Karar Detayı

MAHKEMESİ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2019/1093 E., 2019/1817 K.

HÜKÜM/KARAR: Kabul

İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 4. İş Mahkemesi

SAYISI: 2018/97 E., 2019/54 K.

Taraflar arasındaki transfer edilen İsviçre sigorta primlerinden şimdilik 1000 isviçre frankının yasal faiziyle iadesi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı; 24.03.1996 2016 tarihleri arasında İsviçre’de çalıştığını, 01.03.2017 tarihinde borçlanma ve prim transferi talebinde bulunduğunu, prim transferinin 11.12.2017 tarihi itibariyle gerçekleştiğini, yaşlılık aylığının bağlanabileceği tarihte İsviçre sürelerinden sadece 2371 gün borçlanmanın yeterli olacağından bahisle, davalı Kurum tarafından gerekmediği halde fazladan yapılan borçlanma süresinden şimdilik 1000,00 İsviçre Frangının borçlanmaya mahsup edildiği tarihten itibaren hesaplanacak kamu bankalarınca dövize uygulanan en yüksek mevduat faiziyle ödenmesine karar verilmesini, aksine Kurum işleminin iptalini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili, öncelikle davacı tarafın davayı açmadan önce Kuruma müracaat etmesi gerektiğini, böyle bir başvuru bulunmadığından davanın dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilmesi gerektiğini, ayrıca Kurum tarafından yapılan işlemlerde usul ve yasaya aykırı bir husus olmadığını beyanla davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... İlk derece mahkemesi kısaca, taraflar arasındaki uyuşmazlığın, davacının yaşlılık aylığından yararlanabilmek için gerekli olan 2371 günlük hizmet süresi dışında kalan İsviçre’deki çalışmaları karşılığı olan primlerin faizi ile birlikte davacıya iade edilip edilmeyeceği hususuna ilişkin olup olmadığı noktasında olduğunu,

Davacının Türkiye’de 183 gün 4/1 a kapsamında sigortalılığının bulunduğu, 24.03.1996 İsviçre sigorta başlangıcı, 24.03.1978 doğum tarihine göre mülga 506 sayılı Kanunun değişik Geçici 81/B m maddesine göre 25 yıllık sigortalılık süresi, 56 yaş ve 5825 gün prim ödemesini tamamlaması halinde yaşlılık aylığından yararlanabileceği tespitine göre, 5.825 183=5.642 günlük süreyi borçlanması halinde 4/1 a kapsamında emeklilik için yeterli olup, transfer edilen 7.321 5.642=1679 günlük sürenin fazladan borçlandırıldığının anlaşıldığını, davalı kurumca İsviçre’den transfer edilen primlerden 7.371 gün borçlanma karşılığı olarak tahakkuk ettirilen 36.409,48 CHF 'den 36.409,48 /7.371x1679=8.293,52 CHF fazladan borçlandırma bedelinin davalıdan alınarak davacıya iade edilmesi gerektiği gerekçesi ile,

"...Davanın kabulü ile;

1.000,00 isviçre frangının kesilme tarihinden itibaren işleyecek kamu bankalarınca 1 yıllık dövize uygulanan en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalı kurumdan tahsili ile davacı tarafa verilmesine

Davacı tarafın fazlaya ilişkin haklarının saklı tutulmasına..." karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde; dava açılmadan önce Kurum’a başvurulmadığını, bu nedenle davanın usulden reddinin gerektiğini ve Kurum işleminin usul ve yasaya uygun olduğunu beyanla istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, "...Somut olayda; davacının, başlangıçtan itibaren sözleşme hükümlerinden yararlanarak yaşlılık aylığı alabilecek kadar borçlanma isteği taşıdığı dikkate alındığında, mahkemece bu yönde kurulan hükümde isabetsizlik bulunmadığı, ancak; davacıya iadesine karar verilen 1.000 İsviçre Frangının transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı olarak iadesi gerektiği ve uygulanması gereken faizin ise mevduat faizi değil yasal faiz olduğu dikkate alınmadan sonuca gidilmesinin hatalı olduğu anlaşılmaktadır.

Kararın bu yönden düzeltilmesi yeniden yargılamayı gerektirmediğinden istinaf eden davalı Kurum'un istinaf başvurusunun kısmen kabulüne karar verilmiş, ilk derece mahkemesi kararı HMK'nın 353/1 b 2 maddesi gereğince kaldırılarak yeniden aşağıdaki şekilde esas hakkında hüküm kurulmuştur." gerekçesi ile "...Davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile; ... 4. İş Mahkemesi'nin 2018/97 E, 2019/54 K sayılı kararının yeniden hüküm kurulmak üzere ortadan kaldırılmasına,

a)Davanın kabulü ile; 1.000,00 İsviçre Frangının transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığının yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacının fazlaya dair haklarının saklı tutulmasına,..." karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur.

