Karar Detayı

Bölge Adliye

Mahkemesi: ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

No : 2019/445 2020/1601

İlk Derece

Mahkemesi: ... 1. İş Mahkemesi

No : 2015/546 2018/318

Dava, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabul kısmen reddine dair verilen karara karşı, davalı ... vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesince verilen kararın, davalı ... vekili ile fer’i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine, temyiz isteklerinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

I İSTEM

Davacı vekili, müvekkilinin 24/07/1995 tarihinden itibaren kesintisiz olarak 100.Yıl İlkokulunda sigortalı çalıştığının tespitine ve bu işyerindeki sigorta başlangıç tarihinin 24/07/1995 tarihi olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II CEVAP

Davalı ... vekili, davacının, ... Bayraklı adresindeki Yüzüncüyıl İlkokulu Müdürlüğünde hiç çalışmadığının ve tanınmadığının belirtildiğini, hizmet tespit davaları kamu düzenine ilişkin olduğundan davacının iddiasını hiçbir tereddüde yer bırakmayacak şekilde ispatlaması gerektiğini beyanla davanın reddi gereğini savunmuştur.

Davalı ...Tem.Hiz.Gıda İnş.Bilg.Sis.San.Tic.Ltd.Şti. vekili, müvekkili şirketin davalı ... Bakanlığını temsilen Bornova İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ile 2015/71105 ihale kayıt numaralı temizlik işçisi hizmet alım sözleşmesini imzaladığını, davacının müvekkili şirket nezdinde 09/02/2015 12/06/2015 tarihleri arasında 4 ay 2 gün süre ile çalışarak Yüzüncüyıl İlkokulunun temizlik işini ifa ettiğini ve tüm çalışmalarının eksiksiz olarak Kuruma bildirildiğini, davacının bu tarihler dışındaki çalışmalarından müvekkili şirketin sorumluluğunun bulunmadığını beyanla davanın reddi gereğini savunmuştur.

Davalı HTK İnsan Kaynakları Tem.Müh.Otom.Taah.San.Tic.A.Ş., ... Bornova İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün açmış olduğu hizmet ihalesini kazanarak davacıyı 05/10/2015 31/12/2015 tarihleri arasında çalıştırmak üzere İş Kanununun gerektirdiği şekilde belirli süreli iş sözleşmesi yaparak işe aldıklarını ve davacının, Bornova İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından Yüzüncüyıl İlkokulunda görevlendirildiğini, davacının tüm çalışmalarının Kuruma bildirildiğini, 31/12/2015 tarihinden sonrasında herhangi bir yükümlülüklerinin bulunmadığınıbeyanla davanın reddi gereğini savunmuştur.

Davalı ...Temizlik Hiz. ve Malz. İnş. Loj. Liman Hİz. Elek. Tur. Araç Kir. San. Tic. Ltd. Şti. vekili, davacının çalışmalarının 22/04/2013 15/06/2013 ve 04/09/2013 31/12/2013 tarihleri arasındaki ilk iki devrede ... sicil sayısı, 01/11/2014 31/12/2014 tarihleri arasındaki devrede de ... sicil sayısı ile eksiksiz olarak sigortaya bildirildiğini, belirtilen tarihler sonunda müvekkili şirketin hizmetleri sona erdiğinden davacının müvekkil şirketteki çalışmalarının da sonlandırıldığını, bildirilen çalışmalar dışında davacının müvekkili şirket bünyesinde sigortaya bildirilmeyen çalışması ve ödenmeyen primi bulunmadığını beyanla davanın reddi gereğini savunmuştur.

