Karar Detayı

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki asıl ve birleşen menfi tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davada davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş. yönünden karar verilmesine yer olmadığına, davalılar Lider Faktoring A.Ş. ve İş Faktoring A.Ş. yönünden davanın reddine, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın asıl ve birleşen davalarda davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle asıl dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı asıl ve birleşen davalarda davacı vekili ve asıl davalılar İş Faktoring A.Ş. ve Lider Faktoring A.Ş. vekili tarafından tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

1.Davacı vekili asıl dosya dava dilekçesinde; müvekkili ile davalılardan Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş. arasında uzun yıllardır ticari ilişki bulunduğunu, müvekkilinin en son 16.08.2013 tarihli sipariş sözleşmesi ile davalıya ürün sipariş ettiğini ve karşılığında toplamda 742.122,00 TL tutarlı 5 adet çek verdiğini, ancak davalının bugüne kadar 292.122,00 TL'lik mal teslim ettiğini, müvekkilinden aldığı çekleri diğer davalılar olan faktoring şirketlerine temlik ettiğini, faktoring şirketlerinin bu çekleri takip ve tahsil yetkisinin bulunmadığını, müvekkilinin malın teslimi için yaptığı girişimlerin sonuçsuz kaldığını, bu arada davalı şirketin iflas ertelemesi için açtığı davada tedbir kararı verildiğini, 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu'nun (6361 sayılı Kanun) 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince davalı ... şirketlerinin iyiniyetli hamil olmadıklarını ileri sürerek müvekkilinin davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davacı vekili birleşen 2014/99 E. sayılı dosya dava dilekçesinde; asıl davadaki iddialarını tekrar ederek, asıl davanın davalısı şirkete avans olarak verilen çeklerden 112.122,00 TL ve 180.000,00 TL bedelli çeklerin davalı ... şirketine ödenmesi sebebiyle davalının sebepsiz zenginleştiğini ileri sürerek ödenen 292.122,00 TL'nin davalı ... şirketinden ödeme tarihinden itibaren işleyecek reeskont faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Asıl davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; müvekkili şirketin içinde bulunduğu sıkıntılar nedeniyle davacının sipariş ettiği malların bir kısmının teslim edilemediğini, davacı tarafça sipariş sözleşmesi kapsamında avans olarak verilen çeklerin müvekkilince faktoring şirketlerine verilmek suretiyle kullanıldığını savunarak davanın reddini istemiştir.

2.Asıl davalı ... Faktoring A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin iyiniyetli meşru hamil olduğunu, yapılan faktoring işleminin mevzuata uygun olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

3.Asıl davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin iyiniyetli meşru hamil olduğunu, 6361 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası gereğince davacının davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş. ile arasındaki ticari ilişkiye ilişkin defileri müvekkiline yöneltemeyeceğini, müvekkilince yapılan işlemlerin mevzuata uygun olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

