Karar Detayı

MAHKEMESİ: Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI: 2019/3 E., 2022/454 K.

BİRLEŞEN İSTANBUL 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNİN 2018/402 E. SAYILI DOSYASI

BİRLEŞEN İSTANBUL 13. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNİN 2017/339 E. SAYILI DOSYASI

DAVA TARİHİ: 18.02.2013 (Asıl dava), 17.01.2017 (Birleşen 2018/402 E.), 28.07.2017 (Birleşen 2017/339 E.)

HÜKÜM: Asıl ve birleşen davaların reddi

Taraflar arasındaki alacak davasının bozma ilamına uyularak yapılan yargılaması sonucunda Mahkemece asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, duruşma istemli olarak asıl ve birleşen 2017/339 E. sayılı davada davacı ... vekili, asıl ve birleşen 2018/402 E. sayılı davada davacı ... vekilleri, duruşmasız olarak asıl ve birleşen davalarda davalı ...Ş. vekili

tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 17.10.2023 günü hazır bulunan davacı ... vekili Av. ..., davacı ... vekili Av. ..., Av. ... ve Av. ... ile davalı ...Ş. vekili Av. ... ile davalı ... vekili Av. ... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA

1.Davacılar vekili asıl dava dilekçesinde; müvekkillerinin muris Ülkü Adatepe’nin mirasçıları olduğunu, Mustafa Kemal Atatürk'ün 05.09.1938 tarihli vasiyetnamesi ile maliki olduğu tüm nakitlerini, hisse senetlerini, menkul ve gayrimenkullerini gelecekte oluşacak nemalarla değerlendirilerek ve vasiyetnamede yazılı şartlarla davalı ... Partisine bıraktığını, maliki olduğu ve davalı ...Ş. hesaplarında bulundurduğu tüm nakit ve hisse senetlerinin de yine aynı davalı nezdinde kalmasını ve aynı davalı tarafından nemalandırılmasını, elde edilecek nemalardan o zamanın şartlarında ayda 200 Lira olmak üzere müvekkillerinin annesi Ülkü Adatepe'ye pay verilmesini vasiyet ettiğini, Ülkü Adatepe'nin 01.08.2012 tarihinde vefat ettiğini, dava konusu alacak kalemlerinden birinin müvekkillerinin murisine sağlığında ödenmesi gerekirken eksik ödenegelen nema payı alacağı olduğunu, davalılara ihtarname gönderilmesine rağmen sonuç alınamadığını, murise ödenen nema payının 01.08.2006 tarihinde aylık 5.500,00 TL'ye çıkarıldığını, daha sonra kademeli artırılarak önce aylık 10.000,00 TL, 2012 yılında ise aylık 15.000,00 TL nema ödemesi yapıldığını, Mustafa Kemal Atatürk'ün vasiyetnamesi gereği nemalandırmanın davalı bankanın yıllar itibarıyla büyüme oranına göre artırılması gerektiğini, davalıların nemalandırmayı gereği gibi yapmamaları nedeniyle de müvekkillerinin zarara uğradığını, vasiyetname yorumlanırken Mustafa Kemal Atatürk'ün gerçek iradesinin "favor testamenti" ilkesi kapsamında nazara alınması gerektiğini ileri sürerek müvekkillerinin murisi Ülkü Adatepe'nin anılan vasiyetname gereği ödenmesi gereken nema payı alacaklarına ilişkin olarak fazlaya dair hakları saklı kalmak üzere şimdilik 40.000,00 TL'nin terekeye mirasçı sıfatı ile davalılardan müştereken ve müteselsilen ve doğduğu tarihten itibaren faizi ile tahsiline, müvekkillerine miras payı oranında ödenmesine, davalıların nemalandırma hak ve görevini gereği gibi ifa etmemesi nedeniyle müvekkillerinin murisinin uğradığı maddi zararlara ilişkin olarak fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 10.00,00 TL'nin terekeye mirasçı sıfatı ile davalılardan müştereken ve müteselsilen ve doğduğu tarihten itibaren faiziyle tahsiline, müvekkillerine miras payları oranında ödenmesine karar verilmesini talep etmiş, davacı ... vekili yargılama sırasında sunduğu dilekçeler ile Ülkü Adatepe'nin nema payını eksiksiz almış olsaydı bunları değişik alanlarda değerlendireceğini ileri sürerek munzam zarar taleplerini açıklamış, davacı ... vekili 27.01.2022 tarihli dilekçe ile 2019/3 E. sayılı dosya ile birleştirilen 2018/402 E. sayılı dosya yönünden taleplerini 7.500,00 TL'den 21.497.302,20 TL'ye artırdığını, 2019/3 E. sayılı dosya (nema payı alacağı ve munzam zarar) yönünden taleplerini 25.000,00 TL'den 3.762.799.375,00 TL'ye artırdığını bildirmiştir.