Fer’i müdahil Kurum vekili, Kurum kayıtlarının incelenmesinde; davacının 02/09/1986 tarihinden itibaren 5510 sayılı Yasanın 4/1 a maddesi kapsamında, 06/10/2011 tarihinden itibaren 4/1 b maddesi kapsamında sigortalılık kaydının yapıldığının tespit edildiğini, tespitini istediği tarihler arasında davalı Yüzüncüyıl İlkokulu dahil muhtelif işyerlerinden Kuruma bildirilen çalışmalarının bulunduğunu, ayrıca, 06/10/2011 31/03/2013, 02/07/2014 31/10/2014 ve 16/06/2015 30/09/2015 tarihleri arasında isteğe bağlı sigortalı olduğunun görüldüğünü, 5 yıllık hak düşürücü sürenin göz önüne alınmasını, davacının iddiasını yazılı belgeler bağlamında somut ve inandırıcı delillerle kanıtlaması gerektiğini beyanla davanın reddi gereğini savunmuştur.

Davalı Lilyom Basın Yayın Ajans Organizasyon Temizlik Gıda Paz. Turz. İnş.San. ve Tic. Ltd. Şti. ve ... tarafından cevap dilekçesi sunulmamıştır.

**III ** MAHKEME KARARI

A İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

“Davanın kısmen kabulü ile,

... T.C.kimlik ve ... s.s. numaralı davacı ...’ın;

Davalı işveren T.C. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Yüzüncüyıl İlkokulu/Ortaokuluna ait ... sicil sayılı işyerinde; 21.9.1996–24.11.2015 (dava) tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle toplam 6889 gün çalıştığı,

Bu çalışmalarına ilişkin olarak, asıl işverene ait ... sicil sayılı işyerinden; 21.02.2008–devresi 54 günlük, 15.11.2008–12.06.2009 devresi 105 günlük, 12.02.2010–31.05.2010 devresi 93 günlük, alt işverenlerden; ...’a ait ...sicil sayılı işyerinden 03.04.2006 – 19.06.2006 devresinde 77 günlük, ...’a ait ... sicil sayılı işyerinden 19.12.2006–26.01.2007 devresinde 39 günlük, ...Tem. Hiz. Mlz. İnş. San. Ltd. Şti.ne ait ... sicil sayılı işyerinden 22.04.2013–15.06.2013 devresinde 53 günlük, ...Tem.Hiz.Mlz.İnş.San.Ltd.Şti.ne ait ... sicil sayılı işyerinden 04.09.2013– 31.12.2013 devresinde 117 günlük, ...Tem.Hiz.Mlz.İnş.San.Ltd.Şti.ne ait ...sicil sayılı işyerinden 13.01.2014 03.03.2014 devresinde 34 günlük, Lilyon Bas.Yay.Aj.Org.Tem.Ltd.Şti.ne ait ... sicil sayılı işyerinden 01.03.2014–13.06.2014 devresinde 103 günlük, ...Tem.Hiz.Mlz.İnş.San.Ltd.Şti.ne ait ... sicil sayılı işyerinden 01.11.2014 – 31.12.2014 devresinde 60 günlük, ...Tem.Hiz.Gıda İnş.Bilg.Sis.San.Tic. Ltd.Şti.ne ait 1541239.35 sicil sayılı işyerinden 09.02.2015–12.06.2015 devresinde 122 günlük, HTK İnsan Kaynakları Tem.Müh.Otom.Taah.San.Tic.A.Ş. ne ait 1563395.35 sicil sayılı işyerinden 05.10.2015 – 24.11.2015 (dava) devresinde 51 günlük olmak üzere, toplam 908 günlük çalışmalarının Kuruma bildirildiği,

Asıl işveren T.C.Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Yüzüncüyıl İlkokulu/Ortaokuluna ait ... sicil sayılı işyerinde 21.9.1996–2.4.2006, 20.6.2006–18.12.2006, 27.1.2007–21.4.2013, 16.6.2013–3.9.2013, 01.1.2014– 12.1.2014, 14.6.2014–31.10.2014, 1.1.2015–08.02.2015 ve 13.6.2015–4.10.2015 tarihleri arasında geçen 5981 günlük çalışmalarının Kuruma bildirilmediğinin tespitine,

Alt işverenlere ait yukarıdaki işyerlerinden bildirilen çalışmalarının asıl işverene ait ... sicil sayılı işyeri dosyasına aktarılması gerektiğinin tespitine, bunun dışındaki taleplerin reddine" karar verilmiştir.