4.Birleşen 2014/99 E. sayılı dosyada davalı ...Ş. vekili cevap dilekçesinde; davacının dava dilekçesinde dava dışı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş.'den 292.122,00 TL'lik iki adet çek karşılığında bu miktarda mal aldığını beyan ettiğinden müvekkilinin sebepsiz zenginleştiğinin ileri sürülmesinin doğru olmadığını, yapılan işlemlerin faktoring mevzuatına uygun olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile toplanan delillere ve aldırılan bilirkişi raporuna dayanılarak, yargılama sırasında davacı vekilinin sunduğu 21.01.2019 tarihli dilekçesiyle davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş.'nin müvekkiline olan 459.220,68 TL borcunun tamamen ödendiği, birleşen davaya konu 292.122,00 TL'lik malın davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş. tarafından müvekkiline teslim edildiği, davanın davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş. yönünden konusuz kaldığını beyan ettiği, davacı ile davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş. arasındaki borç uzlaşma ve tasfiye sözleşmesi kapsamında 15.09.2015 tarihi itibariyle davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş.'nin yaptığı ödeme neticesi sona erdiğinden bu davalıya yönelik olarak açılan davanın konusuz kaldığı, davalı ... şirketlerinin ise çekleri temlik cirosuyla devraldıkları, çeklerin iktisabında kötüniyetli ya da ağır kusurlu olduklarının ispat edilemediği, faktoring şirketlerine yapılan temlikler ile faktoring işlemlerinin yasal mevzuata uygun olduğu, ancak temlik alınan faturaların gerçekliğinin araştırılması üzerinde yeterince durulmadığı, bu kusurun 6361 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında tutulamayacağı, buna göre faktoring şirketleri yönünden istirdat kararı verilemeyeceği gerekçeleriyle davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş.'ye aleyhine açılan asıl davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına, davacının kötüniyet tazminatı talebi hakkında da karar verilmesine yer olmadığına, davacı tarafça davalılar Lider Faktoring A.Ş. ve İş Faktoring A.Ş. aleyhine açılan asıl davanın ayrı ayrı reddine, davacı tarafça davalı ...Ş. aleyhine açılan birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin kararına karşı süresi içinde asıl ve birleşen davalarda davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Asıl ve birleşen davalarda davacı vekili istinaf dilekçesinde; asıl dava yönünden davanın takipten önce açılan menfi tespit davası olduğunu, davalı ... firmalarının haksız ve kötüniyetli olmaları nedeniyle istirdat dışındaki taleplerin kabulü gerektiğini, 6361 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası gereğince faktoring şirketlerinin fatura veya benzeri belgelerle doğrulanmayan alacakları temlik alamayacaklarından davanın reddine yönelik hükmün kaldırılarak davalılar aleyhine kötüniyet tazminatına hükmedilmesini, davalılar dava açılmasına sebebiyet verdiklerinden ve kötüniyetli olduklarından yargılama gideri ve vekalet ücretinden sorumlu tutulmaları gerektiğini, birleşen dava yönünden ise; mahkemenin asıl davada davalı olan Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş.'yi birleşen davada da davalı gösterdiğini, öncelikle bu maddi hatanın düzeltilmesi gerektiğini, ayrıca Vera Varlık Yönetim A.Ş.'nin alacağı, Deniz Faktoring A.Ş.'den temlik aldığını, ancak bu hususun kararda belirtilmediğini, davalı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş.'nin müvekkilinden çekleri teslim almasına rağmen malları teslim etmediğini ve çeklerin bedelsiz kaldığını, müvekkilinin bu çeklerle ilgili faktoring işleminin usulüne uygun olduğu düşüncesiyle Deniz Faktoring A.Ş. hakkında başlangıçta dava açmadığını, ancak müvekkili tarafından Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş.'ye verilen çeklerin ve mal teslimine ilişkin faturaların birden çok faktoring firmasına temlik edildiğini ve birden fazla faktoring sözleşmesine konu olduğunu, diğer faktoring firmalarının dava açmaları üzerine Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş.'nin aynı faturaları kullanarak çekleri 3 farklı faktoring firmasına temlik ettiğini, mahkemenin ihtiyati tedbir taleplerini reddetmesi sonucunda müvekkilinin çek bedellerini tamamen ödemek durumunda kaldığını belirterek, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davaların kabulüne karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl ve birleşen davanın davacısı ile asıl davanın davalısı Berat Pet Geri Dön. Mad. Tem. Nak. İml. San. ve Tic. A.Ş. arasında teslim edilmeyen mallar nedeniyle oluşan borcun adı geçen taraflar arasında düzenlenen tasfiye ve çerçeve alım sözleşmesi uyarınca yargılama sırasında ödendiği anlaşıldığından asıl davanın konusuz kaldığı, asıl davada davalılar İş Faktoring A.Ş. ve Lider Faktoring A.Ş. hakkındaki davanın da konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığı şeklinde hüküm kurulması gerekirken davanın reddine karar verilmesinin doğru olmadığı, ayrıca, aldırılan bilirkişi raporuyla faktoring işlemlerinde mükerrer fatura kullanımı yapıldığının tespit edildiği, bu nedenle asıl davanın davalısı olan faktoring şirketlerinin mevzuata uygun davranmadıkları, dava tarihi itibariyle haksız olduklarından asıl dava yönünden yargılama gideri ve vekalet ücretinden sorumlu tutulmalarına karar verilmesi gerektiğinden davacı vekilinin istinaf talebinin yerinde olduğu, kötüniyet tazminatı koşulları oluşmadığından bu yöndeki istinaf talebinin yerinde olmadığı, birleşen davaya konu çekler karşılığında malların teslim edildiği belirtildiğinden birleşen davanın reddi kararı yerinde olduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına, asıl dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına, şartları oluşmadığından kötüniyet tazminatı talebinin reddine, birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleşen davalarda davacı vekili, asıl davalılar İş Faktoring A.Ş. ve Lider Faktoring A.Ş. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Asıl ve birleşen davalarda davacı vekili temyiz dilekçesinde; davalı ... şirketleri haksız ve kötüniyetli olduklarından müvekkili lehine tazminata hükmedilmesi gerektiğini, birleşen dava yönünden davalı ... firmasının takip ve tahsil yetkisi bulunmadığını, davalının müvekkili şirketten dava konusu çeklere ilişkin bedelleri tahsil ederek sebepsiz zenginleştiğini belirterek kararın asıl ve birleşen dava yönünden bozulmasını istemiştir.

