Karar Detayı

MAHKEMESİ: İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2020/1112 E., 2022/1300 K.

KARAR: İstinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle asıl davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davanın reddine

İLK DERECE MAHKEMESİ: Menderes 2. Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI: 2017/64 E., 2019/517 K.

Taraflar arasındaki asıl davada tazminat, birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davada tapu iptali ve tescil, birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davada el atmanın önlenmesi ve ecrimisil davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince asıl davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın, davacı birleştirilen davada davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle asıl davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı birleştirilen davada davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1. Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının ... Mahallesi, 322 Sokak, ... Apartmanı, 394 ada 5 parsel 11 No.lu taşınmazı 110.000,00 TL bedelle satış konusunda davalı ile 29.08.2014 tarihinde harici satış sözleşmesi yaptığını, 15.000,00 TL kapora bedeli vererek anahtarı teslim aldığını, yapılan sözleşme çerçevesinde taahhütlerin yerine getirileceğine dair davalının davacıda güven yarattığını, davacının harici satış sözleşmesine konu taşınmazı alabilmek için kendisine ait Bornova’daki evini sattığını, ayrıca kredi çekerek sözleşmeye konu taşınmazı alabilmek için ifaya hazır olduğunu, tüm bunlara rağmen davalı ... İnş. ... Ltd.Şti’nin resmî satışı uzun süredir gerçekleştirmediğini, taşınmaza zaruri ve faydalı masraflar yaptığını, harici satış sözleşmesinin yapıldığı tarih ile dava tarihi itibarıyla taşınmazın değerinin farklı olduğunu, resmî satış sözleşmesinin yapılmadığı süre zarfında aynı bedele alabileceği birçok taşınmazı alma fırsatını davalının kötü niyetli davranışları nedeniyle kaçırdığını, geçen süre zarfında ev fiyatlarının arttığını, sözleşmedeki 110.000,00 TL ile aynı evin yarısını alabilecek konuma geldiğini, davalının sebepsiz olarak zenginleştiğini, bu nedenle kapora bedelinin harici satış sözleşmesinin yapıldığı tarihten denkleştirici adalet ilkesi gereğince dava tarihine kadar ulaştığı değerin tespiti ve davalıdan tahsilini, taşınmaza yapmış olduğu zaruri ve faydalı masrafların davalıdan tahsili ile taşınmazın dava tarihindeki değeri ile satış sözleşmesi tarihindeki değeri arasındaki farkın sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde davalıdan tahsilini talep etmiştir.

2. Birleştirilen Menderes 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/179 Esas sayılı dava yönünden davacı dava dilekçesinde özetle; davalı ... İnş. ... Ltd.Şti.’den 29.08.2014 tarihli harici satış sözleşmesi ile davaya konu İzmir ili, Menderes ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, 394 ada, 5 parselde bulununa 2 nci kat 11 No.lu bağımsız bölümü satın aldığını, taşınmazın üzerinde bulunan ipotekler kaldırıldıktan sonra kendisine devredileceğinin davalı ... İnşaat tarafından taahhüt edildiğini; ancak aradan geçen süre zarfında devrin yapılmadığını ve ipoteklerin kaldırılmadığını, davalı ... İnşaat’ın kötü niyetli olarak taşınmazı diğer davalı ...’e muvazaalı devrettiğini, taşınmazın değerinin çok altında bir bedelle satıldığını ve davalılar arasında para transferi olmadığını, muvazaa sebebiyle taşınmazın tapu kaydının iptali ile kendi adına tescilini talep etmiştir.

