Karar Detayı

...

MAHKEMESİ: Adana Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2018/3449 E., 2019/1680 K.

...

...

KARAR: Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ: Niğde 1. Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi

SAYISI: 2013/571 E., 2018/316 K.

Taraflar arasındaki prime esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin 1999 yılında davalı belediyede çalışmaya başladığını, 2008 yılında emeklilik sebebiyle ayrıldığını, 2003 yılı Kasım ayında sendikalı olduğunu ve ücretlerinin artmasına rağmen sigorta kayıtlarında asgari ücretli gösterildiğini, 2003 2008 yılları arasında asgari ücretten primlerinin yatmasının müvekkili mağdur ettiğini ve bu davayı açtığını, müvekkilin İçmeli Belediyesinde çalıştığı süre zarfında maaş dışında hiçbir ikramiye, ücret adı altında para almadığını, bu nedenlerle 2003 yılı Kasım 2008 yılı Kasım aylarına denk gelen prime esas ücretin tespitine ve eksik primlerin davalı ... Belediyesince yatırılmasına, belirlenecek maaş üzerinden şimdilik 500,00 TL kıdem tazminatının ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı kurum vekili, kurumun davacı ile hizmet akdi olmadığından mali haklar yönünden husumet yöneltilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, davacının 03.03.1982 gününde sigortalı tescilinin yapıldığını, emekli olduğu 15.08.2008 tarihine kadar çeşitli yerlerde çalıştığını ve 5626 prim günü olduğunu, kurumun davalı Içmeli Belediyesi tarafından sunulan belgelerle işlem tesis ettiğini, davacının fiili çalışmasını ispat etmesi gerektiğini, 5 yıllık hak düşürücü sürenin olduğunu, davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile; Mahkemece davanın kabulüne, davacının 2003 yılı Kasım ayı 2008 Kasım ayı arasında sigorta primlerine esas ödenmemiş ücretinin 7.421,70 TL olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı kurum vekili, yerel mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, davacının 03.03.1982 tarihinde sigorta tescil kaydı yapıldığını, davacı emekli olduğu 15.08.2008 tarihine kadar muhtelif yerlerde çalıştığını ve bu çalışmaları neticesindew davacının toplamda 5652 prim ödeme gün sayısı bulunduğunu, davacının prime esas kazançları, davalı ... tarafından müvekkil kuruma bildirilen miktarlar üzerinden tesis edildiğini, davacının prime esas kazancının tespitinde müvekkil kurumun davalı ... tarafından bildirilen miktaralara bağlı olup, davacının prime esas kazancının tespiti konusunda farklı bir miktarın mevcudiyetine dair müvekkil kurumun araştırma yapma yükümlülüğünün söz konusu olmadığını bu nedenlerle ilk derece mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasını talep etmiştir.

Davalı vekili, yerel mahkeme kararının yöntem, yasaya, somut olaya, toplanan kanıtlara ve oluşan dosya içeriğine aykırı olduğunu, eksik incelemeye dayandığını, niteleme, değerlendirme ve takdirde yanılgılar içerdiğini, 2003 2008 tarihleri arası primlerin asgari ücret üzerinden yatması iddiasıyla bu yıllar arası davacının sigorta primlerine esas ücret üzerinden tespiti, emekli maaşının bu kazançlara göre yeniden hesaplanması ile kıdem tazminatının da tespit edilecek miktar üzerinden yeniden hesaplanarak davacıya ödenmesinin talep edildiğini, işçilik alacaklarına yönelik talebin tefrik edildiğini, talebe konu alacakların zamanaşımına uğradığını, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; TİS'ten kaynaklanan ayni yardım niteliğindeki hakların prime dahil edilemeyeceği ayrıca prime esas kazanca dahil edilmesi için ücret niteliğindeki alacakların bordrolarda tahakkuk ettirilmiş olması veya işçiye ödenmiş olması gereklidir. Davacının prime esas kazancına dahil edilmesini talep ettiği TİS'ten kaynaklı alacakların ödenmediğinden prime esas kazanca dahil edilmesi mümkün olmadığı, Kabule göre de; verilen kararın infaz kabiliyetinin olması gerektiği ayrıca taleple bağlılık ilkesi uyarınca dava dilekçesinde talep edilmeyen hususta karar verilemeyeceğinin gözetilmemesi hatalı olduğu, buna göre, davalılar vekillerinin istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1 b.2 maddesi gereğince kabulü ile Niğde 1. Asliye Hukuk Mahkemesi (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 2013/571 2018/316 E. K. sayılı hükmünün aşağıdaki şekilde düzeltilmek üzere kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili, yeterli inceleme yapılmadığını, davanın reddine karar verilmesinin yerinde olmadığını belirterek kararın bozulmasını talep etmişlerdir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, prime esas kazanç tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un 77 nci, 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddeleridir.

