Karar Detayı

MAHKEMESİ: Ticaret Mahkemesi

HÜKÜM: Asıl dava ret; karşı dava karar verilmesine yer olmadığı

Taraflar arasındaki alacak davasının bozma ilamına uyularak yapılan yargılaması sonucunda Mahkemece asıl davanın reddine karşı dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, asıl dava davacısı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkiline alacağını temlik eden Christof ... ile davalı ... arasında düzenlenen protokole göre davalı limited şirketin %50 hissesinin Christof ... tarafından davalı ...’a devrinin öngörüldüğünü, buna ilişkin olarak devir bedelinin 300.000,00 DM olarak belirlendiğini, ödeme amacıyla aynı tutarda çek keşide edildiğini, ayrıca sözleşmenin 3. maddesi uyarınca, davalı şirketin karşılıksız olarak 500.000,00 DM tutarında fason üretimi bedelsiz olarak Christof ... veya onun belirleyeceği kişi veya kuruluşlara yapacağını, müvekkiline yapılan temlike konu miktarın 200.000,00 DM ile sözleşmenin 3. maddesinde belirtilen fason işçiliğe ilişkin olarak 286.000,00 DM tutarındaki kısımdan oluştuğunu, devir bedeli olarak öngörülen ve 200.000,00 DM tutarındaki dört adet çekin davalı tarafça ödenmediğini ileri sürerek toplam 486.000,00 DM’nin şimdilik 6.000,00 TL’lik kısmının davalılardan müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiş, yargılama sırasında vermiş olduğu ıslah dilekçesiyle talebini 119.960,23 TL’ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap ve karşı dava dilekçesinde, davacı tarafın dava dilekçesiyle talep ettiği miktar göz önüne alındığında protokolde belirlenen 300.000,00 DM tutarındaki hisse devir bedelinin 100.000,00 DM’lik kısmını ve 500.000,00 DM olarak belirlenen fason işçilik kısmının 214.000,00 DM’lik bölümünün ödendiğini kabul ettiğini, davacının iddialarına karşılık müvekkillerinin davacıdan alacaklı olduğunu, zira müvekkili şirket tarafından yurt dışına ihraç edilen 214.000,00 DM tutarındaki mal bedelinin ihbar olunan Christof ... tarafından tahsil edildiğini oysaki bu miktarın şirket hisse devir bedeli olan kısımdan düşülmesi gerektiğini ayrıca davaya konu çek bedellerinin de 15.000,00 DM tutarındaki kısmının ihbar olunana ödendiğini, dava dilekçesinde bahsi geçen protokolün 8. maddesi gereğince tarafların edimleri yerine getirmelerinin ardından Christof ...’in 68.000,00 DM tutarında şirkete olan borcunu ödemesinin kararlaştırıldığını ancak bu miktarın da ödenmediğini ileri sürerek, davacının davasının reddine ve 6.000,00 TL’nin davacı karşı davalı ... ile Christof ...’den tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Mahkemece Verilen (İlk) Karar

Mahkemece 13.07.2010 tarihli ve 2004/490 E., 2010/509 K. sayılı kararı ile davacı tarafça fason dikim borcunu yerine getirilmediğini ispatlayamadığı, fason dikim malzamesi gönderilmediğinden alacağın muaccel olmadığı, bu haliyle davalılar tarafından temlik edene karşı ileri sürülebilecek def'ilerin temlik alana da karşı ileri sürülebileceği, çeklere dayalı borçlardan davacını borçlarının mahsup edildiği, davalılar temlik edenden alacağı olduğunu ileri sürmüşse de temlik alan alacağı temlik aldığından bu alacağın temlik alan davacıdan istenemeyeceği, temlik edenin asıl davada davacı olmadığı ve karşı davanın da ancak davanın davacısına karşı açılabileceği gerekçesiyle asıl davanın reddine, karşı davanın ... aleyhine açılmış kısmının reddine, karşı davanın davacı aleyhine açılması gerekirken dava dışı Christof Mahnel aleyhine açılmış olması nedeniyle sıfat yönünden reddine karar verilmiş, davacı vekilince temyiz edilmiştir.