İstinaf kanun yoluna başvuran davalı ... vekili, davacının çalışmalarının müvekkili ile bir ilgisi olmadığını, okul aile birliği ve çeşitli firmaların elemanı olarak hizmet alımı yoluyla hukuki sorumluluğu firmaya ait olmak üzere çalıştığını bu nedenle davanın Bakanlık açısından husumet yönünden reddi gerektiğini, davacının okulun kapalı olduğu yaz tatilleri ve sömestr tatillerinde çalışması mümkün olmadığından kesintisiz çalışma iddiasının gerçek dışı olduğunu, davacının iddialarının somut ve inandırıcı delillere dayanmadığını beyanla ilk derece mahkemesi kararının müvekkili aleyhine olan kısmının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

İstinaf kanun yoluna başvuran fer'i müdahil Kurum vekili, resmi Kurum kayıtlarına dayanmayan eksik inceleme sonucu verilen usul ve yasaya aykırı ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak talepleri doğrultusunda davanın reddi yönünde karar verilmesini talep etmiştir.

B BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI

Bölge Adliye Mahkemesince, davalı ... vekili ve fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekilinin istinaf başvurularının 6100 sayılı yasanın 353/1 b.1 hükmü gereğince esastan reddine,” karar verilmiştir.

TEMYİZ KANUN YOLUNA BAŞVURU VE NEDENLERİ

Davalı ... vekili ve fer’i müdahil vekili; istinaf aşamasında ileri sürdükleri nedenlerle kararın bozulmasını talep etmişlerdir.

IV İLGİLİ HUKUK KURALLARI VE İNCELEME

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun Geçici 7. maddesi uyarınca davanın Yasal dayanağı 506 sayılı Kanunun 79/10. maddesidir. Anılan Kanunun 6. maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

506 sayılı Kanunun ”Üçüncü kişinin aracılığı” başlıklı 87'nci maddesi hükmünde, aracı, bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde işverenden iş alan ve kendi adına sigortalı çalıştıran üçüncü kişi olarak tanımlanmış, sigortalıların üçüncü bir kişinin aracılığı ile işe girmiş ve bununla sözleşme yapmış olsalar bile, bu Kanunun işverene yüklediği ödevlerden dolayı, aracı olan üçüncü kişi ile birlikte asıl işverenin de sorumlu olacağı belirtilmiştir. Maddede “aracı” olarak nitelenen üçüncü kişi, gerek mevzuatta, gerekse öğreti ve yargı kararlarında; alt işveren, tali işveren, taşeron, alt müteahhit, alt ısmarlanan gibi adlarla anılmaktadır.

Aracı kavramı, her şeyden önce, asıl işverenin varlığını, bir başka işverenin asıl işverene ait işin bir bölümünü yapmayı üstlenmesini ve asıl işverene ait iş yerinde veya iş yerinin bir bölümünde iş alanın kendi adına sigortalı çalıştırmasını gerektirir.

Asıl işverenle aracı arasındaki ilişki taşıma, eser ve benzeri sözleşmelere dayanabilir ise de, hiç bir şekilde hizmet akdi unsurları bulunmamalıdır. Burada önemli olan yön, asıl işverene ait işin bir bölümünün aracı tarafından görülmesidir. Aracı kavramının belirleyici özelliği, asıl işverene ait işten bir bölüm iş alınması ve bu işte kendi adına sigortalı çalıştırılmasıdır.

