Karar Detayı

MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2020/329 Esas, 2022/1630 Karar

HÜKÜM: Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ: İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi

SAYISI: 2018/328 E., 2019/1039 K.

Taraflar arasındaki alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi. Tetkik hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip, gereği düşünüldü.

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili ile davalı arasında 01/12/2012 tarihinde otogaz bayilik sözleşmesi imzalandığını, sözleşmeye göre davalının faaliyette bulunması için kendisine müvekkili tarafından bir kısım demirbaşların ariyet olarak verildiğini, bayilik sözleşmesinin 5 yıllık süre sonunda kendiliğinden sona erdiğini, sözleşme hükümlerine göre davalının kendisine ariyet olarak verilen demirbaşları aynen iade etme yükümlülüğü bulunduğunu, ancak davalının bu demirbaşları teslim etmediğini, davalının demirbaşları teslim aldığı gibi iade etmesi, aynen iadesi mümkün değilse bedellerini ödemesi gerektiğini, davalının ayrıca bayilik sözleşmesinin 15/b maddesine göre ariyet aldığı demirbaşları müvekkiline iadede geciktiği her gün için 1.000,00 dolar ödemekle mükellef olduğunu ileri sürerek sözleşmenin sona ermiş olması nedeniyle mezkur demirbaşların müvekkiline iadesine, aynen iadenin mümkün olmaması halinde şimdilik 20.951,03 TL'nin demirbaşların davalıya teslim tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, cezai şart alacağı için şimdilik 4.000,00 TL'nin teslimde geciken her gün itibariyle işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Davacı vekili 31/05/2019 tarihli ıslah dilekçesi ile, cezai şart talebini 523.293,00 TL artırarak 527.293,00 TL olarak ıslah etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacı şirketin, sözleşmenin kendiliğinden bitimi ile ariyetlerin 15. maddeye göre iadesini talep ettiğini, ancak sözleşmenin 15. maddesindeki fesih sonuçlarının, sözleşmenin süresinden önce taraflardan biri tarafından haklı haksız feshedilmesi nedenine dayalı olduğunu, sözleşme genelinde 12. maddeye göre 5 yıllık sürenin hitamında ariyetlerin iade edileceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığını, dava dilekçesinden hangi ariyetlerin iadesinin talep edildiğinin anlaşılmadığını, ariyetlerin bedelinin davacı ile müvekkili arasındaki direkt borçlanma sisteminden (DBS) otomatik olarak 14/02/2018 tarihinde 30.000,00 TL olarak çekildiğini, ariyetlerin teknik özellikleri dikkate alındığında 5 yıllık yıpranma payı dikkate alındığında ekonomik değerlerinin bulunmadığını, sözleşmenin kendiliğinden sona ermiş olması nedeniyle sözleşmeye dayanarak cezai şart talep edilmesinin mümkün olmadığını, kaldı ki sözleşmenin 15. maddesinde süresinden önce sözleşmenin feshi halinde cezai şart talep edilebileceği yazılı olup, cezai şart koşullarının oluşmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile sözleşmenin süresinin 12. maddede imza tarihinden itibaren 5 yıl olarak belirlendiği, sözleşmenin 01/02/2017 tarihinde kendiliğinden sona erdiği, sözleşmenin feshi başlığı altında düzenlenen 15. maddenin b bendinde; bayinin Akpet'in feshi ihbarında tayin edeceği müddet içinde kendisine ariyet olarak verilmiş malzemeleri teslim aldığı gibi mükemmel bir şekilde Akpet'e iade ve teslim ile mükellef olduğu, teslimin gecikmesi halinde Akpet'in her türlü kanun yollarına başvuracağı gibi bayinin geciken her gün için Akpet'e cezai şart olarak 1.000,00 dolar ödemeyi kabul ve taaahüt ettiğinin belirtildiği, sözleşmenin süre bitimi ile kendiliğinden sona erdiği, sözleşmenin bu maddesinin fesih halinde uygulanacak bir madde olduğu, ayrıca ilgili maddede Akpet'in feshi ihbarında tayin edeceği müddet içinde teslim edileceğinin belirtildiği, ancak davacı tarafça davalı tarafa sözleşmenin feshine ve ariyet konusu malların teslim edilmesine yönelik bir bildirim yapılmadığı, davacı tarafça ibraz edilen ariyet listesinde talep edilen ariyetlerin karşısında ''..bayi tarafından satın