B. (Birinci) Bozma Kararı

Dairemizin 20.04.2012 tarihli ve 2010/15809 E. – 2012/6546 K. sayılı kararıyla davacı vekilinin sair temyiz itirazları reddedilmiş, uyuşmazlık ile ilgili konusunda uzman bilirkişi heyetinden rapor alınması gerekliliğine işaret edilerek karar davacı yararına bozulmuştur.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin 28.10.2014 tarih, 2013/567 E. ve 2014/360 K. sayılı kararı ile ihracaat bedelinin davacının temlik edeni Christof ...'in 214.000,00 DM'lik tutarındaki alacağına sayıldığı hususunda herhangi bir anlaşmazlık bulunmadığı, protokolün 3. maddesinde yazılı 500.000,00 DM tutarındaki fason dikim borcunun yerine getirilebilmesi için öncelikle temlik edenin yada temlik alanın fason dikim için malzeme göndermesi gerektiği, fason dikimde malzemenin tamamen fason dikim isteyene ait olduğu, davacı taraf bu hususu ispat edemediğine göre ve davacının bu borcu ancak fason giyim malzemesi gönderdiği takdirde yerine getirebilecek durumda olduğuna göre buna ilişkin alacağın muaccel olmadığı, temlik eden ile temliktemlik eden ile temlik alan arasında düzenlenen 03.06.1999 tarihli protokolün karşılıklı edimler içerdiği, davacı temlik edeninin kendi edimini yerine getirmediği davalı taraftan da edimini yerine getirilmesinin beklenemeyeceğinin kabulü gerektiği, çek bedellerinin hisse devri ile ilgili olduğunun açık olduğu, çek bedellerinin hisse bedelinden daha yüksek olmasının tek başına çeklerin fason dikime ilişkin olduğunun kabulünü gerektirmeyeceği, hayatın olağan akışına göre karşılıklı edimler içeren bir sözleşmede edimini yerine getirmeyen kişiye bir ödeme vasıtası olan çek verilmeyeceği, davacı tarafın hayatın olağan akışına aykırı olan bu iddiasını ispat etmesi gerektiği gerekçeleriyle asıl davanın reddine, karşı davanın davacı ... aleyhine açılmış bölümünün davacının temlik alacaklısı olması nedeniyle borçlarını devir almadığından bu nedenle de borçtan sorumlu tutulmayacağından reddine, karşı davanın davacı aleyhine açılması gerekirken dava dışı Christof ... nedeniyle bu davalı aleyhine ayrı alacak dava hakkı saklı kalmak kaydı ile bu davada aleyhine açılmış davanın sıfat yönünden reddine karar verilmiş, davacı karşı davalı vekilince temyiz edilmiştir.

D. (İkinci) Bozma Kararı

Dairemizin 15.06.2015 tarihli ve 2015/1718 E. – 2015/8259 K. sayılı kararıyla mahkemece bozma ilamına uyulmasına rağmen, bozma ilamı gereği yerine getirilmediğinden mahkemece konusunda uzman akademisyenlerden oluşturulacak bir bilirkişi kurulundan öncelikle tarafların kabulünde olan ve fason üretime ilişkin olduğu anlaşılan davalı şirket tarafından yapılan dış satımın, hisse devir protokolünde belirlendiği şekliyle davacının temlik edenine veya onun belirlediği bir kişi lehine yapılıp yapılmadığı hususunun açıkça ortaya konulmasının sağlanması, ayrıca bu satım sonucu belirlenen alacağın davalı defterinde neden hala dava dışı yabancı şirketten alacak olarak göründüğünün belirlenmesi, bu fason üretim bedelinin davacının temlik edeni tarafından alınmasının temlik eden yararına yapılmış bir fason üretim olduğu yönünde bir karine teşkil edip etmeyeceği, ayrıca 200.000,00 DM tutarındaki çeklerin hala neden davacı tarafın elinde bulunduğu hususlarında hüküm kurmaya uygun, gerekçeli ve denetlenebilir bir rapor alınmasına işaret edilerek bozulmuştur.

Bozma kararına karşı davalı karşı davacılar vekilinin karar düzeltme talepleri reddedilmiştir.