C.Gerekçe

1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, davacının İsviçre'de geçen çalışma ve işsizlik sürelerini borçlanmak ve İsviçre'deki primlerin transferi ile borçlanma bedelinin bu primlerden mahsubu talebine istinaden borçlandırılan gün sayısı kadar karşılığın transfer edilen İsviçre primlerinden mahsubu işlemlerinden sonra, ikinci yazılı talep üzerine, mahsup yapılacak borçlanma gün sayısının azaltılmasıyla bir kısım daha İsviçre priminin faiziyle geri ödenip ödenemeyeceği hususundadır.

2.İlgili Hukuk

Davanın yasal dayanağı 3201 sayılı Kanun'un "Sosyal güvenlik söşleşmeleri ile transferi sağlanan primlerin iadesi" başlıklı 10 uncu maddesi olup " Madde 10 – Türk vatandaşları hesabına yabancı ülkelerdeki sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış bulunan primlerin, ülkelerarası anlaşmalarla Türkiye'ye transferlerinin sağlanması halinde;

a) Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin tamamını bu Kanuna göre borçlanarak, tahakkuk ettirilen borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin tamamı,

b) Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin bir kısmını bu Kanuna göre borçlanarak tahakkuk ettirilen borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin borçlandıkları süreye isabet eden orandaki miktarı,

Transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı olarak ilgili sosyal güvenlik kuruluşunca sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına iade edilir." düzenlemesini,

Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Federal Konseyi Arasındaki Sosyal Güvenlik Sözleşmesi'nin 10/a maddesi, " Madde 10 a

(25.05.1979 tarihli Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Arasındaki Sosyal Güvenlik Sözleşmesine Ek Sözleşme ile ilave edilmiştir.)

(1) Türk vatandaşları, Sözleşmenin 8 ve 12 maddelerine rağmen İsviçre yaşlılık ölüm sigortalarına kendileri için yatırılmış olan primlerin Türk sigortalarına transferini İsviçre yaşlılık, malûllük ve ölüm sigortaları yardımlarından henüz hiç yararlanmamış olmaları ve Türkiye’de veya bir üçüncü ülkede yerleşmek üzere İsviçre’den ayrılmış bulunmaları koşulu ile talep edebilirler. İsviçre yaşlılık ve ölüm sigortasının iki eş için prim yatırılmışsa, eşler kendileri için yatırılan primlerin transferini münferit olarak isteyebilirler. Ancak yalnız kadın eşin primleri transfer olunmuşsa, erkek eş ancak yaşlılık, malullük ve ölüm sigortasına ilişkin basit bir gelirden yararlanır.

(2) Birinci paragrafın uygulanmasında, Türk sigortalarına primleri transfer olunmuş Türk vatandaşları ve bunların hak sahipleri söz konusu primlerin transferi nedeniyle, İsviçre yaşlılık, malullük ve ölüm sigortasından artık hiç bir hak iddiasında bulunamazlar.

(3) Primler Türkiye Sosyal Sigortalar Kurumuna transfer olunur ve bu kurum primleri Türk mevzuatına göre yetkili sigorta kuruluşuna intikal ettirir. Bu primler ve bu primlere ilişkin süreler, bir Türk aylığına hak kazanmada ve bu aylığın hesabında, Türk primlerine ve sürelerine muadil sayılır. Transfer olunan primlerden Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlanmıyorsa, anılan yetkili kuruluş transfer edilmiş olan primleri ilgili kimselere öder." düzenlemesini,

Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin "Transferi sağlanan primlerin iadesi" başlıklı 17 nci maddesi " Madde 17 –(1) Yabancı ülkelerde sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış bulunan primlerin, sosyal güvenlik sözleşmeleri ile Türkiye’ye transferlerinin sağlanması ve bu sözleşmelerde primlerin iadesine engel hükümler bulunmaması halinde;

a) Transfer edilen primlere ilişkin sürelerin tamamının, borçlanılarak tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmiş olması halinde, transfer olunan primlerin tamamı,

b) Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin bir kısmının, borçlanılarak tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmiş olması halinde, transfer olunan primlerin borçlanılan gün sayısına isabet eden orandaki miktarı transfer tarihindeki cari kur üzerinden(Mülga ibare:RG 6/11/2020 31296) (…)Türk Lirası karşılığı olarak Kurumca sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına iade edilir.