2.Birleşen 2018/402 E. sayılı davada davacı ... vekili dava dilekçesinde; asıl davada açıklanan hususlar tekrar edilerek muris Ülkü Adatepe'ye kaydı hayat ile irat sözleşmesi hükümleri uyarınca vasiyet edilen alacağın müvekkiline ödenmeye devam edilmesi gerektiğini, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 607 nci maddesinde ömür boyu gelir sözleşmesinin düzenlendiğini, maddenin üçüncü fıkrasında sözleşme konusu alacağın gelir alacaklısının mirasçılarına geçeceğinin belirtildiğini, anılan Kanun'un 608 inci maddesinde de sözleşmenin geçerliliğinin yazılı şekil şartına bağlandığını, dava konusu vasiyetnamenin noter huzurunda resmi şekilde yapıldığını ve ömür boyu gelir sözleşmesi niteliğinde olduğunu, ömür boyu gelir sözleşmesinde iradı doğuranın, kök hak olduğunu, bu kök hakkın ise geniş anlamda alacağın tamamı ve kaynağı olduğunu, Mustafa Kemal Atatürk'ün vasiyet alacaklısı olarak Ülkü Adatepe'ye bıraktığı dönemsel (aylık) edimin tamamı ve kaynağının kök hakkı oluşturacağını, vasiyetnamedeki "...Her seneki nemadan bana nispetleri şerefi mahfuz kaldıkça..." ifadesi ile Mustafa Kemal Atatürk'ün bankadaki payı, anaparası var oldukça, gelir elde edildiği sürece bu hakkın devam edeceğinin anlaşıldığını, davalı banka tarafından Ülkü Adatepe'ye vefatından önce son olarak 15.000,00 TL ödendiğini, Mustafa Kemal Atatürk'ün vasiyet ettiği nakit ve hisse senedinin kuru mülkiyetinin Cumhuriyet Halk Partisinin uhdesinde bulunmaya devam ettiğini, davalı Banka tarafından da nemalandırıldığını, irat alacaklısı Ülkü Adatepe'ye ödenen iradın onun ölümünden sonra vasiyetnamede ayrıca şart olarak borçlunun yaşamına da bağlandığından mirasçılara geçmesi gerektiğini ileri sürerek 6098 sayılı Kanun'un 76 ncı maddesi uyarınca davalılar tarafından müvekkiline geçici ödeme yapılması, müvekkilinin, Ülkü Adatepe'nin sahip olduğu irat hakkına sahip olduğunun tespiti ile kendisine Ülkü Adatepe'nin vefatı sonrası doğan alacakların fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydı ile faizi ile birlikte davalılardan tahsili ile davacıya ödenmesine ve bundan sonra ödenmeye devam edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

3.Birleşen 2017/339 E. sayılı davada davacı ... vekili dava dilekçesinde; asıl ve birleşen diğer davadaki iddialara benzer iddialar ile müvekkilinin, Ülkü Adatepe'nin sahip olduğu irat vasiyetinin devamı niteliğindeki hakka sahip olduğunun tespiti ile Ülkü Adatepe'nin vefatından sonra ödenmesi gereken; ancak hiç ödenmeyen tutarın faizi ile birlikte davalılardan müştereken müteselsilen tahsiline, bundan sonra tespit edilecek aylık veya yıllık artırım oranı üzerinden her ay davalılarca ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... vekili asıl ve birleşen davalara cevap dilekçelerinde; davacıların aktif husumet ehliyetlerinin bulunmadığını, zamanaşımının gerçekleştiğini, dava konusu vasiyetname içeriği nazara alındığında davacıların taleplerinin haksız olduğunu, vasiyetnamede muris Ülkü Adatepe'ye ölümüne kadar aylık ödemeler öngörülmemesine rağmen lehdarın talebi yönünde güncelleştirilmek suretiyle ödendiğini, müvekkili ile vasiyet lehdarı Ülkü Adatepe arasında lehtar ölünceye kadar bir sorun yaşanmadığını, ölümünden önce herhangi bir itiraz ileri sürmediğini, irat vasiyetin alacaklının ölümü ile son bulduğunu, dava konusu vasiyetnamenin ömür boyu aylık gelir sözleşmesi olmadığını savunarak asıl ve birleşen davaların reddini istemiştir.

