Karar Detayı

MAHKEMESİ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2021/1789 E., 2021/2030 K.

KARAR: Esastan Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 1. İş Mahkemesi

SAYISI: 2017/165 E., 2021/63 K.

Taraflar arasındaki sigortalılık süresinin tespiti ve eksik hesaplanarak ödendiği iddiası ile yaşlılık aylığı miktarının yeniden belirlenmesi ve fark aylıkların davalı Kurumdan tahsili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine dair karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacının istinaf isteminin esastan reddine dair karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle: müvekkilinin 01.06.1982 15.09.1996 arası tarım Bağ Kur sigortalısı, 16.09.1996 24.06.1997 arası Esnaf Bağ Kur sigortalısı, 24.06.1997 22.03.2011 arası isteğe bağlı sigortalı 22.03.2011 27.10.2015 arasında yeniden mecburi tarım sigortalısı olduğunu, Kasım 2015 de yaşlılık aylığına hak kazandığını kendisine 740 TL maaş bağlandığını, maaşın düşük olduğunu, kuruma yapılan başvuruda aylık hesabında hata olmadığını belirterek talebin reddedildiğini davacıya bağlanan aylıkların basamak yükseltme esasları çerçevesinde işlemin yapılmadığını, davacının isteğe bağlı sigortalı bulunduğu 24.06.1997 22.03.2011 arası dönemde, 02.07.2003 tarihinde ziraat odasına kayıtlı olup bu tarihten itibaren Tarım Bağ Kur sigortalılığı şartlarına haiz olduğunu, buna göre, 02.07.2003 22.03.2011 arasında isteğe bağlı primlerin zorunlu tarım sigortalılığına aktarıldığında maaş ödemelerinde farklılık arz edeceğini, ayrıca isteğe bağlı primler daha fazla olduğundan prim iadesinin de doğacağını ileri sürerek kurum işleminin iptaline davacının sigortalılık süresinin düzeltilmesine basamak intibakının yapılarak yaşlılık aylığının belirlenmesine ödenmeyen maaş farkları ve fark prim tutarlarının her ay yasal faiziyle ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının hizmet birleştirme işlemi 01.10.2008 tarihinden sonra yapılmakla ek 8 inci madde gereği basamak intibakında nazara alınamadığını kurum işlemlerinin yasal olduğunu ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "....aldırılan bilirkişi raporları sonrasında Kurum tarafından da davacıya bağlanan aylık 621,21 TL 30 günlük aylık tutar olup buna göre aylığında da bir eksiklik belirlenememiştir. Bu nedenle davanın reddine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesi ile, mahkemece basama intibakının yapılmaksızın yazılı şekilde karar tesisi edildiği gibi 2926 sayılı Kanun kapsamında sigortalılığının da tam olarak irdelenmediğini belirterek, hesaplamanın eksik yapıldığı gerekçeleri ile istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "...Dosya kapsamından; İlk dönem 2926 sayılı Kanun kapsamında 01.06.1992 15.09.1996 tarihleri arasında davacı süresinde basamak seçmemiş, 1.basamakta tescil edilmiş ve 2926 sayılı Kanun kapsamında talep olmaksızın basamak arttırma ile ilgili düzenleme olmaması davacının ilk dönem sigortalılığının 1.basamaktan gerçekleşmesinde de kurum işlemleri yerinde görülmüştür.

Kurum kayıtları ve veriler karşısında, Kurum tarafından davacıya bağlanan aylık tutarında bu nedenle eksik belirlenmediği görülmüştür.

Açıklamalar itibariyle; dosyadaki yazılara, hükmün Dairemizce de benimsenmiş bulunan kanuni ve hukuki gerekçeleri ile dayandığı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden kanuna aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, HMK'nın 353/1 b 1 inci maddesi uyarınca davacı tarafın istinaf başvurusunun esastan reddine, dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekil, temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesi ile, hesaplamanın eksik yapıldığı, Bölge Adliye Mahkemesince de bu itirazlarının giderilmediği belirterek, verilen kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacı bakımından sigortalılık sürelerinin tam olarak belirlenerek, bağlanan aylığın eksik ödenip ödenmediği ile bu nedenle davacının fark aylık alacağının bulunup bulunmadığı hususuna ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 5510 sayılı Kanun'un geçici 2 nci maddesi hükümleridir.