2.Asıl davalı ... Faktoring A.Ş. vekili temyiz dilekçesinde; dava konusu çek icra takibine konu edilmeden ibrazında ödendiğinden, uyuşmazlığın 26.01.2014 tarihinde kendiliğinden istirdata dönüştüğünü, davalı Berat Pet Geri Dönüşebilen Maddeler A.Ş.'nin 16.06.2015 tarihli "Borç Tasfiye ve Çerçeve Alım Sözleşmesi" kapsamında 15.09.2015 tarihi itibarıyla borcu davacıya tamamen ödeyerek kapattığı, ıslahın menfi tespit davasının istirdata dönüşmesinden ve borcun tamamen ödenmesinden sonra 23.03.2016 tarihinde yapıldığını, ıslah tarihi itibarıyla davacının hiçbir alacağı kalmadığını, istirdatına karar verilecek uyuşmazlık bulunmadığını, davacının ıslah tarihi itibarıyla dava açmakta menfaati bulunmadığından yargılama giderleri ve vekalet ücretinden sorumlu tutulamayacaklarını, davacı vekilinin davalı Berat Pet Geri Dönüşebilen Maddeler A.Ş. yönünden yargılama giderleri ve vekalet ücretinden feragat ettiğini, vekalet ücreti ve yargılama giderinden sorumluluğun müşterek değil, yarı yarıya olması gerektiğini, müvekkili şirketin fatura bedellerini kısmi temlik aldığını belirterek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