3. Birleştirilen Menderes 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2018/8 Esas sayılı dava yönünden davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davaya konu İzmir ili, Menderes ilçesi, Menderes (...) Mahallesi, 394 ada, 5 parsel 11 No.lu bağımsız bölümde kayıtlı taşınmazı, üzerinde ipotek tesis eden Türkiye Ekonomi Bankası vasıtasıyla ... İnşaat’tan satın aldığını, taşınmazı satın aldığı 28.02.2017’den itibaren yapılan sözlü ihtarlara rağmen davalı ...’in taşınmazı boşaltmadığını, Karşıyaka 5. Noterliğinin 29.03.2017 tarih ve 09107 yevmiye No.lu ihtarnamenin davalıya 04.04.2017 tarihinde tebliğ edilmesine rağmen davalının taşınmazı kullanmaya devam ettiğini, davaya konu taşınmazda davalının herhangi bir dayanağı olmaksızın haksız şagil konumunda olduğunu, davalının açmış olduğu tapu iptali ve tescil davası olan Menderes 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2017/179 Esas sayılı davası ile işbu davanın birleştirilmesi gerektiğini, dava konusu taşınmaza yapılan müdahalenin önlenmesini, davalının taşınmazdan tahliyesini, ihtarname tebliğ tarihinden itibaren şimdilik 100,00 TL ecrimisilin davalıdan tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar asıl ve birleştirilen davalarda, davaya cevap vermemişlerdir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl davada davacı birleştirilen davada davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Asıl davada davacı birleştirilen davada davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davada verilen karar yönünden satışın muvazaalı olduğunu, taşınmazın rayiç değerinin altına satıldığını ve para transferinin olmadığını, Mahkemenin ret kararının hukuka aykırı olduğunu; birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davada verilen karar yönünden el atmanın önlenmesi kararının hukuka aykırı olduğunu, müvekkilinin daha önceki bir sözleşme ile dava konusu taşınmazı satın aldığını, Mahkemece gerekli araştırma yapılmadığını; 2017/64 Esas sayılı davada verilen karar bakımından taşınmaza yapılan masraflar ve verilen paranın alım gücü ile karar tarihindeki alım gücünün taşınmazın değerine oranlanmadan mağduriyete yol açacak şekilde karar verildiğini, bu nedenlerle asıl ve birleştirilen davalarda verilen kararların ayrı ayrı kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; birleştirilen 2018/8 Esas sayılı dava bakımından alınan bilirkişi raporunda dava tarihi itibarıyla taşınmazın değerinin 320.000,00 TL olarak hesaplandığı ve bu dava bakımından el atmanın önlenmesi istemi yönünden alınması gereken ilâm ve karar harcı ile peşin harcın bu değer üzerinden hesaplanması gerektiği, ancak; İlk Derece Mahkemesince peşin harç ile ilâm ve karar harcı hesabının 2017/64 Esas sayılı davada alınan bilirkişi raporunda belirtilen değer olan 290.000,00 TL üzerinden hesaplanarak eksik harç alındığı gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, asıl davada; harici satış sözleşmesinin geçersiz olduğunu, geçersiz sözleşmede tüm tarafların aldıklarını iade etmeleri gerektiği, davacı tarafından ödenen 15.000,00 TL'nin denkleştirici adalet ilkelerine göre bilirkişiden rapor alınıp dava tarihi itibarıyla ulaştığı değerin hesaplandığını; ancak taleple bağlılık ilkesi gereği 15.000,00 TL üzerinden iadesine, değer farkı alacağı yönünden denkleştirici adalet ilkesine göre güncellenen miktar ile bu istem karşılanmış olacağından reddine, faydalı ve zaruri masraflar bakımından ise ispatlanamadığından reddine, birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davada; muvazaa iddiası ispatlanmadığından reddine, birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davada; tapu iptali ve tescil istemi reddolan davalıya karşı davacının el atmanın önlenmesi ve ecrimisil davasında haklı olduğu gerekçesiyle el atmanın önlenmesi talebinin kabulüne, ecrisimil talebinin ise kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl davada davacı birleştirilen davada davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Asıl davada davacı birleştirilen davada davalı vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü nedenlerle temyiz isteminde bulunarak kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, asıl davada tazminat, birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davada tapu iptali ve tescil, birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davada el atmanın önlenmesi ve ecrimisil istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (4721 sayılı Kanun) 683 üncü maddesi ve 995 inci maddesi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (4721 sayılı Kanun) 70 inci, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (6098 sayılı Kanun) 237, 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 26 ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 89 uncu maddesi.

Kural olarak, 10.07.1940 tarihli ve 2/77 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararına göre; harici satışın hüküm ifade etmemesi durumunda taraflar verdiklerini geri alabilirler. Bilindiği üzere geçerli bir sebebe dayanmaksızın bir kişinin mal varlığından diğerinin mal varlığına kayan değerlerin eksiksiz iadesi denkleştirici adalet düşüncesine dayanır. Denkleştirici adalet ilkesi ise, haklı bir sebep olmaksızın başkasının mal varlığından istifade ederek kendi mal varlığını artıran kişinin elde ettiği bu kazanımı geri vermek zorunda olduğunu ve eski hâle getirmede mal varlığında artış olan tarafın yükümlülüğünün bulunduğunu ifade eder. Buna göre, davacı tarafından bedelin ödeme tarihinden itibaren ekonomik etkenler nedeniyle azalan alım gücünün enflasyon, tüketici eşya fiyat endeksi, döviz kurları, altın, memur maaşı ve işçi ücretlerindeki artışlar ve benzeri unsurların ortalamaları alınmak suretiyle denkleştirici adalet ilkesine göre dava tarihine kadar ulaşacağı alım gücünün saptanması gerekir.

3. Değerlendirme

4. Dosya muhtevasına, dava evrakı ile yargılama tutanakları münderecatına, mevcut deliller Mahkemece takdir edilerek karar verildiğine ve takdirde bir isabetsizlik bulunmadığına göre, asıl davada davacı birleştirilen davada davalı vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

5. Kural olarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre, istinaf mahkemesi, İlk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde, istinaf mahkemesi aşağıdaki kararları verebilir;

a) İlk derece mahkemesi kararının kaldırılması ve davanın esası hakkında yeniden karar verilmesi,

b) İlk derece mahkemesi kararının düzeltilmesi ve davanın esası hakkında karar verilmesi.