3. Değerlendirme

1.Eldeki davada, 18.09.1996 tarihi itibari ile 6. basamaktan tescil edilen 1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olup, 16.09.1996 23.06.1997 tarihleri arasında kalan dönemde 1479 sayılı Kanun kapsamında zorunlu, 24.06.1997 23.03.2011 tarihleri arasında kalan dönemde ise, 1479 sayılı Kanun kapsamında isteğe bağlı sigortalı olduğu anlaşılan davacının, 2011 yılında davalı Kuruma giderek, 2926 sayılı Kanun kapsamında da sigortalı olduğunu belirtmesiyle, davalı Kurumca hizmet birleştirmek için yapılan araştırma sonucunda, davacının resen 01.06.1992 tarihi itibari ile 2926 sayılı Tarım Bağ Kur Kanunu kapsamında sigortalı olduğunun ve 01.06.1992 16.09.1996 tarihleri arasında basamak yükseltme talebi olmaksızın 1. Basamak üzerinde sigortalı kaldığının anlaşıldığı, ne var ki davacının 27.10.2015 tarihine kadar da 23.03.2011 27.10.2015 tarihleri arasında kalan dönemdeki 2926 sayılı Kanun kapsamındaki Tarım Bağ Kur sigortalılığı ile tüm hizmetlerinin birleştirilmesinden sonra davacıya davalı Kurumca yaşlılık aylığının bağlandığı, aylığın miktarına ve 02.07.2003 tarihinde başlayan Ziraat odası kaydı nedeniyle sigortalılık süresine itiraz edildiği anlaşılmaktadır.

2.Uyuşmazlık, davacının öncelikle tahsiste esas alınan sigortalılık sürelerinin doğru alınıp alınmadığı, devamında ise 18.09.1996 tarihinden itibaren 6. basamaktan 1479 sayılı Kanun kapsamında tescili yapılan sigortalının, tescil tarihinden önce, gerçekleşen 2926 sayılı Kanuna tabi sigortalılık sürelerinin basamak tespitinde nazara alınıp alınmayacağı noktasında toplanmaktadır.

3.Sigortalılık süresi bakımından mahkemece verilen karar eksik araştırmaya dayalı olup, öncelikle davacı hakkında 02.07.2003 23.03.2011 tarihleri arasında kalan dönemde 2926 sayılı Kanun kapsamında zorunlu sigortalılığın olduğuna ilişkin iddiası ile tevkifat kayıtları, oda kayıtları usulünce ve tüm deliller toplanarak araştırıldıktan sonra, sonucuna göre öncelikle sigortalılık hakkında bir değerlendirme yapılmalıdır.

4.Diğer taraftan sigortalılık iddiası ispatlanamadığı takdirde, davacının halihazırdaki aylığının ve kurum işlemlerinin irdelenmesi gerekli olup, buna göre, 1479 sayılı Kanun'un 50 ve 52 nci maddelerinin ilk halinde sigortalıların ödeyecekleri primlerin 12 basamaklı gelir tablosuna göre belirleneceği, basamakta bekleme süresinin 2 yıl olduğu, yazılı taleple ve prim ödemeye bağlı basamak yükseltileceği öngörülmüştür.

5.52 nci maddede 06.03.1981 tarih ve 2423 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik ile ilk beş basamakta bekleme süresi bir yıl olarak belirlenip, basamak yükseltilmesi bu basamaklarda prim ödemeye ve talebe bakılmaksızın kendiliğinden Kurumca yapılacağı hüküm altına alınmış, altıncı basamaktan itibaren bulunduğu basamakta iki tam yılını doldurmadıkça ve yazılı talepte bulunmadıkça ve sırası dışında basamak yükseltilemeyeceği, altıncı basamaktan itibaren basamak yükseltmek için altı ay öncesine kadar olan prim ve her türlü borçların ödenmiş olmasının şart olduğu belirtilmiştir. Anılan maddenin 2. fıkrasında 20.06.1987 tarih ve 3396 sayılı Kanun 8 nci madde ile yapılan değişiklikte ise sigortalının, altı, yedi, sekiz, dokuz, on, onbir ve onikinci basamaklarda en az iki tam yılını doldurmadıkça, yazılı talepte bulunmadıkça ve sırası dışında basamak yükseltemeyeceği, altıncı basamaktan itibaren basamak yükseltmek için altı ay öncesine kadar olan prim ve her türlü borçların ödenmiş olmasının şart olduğu hüküm altına alınmıştır. 25.08.1999 tarihli 4447 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle, ödenecek primler ve bağlanacak aylıkların hesabında 24 basamaklı gelir tablosunun esas alınacağı, ilk 12 basamakta bekleme süresinin 1 yıl olup, talebe bakılmaksızın basamak yükseltileceği, sonraki basamaklarda bekleme süresinin 2 yıl olup yazılı taleple basamak yükseltme işleminin yapılacağı belirtilmiştir.