2. Davalı ...Ş. vekili asıl ve birleşen davalara cevap dilekçelerinde; davacıların aktif husumet ehliyeti bulunmadığını, taleplerin zamanaşımına uğradığını, müvekkili bankanın davacının murisi Ülkü Adatepe'ye vasiyetname gereği yapılacak ödemelerden sorumlu olmadığından kendisine husumet yöneltilemeyeceğini, davalı Partinin mansup mirasçı ve vasiyetname alacaklılarına yapılacak ödemeler bakımından görevli olduğunu, müvekkili bankanın ise sadece terekeye dahil olan nakit para ve hisse senetlerine isabet eden temettü gelirlerini nemalandırmakla görevli sınırlı vasiyeti tenfiz memuru olduğunu, vasiyetname alacaklılarına ödeme yapma konusunda bir görevi bulunmadığını, vasiyet alacağı sabit bir meblağı içerdiğinden ve bu nedenle yapılacak ödemenin nemalandırma ile ilgisi bulunmadığından eksik nemalandırma yapıldığı yönündeki iddianın da yerinde olmadığını savunarak asıl ve birleşen davaların reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Mahkemece Verilen Karar

Mahkemenin 12.02.2014 tarih, 2013/84 E. ve 2014/33 K. sayılı kararı ile davacılar tarafından davadan önce davalılara gönderilen ihtarnamede alacağın 1.778.000.000,00 TL olarak belirlendiği halde davacılar tarafından davanın 50.000,00 TL bedel ile kısmi belirsiz alacak davası açmasında hukuki yararlarının bulunmadığı gerekçesiyle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 114 üncü maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi ve 115 inci maddesi gereğince dava şartı yokluğundan davanın reddine karar verilmiş, kararı, davacılar vekilleri temyiz etmiştir.

