Karar Detayı

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2021/1144 Esas, 2022/546 Karar

DAVA TARİHİ: **

HÜKÜM: Kısmen kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen eserden ... mali haklara vaki tecavüzün tespiti, men'i, ref'i, telif tazminatı ile maddi tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı Yargıtayca duruşma istemli olarak davalı vekili tarafından, duruşmasız olarak davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 23.01.2024 günü hazır bulunan davacı vekili Avukat ... ... ile davalı vekili Avukat ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun uyarınca Yüksek Öğretim Kurumu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine dayanarak, Kanun'da belirtilen alanlarda adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak hususunda yetkilendirildiğini, müvekkilin yayıncı şirketler ile yapılan sözleşmeler kapsamında sınav sorularının basımı, dağıtımı ve satışını kapsayan çoğaltma ve yayma haklarını, sözleşme süresiyle sınırlı olmak kaydıyla yayıncılara devrettiğini, dava konusunun "Çıkmış TUS Soruları Serisi" adı altında yayımlanan, içinde o yıla ait TUS sorularının yer aldığı 17 adet seri kitap olduğunu ileri sürerek 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (5846 sayılı Kanun) 66 ncı maddesi uyarınca tecavüzün refine, 69 uncu maddesi uyarınca tecavüzün menine, 68 ... maddesi gereğince 362.250,00 TL telif tazminatının, 70 ... maddesi gereğince 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 107 maddesinin ikinci fıkrası dikkate alınarak şimdilik 100.000,00 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; ÖSYM'nin sınav sorularını ticari amaçla değil, bir kamu hizmetinin yerine getirilmesi için çoğaltıp yayınladığını, bu soruların bedelinin zaten sınava girenlerden alınan sınav ücreti ile temin edildiğini ayrıca bu soruların hiçbir ücret alınmaksızın internet sitesinden de yayınlanarak aleniyet kazandığını, davaya konu eserler incelendiğinde, ÖSYM'nin ... olarak adlandırılabilecek olan soru kitapçıklarından farklı bir şekilde düzenleme yapıldığının görüleceğini, buna göre eserlerde ... gösterilmek suretiyle sorulara yer verildiğini; ancak bundan sonra da bu sorulara ilişkin ... açıklamaların yer aldığını ve bu açıklamaların da ÖSYM ile hiçbir ilgisinin bulunmadığını, müvekkilinin dava açıldıktan sonra davaya konu eserlerin mali haklarını da devraldığını ve davacıya 199.750,00 TL ödediğini, dolayısıyla davanın konusuz kaldığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 30.10.2013 tarihli ve 2013/240 E., 2017/464 K. sayılı kararıyla; davaya konu "Tüm TUS Soruları" adlı kitapta, 2004 2013 Nisan TUS soruları ve detaylı açıklamalarına yer verildiği, ilim ve edebiyat eseri niteliğinde değerlendirilmesi gerektiği, ... sahiplerini bir araya getiren kurum olması nedeniyle sorular üzerindeki mali hakları kullanma yetkisinin davacıya ait olduğu, davalının işleme, çoğaltma ve yayma haklarını ihlal ettiği, davacı ile davalı arasında davaya konu eylemler gerçekleştikten sonra aynı konuya ilişkin sözleşme ilişkisinin kurulduğu, davalının aynı konulara ilişkin sözleşme ilişkisi kurulması gerektiğini bildiğinden, davacı tarafından yapılan uzmanlık sınavına ait soruların basın ve yayımına ilişkin hakları devralmak için 24.12.2013 tarihinde davacı ile sözleşme ilişkisi kurduğu, davalının dava konusu bu eylemi gerçekleştirirken davalı ile arasında sözleşme ilişkisi olmadığını bildiği, taraflar arasında dava açıldıktan sonra sözleşme ilişkisi kurulmasının, dava tarihinden önce davalı tarafından yapılan eylemleri hukuka uygun hale getirmediği, eserlerin izinsiz basımı ve satışa sunulması ile davacının maddi yararlardan yoksun kalmış olacağı, uğranılan zarar miktarı tam olarak tespit edilemediğinden, zararın miktarının hakkaniyete uygun şekilde takdiren belirlendiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, dava konusu "Çıkmış Tus Soruları Serisi 17 Kitap" isimli tıpta uzmanlık sorularının yer aldığı 17 adet kitap yayımı ile davacının eserine davalı tarafından yapılan tecavüzün men'i ve ref'ine, 5846 sayılı Kanun'un 68 ... maddesi uyarınca 9.075,00 TL telif tazminatının ve aynı Kanun'un 70 nci maddesinin ikinci fıkrası gereğince 20.000,00 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, fazlaya dair istemlerin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 