Karar Detayı

MAHKEMESİ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

SAYISI: 2023/1041 E., 2023/805 K.

HÜKÜM/KARAR: Kurum yönünden konusuz kalan dava hakkında hüküm tesisine yer olmadığına, diğer davalılar yönünden red

İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 4. İş Mahkemesi

SAYISI: 2021/9 E., 2022/190 K.

Taraflar arasındaki iş kazası tespiti ile aksine Kurum işleminin iptali davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, konusuz kalması nedeniyle davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı, taraf vekillerince ayrı ayrı istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacılar vekili ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine, davalı ... ve davalı ... vekillerinin istinaf başvurularının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden hüküm kurulmasıyla davalı Kurum yönünden konusuz kalan dava hakkında hüküm tesisine yer olmadığına, davalı ... ve davalı ... yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece kararın bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davalı Kurum yönünden konusuz kalan dava hakkında hüküm tesisine yer olmadığına, davalı ..., ... ve davalı ... yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacılar vekili ile davalı Kurum ve davalı ... vekilince ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; 10.10.2017 tarihinde meydana gelen iş kazasında davacılar murisi sigortalı ...'ın vefat ettiği, davalı Derneğin öğrenci yurdunda tamir işleri için aralarında sigortalının da bulunduğu işçiler ile anlaştığı, kazanın bir iş kazası olduğu, Derneğin ... ile sözleşme yaptığı iddiasının sonucu değiştirmeyeceği, devam eden bir çalışma olduğu ve yevmiyeleri Derneğin ödediği, öğle yemeklerinin Dernekte yendiği iddiasıyla davalı Kurum tarafından 23.09.2019 tarih ve 1178 sayılı komisyon kararının iptali ile 10.10.2017 tarihinde meydana gelen ve işçi ...'ın ölümü ile sonuçlanan kazanın iş kazası olduğunun tespitine, ...'ın re'sen sigortalılık işlemlerinin yapılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II.CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı ve hak düşürücü süre def’inde bulundukları, 21974330054 T.C kimlik numaralı ...'ın 10.10.2017 tarihinde maruz kaldığı ölümle sonuçlanan olay ile ilgili temin edilen bilgi ve belgelerin incelendiği, iddia edilen olayın düzenlenen iş kazası komisyon kararına istinaden iş kazası sayıldığı, kaza ile ilgili gerekli tahkikatın başlatıldığı, işlemlerin devam ettiği, Kurumun yapmış olduğu işlemlerin usul ve Kanuna uygun olduğu savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; ...Erkek Öğrenci Yurdu Derneği yönetimin ve yurt müdürünün yapılan çatı onarım işi nedeniyle 4857 ve 5510 sayılı Kanunlar yönünden işveren ve işyeri vasıflarının bulunmadığından atfedilebilecek bir kusurun bulunmadığı, işveren durumundaki ...'ın gerekli iş güvenli tedbirlerini almadan işçi çalıştırmak, asansörle taşıma içi gerekli tedbirleri almamak ve işçilere verilmesi gereken eğitimleri aldırmamak sebebiyle asli ancak kasıtsız kusurlu olduğuna karar verildiği, açıkça davacılar beyanı aksine davalı derneğe kusur atfı dahi yapılmadığı ve yüklenici ...'ın asli kusurlu olduğunun tespit olunduğu, açıklandığı üzere çatı ve inşaat ustası yüklenici ... tarafından yapılan çatı işi, eser sözleşmesine gereği olduğundan, sigortalı da yüklenici ...'ın işçisi olması nedeniyle meydana gelen ölümlü kazada davalı dernek hiçbir şekilde işveren vasfında olmadığı gibi yaşanan kazanın da yine davalı dernek açısından iş kazası olmadığı savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davalının işveren sıfatı bulunmamakta olup sigortalı ile davalı arasında herhangi bir iş akdi veya benzer nitelikte bir iş ilişkisi mevcut olmadığı, zamanaşımı ve hak düşürücü süre içinde dava açılmadığı, sigortalı ile davalı arasında, akdedilmiş herhangi bir yazılı/sözlü iş sözleşmesi (hizmet sözleşmesi) ilişkisi mevcut olmadığı ve davalının da işveren veya yüklenici sıfatı bulunmadığı, sigortalı ... Özel ...Orta Öğretim Erkek Öğrenci Yurdunun çatı yapım işinde çalışmakta ise de buradaki çalışmasının o dönemde yurt müdürü olan sigortalının abisi ve çatı ustası ... arasında akdedilen eser sözleşmesinden kaynaklandığı, davalının eser sahibi dahi olmadığı, çalışma ilişkisinin istisna akdine dayanması halinde iş sahibinin, iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan iş sağlığı ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü bulunmayacağı, kazanın iş kazası olmadığı ve tanık beyanlarını kabul etmedikleri savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... usulüne uygun tebligata rağmen davaya cevap vermemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesi tarafından 27.05.2022 tarihli ve 2021/9 Esas, 2022/190 Karar sayılı kararla dava konusu uyuşmazlığın sigortalı ...'ın 10.10.2017 tarihinde geçirmiş olduğu kazanın iş kazası olup olmadığı ve bu nedenle sigortalılık işlemlerinin yapılıp yapılamayacağına ilişkin olup yapılan yazışmalar, dinlenen tanıklar, dosya içerisine celp edilen ... Asliye Ceza Mahkemesi karar ve ekleri, beraberce değerlendirildiğinde dosya içerisinde bulunan "tutanaktır" başlıklı belgeden de anlaşılacağı üzere ..., Özel ... ...Öğrenci Yurdunun çatısının onarımı için ... ile ... ve Mehmet Gümüş Tekin arasında yazılı sözleşme yapıldığı, dosya içerisinde gerek Asliye Ceza Mahkemesinde dinlenen tanıklar gerekse Mahkemede dinlenen tanık anlatımlarından müteveffanın çatı onarımı işi için ... ile birlikte çalıştığı, her ne kadar davalı vekili yapılan işin eser sözleşmesine dayalı olarak yapıldığını ifade etse de, eser sözleşmesinin Borçlar Kanunundaki koşullarını taşımadığı, müteveffanın ve çatı yapımında çalışan diğer kişilerin ücretlerini adı geçen kurs yetkilisinden aldıkları, tutanakta adı geçen kişilerin olay tarihinde dernek yetkilileri olduğu, her ne kadar müteveffa davalı iş yerine ... aracılığı ile gitmiş olsa da çatı onarımında kullanılacak malzemelerin de davalı tarafından temin edildiği, teftiş tutanaklarında sabit olduğu, davalı derneğin iş sahibi olduğunun da dosyada toplanan deliller çerçevesinde sabit olduğu, müteveffanın hizmet sözleşmesi kapsamında iş verene bağımlı olarak belirli veya belirsiz süre ile iş görmeyi iş verenin de bu iş karşılığı ücret ödemeyi üstlendiği, nitekim iş karşılığı ücretin dernek tarafından ödendiği, asıl iş verenin alt iş verenin işçilerine karşı o iş yeri ile ilgili olarak kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte sorumlu olacağının da 4857 sayılı İş Kanun'un 2 nci maddesinde açıkça belirlendiği gerekçesiyle konusuz kalan dava hakkında hüküm tesisine yer olmadığına karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri ayrı ayrı istinaf yoluna başvurmuşlardır.