3.Asıl davalı ...Ş. vekili temyiz dilekçesinde; davacının dava dilekçesinde 292.122,00 TL'lık malı teslim aldığını ikrar ettiğini, ilk olarak müvekkiline temlik edilen daha sonra Deniz Faktoring A.Ş.'ye temlik edilen faturalara konu malların teslim alındığının açıkça beyan edildiğini, Bölge Adliye Mahkemesince bu hususun hiçbir şekilde araştırılmadığını, devam eden süreçte ise davacının, davalı Berat Pet Geri Dönüşebilen Maddeler A.Ş. ile borcun ödenmesi ve malların teslimi noktasında anlaştığını, bu kapsamda adı geçen davalının 15.09.2015 tarihinde yaptığı ödeme ile borcun sona erdiğini ikrar ettiğini, davacının ortada uyuşmazlık kalmadığı halde 23.03.2016 tarihinde yeni bir dava dilekçesi vermek suretiyle davayı tam olarak ıslah ettiğini, ana dava dilekçesinin havale tarihi itibarıyla tarafların haklılık durumuna göre karar verilmesi gerekirken eksik ve hatalı değerlendirme yapıldığını, davacının davalılardan Berat Pet Geri Dönüşebilen Maddeler A.Ş.'nden olan yargılama gideri ve vekalet ücretinden feragat ettiğini, taleplerini kötüniyetle müvekkili aleyhine devam ettirdiğini, davacının bu feragatının müvekkili nezdinde de sonuç doğurması gerektiğini, müvekkili aleyhine hükmedilen yargılama gideri ve vekalet ücretinin mevzuat hükümlerine tamamen aykırılık teşkil ettiğini, müvekkilinin davalı ... Faktoring A.Ş. ile herhangi bir irtibatı ve uyuşmazlık yönünden ortak bir sorumluluğunun bulunmamasına rağmen, Lider Faktoring A.Ş. ile müvekkilinin müteselsilen sorumlu tutulmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, asıl ve birleşen davada avans olarak verilen çekler nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti ve istirdat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 72 nci maddesi, 6361 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 166 ncı maddesinin üçüncü fıkrası.

3. Değerlendirme

4. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gerek hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre asıl ve birleşen davacı vekilinin tüm, asıl davalılar İş Faktoring A.Ş. ve Lider Faktoring A.Ş. vekillerinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

5. Asıl dava avans olarak verilen çeklere konu malların teslim edilmediğinden bahisle menfi tespit istemine ilişkin olup, yargılama sırasında malların teslim edilmediği beyan edilip, çeklerin bedelleri davacıya ödendiğinden asıl dava konusuz kalmıştır. Davacı vekili 22.06.2017 tarihli duruşmada asıl borçlu davalı Berat Pet Geri Dönüşebilen Maddeler A.Ş. yönünden yargılama giderleri ve vekalet ücretinden feragat ettiğini beyan etmiş, Bölge Adliye Mahkemesince davalı ... şirketlerine yargılama giderleri ve vekalet ücreti yüklenmiştir.

Asıl dava konusuz kalmış olup, davalılar davanın açılmasına haksız olarak sebebiyet verdiklerinden yargılama giderleri ve vekalet ücretinden müteselsilen sorumlu iseler de, davacı vekili müteselsil sorumlulardan davalı Berat Pet Geri Dönüşebilen Maddeler A.Ş. yönünden yargılama giderleri ve vekalet ücretinden feragat etmiş, diğer davalılar yönünden feragat etmemiştir. 6098 sayılı Kanun'un 166 ncı maddesinin üçüncü fıkrası "Alacaklının borçlulardan biriyle yaptığı ibra sözleşmesi, diğer borçluları da ibra edilen borçlunun iç ilişkideki borca katılma payı oranında borçtan kurtarır." hükmünü haizdir. Bu durumda anılan hüküm uyarınca müteselsil borçlu asıl davalı ... şirketleri aleyhine yargılama giderleri ve vekalet ücretine hükmedilmesi doğru olmamış, bozmayı gerektirmiştir.

Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1.Birleşen davaya yönelik davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan birleşen davaya ilişkin kararın ONANMASINA,

2.Asıl davada davacı vekilinin tüm, davalılar İş Faktoring A.Ş. ve Lider Faktoring A.Ş. vekillerinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

3.Asıl davada davalılar İş Faktoring A.Ş. ve Lider Faktoring A.Ş. vekillerinin Bölge Adliye Mahkemesi kararına yönelik temyiz itirazının kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının hüküm kısmının ikinci fıkrasının asıl davada kısmının (b ) ve (c ) bentlerinin çıkartılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz eden asıl ve birleşen davacıya yükletilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istekleri halinde davalılardan İş Faktoring A.Ş. ve Lider Faktoring A.Ş.'ye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.