6.51 nci maddesinin 3 üncü fıkrasında ise, “Ancak, diğer sosyal güvenlik kanunlarına tabi bir işte çalıştıktan sonra Bağ Kur kapsamına girenler, bu Kanunun 50 nci maddesinde belirtilen aylık gelir basamaklarından, diğer sosyal güvenlik kurumlarında geçirdiği süre intibak ettirilmek suretiyle en yakın basamaktan aşağısını, onikinci basamaktan yukarısını seçemezler.” hükmüne yer verilmiş iken, 04.10.2000 tarihinde yürürlüğe giren 619 sayılı KHK ile anılan maddede yapılan değişiklikle, diğer sosyal güvenlik kanunlarına tabi bir işte çalıştıktan sonra bu Kanun kapsamına girenlerin basamaklarının, diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında geçirilen süre dikkate alınarak intibak ettirilmek suretiyle yeniden belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Anayasa Mahkemesinin 08.08.2001 tarihinde yürürlüğe giren kararı ile 619 sayılı KHK’nın iptali sonrası 02.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4956 sayılı Kanun'un 26 ncı maddesi ile değişik anılan fıkrada, “Ancak, diğer sosyal güvenlik kanunlarına tâbi bir işte çalıştıktan sonra bu Kanun kapsamına girenlerin basamakları, diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında geçirilen süre dikkate alınarak intibak ettirilmek suretiyle belirlenir.” hükmüne yer verilmiştir.

7.5458 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesi ile 1479 sayılı Kanuna eklenen ve 01.04.2006 tarihinde yürürlüğe giren Geçici 27 nci madde hükmünde, 1479 sayılı Kanuna göre kayıt ve tescilleri yapılan sigortalıların 31.12.2007 tarihine kadar sigortalılık hak ve yükümlülüklerinin tespitine ilişkin her türlü bilgi ve belgeleri Kuruma ibraz etmek zorunda oldukları, bu tarihten sonra bilgi ve belge ibraz edenlerin hizmet süreleri saklı kalmak kaydıyla, ibraz ettikleri bilgi ve belgelerin basamak tespiti ve geriye dönük prim hesabında dikkate alınmayacağı, anılan tarihe kadar söz konusu bilgi ve belgeleri Kuruma ibraz etmeyen sigortalıların Kurumda mevcut bilgi ve belgelere göre basamak tespitinin yapılarak ve geriye dönük prim borçlarının hesaplanacağı belirtilmiş, 5724 sayılı Kanun'un 28 nci maddesi ile bu maddedeki başvuru süresi 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun yürürlük tarihi olan 01.10.2008 tarihine kadar uzatılmıştır. Geçici 27 nci madde hükmünü göz önüne aldığımızda, 01.10.2008 tarihine kadar sigortalılar tarafından belgelerin ibraz edilmemesi halinde, geçmişteki farklı sosyal güvenlik kurumlarına tabi sigortalılık sürelerinin basamak tespiti ve geriye dönük prim hesabında dikkate alınmayacağı sonucuna varılmaktadır. Anılan maddede, “bilgi ve belgeleri Kuruma ibraz etmeyen sigortalıların Kurumda mevcut bilgi ve belgelere göre basamak tespiti yapılır ve geriye dönük prim borçları hesaplanır.” hükmüne yer verilmiş ise de, farklı sosyal güvenlik kurumlarının Geçici 27 nci maddenin yürürlüğünden sonra 20.05.2006 tarihinde yürürlüğe giren 5502 sayılı Kanun ile birleştirilmiş olması ve bu hali ile Geçici 27 nci madde metninde geçen “Kurum” tabirinden 1479 ve 2926 sayılı Kanuna tabi sigortalıları kapsayan Bağ Kur’un anlaşılmasının gerektiği açık olup bu halde aynı Kurum bünyesinde bulunan 2926 ve 1479 sayılı Kanuna tabi sigortalıların sigortalılık sürelerinin basamak intibakında değerlendirilmesi gerekmekte, farklı sosyal güvenlik kurumuna tabi sigortalılık sürelerinin (506, 5434, 2925 sayılı Kanunlar) ise, geçici 27 nci maddenin yürürlük tarihi olan 01.04.2006 tarihine kadar Bağ Kur kayıtlarına geçmiş olması yada anılan maddede öngörülen son başvuru tarihi olan 01.10.2008 tarihine kadar sigortalı tarafından Kuruma bildirilmiş olması halinde basamak intibakında değerlendirilmesi gerekmektedir.