11.09.2019 tarihli ve 2018/392E., 2019/828 K. sayılı kararıyla; uyuşmazlık, özü itibarıyla haksız fiilden kaynaklandığından, yalnızca davalının kullandığı ispatlanan sorulara ilişkin olarak davacı ile sözleşme yapması halinde isteyebileceği bedelin tespitinin gerektiği, bu nedenlerle taraflar arasındaki 24.12.2013 tarihli sözleşmenin somut olay yönünden emsal teşkil etmeyeceği, davacının TUS soruları üzerindeki mali haklarını bir bütün olarak devrettiği, branşa göre mali hak devri yapmadığı, davalı yayınlarının sadece mali hakları davacıya ait olan sorulardan oluşmayıp, ayrıca bu soruların çözümlerini ve açıklamalarını içerdiği gibi hususlar bir bütün olarak gözetildiğinde, zararın miktarının tam olarak tespitinin mümkün olamayacağı, davalı tarafından izinsiz olarak kullanılan soruların niteliği, 2004 yılından beri tecavüzün devam etmesi, kitapların baskı adetleri, ihlal edilen mali hakkın türleri, ihlalin tüm Türkiye çapında gerçekleşmesi gibi hususlar gözetildiğinde, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 50 nci maddesi uyarınca taraflar arasında sözleşme yapılsaydı davacının tüm baskılar için toplam 75.000,00 TL isteyebileceği, 5846 sayılı Kanun'un 68 ... maddesi uyarınca bu miktarın üç katının 225.000,00 TL edeceği, davacı ayrıca anılan Kanun'un 70 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tazminat talebinde de bulunmuş ise de zararın varlığı ispat edilemediğinden bu talebinin reddi gerektiği kanaatiyle taraf vekillerinin istinaf başvurularının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile 5846 sayılı Kanun'un 68 ... maddesi uyarınca üç kat toplam 225.000,00 TL telif tazminatının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, davalı tarafından gerçekleştirilen tecavüzün bu şekilde ref'ine, fazlaya ilişkin telif tazminatı talebinin reddine, tecavüzün men'i ve maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 22.06.2021 tarih, 2019/5243 E., 2021/5305 K. sayılı kararıyla taraf vekillerinin sair temyizlerinin reddine, taraflar arasında, dava tarihinden sonra 24.12.2013 tarihinde 1987'den itibaren tüm TUS ve YDUS sorularını da kapsar şekilde 5 yıl süreli ve sınırsız kullanım hakkı veren mali hak devir sözleşmesi imzalandığı, bu sözleşme ile 1987 2012 yıllarını kapsayan tüm soruların 5 yıl süre ile sınırsız kullanması için 199.750,00TL bedel kararlaştırıldığı, anlaşıldığına göre dava açıldıktan sonra tarafların iradesi böyle tecelli ettiğine ve başkada emsal lisans sözleşmesi bulunmadığına göre anılan sözleşme emsal alınıp, tüm soruların 5 yıl kullanım için kararlaştırılan lisans bedeli, tecavüzün vuku bulunduğu tarihlere uyarlanarak 5'şer yıllık periyodik dönemlerin başlangıçlarına göre bedel belirlenip, böylece belirlenecek bedel tüm sorulara ilişkin olacağından, somut olayda dava konusu edilen 2004 2013 tarihleri arasındaki tüm TUS sınav soruları arasından yayınlanan soru sayısına oranlanarak telif bedelinin bulunması, 5846 sayılı Kanun'un 68 ... maddesi kapsamında tazminatın belirlenmesi ve talebe göre dava tarihinden itibaren faiz işletilecek şekilde hüküm kurulması gerektiği ve davalı taraf lehine hükmedilen vekalet ücretinin hatalı olduğuna işaret edilerek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilamına uyularak alınan 20.03.2022 tarihli ek bilirkişi raporunda, uyulan bozma ilamında belirtildiği şekilde, taraflar arasında 24.12.2013 tarihinde imzalanan sözleşmede tüm sorular için belirlenen bedel olan 199.750,00 TL, enflasyon oranları dikkate alınarak tecavüzün vuku bulduğu tarihlere uyarlanıp 5'... yıllık periyodik dönemlerin başlangıçlarına göre bedel belirlendiği, bu bedel tüm sorulara ilişkin olduğundan ve dava konusu kitaplarda tüm TUS sorularını kapsadığından ayrı bir oranlamaya gerek görülmediği, buna göre davacının 377.982,88 TL talep edebileceği tespit edildiğinden bu şekilde hesaplama yapılan ek bilirkişi raporuna itibar edildiği, buna göre tespit edilen miktar, talep edilen miktardan fazla olduğundan taleple bağlı kalınarak 362.250,00 TL hüküm altına alındığı, söz konusu bilirkişi raporunda, ihlalin gerçekleştiği tarih ile dava tarihi arasındaki süre dikkate alınarak alternatif bir hesaplama da yapılmış ve 408.708,30 TL talep edilebileceği sonucuna ulaşılmış ise de anılan Kanun'un 68 ... maddesi uyarınca telif tazminatına