Karar Detayı

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2023/607 Esas, 2023/696 Karar

HÜKÜM: Kısmen kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen eser sahipliğinden kaynaklanan haklara tecavüzün ref'i, men'i, maddi ve manevi tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin güzel sanatlar alanında ulusal ve uluslararası düzeyde tanınmış sanatçı ve akademisyen olduğunu, müvekkilinin bugüne kadar güzel sanatlar alanında çok değerli eserler meydana getirdiğini, fincan ve tabağından oluşan "Türk Bayrağı Ay Yıldız Kahve Fincan Takımı Tasarımı" adlı güzel sanat eserinin sahibinin de 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (5846 sayılı Kanun) 8 inci maddesi uyarınca müvekkili olduğunu, davalı şirketin 5846 sayılı Kanun'da açıkça zikredilen, eser sahibinin mali ve manevi haklarının düzenlendiği hükümlere aykırı olarak müvekkilinin izni olmaksızın "Türk Bayrağı Ay Yıldız Kahve Fincan Takımı Tasarımı" adlı güzel sanat eserini çoğalttığını ve müvekkilinin adını zikretmeden "Kütahya Porselen Ay Yıldız Kahve Fincan Takımı" adı altında sattığını, davalı şirketin bu tutumu nedeniyle müvekkilinin mağdur olduğunu, mali ve manevi haklarının tecavüze uğradığını, müvekkili tarafından davalı şirkete ihtarname gönderildiğini ancak davalı şirket tarafından müvekkilinin eserinin çoğaltılarak satılmaya devam edildiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla müvekkilinin mali ve manevi haklarına tecavüzün ref'ine ve men'ine, 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi uyarınca 20.000,00 TL maddi tazminat ile 50.000,00 TL manevi tazminatın tecavüz tarihinden itibaren avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline ve hükmün ilanına karar verilmesini talep etmiş, 18.12.2018 tarihli ıslah dilekçesi ile maddi tazminat talebini 60.000,00 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacı tarafından kahve fincanı tasarımı olarak adlandırılan ürünün 5846 sayılı Kanun hükümleri kapsamında eser olmadığını, davacının hak sahipliği iddialarını sadece bir kataloğa dayandırdığını, davacı tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna endüstriyel tasarım tescili yaptırılmadığını, müvekkili firmanın tüm kullanımlarının 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (554 sayılı KHK) hükümleri nezdinde 2006/00871 sayılı tasarım kapsamında sahip olduğu haklarına dayandığını, davacının iddialarının mesnetsiz olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 19.02.2019 tarihli, 2016/204 E., 2019/177 K. sayılı kararıyla; dava konusu uyuşmazlıkta davacıya ait olduğu kanaatine varılan "Türk Bayrağı Ayyıldız Kahve Fincan Takımı" isimli eserin/yaratımın 5846 sayılı Kanun 4 üncü maddesi anlamında güzel sanat eseri olduğu, davacının 5846 sayılı Kanun'un 11 inci maddesi çerçevesinde dava konusu eserin sahibi olduğu, eser sahibinin mali haklarından 5846 sayılı Kanun 21 inci maddesinde düzenlenen işleme hakkı ile 23 üncü maddesinde düzenlenen yayma hakkının ve 15 inci maddesindeki manevi haklarının ihlal edildiği, davalının davacıya ait eseri kullanırken davacının eser sahibi olduğunu zikretmemesi sebebiyle eser sahibinin hakkını ihlal ettiği ve de bu sebeple davacı eser sahibinin 5846 sayılı Kanun'un 70 inci maddesi çerçevesinde manevi tazminat hakkının bulunduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, davalının davacının "Türk Bayrağı Ayyıldız Kahve Fincan Tasarımı"adlı güzel sanat eserine ilişkin mali ve manevi haklarına tecavüzün ref’ine, davalının davacının "Türk Bayrağı Ayyıldız Kahve Fincan Tasarımı"adlı güzel sanat eserine ilişkin mali ve manevi haklarına tecavüzün men’ine, davalının davacının "Türk Bayrağı Ayyıldız Kahve Fincan Tasarımı"adlı güzel sanat eserine tecavüzü sebebiyle 60.000,00 TL maddi tazminatın (a 20.000,00 TL'lik kısmına ihtarnamenin tebliğ tarihi olan 12.06.2016 tarihinden; b 40.000,00 TL'lik kısmına ise ıslah tarihi olan 19.12.2018 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek ticari faizi ile birlikte) davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davalının davacının "Türk Bayrağı Ayyıldız Kahve Fincan Tasarımı"adlı güzel sanat eserine tecavüzü sebebiyle 30.000,00 TL manevi tazminatın (ihtarnamenin tebliğ tarihi olan 12.06.2016 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek ticari faizi ile birlikte) davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacının fazlaya ilişkin isteminin reddine, kararın masrafı davalıdan