B. Bozma Kararı

Dairemizin 18.06.2015 tarih, 2014/9966 E. ve 2015/8462 K. sayılı kararıyla davacılar vekillerinin diğer temyiz itirazlarının reddine, Mahkemece, davanın belirsiz alacak davası niteliğinde olduğu kabul edilerek, işin esasına girilmesi gerektiğine işaret edilerek Mahkeme kararı bozulmuştur.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (4721 sayılı Kanun) 600 üncü maddesi gereğince vasiyet alacaklısının, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona; yoksa yasal ve atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkına sahip olduğu, davalılar, vasiyeti yerine getirme görevlisi olduklarından husumetin kendilerine yöneltilmesinde herhangi bir isabetsizlik bulunmadığından davalıların pasif husumet itirazlarına itibar edilmediği, 6098 sayılı Kanun'un 146 ncı ve devamı maddeleri gereğince kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacağın 10 yıllık zamanaşımına tabi olduğu, zamanaşımının, alacağın muaccel olmasıyla işleyeceği, ömür boyunca gelir ve benzeri dönemsel edimlerde, alacağın tamamı için zamanaşımının, ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlayacağı, aynı Kanun'un zamanaşımının kesilmesini düzenleyen 154 üncü maddesi gereğince borçlu tarafından kısmen ifada bulunulmuşsa zamanaşımının kesileceğinin belirtildiği, kesilen zamanaşımında işleyecek yeni sürenin her zaman 10 yıl olduğunun devam eden maddelerde düzenlendiği, davalılar tarafından vasiyet alacaklısı Ülkü Adatepe'ye vasiyet tarihi olan 01.12.1938 tarihinden, 01.08.2012 tarihine kadar ödemeler yapıldığı, bu hususta davalılar arasında yazışmalar olduğunun tespit edildiği, vasiyet düzenleyen Mustafa Kemal Atatürk'ün vefatı ile vasiyetnameye dayalı belirli mal vasiyetine ilişkin alacaklar muaccel hale gelmiş olmakla birlikte; vasiyet alacaklısı Ülkü Adatepe'nin sağlığında kendisine yapılan ödemeler nedeniyle 6098 sayılı Kanun'un 154 üncü maddesi gereğince zamanaşımının kesildiğinin tespit edildiği, bununla birlikte her ne kadar vasiyete dayalı alacak hakkı vasiyet edenin vefatı ile birlikte doğmuş ise de davacılar, vasiyet alacaklısının mirasçıları olup murisin alacağı olan hakkın mirasçılık sıfatları kapsamında kendilerine ödenmesini talep ettiklerinden ve davacıların murisleri de 01.08.2012 tarihinde vefat ettiğinden davacıların; ancak bu tarih itibarıyla hak talep edebilme sıfatına sahip oldukları, gerek davalılar tarafından yapılan ödemeler gerekse davacıların hak sahibi olarak talepte bulunabilme tarihleri nazara alındığında dava tarihi itibarıyla genel zamanaşımı sürelerinin dolmadığı tespit edildiğinden zamanaşımı savunmalarının yerinde olmadığı, Mustafa Kemal Atatürk'ün, Latin alfabesini dilimize kazandırdığı, Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumunu kurduğu, Türkçeye olan ilgisi ve Türk diline olan hakimiyeti dolayısıyla dil bilgisi kurallarını ve Türk dilini çok iyi bilmekte ve ne anlatmak istiyorsa şüphe ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde ifade edebilecek güçte bir yazı üslubuna sahip bulunduğu, düzenlemiş olduğu vasiyetnameye bakıldığında aynen (...Makbule'ye ayda 1000, Afet'e 800, Sabiha Gökçen'e 600, Ülkü'ye 200 lira ve Rukiye ile Nebile'ye şimdiki 100 er lira verilecektir.) şeklinde yazıldığı, vasiyetnameye göre yıllık gelirden lehine belirli mal vasiyeti bırakılan kimselere (davacıların murisi dahil olmak üzere) aylıkların ödenmesi, geriye kalanın ise Kurumlara verileceğinin kararlaştırıldığı, belirli mal vasiyet edilenlerden ölenlerin ve öleceklerin sadece sağlıklarında kendilerine aylık ödenmesi kararlaştırıldığı, ölümlerinden sonra ise vasiyetnamenin başında Cumhuriyet Halk Partisinin atanmış mirasçı olarak belirlenmiş olmasından dolayı davalı Partiye geçmesi gerektiğinin belirtildiği, Mustafa Kemal Atatürk tarafından bunun aksi öngörülseydi, diğer bir ifade ile atanmış mirasçıların mirasçılarına da vasiyetin sirayet etmesi istenseydi bu durumun Mustafa kemal Atatürk tarafından açıkça belirtileceği, bu sebeplerle düzenlenen belirli mal vasiyetinin, irat vasiyeti olarak düzenlendiğinin anlaşıldığı, dolayısıyla belirli mal vasiyetinde kök içinde halefiyet ilkesinin uygulanmasının mümkün olmayacağı kanaatine varıldığından davacıların annelerine yapılan belirli mal vasiyetinden hak talep etmeleri mümkün olmadığından ana dava ve birleşen davaların ayrı ayrı aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar vermek gerektiği gerekçesiyle asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleşen 2017/339 E. sayılı davada davacı ... vekili, asıl ve birleşen 2018/402 E. sayılı davada davacı ... vekilleri, asıl ve birleşen davalarda davalı ...Ş. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Asıl ve birleşen 2018/402 E. sayılı davada davacı ... vekili Avukat ... temyiz dilekçesinde özetle; asıl ve birleşen dava yönünden aktif husumet yokluğundan davanın reddinin hatalı olduğunu, dava konusu vasiyetin irat vasiyeti olduğunu ve 6098 sayılı Kanun'un 607 nci ve devamı maddelerinin uygulanması gerektiğini, gelir borçlusunun Cumhuriyet Halk Partisi, gelir alacaklısının Ülkü Adatepe, davalı Bankanın ise üçüncü kişi olduğunu, ödemelerin nemaların ömrüne yani vasiyetname kapsamında yorumlandığında Türkiye İş Bankası A.Ş.'nin ömrüne bağlandığını, üçüncü bir kişi olarak Bankanın nemalarının sona ermesi yani tüzel kişi Bankanın ömrüne denk geldiğini, vasiyetnamede aksinin kararlaştırılmadığını, nema payı ödemelerinin mirasçılara geçemeyeceğinin belirtilmediğini, davalı Bankanın faaliyetinin devam ettiği yani nemalar devam ettiği için de ödemelerin Ülkü Adatepe'nin mirasçılarına da geçeceğini, "yaşadıkları müddetçe" ifadesi ile vasiyetnamenin gelir borçlusu (diğer bir ifade ile vasiyet borçlusu) Cumhuriyet Halk Partisinin ve üçüncü kişi olan vasiyeti tenfiz memuru Bankanın ömrüne/devamlılığına atıf yapıldığını, buna göre ödemelerin Ülkü Adatepe'nin mirasçılarına da devam etmesi gerektiğini, Mustafa Kemal Atatürk'ün tüm malvarlığının vasiyetnamede belirtilenler ile sınırlı olmadığını, vasiyetnameye dahil olmayan taşınmazları bulunduğunu, dosyanın niteliği gereği Yargıtayca dosyanın esası hakkında inceleme yapılıp karar verilmesi gerektiğini, alacağın kaynağı nemalar olup ödenekleri nemaların hacminin belirleyeceğini, vasiyetnamedeki "şimdiki" ve "nispetleri" kelimelerinin buna işaret ettiğini, vasiyetname yorumlanırken “favor testemanti ilkesi”, tarihi kayıtlar ve Mustafa Kemal Atatürk ile Ülkü Adatepe arasındaki bağın göz önünde bulundurulması gerektiğini, ödemelerin dayanağı ve artırım yönteminin vasiyetnamede belirtildiğini, 6098 sayılı Kanun'un 76 ncı maddesi kapsamında geçici ödeme talebi bakımından davanın haklılığını gösteren kanıtların dosyada mevcut olduğunu ileri sürerek ve resen nazara alınacak sebeplerle kararın bozulmasını istemiştir.