B.İstinaf Sebepleri:

Davalı Kurum vekili, sigortalının ölümü ile sonuçlanan olay ile ilgili gerekli bilgi ve belgeler incelenerek iş kazası komisyonu kararına göre olayın iş kazası olduğuna karar verildiği ve davaya sebebiyet vermediklerinden aleyhe yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmesinin yerinde olmadığı; davacılar vekili, kazanın bir iş kazası olduğunun tespitine karar verilmesi gerektiği; davalı ... vekili, sigortalı ile aralarında iş akdi bulunmadığı, sigortalının ... işçisi olduğu, bu hususta Kurum denetiminde düzenlenen raporun bulunduğu, tanık ve taraf beyanlarının bu hususu doğruladığı, işveren vasıfları bulunmadığı; davalı ... vekili, sigortalı ile aralarında iş akdi bulunmadığı, deliller toplanmadan karar verildiği, zamanaşımı ve hak düşürücü sürenin geçtiği, yargılama gideri ve vekalet ücretinden sorumlulukları bulunmadığı iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmişlerdir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 30.09.2022 tarihli ve 2022/2290 Esas, 2022/1404 sayılı kararı ile muris mütevefa ...'ın 10.10.2017 tarihinde iş veren ...'a ait Yukarı Mah.... Caddesi No: 72 .../... adresinde bulunan ve davalılardan ... Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği'nin yardım ettiği, yine müdürlüğünü davalılardan ...'in yaptığı Özel ...Orta öğretim Erkek Öğrenci Yurdu'nun çatı tamir ve bakım işinin yapılması konulu çatı iş yerinde maruz kaldığı iş kazası sonucu vefat etmesine karşın söz konusu murisin hak sahiplerince yapılan 17.10.2017 tarihli başvurunun davalı SGK tarafından reddi üzerine iş bu davanın açıldığı dolayısıyla ortaya çıkan yargılama giderlerini ve vekalet ücretlerini söz konusu Kurum sorumlu olduğu gerekçesiyle davacılar vekili ile davalı Kurum vekillerinin istinaf başvurularının ayrı ayrı reddine, davalı ... ve davalı ... vekillerinin istinaf başvurularının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına, davalı SGK yönünden; Konusuz kalan dava hakkında hüküm tesisine yer olmadığına, davalı ... ve davalı ... yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin 30.09.2022 tarihli ve 2022/2290 Esas, 2022/1404 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ile davalı Kurum vekili ve davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairemiz tarafından 21.02.2023 tarihli ve 2023/932 Esas, 2023/1510 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Bölge Adliye Mahkemesi kararı bozulmuştur:

"...6100 sayılı HMK'nın 59 uncu maddesinde; "(1) Maddi hukuka göre, bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi gereken hâllerde, mecburi dava arkadaşlığı vardır.' 60 ıncı maddesinde ise; '(1) Mecburi dava arkadaşları, ancak birlikte dava açabilir veya aleyhlerine de birlikte dava açılabilir. Bu tür dava arkadaşlığında, dava arkadaşları birlikte hareket etmek zorundadır.Ancak, duruşmaya gelmiş olan dava arkadaşlarının yapmış oldukları usul işlemleri, usulüne uygun olarak davet edildiği hâlde duruşmaya gelmemiş olan dava arkadaşları bakımından da hüküm ifade eder.' düzenlemesi öngörülmüştür.

2. İş kazasının tespiti davalarının Kurum ve işverenlere karşı açılması gerekmekte olup, aralarında zorunlu dava arkadaşlığı vardır.

3. Meydana gelen kazanın iş kazası olduğunun tespitine ilişkin olarak açılan davada, Mahkemece işverenin ... olduğunun kabulü karşısında, ...'ın da davaya katılımı sağlanıp göstereceği deliller toplanmaksızın karar tesisi isabetsizdir.

"

B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tarihsiz "tutanaktır" başlıklı belge içeriğine göre, Yukarı Mah.... Caddesi No: 72 .../... adresinde bulunan ve davalılardan ... Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği'nin yardım ettiği, yine müdürlüğünü davalılardan ...'in yaptığı Özel ...Orta öğretim Erkek Öğrenci Yurdu'nun çatı tamir ve bakım işinin anahtar teslim götür usulle yapım işinin ...'a verildiği ve buna ilişkin olarak 5.000,00 TL'nin elden verildiği, bu hususun SGK Başmüfettişi Birsen Enli tarafından hazırlanan 28.07.2021 tarihli inceleme raporunda da tespit edildiği, yani söz konusu yurt binasının çatı ve tamir bakımı işinin götürü usulu ile yapılması konusunda dahili davalı ... ile anlaşıldığı, dolayısıyla mütevefa ...'ın dahili davalı ...'a ait çatı iş yerinde çalıştığı sırada maruz kaldığı iş kazası neticesinde vefat etmesi nedeniyle davalılar ... ile ... Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği'nin işveren sıfatınını bulunmadığı bu bağlamda davada taraf ehliyetlerinin olmadığı, dolayısıyla davalılar ... ile ... Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği yönünden husumet yokluğu sebebiyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği, yine muris mütevefa ...'ın, 10.10.2017 tarihinde dahili davalı iş veren ...'a ait Yukarı Mah.... Caddesi No: 72 .../... adresinde bulunan ve davalılardan ... Merkez Kültür ve Öğrencilere Himaye Derneği'nin yardım ettiği, yine müdürlüğünü davalılardan ...'in yaptığı Özel ...Orta öğretim Erkek Öğrenci Yurdu'nun çatı tamir ve bakım işinin yapılması konulu çatı iş yerinde maruz kaldığı iş kazası sonucu vefat etmesine karşın söz konusu murisin hak sahiplerince yapılan 17.10.2017 tarihli başvurunun davalı SGK tarafından reddi üzerine iş bu davanın açıldığı dolayısıyla ortaya çıkan yargılama giderlerinden ve vekalet ücretinden davalılardan SGK Başkanlığı'nın da sorumlu olduğu gerekçesiyle davalı SGK yönünden; Konusuz kalan dava hakkında hüküm tesisine yer olmadığına, davalılar ..., ... ve dahili davalı ... yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

VI.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ile davalı Kurum ve davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, sigortalının ölümü ile sonuçlanan olay ile ilgili gerekli bilgi ve belgeler incelenerek iş kazası komisyonu kararına göre olayın iş kazası olduğuna karar verildiği ve davaya sebebiyet vermediklerinden aleyhe yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmesinin yerinde olmadığı; davacılar vekili, kazanın bir iş kazası olduğunun tespitine karar verilmesi gerektiği, davalı derneğin işveren olduğu, taraflar arasında eser sözleşmesi bulunmadığı; davalı ... vekili, davanın reddine karar verilmesine rağmen lehlerine vekalet ücreti verilmediği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuşlardır.