alınarak tirajı en yüksek beş gazeteden birinde ilanına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 31.12.2020 tarihli, 2019/680 E., 2020/1253 K. sayılı kararıyla; İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı, içinde seramik ve cam uzmanı bilirkişinin de bulunduğu ikinci bilirkişi heyetince hazırlanan bilirkişi raporunda, dava konusu fincan ve tabağından oluşan eserin, 5846 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi anlamında güzel sanat eseri olduğunun açıklandığı, gerekçeli ve denetime elverişli biçimde düzenlenen raporun hüküm kurmaya elverişli olduğu, söz konusu eserin davacıya ait olduğunun da dosya kapsamı ile sabit olduğu gibi esasen davalı vekilince aşamalarda sunulan beyan dilekçelerinde de bu durumun kabul edildiği, davalı tarafından usulüne uygun biçimde izin alınmaksızın söz konusu eserin piyasaya sunulmasının, davacının mali haklarından olan işleme ve yayma haklarını ihlal ettiği, yine 5846 sayılı Kanun'un 15 inci maddesinde düzenlenen eser sahibinin adının belirtilmesi hakkının da ihlal olunduğu, zira her ne kadar söz konusu fincan tabağının altında davacının adı belirtilmiş ise eser sahibinin bu yetkisinin, adının eserin üzerine konulması yanında, eser sahibi olduğunun, eserin kullanıldığı her hal ve şartta yeterli açıklıkta belirtilmesi hakkını da kapsadığı, oysa davalının söz konusu piyasaya sunduğu internet sitelerinde davacının adını açıkça belirtmediği, takdir edilen manevi tazminatın da somut olayın özelliklerine ve hakkaniyete uygun bulunduğu, ancak Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 07.07.1987 tarih, 1836/4131; 13.10.2009 tarih 5561/10516; 13.09.2011 tarih 10929/10277 ve Hukuk Genel Kurulunun 20.03.2002 tarih, 176/214 sayılı kararlarında açıklandığı ve öğretide de benimsendiği üzere, hak sahibinin 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi uyarınca telif tazminatı talebinde bulunduğu ve mahkemece de telif tazminatına hükmedildiği takdirde taraflar arasında farazi sözleşme yapılmış gibi bir hukuki durum meydana geldiği, bu durumda davalının eylemi de farazi sözleşme kapsamında yasal kullanım haline dönüşeceğinden; davacı hak sahibinin farazi sözleşmenin kapsadığı kullanımın ref’ini ve men’ini isteyemeyeceği, bu yönden davalı vekilinin istinaf itirazlarının yerinde olduğu, 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi kapsamında, sözleşme yapılmış olması halinde istenebilecek bedel (varsayımsal sözleşme bedeli) belirlenirken, varsa ihlal konusu mali hakkın devrine ilişkin önceki sözleşmelerden yararlanılabileceği, zarar miktarının tam olarak tespit edilemediği hallerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 50 nci maddesi uyarınca zararın miktarının hakkaniyete uygun olarak belirlenmesi gerektiği, somut olayda, taraflarca herhangi bir emsal sözleşme sunulmadığı, 05.10.2018 tarihli bilirkişi raporunda, dava konusu eserin kullanım şekli, süresi, sayısı, eserin beğeni ölçüsü dikkate alındığında talep edilebilecek telif bedelinin 20.000,00 TL olduğu, üç katı olarak 60.000,00 TL'nin istenebileceğinin açıklandığı, ilk bilirkişi heyetince hazırlanan ek bilirkişi raporunda da, teknik bilirkişilerin benzer değerlendirmelerde bulundukları, bu durumda, davacının mali haklarının ihlali nedeniyle 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi uyarınca üç kat 60.000,00 TL talebinde haklı olduğu, bu miktarın 6098 sayılı Kanun'un 50 inci maddesi kapsamında hakkaniyete de uygun olduğu, her ne kadar ihlal tarihinden itibaren hüküm altına alınan maddi ve manevi tazminata faiz işletilmesi gerekir ise de İlk Derece Mahkemesince faiz başlangıcı yönünden kurulan hükme karşı davacı tarafça istinaf yoluna başvurulmadığından İlk Derece Mahkemesi kararındaki faiz başlangıçlarının esas alındığı, davalı vekilinin istinaf itirazlarının gerekçe yönünden yerinde bulunduğu gerekçeleriyle davalı vekilinin istinaf itirazının kısmen kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi uyarınca 60.000,00 TL maddi tazminatın, 20.000,00 TL'lik kısmına ihtarnamenin tebliğ tarihi olan (tavzihle) 12.02.2016 tarihinden, 40.000,00 TL'lik kısmına ise ıslah tarihi olan 19.12.2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, 30.000,00 TL manevi tazminatın ihtarnamenin tebliğ tarihi olan 12.02.2016 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat talebi ile ref ve men taleplerinin reddine, kararın masrafı davalıdan alınarak tirajı en yüksek beş gazeteden