506 sayılı Kanunun 4. maddesinde ise, “sigortalıları çalıştıran gerçek ve tüzel kişiler” işveren olarak tanımlanmıştır. ”Çalıştıran” olgusu, tespiti istenen sürelere ilişkin hizmet akdinin tarafı konumunda olan ve hizmet akdini düzenleyen “işvereni” ifade etmektedir. Sigortalının taraf olduğu hizmet akdinin alt işverenler tarafından düzenlenmiş olması durumunda, hizmet tespitine yönelik davanın, anılan Yasanın 79/10. maddesine göre, sigortalıyı fiilen çalıştıran işverenlere yöneltmesi gerekir.

506 sayılı Kanunun 87. maddesi ile, asıl işveren alt işveren arasındaki ekonomik ve malî yönden sorumluluk hukukunun sınırlarını belirlediği, maddede geçen “bu Kanunun işverene yüklediği ödevler” tanımlamasının asıl işverene, alt işverenin taraf olduğu hizmet sözleşmeleri nedeniyle açılacak hizmet tespiti davalarında “pasif husumet ehliyetini” amaçlamadığı anlaşılmaktadır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden, davacının talebine konu 24.07.1995 tarihinden dava tarihine (24.11.2015) tarihine kadar dönemde, davalı ...’na bağlı 100.Yıl İlkokuluna ait 918 sicil sayılı dosyada işlem gören iş yerinden, davalı işveren ile ihale ile hizmet alımı yaptığı belirtilen diğer davalı şirketlere ait işyerlerinden, aralıklı ve kısmi olarak davacı adına sigortalı çalışmaların bildirildiği,ihale ile hizmet alımı yapılan şirketlere ait işyeri tescil bilgilerinin,okul aile birliğine ait karar defterleri ile okulun temizlik giderlerine ilişkin bir kısım kayıtların dosyada yer aldığı, Mahkemece davacı ve davalı tanıkları ile ile kamu tanıklarının ifadelerine başvurulduğu, dosyadaki kayıtlara ve tanık beyanlarına itibarla, davacıya ait çalışmaların Okul İdaresine bağlı olarak hizmet akdine dayalı olarak geçtiğinin Mahkemece kabul edildiği anlaşılmaktadır.

Somut olayda, davacının 24.07.1995 24.11.2015 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli çalıştığının tespitinin istenildiği davada davacının fiilen çalıştığı asıl ve alt işveren nezdindeki çalışmaların tespit edilerek tespit edilen sürelerin ilgili işverenlikte geçtiği yönünde bir hüküm kurulması gerekirken yazılı şekilde tüm alt işverenlikler nezdinde yapılan bildirimlerin de asıl işveren konumundaki Milli Eğitim Bakanlığına bağlı 100. Yıl İlkokulunun 918 sicil sayılı işyerine aktarılması yönünde kurulan hüküm isabetsiz bulunmuştur.

Mahkemece yapılması gereken iş, ihtilaf konusu döneme ait davalı Okul idaresi ile imzalanan ihale sözleşmelerini getirtmek, bu suretle ihale dönemleri ve ihale dışı kalan ara dönemleri belirleyerek bu dönemlerdeki fiilen çalışma süreleri ile çalışmanın hangi işverenlik nezdinde geçtiği hususlarını belirlemek, bu işyerlerinin de davalı okul idaresi nezdinde çalışmaları geçen bordroları tanıkları tespit edilerek bordrolu tanıkların duruşmalarda beyanlarına başvurmak, sonucuna göre toplanan delillere göre çalışmanın kesintisiz ve sürekli bir çalışmaya dayandığının belirlenmesi halinde, davacının hangi tarihler arasında hangi davalı işyeri nezdinde çalıştığını açıkça ortaya koyan, infaza elverişli bir karar vermekten ibarettir.

O halde, davalı ... vekli ve fer’i müdahil vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesinin istinaf istemlerinin reddine ilişkin kararı kaldırılarak ilk derece mahkemesi kararı bozulmalıdır.

SONUÇ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi kararının HMK’nın 373/1 maddesi gereği kaldırılarak, temyiz edilen ilk derece mahkemesi hükmünün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 03/11/2021 gününde oy birliğiyle karar verildi.