3. Öte yandan, HMK’nın “Yargılama Giderlerinin Kapsamı” başlıklı 323 üncü maddesinde, karar ve ilâm harçları yargılama giderleri arasında sayılmış, “Yargılama Giderlerinden Sorumluluk” başlıklı 326 ncı maddesinde, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceği düzenlenmiştir.

4. 492 sayılı Harçlar Kanunu’na ekli (I) sayılı tarifenin yargı harçları başlığını taşıyan kısmında, konusu belli bir değerle ilgili bulunan davalarda esas hakkında karar verilmesi hâlinde hüküm altına alınan anlaşmazlık konusu değer üzerinden tarifede gösterilen oranda nispi karar ve ilâm harcı alınacağı, bölge adliye mahkemelerinin tasdik veya işin esasını hüküm altına aldığı kararları için bu oranda karar ve ilâm harcı alınacağı hükme bağlanmış ve aynı Kanun'un 16 ncı madde düzenlenmesi ile de temyize konu kararla ilgili davanın nispi harca tâbi olacağı öngörülmüştür.

5. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 28.09.2018 tarihli ve 2018/2 Esas, 2018/8 Karar sayılı kararının gerekçesinde ise; düzeltilerek onamanın yargılama giderlerinden olan onama harcı bakımından bozma kararı niteliğinde olması, aslında bozulması gereken bir kararın, bozma sebebinin yeniden yargılamayı gerektirmeyecek mahiyette görülmesi nedeniyle yasanın verdiği takdir yetkisine istinaden onanmasına karar verilmesi, bunun yanında onama kararlarında harç alınacağına yönelik yasal bir düzenleme bulunmaması karşısında, düzeltilerek onama kararlarında onama harcı alınmayacağı görüşü benimsenmiştir.

6. Somut olayda; İlk Derece Mahkemesince asıl davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davanın reddine dair verilen karar hakkında, davacı vekili istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, asıl davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2017/179 Esas sayılı davanın kısmen kabulüne, birleştirilen 2018/8 Esas sayılı davanın reddine dair verilen karar, davacı vekilince temyiz edilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, İlk Derece Mahkemesi kararını kaldırarak yeniden hüküm tesis ettiğinden, ayrıca istinaf harcına hükmedilmesi mümkün değildir. Başka bir deyişle Bölge Adliye Mahkemesi istinaf isteğini esastan ret kararı vermediği takdirde istinaf harcı alamaz.

7. Taraflardan birisinin istinaf talebinin kabulü ve yeniden hüküm kurulması işlemi, aslında başlı başına bir istinaf yargılaması işlemidir. Bölge adliye mahkemesi bu aşamada işin esası ile ilgili hüküm verdiğinden, hüküm altına alınan miktar üzerinden nispi harca hükmedilmeli ve ayrıca hükmün başka bir bölümünde istinaf yargılamasına yönelik mükerrer ve çelişkili hüküm kurulmamalıdır.

8. O hâlde, Bölge Adliye Mahkemesi tarafından yeniden kurulan hükmün B bendinin birinci paragrafında davacı taraftan mükerrer harç alınması şeklinde karar verilmesi doğru olmamış ve bozmayı gerektirmiştir.

9. Ne var ki, bu husus yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, HMK'nın 370/2 nci maddesi gereğince anılan bölümün çıkarılmak suretiyle hükmün düzeltilerek onanmasına karar verilmiştir.

10. Öte yandan, birleştirilen Menderes 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2018/8 Esas sayılı davasının birleştirmeye ilişkin karar başlığında "Aile Mahkemesi Sıfatıyla" ibaresine yer verilmiş ise de, dava dilekçesinin asliye hukuk mahkemesine hitaben yazıldığı ve Mahkemece de aile mahkemesi sıfatıyla bakılması yönünde bir ara karar kurulmadığına göre bu ibarenin maddi hataya dayalı olduğu anlaşılmıştır.

VI. KARAR

1. Yukarıda "V C 3. 1" inci bentte açıklanan nedenle davacı vekilinin sair temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. "V C 3. 2 nci vd." bentlerde açıklanan nedenlerle asıl davada davacı birleştirilen davada davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulüne, Bölge Adliye Mahkemesi hükmünün B 1 bendinde yer alan “Alınması gereken 22.248,08 TL harçtan davacı tarafından istinaf yoluna başvurusu sırasında yatırılan toplam 5.360,26‬ TL harcın mahsubu ile bakiye 16.887,82 TL istinaf karar harcının istinaf eden davacı ...' den tahsili ile hazineye irad kaydına,” ifadesinin hükümden çıkarılmasına, yerine “davacı ... tarafından yatırılan 5.360,26‬ TL istinaf harcının talep hâlinde iadesine” ifadesinin eklenmesine, HMK'nın 370/2 nci maddesi uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi hükmünün DÜZELTİLMİŞ bu şekli ile ONANMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

08.01.2024 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.