2.Asıl ve birleşen 2018/402 E. sayılı davada davacı ... vekili Avukat ... temyiz dilekçesinde özetle; diğer vekilin temyiz dilekçesinde ileri sürülen benzer sebepleri tekrar ederek ve munzam zarar taleplerinin kabulü gerektiğini, vekaletname sunmalarına rağmen karar başlığında isimlerine yer verilmediğini, Mahkemece gerekçeli kararda davaların aktif husumet sebebiyle reddine karar verilmişken hüküm kısmında sadece davaların reddine şeklinde hüküm kurulduğunu, bu durumun gerekçe hüküm çelişkisi yarattığını ileri sürerek ve resen nazara alınması gereken sebeplerle kararın bozulmasını istemiştir.

3.Asıl ve birleşen 2017/339 E. sayılı davada davacı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacı ... vekillerinin temyiz dilekçelerinde ileri sürülen sebeplere benzer sebeplerle kararın bozulmasını istemiştir.

4.Asıl ve birleşen davalarda davalı Banka vekili temyiz dilekçesinde özetle; müvekkiline husumet yöneltilemeyeceğini, davacıların aktif husumet ehliyetleri bulunmadığını, husumet yokluğundan davanın reddine karar verilmiş olması nedeniyle zamanaşımı yönünden bir incelemeye gerek kalmadığını, gerekçeli kararda zamanaşımı yönünden hatalı tespitlere yer verildiğini, gerekçeli karardaki zamanaşımına ilişkin hatalı tespitlerin düzeltilmesi gerektiğini, gerekçeli kararda yer alan dönemsel edimlerde, alacağın tamamı için zamanaşımının, ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlayacağı ve vasiyet alacaklısı Ülkü Adatepe'nin sağlığında kendisine yapılan ödemeler nedeniyle zamanaşımının kesildiği, dava tarihi itibarıyla genel zamanaşımı sürelerinin dolmadığı yönündeki tespitler hatalı olduğundan davacıların taleplerinin zamanaşımına uğradığı şeklinde kararın düzeltilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacıların aktif husumet ehliyetinin, davalı Bankanın pasif husumet ehliyeti bulunup bulunmadığı, zamanaşımı söz konusu olup olmadığı, vasiyetnamenin niteliği ve diğer hususlara ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Kanun'un 114 üncü ve 115 inci maddesi.

3. Değerlendirme

Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, Mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, asıl ve birleşen 2017/339 E. sayılı davada davacı ... vekili, asıl ve birleşen 2018/402 E. sayılı davada davacı ... vekilleri, asıl ve birleşen davalarda davalı ...Ş. vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Asıl ve birleşen 2017/339 E. sayılı davada davacı ... vekili, asıl ve birleşen 2018/402 E. sayılı davada davacı ... vekilleri, asıl ve birleşen davalarda davalı ...Ş. vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve Kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz eden davacılar ... ve ...'a ayrı ayrı yükletilmesine,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz eden asıl ve birleşen davalarda davalı ...Ş.'ye yükletilmesine,

Takdir olunan 17.100,00 TL duruşma vekâlet ücretinin davacılardan alınarak davalılara verilmesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

09.11.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.