E. Mahkemece (İkinci) Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava dışı Fritz Hoesmann Hosen Spezialfabrik şirketinin yetkilisi Heinz Hoesmann'ın Almanya'da Münih Yüksek Bölge Mahkemesinde tanık olarak dinlendiği, toplam 219.551,00 DM tutarındaki 05.07.2000 tarihli 310008 ve 310009 nolu fatura konusu ürünlerin malzemelerinin davalı CT Konfeksiyon San.ve Dış Tic.Ltd. Şti. tarafından Türkiye'de tedarik edilerek dikilip Almanya'ya gönderildiğini, davalının yaptığı işlemin fason işlem olmadığını, ürünler Almanya'ya kendisine geldiğinde Christof ...'in avukatlarının geçici tedbir kararı aldırarak davalının teslim etmiş olduğu pantolonlara el koyduğunu ve pantolonları sattığını ve gelirini Christof ...'ın aldığı yönünde beyanda bulunduğu, davalı ...'ın 03.06.1999 tarihli protokolün 2 nci maddesi gereği Christof ...'ın hissesini satın almak için vermiş olduğu 4 çek karşılığı 200.000,00 DM temlik alan ...'e borçlu olduğu, ancak Christof ... davalının Fritz Hoesmann Hosen Spezialfabrik şirketine satmış olduğu 219.551,00 DM tutarındaki pantolonlara el koyarak sattığından davalı tarafın Christof ...'den 219.551,00 DM alacaklı olduğu, davalı alacağının ise borcundan mahsubu sonrası davalının Christof ...'dan 219.551 200.000 = 19.551,00 DM alacaklı olduğu, mahsuplaşma sonrası davalıların Christof ...'e borcu kalmadığı, hatta davalının 19.551,00 DM alacaklı olduğu, 03.06.1999 tarihli protokolün 2 nci maddesi gereği Christof ...'ın temlik hakkının karşılığı olarak verdiği çeklerin davalılara iade edilmesi gerektiği gerekçesiyle asıl davanın ispatlanamaması nedeni ile reddine, karşı davanın ise mahkemenin önceki kararının karşı dava yönünden temyiz edilmemesi ve buna bağlı olarak kesinleşmiş olduğundan karşı dava yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl dava davacısı vekili temyiz isteminde bulunmuştur

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; bozma sonrası alınan bilirkişi raporunun bozma ilamında belirtilen konular incelenmeksizin eksik hazırlandığını belirterek davalarının reddine dair kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, davacıya temlik edilen, limited şirket hisse devir bedeli ile devir sözleşmesinin 3. maddesinde kararlaştırılan fason işçilik yükümlülüğüne uyulmamasından kaynaklanan alacağın tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 520 nci maddesi

2.Mülga 818 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 1 ve devamı maddelerine uygun protokol

3. Değerlendirme

Temlik eden Christof Edmund Herbert Mahnel ile davalılar arasında 03.06.1999 tarihinde yapılan ve ibralaşmayı da öngören protokolden anlaşıldığına göre somut olayda temlik eden Christof ... davalı CT Konfeksiyon San. Dış Tic. Ltd. Şti.'ndeki hisselerini diğer davalı ...'a satmış olup 300.000,00 DM'lik hisse satış bedelinin 100.000,00 DM'si peşin 200.000,00 DM'si içinse dört adet çek verilmiş ayrıca 500.000,00 DM fason işçiliğin davalılar tarafından Christof ...'a ya da onun belirleyeceği kişiye 2001 yılı sonuna kadar bedelsiz fason üretim yapılması kararlaştırılmıştır. Bundan sonra davalı taraf yurt dışında 3. kişiye 05.07.2000 tarihinde 219.551,00 DM'lik mal satmış temlik eden Christof ... ise bu satışı öğrenince satış bedeli üzerine tedbir koydurarak alacağına mahsuben satış bedelini almıştır. Akabinde Christof ... 11.06.2004 tarihinde hisse satışından doğan alacağının 200.000,00 DM'sine karşılık dört adet çek ile davalıların bedelsiz yapmayı taahhüt ettikleri fason üretim bedelinin 286.000,00 DM'lik kısmını (fason üretimden kaynaklanan alacağını) davacıya temlik etmiştir. Ancak söz konusu fason üretim davacıya yapılmadığı gibi çek bedellerinin de ödenmediği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacının, kendisine temlik edilen fason üretim bedeli ile ödenmeyen çek bedellerini talep hakkının sözleşme uyarınca doğduğunun kabulü gerekir.

Hal böyle olunca çek bedelleri yönünden (tahsilde tekerrür oluşturmayacak şekilde) ve diğer talepler yönünden davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde yanılgılı değerlendirme ile davanın reddine karar verilmesi doğru olmamış hükmün bozulması gerekmiştir.

V. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davacıya iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

28.02.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.