(2)(Değişik:RG 06.11.2020 31296)(4) Sosyal güvenlik sözleşmelerine göre Türkiye’ye transfer edilen primlere ait gün sayıları, 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında değerlendirilir.

(3)(Ek:RG 06.11.2020 31296)Kanunun 8 inci maddesi hükümleri saklıdır." düzenlemesini,

... Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü 'nün Yurt Dışı Boçlanma İşlemleri'ni düzenleyen 2021/2 sayılı genelgesindeki "15. İsviçre Sürelerinin Borçlandırılması" başlıklı düzenlemede, " İsviçre'deki sigortalılık sürelerini borçlanmak isteyenlerin borçlanma işlemleri bu Genelgenin Yurt Dışı Borçlanma İşlemleri başlıklı İkinci Bölümünün "4.2. Başvurulacak Birimler" başlığı altında belirtilen birimler tarafından gerçekleştirilecektir.

01.01.1972 tarihli Türkiye İsviçre Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 10/a maddesinde Türk vatandaşlarının İsviçre'deki çalışmaları esnasında işçi ve işveren hissesi dahil olmak üzere yaşlılık ve ölüm sigortası primi olarak ödenen tutarın tamamının Kuruma transferi öngörülmüştür.

İki ülke arasındaki Sözleşme kapsamında prim transfer işlemleri ile Kanun kapsamında borçlanma işlemleri arasında ilişki bulunmamakla birlikte, Kanunun 10 uncu maddesinde borçlanılan gün sayısı kadar primlerin iade edileceği öngörüldüğünden, prim transferi ile borçlanma işlemleri ayrı ayrı yürütülecektir.

Buna göre, İsviçre’de geçen sürelerin borçlandırılmasına ilişkin iş ve işlemler aşağıda açıklanmıştır:

(1) İsviçre'den prim transferi gerçekleşmeden borç tutarının transfer edilecek primlerden mahsup edilmesine ilişkin talepler kabul edilmeyecektir. Ancak, prim transferi talebinde bulunduğu sırada borçlanma tutarını kendileri ödemek isteyenlerin talepleri kabul edilerek, yurt dışı borçlanmasına ilişkin genel kurallara göre işlem yapılacaktır.

(2) Primleri Kuruma transfer edildikten sonra borçlanma talebinde bulunanlardan, ayrıca hizmet belgesi istenilmeden prim transfer kararı ekindeki hizmet belgesine göre borçlanma işlemi sonuçlandırılacaktır.

(3) İsviçre'den transfer edilen primlere ilişkin sürelerin tamamını borçlanarak tahakkuk ettirilen borç tutarını ödemiş olanlara transfer edilen primlerin tamamı, İsviçre'den transfer edilen primlere ilişkin sürelerin bir kısmını borçlanarak tahakkuk ettirilen borcunu ödemiş olanlara ise transfer edilen primlerin borçlandıkları süreye isabet eden orandaki miktarı İsviçre sürelerine ait ortalama günlük kazanç üzerinden iade edilecektir. Ortalama günlük kazanç, transfer edilen toplam prim transfer tutarının toplam gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanacaktır..." düzenlemesini içerir.

Talep edilen borçlanma süresi ise yaşlılık aylığına esas süre ve sigortalının vefatı halinde hak sahiplerine bağlanacak ölüm aylığına esas süre olarak alınacağından, Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Federal Konseyi Arasındaki Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 10 a maddesinin 3 numaralı fıkrasında belirtilen ve transfer edilen primin iadesinin söz konusu olması için transfer olunan primlerden Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlanmaması söz konusu olmayacağından transfer edilmiş olan primlerin sigortalıya ödenmesi mümkün değildir.

