Karar Detayı

MAHKEMESİ: Van Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2022/621 E., 2023/1399 K.

KARAR: Esastan ret

İLK DERECE MAHKEMESİ: Malazgirt Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi

SAYISI: 2018/19 E., 2020/256 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili asıl ve birleşen dava dava dilekçelerinde özetle; davacının 30.03.2006 tarihinde Malazgirt Kaymakamlığından almış olduğu bekçilik belgesi ile beraber davalı ... bünyesinde Molladerman Köyü Tüzel Kişiliğinde ücretinin ödenmesi şartı ile bekçi olarak göreve başladığı, davacının 30.03.2006 tarihinden itibaren yaklaşık 12 yıllık süre çalıştığının ve hali hazırda çalışıyor olmasına rağmen davalı ... Kişiliğince sigorta kaydı yapılmadan kayıt dışı çalıştığı, davacının ücretinin hane başı para toplanmak sureti ile ücreti ödendiği iddiasıyla çalışmalarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kuruma husumet yöneltilemeyeceği, yetki itirazları bulunduğu, hak düşürücü sürenin geçtiği, kamu düzenine ilişkin davada re'sen araştırma yapılması gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı temsilcisi aşamalarda davacının iddialarının doğru olduğu, köyde 2006 yılından bu yana köyün su deposunda bekçi olarak çalıştığı, kendisinin bekçi olarak görevlendirilmesinin nedeninin kaymakamlığın talimatı olduğu, önceki köy muhtarı döneminde bekçiliğe başladığı, halen de çalışmasına devam ettiği, elinde yazılı olarak görevlendirme belgesi bulunmadığı, davacının köyün su pedosunda bekçilik yapmasından yanı sıra her türlü teknik arıza konusunda da çalışma yaptığı, deponun tüm bakımı arızasından kendisinin mesul olduğunu beyan etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından; davacının 01.04.2006 30.09.2013 tarihleri arasında 1080 gün 01.04.2014 08.01.2018 tarihleri arasında 422 gün Molladerman köyü su deposunda köy tüzel kişiliği tarafından ücret karşılığı çalıştırıldığı tanık ifadeleri, Kaymakamlık onaylı Bekçi ve Koruculara Mahsus Bekçi cüzdanı ve kolluk tutanaklarından anlaşıldığı, tanık beyanlarından davacının her gün köyün dışında bulunan su deposuna giderek suyu açtığı, akşam yine giderek suyu kapattığı, su ile ilgili bir arıza olduğunda bu arızanın giderilmesi için çalıştığı, su tesisatının bakım ve kontrolünü yaptığı, yaptığı iş karşılığında köyde bulunan her haneden 2 teneke buğday aldığı, daha sonraları her aileden yılda bir kez 100 TL ücret toplandığı, köy muhtarının talimatları ile işi yaptığı, malzeme ve ekipmanını köy muhtarlığından temin ettiği tespit edildiği, davacının çalışma süresine göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırıldığı, bilirkişi raporunda davacının aylık sigortalı gün sayısının 12 gün olarak hesaplandığı yönünde mütalaada bulunulduğu, her ne kadar davacının 01.04.2006 30.09.2013 tarihleri arasında hizmeti tespit edilmiş ise de; az yukarıda açıklandığı üzere çalışması kesintisiz bir şekilde devam etmediğinden bu zaman aralığı bakamından hak düşürücü sürenin dolduğu, davacının bu tarihler arasında farklı zamanlarda farklı iş yerlerinde sigortalı hizmeti bulunduğu, sonuç itibariyle hak düşürücü süreye uğrayan hizmet dönemi dışlandığında davacının 01.04.2014 08.01.2018 tarihleri arasında 422 gün Molladerman köyü su deposunda köy tüzel kişiliği tarafından kısmi süreli hizmet akdi ile ücret karşılığı çalıştırıldığı gerekçesiyle davacının davasının kısmen kabulü kısmen reddi ile, davacının, davalı ... nezdinde; 01.01.2014 28.02.2014 tarihleri arasında 24 gün, 01.07.2014 31.12.2014 tarihleri arasında 36 gün, 01.01.2015 30.06.2015 tarihleri arasında 72 gün, 01.07.2015 31.12.2015 tarihleri arasında 72 gün, 01.07.2016 31.12.2016 tarihleri arasında 72 gün, 01.01.2017 31.12.2017 tarihleri arasında 144 gün, 01.01.2018 08.01.2018 tarihleri arasında 2 gün, olmak üzere, toplam 422 gün süre ile fer'i müdahil SGK Başkanlığı'na bildirilmeksizin asgari ücretle çalıştığının tespitine fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:

Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiği, araştırmanın re'sen genişletilmesi gerektiği, 2014 2018 arasında farklı işyerlerinden bildirimine ilişkin tespit yapılmadığı iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının, kabul edilen sürelerde istinaf edenin sıfatı nazara alınarak, Molladerman Köyü su deposunda köy tüzel kişiliği tarafından ücret karşılığı günde ortalama 3 saat üzerinden çalıştırıldığı tanık ifadeleri, Kaymakamlık onaylı .... ve Koruculara .... Cüzdanı ve tüm dosya içeriğinden anlaşıldığı, tanık beyanlarından(dönemin muhtar ve azaları dinlenmek suretiyle), davacının her gün köyün dışında bulunan yaklaşık 2 km uzaklığındaki su deposuna giderek suyu açtığı, akşam ise, suyu kapattığı, su ile ilgili bir arıza olduğunda bu arızanın giderilmesi için çalıştığı, su tesisatının bakım ve kontrolünü yaptığı, yaptığı iş karşılığında köyde bulunan her haneden önceleri 2 teneke buğday aldığı, daha sonra ise, her aileden yılda bir kez 100 TL ücret toplandığı, köy muhtarının talimatları ile işi yaptığı, malzeme ve ekipmanını köy muhtarlığından temin ettiği yine çalışma süresine göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırıldığı belirgin bulunmasına göre tüm dosya kapsamına göre ve dava dışı iş yerlerinden yapılan bildirimlerin dışlanması suretiyle davanın kısmen kabulüne dair verilen yerel mahkeme kararında bir isabetsizlik bulunmadığı, yargılamanın basit usule göre yapıldığı ve tensip zaptında iş mahkemesi sıfatının bulunduğu halde gerekçeli kararda iş mahkemesi sıfatının yazılı olmamasının düzeltilmesi her zaman mümkün maddi hata olarak değerlendirildiği gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuştur.

C.Gerekçe

1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, davacının davalı nezdinde hizmet akdine dayalı olarak 30.03.2006 tarihinden itibaren çalıştığının tespiti davasıdır.

2.İlgili Hukuk

1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir:

"Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."

2. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 7 inci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, anılan Kanunun yürürlük tarihine kadar 506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanun'lar ile 506 sayılı Kanun'un Geçici 20 nci maddesine göre oluşturulan sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet sürelerinin tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirileceği ve genel olarak Kanunların geriye yürümemesi kuralı karşısında, davanın yasal dayanağı davaya konu sürenin bir kısmı itibariyle 506 sayılı Kanun'un mülga 2, 6 ve 79 uncu maddeleridir.

3. 506 sayılı Kanun'un mülga 2 inci maddesinin 1 inci fıkrası şöyledir:

"Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar bu kanuna göre sigortalı sayılırlar."

4. 506 sayılı Kanun'un mülga 6 inci maddesi şöyledir:

"Çalıştırılanlar, işe alınmalariyle kendiliğinden 'Sigortalı' olurlar. / Sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümleri sigortalının işe alındığı tarihten başlar. / Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez. / Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz.."

5. 506 sayılı Kanun'un mülga 79 uncu maddesinin ilgili fıkrası şöyledir:

"...Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 (10 yıl 01/06/1994 tarih ve 3995 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ile 5 yıl olarak değiştirilmiştir) yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır..."

6. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

"(1) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;

a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar."

7. 5510 sayılı Kanun'un 7 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının;

a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar."

8. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık;

a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer.

9. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir:

"Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır."

3. Değerlendirme

1.506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanunun 2 nci maddesine göre hizmet akdinin kurulması ve 6 ncı maddesi gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği ise, anılan Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten ibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer.

2. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Somut olayda; davacının, dava dışı işyerlerinden 2014/4 döneminde 16 gün, 2014/6 döneminde 9 gün, 2016/2 6 dönemleri arasında tam bildirimleri bulunduğu, söz konusu çalışmalarının Afyon, Iğdır ve Kastamonu illerinde bulunan işyerlerinde geçtiği anlaşılmaktadır. İlk Derece Mahkemesi tarafından ayda 12 gün kısmi zamanlı olarak davalı işveren Köy su deposu bekçilik ve bakım işinde çalıştığının tespitine karar verilmiştir. Her ne kadar başka işyerlerinde geçen ve talebe konu dönemle çakışan çalışmalar dışlanmış ise de davaya konu çalışmanın geçtiği işyeri ile çalışmanın niteliğine ilişkin olarak yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir.

4. Davacının sabahları suyu açıp akşamları suyu kapadığı ve bekçilik yaptığı ayrıca deponun bakımını yapıp arızaları giderdiği iddia edilmektedir. Öncelikle Mahkemece, iddianın somutlaştırılması kapsamda işyerinde yaptığı iş davacıdan sorulmalıdır. Su deposunun inşa ve faaliyet tarihi yöntemince araştırılarak başka köylere de sulama yapıp yapmadığı, depoda bakım gerektirecek makine ve ekipman bulunup bulunmadığı, davacının bu makinelerin bakımını yapacak vasıf ve yeterlilikte olup olmadığı, her sabah su vanası açılıp akşam kapandığı iddia edilen su deposunun yılın her ay ve mevsiminde aynı biçimde ve yoğunlukta kullanılıp kullanılmadığı yöntemince araştırılmalıdır. Öte yandan; davaya konu dönemlerin tümünde görev yapan muhtar ve azalar tespit edilerek tanık olarak beyanlarına başvurulmalı, köy karar defteri ile gelir gider defterleri celbedilerek davacıya varsa yapılan ödemeler belirlenmelidir. Yapılacak yargılama sırasında çalışmanın kısmi zamanlı ve kesintili olduğu kabulüyle verilen kararı davacının temyiz etmediği nazara alınmalı, kabule konu dönemde fiili çalışma olgusu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

5. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

12.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.