedenle tapusunun iptali ile Hazine adına tapuya tescilinin uygun görüldüğü" gerekçesiyle davacı adına olan oluşturulan tapunun iptal edildiği, kararın kesinleşerek tapunun Hazine adına tescil edildiği, dava konusu yerin 6292 ... Yasa'nın 7/1 a maddesi kapsamında davacıya iadesi gereken yer olduğunun tespiti ile hissenin tapusunun iptali ile davacı adına tesciline, aksi takdirde taşınmazın hissesinin önceki maliki olan davacıya iadesi gereken taşınmaz olduğunun tespitine karar verilmesini talep ettiği anlaşılmış olup, eldeki davanın hukuki dayanağının ve sebebinin 6292 ... Kanun’un 7 nci maddesindeki bedelsiz iade müessesesi olduğu anlaşılmaktadır.

4. Konuya ilişkin olarak yukarıda değinilen kanun hükümleri ve davacıların eldeki davadaki talepleri ile bunun dayanağı birlikte irdelendiğinde; dava konusu taşınmazın 6292 ... Kanun kapsamında bedelsiz olarak iade şartlarını taşıyıp taşımadığı, idareye yapılan başvuruların sonucunun ne olduğu hususlarının saptanması ve sonrasında dayanak tapunun 7/1 a ve b bentlerinde belirtilen nitelikleri taşıyıp taşımadığı, tapu kaydı belirtilen nitelikleri taşısa bile, taşınmazın bedelsiz iade edilebilecek nitelikte olup olmadığı, taşınmazın yerine rayiç bedelin ödenmesi ya da rayiç bedele uygun taşınmaz verilip verilmeyeceği yönünden ayrıca bir belirleme yapılması şeklindeki faaliyetlerin birer idari işlem olduğunun kabulü gerekmektedir ve aynı zamanda talep, bedelsiz iadeye ilişkin idari işlemlerin icrasına yöneliktir. Dolayısıyla işin esasının da idare hukuku ilkelerine göre incelemeye uygun olduğu; davanın kökeninde, çözüme kavuşturulmamış mülkiyet, kadastro vs. gibi hukuki ilişkinin bulunmadığı görülmektedir.

5. Bu durumda, açılan davanın, 2577 ... Kanun'un 2 nci birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtildiği üzere; “İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları” ve “İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları” kapsamında, idari yargı yerince çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Nitekim Uyuşmazlık Mahkemesinin 25.02.2019 tarihli ve E.2018/820, K.2019/117 ve 28.05.2020 tarihli ve E.2020/56, K.2020/309 ... kararları da bu doğrultudadır.

6. Hal böyle olunca; İlk Derece Mahkemesince, asıl davanın davacılarının ve birleşen davanın davacılarının davalarının az yukarıda açıklanan gerekçelerle dava şartı yokluğundan usulden reddine karar verilmesi gerekirken, işin esasına girilerek davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

19.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.