8.Burada intibakı sınırlandıran 5510 sayılı Kanun'un Ek 8 nci maddesi hükmünü de göz önünde bulundurmak gerekir. 6385 sayılı Kanun'un 11 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanuna eklenen ve 01.09.2013 tarihinde yürürlüğe giren, “1479 sayılı Kanun ve mülga 2926 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalıların basamak tespiti” başlığını taşıyan Ek 8 inci maddede “1479 sayılı Kanun ve mülga 2926 sayılı Kanun kapsamında 01.10.2008 tarihinden önce Kuruma kayıt ve tescili yapılan sigortalılardan, sigortalılık başlangıç veya bitiş tarihi değişenlerin daha önceden tespit edilmiş gelir basamakları ve bu basamakların yükselme tarihleri değiştirilmez. Bu sigortalılardan, tescil tarihi daha eski bir tarihe alınanların eski tescil tarihi ile yeni tescil tarihi arasındaki sigortalılık sürelerine ilişkin gelir basamağı, ilk defa tescil edildiği tarih itibarıyla seçtiği veya intibak ettirildiği basamak olarak kabul edilir. Bu sigortalıların diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında geçen hizmet süreleri basamak tespitinde dikkate alınmaz.” hükmü öngörülmüş olup anılan hükmün gerekçesinden de anlaşıldığı üzere, intibak sonucu oluşan prim borcu nedeni ile af, tecil, taksitlendirme ve yapılandırma uygulamalarından yararlanan sigortalıların mağdur olmalarını engelleme amacı ile getirilmiştir.

9.Yukarıda zikredilen her iki Kanun maddesi birlikte değerlendirildiğinde ise, 01.10.2008 tarihi sonrasında kesinleşen mahkeme kararı ve benzeri sebeplerle Kurum kayıtlarına geçen anılan tarih öncesi sigortalılık sürelerinin basamak tespitinde nazara alınamayacağı sonucuna varılmaktadır.

10.Hal böyle olunca, 5510 sayılı Kanun'un Ek 8 inci maddesinin yürürlük tarihi ve anılan yasal düzenlemeler çerçevesinde, Kurumca, farklı sosyal güvenlik kanunlarına tabi sigortalılık süreleri intibak ettirilerek tescil basamağının belirlenmesi ve buna dayalı olarak basamak farkından doğan prim borcu tahakkuku işleminin yapılması gerekir.

11. Eldeki davada ise, 16.09.1996 tarihi öncesindeki 2926 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılığın intibakının yapılması gerekli ise de, davacının 1479 tescil basamağının zaten 6. Basamak olması ile 01.06.1992 16.09.1996 tarihleri arasında 6 yıldan fazla bulunmaması dikkate alındığında bu durum sonuca etkili olmadığı için, bozma nedeni yapılmamıştır.

12. Ne var ki, davacı hakkında 23.03.2011 tarihi itibari ile yeniden sigortalılığın başlatıldığı aşamada davalı Kurumca davacının geçmişteki sigortalılık süresinin de yukarıdaki açıklamalar ve her iki sigortalılığın da davalı Kurum bünyesinde olduğu hususu ile 5510 sayılı Kanun'un ek 8 inci maddesinin burada uygulanma kabiliyetinin bulunmadığı dikkate alınarak, öncelikle 23.03.2011 tarihi itibari ile davacının ödemesi gereken prim borcu tüm sigortalılık süreleri gözetilerek tespit edilmeli, 2011 2015 tarihleri arasında kalan dönem bakımından, alınması gereken fark prim aslı borcu, davalı Kurumdan sorulmak suretiyle tespit edilmeli ve gecikme zammı olmaksızın, bu tutar davacıya ödettirildikten sonra ödemeyi takip eden aybaşından itibaren aylığının yükseltilmesi sağlanmalı ve buna göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

07.02.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.