birinde ilan edilmesine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekillerince temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 12.12.2022 tarihli, 2022/6821 E., 2022/8933 K. sayılı kararıyla davalı vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddine karar verilmiş; davacı vekilinin temyiz istemine yönünden Bölge Adliye Mahkemesi kararında, 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi uyarınca telif tazminatı talebinde bulunulduğu ve mahkemece telif tazminatına hükmedildiği takdirde taraflar arasında farazi sözleşme yapılmış gibi bir hukuki durum meydana geleceğinden farazi sözleşmenin kapsadığı kullanımın ref’inin ve men’inin istenemeyeceği belirtilerek İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak verilen hükümde davacının men ve ref taleplerinin reddine karar verilmişse de temyize konu somut olayda da, hükmedilen telif tazminatının hüküm tarihine kadar olan kullanımlara ilişkin olduğunun kabulü ile hüküm sonrasındaki davalı kullanımları açısından davacının men ve erişimin engellenmesi talebinin kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmadığı gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut olayda hükmedilen telif tazminatını, hüküm tarihine kadar olan kullanımlara ilişkin olduğu kabul edildiği, hüküm sonrasındaki davalı kullanımları açısından 5846 sayılı Kanun'un 69 uncu maddesi kapsamında muhtemel tecavüzün menine karar verildiği, her ne kadar bozma ilamında, davacının erişimin engellenmesi talebinin de kabulüne karar verilmesi gerektiği açıklanmış ise de dava ve ıslah dilekçesinde, herhangi bir internet adresine erişimin engellenmesi yönünde bir talebin olmadığı, taleple bağlılık ilkesinin bulunduğu, dolayısıyla bozma ilamında sehven erişimin engellenmesi talebinin kabulüne karar verilmesi gerektiğinin belirtildiği kanaatine varıldığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, davalının, davacının “Türk Bayrağı Ayyıldız Kahve Fincan Tasarımı” adlı güzel sanat eserine ilişkin mali ve manevi haklarına muhtemel tecavüzünün menine, 5846 sayılı Kanun'un 68inci maddesi uyarınca 60.000,00 TL maddi tazminatın, 20.000,00 TL'lik kısmına ihtarnamenin tebliğ tarihi olan 12.02.2016 tarihinden, 40.000,00 TL'lik kısmına ise ıslah tarihi olan 19.12.2018 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline 30.000,00 TL manevi tazminatın ihtarnamenin tebliğ tarihi olan 12.02.2016 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin manevi tazminat talebi ile ref taleplerinin reddine, hüküm özetinin ilanına karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacı tarafından "kahve fincanı tasarımı" olarak adlandırılan ürünün 5846 sayılı Kanun''un hükümleri karşısında eser vasfına haiz olmadığını, davacıya ait ürünün alelade bir ürün olduğu ve davacıya özgü bir eser/ürün olmadığını, Türk Bayrağı ve bayrak figürünün kimsenin tekeline bırakılamayacağını, belirli nitelikleri ihtiva eder biçimde herkes tarafından kullanılabileceği sarih olmasına karşın aksi yöndeki davacı beyanlarına itibar edildiğini, bu konuda kapsamlı bir tektik yapılmadan karar verildiğini, bahsi geçen tasarımın, tasarım vasfına haiz olduğunu bir an için kabul edilse bile bu tasarımın harcıalem bir tasarım olduğu ve ilgili kanun uyarınca koruma kapsamının dışında kaldığını, eksik inceleme ile tanzim edilen bilirkişi raporunun hükme esas alınamayacağınu, ürünün eser, icra, fonogram veya yapım olmadığı açıkken bu hususun irdelenmeksizin peşinen verilen bu kararlar 5856 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinde yer alan şartlar sağlanmış zannıyla direkt hesaplamaya geçilmesinin kabul edilemeyeceğini, bilirkişi raporunun anılan Kanun'un 68 inci maddesinde yer alan şartları göz ardı ederek hesaplama yapıldığını, raporun eksik ve hatalı inceleme ile tanzim edildiğini bu itibarla da denetime ve hüküm kurmaya elverişli olmadığını belirterek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, eser sahipliğinden doğan mali haklara tecavüz iddiasıyla tecavüzün ref’i, men’i, 5846 sayılı Kanunu’nun 68 inci maddesi uyarınca telif tazminatına, manevi tazminata ve hükmün ilanı istemine ilişkin

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme

4. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

5. Temyizen incelenen Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeple;

Davalı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

14.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.