3. Değerlendirme

İnceleme konusu dosyada; davacının 01.08.1999 30.10.2008 tarihleri arasında davalı ... başkanlığında çalıştığı, 21.08.2003 tarihinden itibaren sendikaya üye olduğu, belediye iş sendikası ile İçmeli Belediyesi arasında 01.12.2003 31.12.2010 döneminde toplu iş sözleşmelerinin dosyaya sunulduğu anlaşılmaktadır. Davacı ücretini elden aldığını beyan etmiş olup, davalı ... da davacının maaşının elden ödendiğini bildirmiştir. 2003/12 2005/12 dönemine ilişkin İçmeli Belediyesi tahakkuk müzekkeresi ve verile emirleri ile 2003/12 2008/10 tarihleri arasına ilişkin imzalı ücret bordroları dosyaya sunulmuştur.

Davanın yasal dayanağı, sigortalılar ile işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri primlerin hesabında sigorta primine esas olan sigortalı kazançlarının nelerden ibaret olduğu ve bunun istisnalarını gösteren (mülga) 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 80 inci maddesidir.

Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 4958 sayılı Kanun’un 36 ncı maddesi ile değişik 77 nci maddesi “Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında:

a) Sigortalıların o ay için hak ettikleri ücretlerin,

b) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara o ay içinde ödenenlerin,

c) İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.

Şu kadar ki, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, aynî yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmaz. Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur.” hükmünü içermektedir.

Madde hükmünde belirtilen “ayni yardımlardan” amaç, sosyal veya kişisel bir ihtiyacın karşılanması yolunda yapılan yardım niteliğinde olmasıdır. Yardımın ayni veya parasal olarak yapılmasının bir önemi bulunmamaktadır. Somut biçimde belli edilmiş bir ihtiyaca yönelik yardımlar ayni yardım olarak kabul edilmeli ve prim hesabında dikkate alınmamalıdır. Bu anlamda, sosyal yardım adı altında ödenen “izin harçlığı, bayram harçlığı ve öğrenim yardımı” anılan yasa hükmü kapsamında ayni yardım özelliğinde olması nedeniyle, sigortalının (ücret) gelirine dahil değildir ve prime esas kazanca dahil edilmez. (10. H.D'sinin 2009/5052 E, 2011/4939 K sayılı kararı)

Görüldüğü üzere, anılan madde hükmünde hangi kazançların prim hesabına esas alınamayacağı sayma yöntemiyle belirlenmiş olup, Türk pozitif hukukunda egemen olan kurala göre, ayrık hükümler genişletici değil, daraltıcı yoruma tabidirler ve anılan kural, 23.05.1960 tarihli 11/10 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da vurgulanmıştır. Bu kararda sigortalılara ödenen yemek paralarının ayni yardım niteliğinde bulunduğu sonucuna varılmış ve prime esas kazancın belirlenmesinde dikkate alınamayacağı görüşü benimsenmiştir. Bunun dışında Yargıtay uygulamasında bazı kararlarda, teknik personele ödenen şantiye ve arazi zammını, hasta sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, toplu iş sözleşmesi gereğince sigortalıya ödenen araç ücreti, çiğden verilen erzak, elbise dikiş ücreti, yakacak ve yakıt parası ve toplu iş sözleşmesi gereğince sigortalıya ödenen yemek parası aynî yardım niteliğinde görülmüştür. Yine somut bir biçimde belli bir ihtiyaca yönelik, ayni yardım niteliğinde olan giyim yardımı da sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançlardan değildir. (10. H.D'sinin 2014/1398 E, 2014/6794 K sayılı kararı)