3.Değerlendirme

Somut olayda, davacının Türkiye'de, 26.01.2017 31.08.2017 arasında 183 gün 4/1 a, 04.10.2017 31.05.2018 arasında 238 gün 4/1 b kapsamında sigortalılık süresinin bulunduğu, 01.03.2017 tarihinde Kuruma borçlanma talep formunda; İsviçre 'de çalışılan ve boşta geçen sürelerden, asgari günlük prime esas kazanç üzerinden, İsviçre'deki primlerin Türkiye'ye transferi talebinde bulunanların borç miktarını ödeme şekillerinden; "kendim ödemek istiyorum" talebinde değil, "transfer edilen primlerimden mahsup edilmesini istiyorum" talebinde bulunarak İsviçre yurtdışı hizmet sürelerinin tamamını borçlanma talebinde bulunduğu, tahakkuk eden borçlanma bedelinin; 24.03.1996(18 yaşın dolduğu tarih) 31.01.2015 arasında 6788 gün, 01.05.2015 13.12.2016 arasında 583 gün olmak üzere toplam 7371 gün için ve borçlanma karşılığı günlük 18,96 TL üzerinden 139754,16 TL olarak hesaplandığı, transfer edilen 57340.00 İsviçre Frangından, hesaplanan 139754,16 TL borçlanma bedeli, 3,8384 TL kur hesabına göre, 36409,48 İsviçre Frangı olarak mahsup edildiği, davacının İsviçre'de 18 yaş öncesinde geçen 01.02.1996 23.03.1996 arasındaki 53 güne karşılık 503,50 İsviçre Frangının 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlandırılamadığı için davacıya iade edilmeyip, Türkiye'de geçen hizmetler olarak kabul edileceğinin bildirildiği, hesaplanan 7371 gün borçlanma bedeline karşılık gelen miktarın mahsup işleminden sonra bakiye 20427,02 İsviçre Frangı davacı sigortalıya iade edildiği ve davalı Kurum tarafından yapılan borçlanmaya ait tahakkuk, mahsup ve bakiyenin hesaba havale bilgisinin 25.12.2017 tarihli yazıyla davacıya bildirildiği,

Davacı sigortalının 06.02.2018 tarihli dilekçesi ile 7371 gün borçlanmanın fazla olduğunu, İsviçre'deki hizmetleri nedeniyle 24.03.1996 sigorta başlangıcı, 24.3.1978 doğum tarihi ve Türkiyede bulunan sigortalılık süresi nedeniyle yaşlılık aylığı bağlanması için sadece 2371 günlük borçlanma tahakkukunun hazırlanmasının yeterli olduğunu, 5000 güne karşılık gelen İsviçre prim bedelinin daha iade edilmesi gerektiğini talep ettiği,

Davalı Kurumun 14.03.2018 tarihli cevabi yazısında, ödenen 20427,02 İsviçre Frangının tekrar Kurum hesaplarına iade edilmesi halinde, 3201 sayılı Kanun kapsamındaki borçlanmanın iptal edilerek, 2. talep gibi 2371 günlük borçlandırma yapılabileceğini ancak borçlandırılmayan süreye tekabül eden primlerin tarafına iade edilmeyip hizmetlerin Türkiye'de geçmiş hizmet gibi kabul edileceğini bildirilmesi üzerine 14.03.2018 tarihinde eldeki davanın açıldığı, Bölge Adliye Mahkemesince davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmaktadır.

Davacı sigortalının 01.03.2017 tarihli borçlanma talebinde, tüm İsviçre sürelerini borçlanmak istemesi ve borçlanma ödemesinin, "kendi ödemesi" şeklinde değil "İsviçreden transfer edilen primlerden mahsup edilmesi" şeklinde olmasını istemesi karşısında, davalı Kurumun tüm İsviçre süresi kadar borçlanma hazırlayıp talep gibi asgari prime esas kazanç üzerinden belirlenen borçlanma bedelini, transfer edilen prim miktarından, transfer tarihindeki cari kur üzerinden hesaplayarak belirlediği Türk Lirası karşılığını mahsup edip artan prim bedelini İsviçre Frangı olarak davacı sigortalıya ödemesi isabetlidir.

Davacının yapılan tahakkuku gereksiz fazla bulduğunu beyanla, borçlanılan sürenin azaltılmasını istemesi 3201 borçlanmasını iptali talebidir ve 3201 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesi gereği bu mümkündür ancak davacının borçlanma işleminin iptalini değil, borçlanmanın yaşlılık aylığı için gerekli asgari gün şartını sağlayacak gün sayısına düşürülmesi talebi, dava konusu borçlanmaya ilişkin dosyadaki bilgi ve belgelere göre, 3201 sayılı Kanun'un Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri ile transferi sağlanan primlerin iadesi başlıklı 10. maddesi ile, bu düzenleme ile uyumlu ilgili yönetmeliğin 17 nci maddesi ve yine ilgili 2021/2 sayılı genelgede de açıklandığı üzere, borçlanılan sürenin sadece sigortalının kendisi tarafından ödenmesi halinde, ödenen sürelere tekabül eden borçlanma sürelerine karşılık transfer edilen İsviçre primlerinin yine ödemeye göre tamamen veye kısmen iadesinin mümkün olduğu, mahsup talepli dava konusu borçlanmada kur farkından kaynaklanan iade dışında bir prim iadesinin mümkün olmayacağından kabul edilemez.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI.KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, bozma kararının bir örneğinin İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

07.04.2023 gününde oybirliğiyle karar verildi.