hükmedildiğinde, taraflar arasında farazi bir sözleşme ilişkisi kurulduğundan ve söz konusu ihlale yol açan kitapların toplatılması artık mümkün olmayacağından, bilirkişi raporundaki alternatif bu hesaplamaya itibar edilmediği, alınan 30.11.2021 havale tarihli bilirkişi raporunda da bozma ilamında belirtildiği gibi 5'... yıllık periyodik dönemlerin başlangıcına göre bedel belirlenmeyip, her tecavüz yönünden ayrı ayrı uyarlama yapılması nedeniyle bu rapordaki hesaplamaya göre karar verilmesinin de mümkün görülmediği, söz konusu 68 ... madde kapsamında tazminat talep edildiği durumlarda mahkemece verilen hüküm ile artık hak sahibi ile ihlalde bulunan kişi arasında farazi bir sözleşme kurulduğu kabul edildiğinden, davacının ref talebinin de reddine karar vermek gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile 5846 sayılı Kanun'un 68 ... maddesi uyarınca üç kat toplam 362.250,00 TL telif tazminatının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, davacının anılan tecavüzün refi, men'i ve 5846 sayılı Kanun'un 70 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; somut olayda talep edilen telif tazminatının belirlenmesi için esas alınan bilirkişi raporunda yapılan hesabın yeterli olmadığını, söz konusu raporda, soru sayısı oranlanarak ve enflasyon hesaplayıcısı kullanılarak telif tazminat hesabı yapılmış ise de müvekkili Kurum'un söz konusu soruları hazırlamakla görevlendirdiği kişilere branşlara göre değil her bir sınav dönemini gözeterek ödeme yaptığını, nitekim bu soruların mali hakları hususunda üçüncü kişilerle yaptığı sözleşmelerde de her bir branş için değil sınav dönemleri bakımından bedel belirleme yoluna gittiğini, 5846 sayılı Kanun'un 68 ... maddesinde de sözleşme yapılması halinde talep edilebilecek bedelin üç katına hükmedilmesi gerektiğinin hüküm altına alındığını, telif bedellerinin ÖSYM yönetim kurulunca sınavın niteliği ve aday sayısına göre belirlendiğini, müvekkili Kurum'un bu soruların hazırlanmasında görev ... kişilere ciddi miktarlarda ödeme yaptığını, davalının bu emekten haksız olarak yararlandığını, maddi tazminat talebinin reddinin doğru olmadığını, müvekkilinin manevi haklarının ihlali nedeniyle de zarar gördüğünü, itibarının zedelendiğini, buna göre talep edilen maddi tazminatın kabulü gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; taraflar arasında görülen Çıkmış Tus Soruları, Çıkmış YDUS Soruları Genel Cerrahi(... baskı), Tüm Tus Soruları Kadın Hastalıkları ve Doğum (... baskı) ve Optimum Tus Soruları Çıkmış Tus Soruları Fizyoloji Histoloji Embriyoloji(... baskı) isimli eserler için açılmış davaların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini, davacı ile yapılan sözleşmede eserlerin herhangi bir sınırlama olmaksızın 5 yıl boyunca müvekkili tarafından kullanılabileceği hüküm altına alındığından Mahkemece mükerrer olarak tazminata hükmedildiğini, birbiri ile bağlantılı dosyaların birlikte değerlendirilip ortak sorular tespit edilerek bu sorular üzerinden tazminata hükmedilecek ise ... bir dosyadan hükmedilmesi gerektiğini, mükerrer tazminatın önüne geçilmesi gerektiğini, hükme esas alınan 20.03.2022 tarihli raporun hatalı olduğunu, enflasyon oranında bir hesaplama yapılarak 2013 tarihinde yapılan sözleşme 2005 tarihinde yapılsa idi hangi meblağ ödenmeliydi denilip bunun üzerinden olasılıklarla hesaplama yapıldığını, ÖSYM'nin sınav bedeli tarifesini çok aşar şekilde yapılan hesaplamanın kabul edilemeyeceğini, dava konusu kitaplardaki soruların ÖSYM tarafından sorulan orijinal sorular olduğuna dair araştırma yapılmadığını, müvekkilinin eserinde yer ... sorular ile ÖSYM’nin orijinal soruları arasında benzerlik olup olmadığına dair inceleme yapılmadığını, müvekkilinin eserinde ÖSYM’nin kaç adet sorusunun kullanıldığına dair de bir tespitin bulunmadığını ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, 5846 sayılı Kanun kapsamında eserden ... mali haklara vaki tecavüzün tespiti, men'i, ref'i, telif tazminatı ile maddi tazminat istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri, 5846 sayılı Kanun'un 66, 67, 68, 69 ve 70 ... maddeleri

3. Değerlendirme

4. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 ... maddesinde yer ... sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

5. Temyizen incelenen Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.