Yargıtay 10. HD 2022/8035 E. 2022/14053 K.

Mahkemesi: ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi

No :

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair verilen karara karşı taraf vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 33.Hukuk Dairesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesince verilen kararın, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hâkimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi

I İSTEM

Davacı vekili, davacının 01/07/2007 02/07/2013 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde geçen çalışmasının tespitini talep ve dava etmiştir.

II CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 30/09/2010 tarihine kadar çırak olarak çalıştığını belirterek bu dönem yönünden davanın reddini talep etmiştir.

SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini talep etmiştir.

III MAHKEME KARARLARI

A İLK DERECE MAHKEME KARARI

İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne, davacının, davalı nezdinde 01/10/2010 02/07/2013 tarihleri arasında asgari ücretle çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

B BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Bölge Adliye Mahkemesi, usul ve esas açısından İlk Derece Mahkemesi kararını yerinde bulmak suretiyle; taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar vermiştir.

IV TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ: **

Davacı vekili, reddedilen süreler yönünde Mahkemece kurulan hükmün hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı ... vekili, öncelikle davacının ... sigortalılık kaydı bulunan dönem yönünden de hizmet tespitine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu, davacı iddialarının haksızlığının tanık beyanları ve emniyet müdürlüğünden gelen kayıtlarla sabit olduğunu, davanın kısmen kabul edilmiş olmasına göre lehlerine vekalet ücretine hükmedilmemiş olmasının hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Kurum vekili ispatlanamayan davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

V İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME: **

Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanunun 86/9. maddesidir. 506 sayılı Kanunun 6. maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.

Öte yandan, 506 sayılı Kanun’un 2'nci maddesine göre sigortalılık niteliği, hizmet akdinin kurulması ve 6'ncı madde gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. Aynı Kanun’un “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3/II B maddesinde; “Özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanunun 35'inci maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü öngörülmüştür.

Atıf yapılan ve dava konusu dönemde yürürlükte bulunan özel kanun olan 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 3. maddesi, çırağı; “çıraklık sözleşmesi esaslarına göre bir meslek alanında mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını iş içerisinde geliştirilen kişi” olarak tanımlanmıştır.

Anılan Kanun'un “Çıraklık Şartları” başlıklı 10'uncu maddesine göre çırak olabilmek için,

a)14 yaşını doldurmuş, 19 yaşından gün almamış olmak. (Bu bentte yer alan "onüç yaşını" ibaresi, 16/8/1997 tarih ve 4306 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle "ondört yaşını" olarak değiştirilmiştir.)

b)En az ilköğretim okulu mezunu olmak.

c)Bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak gerekmektedir.

Ancak, 19 yaşından gün almış olanlardan daha önce çıraklık eğitiminden geçmemiş olanlar, yaşlarına ve eğitim seviyelerine uygun olarak düzenlenecek mesleki eğitim programlarına göre çıraklık eğitimine alınabilir. Kanun'un 13'ncü maddesi hükmüne göre ise; “Bu Kanunun uygulandığı yer ve meslek dallarında 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun çıraklık sözleşmesine dair hükümleri ile 18 yaşını doldurduktan sonra sözleşmesi devam eden çıraklar hakkında 1475 sayılı İş Kanunu'nun, İşçi Sağlığı ve Güvenliği başlıklı beşinci bölümünde yer alan hükümleri dışındaki hükümler uygulanmaz.”

Bu hükümler çerçevesinde taraflar arasındaki ilişkinin niteliği belirlenirken, başka bir ifade ile, davacının uyuşmazlığa konu dönemde çırak olup olmadığına karar verilirken, çalışma ilişkisine bakılmalıdır.

Gerçekten de çıraklık sözleşmesinde, akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil, sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Ancak çırak, işyerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir.

Sözü edilen öğrencilerin sigortalı sayılmamaları, “tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işleri” nin gördükleri öğrenimin doğal bir gereği olmasından ötürüdür. Bir başka anlatımla, bu işler ** SSK** anlamında sigortalı işçilerin gördükleri iş görünümünde bulunsalar bile belirgin olarak öğrenim çevresine girmektedir. Bu bakımdan, bu gibi durumlarda, esasen bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği için sigortalılık niteliği edinme hali de söz konusu değildir (..., Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi; ..., 1977 Baskı, s;130).

İnceleme konusu dosyada; davacı 01/07/2007 02/07/2013 tarihleri arasında geçen hizmetinin tespitini talep ettiği, Mahkemece dosyada mübrez çıraklık sözleşmesi dikkate alınarak 20/09/2008 tarihinden 30/09/2010 tarihine kadarki çalışmalarının çıraklık ilişkisi sebebiyle reddolunduğu, davacıya ait ilk işe giriş bildirgesinde işe başlangıç tarihinin 20/09/2008 tarihi olarak belirtildiği, davacının bu tarihte 15 yaşında olduğu anlaşılmaktadır.

Somut dosyada; davacının davalı işyerinde çıraklık eğitiminde bulunduğu sürelerde davacının yaptığı işin niteliği de araştırılmak suretiyle, yaşı itibariyle üretime yönelik bir çalışma yapıp yapamayacağı açıklığa kavuşturulmalı, bu şekilde çalışmasının meslek ve sanat öğrenimine yönelik olarak çıraklık mahiyetinde mi yoksa üretime yönelik mi olduğu tespit edilerek elde edilecek sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Kabule göre de, davanın kısmen kabul edilmiş olmasına göre kendini vekille temsil ettiren davalı taraf yararına vekalet ücretine hükmedilmemiş olması usul ve yasaya aykırıdır.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

O hâlde, taraf vekillerinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesinin istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin kararı kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 33. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1. maddesi gereği kaldırılarak temyiz edilen İlk Derece Mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine ve kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, temyiz harcının istek halinde ilgililere iadesine,10.11.2022 gününde oybirliğiyle karar verildi.