alınacaktır.'' ibaresinin yazılı olduğu, davacı tarafça, davalının ariyet malları satın almak istediğini, proforma fatura kestikleri, ancak davalı tarafın satın almadığı gibi ariyet konusu malları teslim de etmediğinin belirtildiği, bu tespitler doğrultusunda davacı tarafın ariyet konusu malları davalı tarafa satmak istediği, davalı tarafın da bu malları almak istediği yönünde irade ortaya koyduğu, bu hali ile ariyet konusu mallarının satılmak istendiğine yönelik açık irade beyanına rağmen, ariyet konusu malların iadesinin geciktiği gerekçesi ile cezai şart talebinde bulunmanın dürüstlük kuralına aykırı olduğu, aynı zamanda sözleşmede malların nerede ve ne şekilde teslim edileceği hususunun belirtilmediği, sözleşmenin 15. maddesinde ariyet konusu malların teslim alındığı şekilde teslim edileceğinin kararlaştırıldığı, ariyet konusu malların bayinin adresinde teslim edildiği, dolayısı ile iadesinin de bayide demirbaşların bulunduğu yerde yapılması gerektiği, davacı tarafça, ariyet konusu malların bayiden ifa yerine gidilip talep edildiğine ilişkin bir delil ortaya konulmadığı, bu hali ile ariyet konusu malların iadesinin geciktiği gerekçesi ile cezai şart talep edilmesinin yerinde görülmediği, davalı tarafça ariyet konusu malların bedeli olarak 30.000,00 TL'nin davacı tarafça çekildiğini kanıtlar delil ibraz edilemediği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile 12.570,62 TL ariyet bedelinin davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin ariyet bedeli ile cezai şart alacağı talebinin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ariyetlerin defter değerine göre amortisman düşülerek 20.951,03 TL talep ettiklerini, bu düşüme rağmen satış değeri şeklinde bir hesaba girilerek demirbaş bedelinin 12.570,62 TL olarak belirlenmesinin hatalı olduğunu, müvekkilinin sadece sözleşmenin 14. maddesine göre fesih halinde ihtar çekerek ariyetlerin teslimini talep edebileceğini, sözleşmenin süre sonunda kendiliğinden sona ermesi halinde müvekkilinin ihtar çekme ve süre tayin etme zorunluluğu bulunmadan cezai şart talep edebileceğini, davalının, ariyetleri bayilik ilişkisinin sona ermesine rağmen iade etmediğini, bu nedenle cezai şart alacağı taleplerinin reddine karar verilmesinin isabetsiz olduğunu belirterek kararın kaldırılıp davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile iadesi gereken ariyet bedelinin tespitinde, defter değerleri de gözetilerek dava tarihi itibariyle amortisman bedelleri düşülmek suretiyle ariyetlerin rayiç değerinin hesaplanacağı, alınan kök bilirkişi raporunda; bu esaslar doğrultusunda ariyet konusu malların defter değeri de dikkate alınarak, rayiç değer üzerinden hesaplama yapılarak beş yıllık kullanım süresine karşılık gelen amortisman düşülmek suretiyle ariyet bedelinin hesaplandığı, taraflar arasındaki sözleşme hükmü gereği cezai şarta hükmedilebilmesi için; sözleşmenin davacı tarafça feshi, ayrıca davacının ariyet iadesi için ihtarda bulunması ile ariyetlerin bu ihtara rağmen iade edilmemesi koşullarının gerçekleşmesi gerektiği, somut olayda sözleşme feshedilmemiş olup, süre sonunda kendiliğinden sona erdiği, davacının ariyetlerin iadesi hususunda davalıya yönelik bir ihtarı da bulunmadığı, sözleşmenin sona ermesiyle davalının ariyetleri iade yükümlülüğü doğmuş olsa da, cezai şart hükmüne dayanak geç teslim olgusundan söz edilmesi mümkün olmadığından, cezai şart alacağı talep koşulları oluşmadığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrar ederek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava; taraflar arasında akdedilen bayilik sözleşmesinin süre sonunda kendiliğinden sona ermesi nedeniyle, davalı bayiye ariyet olarak verilen malların iadesi ile iadede gecikme nedenine dayalı cezai şart alacağının tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

4. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 379 uncu maddesi.

5. Değerlendirme

1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

16.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.