C.Gerekçe

1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, sürekli iş göremezlik oranının tespiti davasıdır.

2.İlgili Hukuk

1. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun 13 üncü maddesinin ilgili 1 inci fıkrası şöyledir:

"İş kazası;

a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

b) (Değişik: 17.04.2008 5754/8 md.) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) (Değişik: 17.04.2008 5754/8 md.) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır."

2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ilgili 59 ve 60 ıncı maddeleri şöyledir:

"Madde 59 (1) Maddi hukuka göre, bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi gereken hâllerde, mecburi dava arkadaşlığı vardır.

Madde 60 (1) Mecburi dava arkadaşları, ancak birlikte dava açabilir veya aleyhlerine de birlikte dava açılabilir. Bu tür dava arkadaşlığında, dava arkadaşları birlikte hareket etmek zorundadır. Ancak, duruşmaya gelmiş olan dava arkadaşlarının yapmış oldukları usul işlemleri, usulüne uygun olarak davet edildiği hâlde duruşmaya gelmemiş olan dava arkadaşları bakımından da hüküm ifade eder.

"

3. Değerlendirme

1.İş kazası, sigortalının işverenin otoritesi altında bulunduğu varsayılan 5510 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesinin 1 inci fıkrasındaki hallerde meydana gelen ve sigortalının hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen zarar görmesine neden olan olaydır. Bir iş kazası meydana geldiğinde sigortalı veya hak sahipleri kanunun öngördüğü sosyal yardımlara hak kazanır. Kurum sigortalı veya hak sahiplerine söz konusu sosyal yardımları sağlamakla ödevlidir. İşveren ise koşulları gerçekleşmesi durumunda bu sosyal yardımların karşılığını Kuruma; sigortalı veya hak sahiplerinin sosyal yardımları aşan zararlarının karşılığını ise sigortalı veya hak sahiplerine ödemekle sorumludur.

2. İş kazasına bağlanan sonuçların doğması ve bu kapsamda iş kazası nedeniyle sosyal sigorta yardımlarının yapılabilmesi, öncelikle Kurumun zararlandırıcı sigorta olayının iş kazası olduğunu kabul etmesine bağlıdır. Kurumun olayın iş kazası olduğunu kabul etmesi halinde işveren Kuruma ve sigortalı veya hak sahiplerine yönelteceği dava ile olayın iş kazası olmadığını iddia ve ispat edebilir. Kurum olayın iş kazası olmadığını kabul ederse bu kez sigortalı veya hak sahipleri işveren ve Kuruma karşı açacağı dava ile olayın iş kazası olduğunu tespit ettirebilir. Sigorta olayının iş kazası olup olmadığının tespitine ilişkin söz konusu kararlar, sigortalı veya hak sahipleri tarafından işveren ya da üçüncü kişiler aleyhine açılmış ya da açılacak iş kazasına dayalı maddi ve manevi tazminat davaları ile Kurum tarafından yine işveren ya da üçüncü kişilere karşı açılmış ya da açılacak rücuen tazminat davalarında, davaların esası ile görev vb. usul işlemlerini etkileyecek mahiyette olacaktır.

3. Bir olayın iş kazası olduğunu tespitine ilişkin davalarda Kurum ile işveren arasında 6100 sayılı Kanun'un 59 uncu maddesi kapsamında zorunlu dava arkadaşlığı vardır. Bu nedenle 6100 sayılı Kanun'un 60 ıncı maddesi uyarınca davanın Kuruma ve işverene karşı birlikte açılması zorunludur. Zorunlu dava arkadaşlığında tek bir dava söz konusudur ve tek bir hüküm ile sonuçlandırılır. Bir başka deyişle zorunlu dava arkadaşları hakkında aynı karar verilir. Zorunlu dava arkadaşlarından birinin davasının kabulüne, diğerininkinin reddine karar verilemez.

4. Davacılar muris / sigortalının ölümüne neden olan ve 10.10.2017 tarihinde meydana gelen olayın iş kazası olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince; davalı Kurum ile işveren arasında açıklanan maddi ve hukuki olgular çerçevesinde zorunlu dava arkadaşlığı olduğu nazara alınmaksızın davalı Kurumun olayı iş kazası kabul ettiğinden bahisle hakkındaki davanın konusuz kalmış olması nedeniyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına, işveren olduğu iddia edilen diğer tüm davalılar yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir. Mahkemece, sigortalının belirlenen işvereni ve Kurum aleyhine infazı kabil tek bir hüküm verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmiş olması, usul ve Kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgililere iadesine, 20.11.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.