İkramiye adı atındaki ödemeler ise; 11.07.1956 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 6772 sayılı Kanun'un 1 inci maddesi ile “… belediyeler ve bunlara bağlı teşekküler, 3460 ve 3659 sayılı Kanun'ların şümulüne giren İktisadi Devlet Teşekkülleri ve diğer bilcümle kurum, banka, ortaklık ve müesseselerinde müstahdem olanlardan İş Kanununun şümulüne giren veya girmeyen yerlerde çalışmakta olan ve İş Kanunu'nun muaddel birinci maddesindeki tarife göre işçi vasfında olan kimselere, ücret sistemleri ne olursa olsun, her yıl için birer aylık istihkakları tutarında ilave tediye yapılır.” hükmü getirilmiş, anılan Kanun'un 4 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında ise “… Bu tediyelerden çeşitli işçi sigortalarının icabettirdiği primler kesilmez ve bu paralar borç için haczedilemez.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Kanun gereğince, maddenin 2 nci fıkrasındaki istisnalara girmemesi koşuluyla hizmet akdi karşılığı elde edilen her türlü gelirden sigorta primi kesilmesi söz konusu olmaktadır.

506 sayılı Kanun'da ücretin tanımı yapılmamıştır. Fakat 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesinin birinci fıkrasının a alt bendinde sözü edilen “ücretler” kavramı içine asıl ücretle birlikte, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri gibi ücretlerinde girdiği kabul olunmaktadır. Bu ücretlerin sigortalıya fiilen ödenmesi şart olmayıp, onun adına o ay için tahakkuk ettirilmiş olması prime esas kazanca dahil edilmesi için yeterlidir.

Asıl ücretin eki niteliğinde bulunan prim ve ikramiyeler, prime esas kazançlar olarak brüt tutarları üzerinden ödendikleri aylar itibariyle prime esas tutulur. Bunların tahakkuk etmiş olması prime esas tutulmaları için yeterli olmamakta “ödenmiş olması da” aranmaktadır. (m.77/I b).

İdare veya kaza mercileri tarafından verilen karar uyarınca sigortalılara yapılan ödemeler (a) ve (b) bentlerinde öngörülen ücret türlerinden ayrımsızdır. Fark, bunların yönetim ve yargı mercilerince verilmiş kararlardan kaynaklanmalarıdır.

İşveren ile sigortalı işçi arasında “fazla çalışma ücreti” veya “prim, ikramiye” gibi konularda uyuşmazlık çıkar ve mahkemece, bu işçilik haklarının ödenmesine karar verilir ve sigorta primlerinin ödeneceği ay içinde bu paralar sigortalıya verilirse, bu ödemelerde prim matrahına dahil edilerek, prim hesabında göz önünde tutulur. Bu tür kazançlara salt hak kazanmak, bu kazançların prime esas alınması için yeterli bulunmamaktadır (Mustafa Çemberci, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi, Olgaç Matbaası, 1985 Baskı, s.439)

Öte yandan 01.07.2008 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun’un 80 inci maddesi “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.

a) Prime esas kazançların hesabında;

1. Hak edilen ücretlerin,

2. Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,

3. İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.

b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.

c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.

d) Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir. Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir. Bu durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz." Hükmünü içermektedir.

Mahkemece, yukarıda belirtilen hukuki düzenlemeler kapsamında inceleme yapılarak toplu iş sözleşmesi kapsamında elden alındığı beyan edilen ve davalı ... tarafından da elden ödendiği belirtilen miktarlar dikkate alınarak ve muafiyetler de gözetilmek suretiyle prime esas kazanç belirlenmeli, sonucuna göre karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

09.01.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

...