Karar Detayı

MAHKEMESİ: ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi

KARAR: Esastan reddine

İLK DERECE MAHKEMESİ: ... 22. Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki tapu iptali ve tescili davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı dava dilekçesinde, 317 ada 23 parsel sayılı taşınmazın taviz bedeli ödenerek vakıf kaydının terkini ve ...Bakanlığı’na tahsisi şartı ile ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 04.07.1996 tarihli ve 1994/676 Esas, 1996/570 Karar sayılı kararı uyarınca 04.08.2000 tarihinde Hazine adına tescil edildiğini, Tapu Müdürlüğü’nün taşınmazın 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 30 uncu maddesi ve Vakıflar Yönetmeliğinin 178 ... maddesi hükümleri gereğince Sultan Mahmut Vakfı adına tescil edildiğini bildirdiğini, taşınmaz üzerindeki yapının 1901 yılında İngiliz Büyükelçiliği ve okul yöneticileri tarafından yaptırıldığını, vakıf tarafından meydana getirildiğine dair bilgi ve belge bulunmadığını, Sultan Mahmut Vakfı adına yapılan tescilin hatalı olduğunu ileri sürerek tapu kaydının iptali ile Hazine adına tesciline karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı cevap dilekçesinde, kadastro tespitinde malik hanesi boş bırakılan taşınmazın evvelinde de icareli vakıf emlakından olduğunu, İngiliz mektebi yapılmadan önce kargir bir ev olarak İngiliz tebalı şahıslar adına kayıtlı olduğunu, taşınmazın evveliyatıdan beri musakkaf olduğunu, mevcut yapının yıkılıp yeni bir ... yapılması halinde vakfın hakkının yeni yapılan binada da şamil olacağını, Vakıflar mevzuatına uygun olarak taşınmazın vakfı adına tescil edildiğini, taviz bedeli ödense dahi aslı vakıf olan taşınmazın vakfına döneceğini belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; Sultan Mahmut Han Sani Vakfı'nın Medeni Kanun'un yürürlüğe girmesinden önce İslam Hukuku ve Ahkamü'l Evkafa göre kurulmuş sahih ve mazbut bir vakıf olduğu, taşınmaza ilişkin kadastro beyannamesi, ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 04.07.1996 tarihli ve 1994/676 Esas, 1996/570 karar sayılı kararı, taşınmazın korunması gerekli kültür varlığı olduğuna dair Anıtlar Yüksek Kurulu'nun ve ... 1. ve 2. Kültür Varlıkları koruma Bölge Kurullarının kararları doğrultusunda taviz bedeli ödenerek vakfiyenin terk edilmiş olmasının taşınmazın aslına dönmesine engel olmayacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı istinaf dilekçesinde özetle; ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 04.07.1996 tarihli ve 1994/676 Esas, 1996/570 Karar sayılı kararının kesin hüküm teşkil ettiğini, Bakanlığın uygun görüşü alınmadan tescil yapılmasının mümkün olmadığını, Vakıflar Kanunu'nun 30 uncu maddesinin şartlarının oluşup oluşmadığı konusunda araştırma yapılmadığını, vakıf türüne açıklık getirilmesi gerektiğini, davanın ...Bakanlığına ihbarının gerekli olduğunu, taşınmazın bugünkü binasının 1901 yılında İngilizler tarafından yapıldığını, 1979 yılında ...Bakanlığı ile ...'nin Türkiye Başkonsolosluğu arasında yapılan protokol ile taşınmazın ... yetkili makamlarına devredildiğini, mahkeme kararı ile Hazine adına tescil edildiğini ve taviz bedelinin ödendiğini, taşınmazın vakıf tarafından meydana getirilmediğini, emsal dosyada alınan bilirkişi raporuna zıt bir rapor olmasına rağmen yeni bir heyetten rapor alınmamış olmasının hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 5737 sayılı Yasa'nın 30 uncu maddesi ve Vakıflar Yönetmeliğinin 178 ... maddesi gereğince, taşınmazın Sultan Mahmut Vakfı adına tescilinin yasal koşullarının oluştuğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesindeki gerekçeleri tekrar ile kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, yolsuz tescil hukuki nedenine dayalı tapu iptali ve tescili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri.

4721 sayılı ... Medeni Kanunu’nun (TMK) 705 ... maddesinde; “Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması, tescille olur. Miras, mahkeme kararı, cebrî icra, işgal, kamulaştırma hâlleri ile kanunda öngörülen diğer hâllerde, mülkiyet tescilden önce kazanılır. Ancak, bu hâllerde malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır.” 1022 nci maddesinin birinci fıkrasında “Aynî haklar, kütüğe tescil ile doğar; sıralarını ve tarihlerini tescile göre alır.”, 1025 ... maddesinin birinci fıkrasında ise "Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş veya bir tescil yolsuz olarak terkin olunmuş ya da değiştirilmiş ise, bu yüzden aynî hakkı zedelenen kimse tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir." düzenlemelerine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verilen yasal düzenlemeler uyarınca, ayni haklar tapu siciline tescil ile doğar ve tescilin hukuki netice doğurabilmesi için de geçerli bir hukuki sebebinin bulunması zorunludur. Bu hususun tapunun illilik prensibinden kaynaklandığı açıktır. Oysa, oluşan sicilin hukuken geçerli bir sebebi bulunmadığı takdirde, tescilin yolsuz tescil niteliğini taşıyacağı ve sicilin iptali gerekeceğinde kuşku yoktur.

Bilindiği üzere; mutasarrıf iken malik olan kişilerin mirasçı bırakmadan ölmeleri üzerine taşınmazları 4721 sayılı ... Medeni Kanunu'nun (TMK) 501 ... (eski Medeni Kanun'un 448 ... maddesi) maddesi uyarınca son mirasçı sıfatıyla Hazineye kalır. Ancak, yasa koyucu öncesi vakıf olan taşınmazların vakfına (aslına)dönmesini daha uygun görmüş, bazı ayrıcalıklar dışında, Hazineye intikal yolunu kapatmak istemiştir. İşte bu nedenle 22.9.1983 tarihli 2888 sayılı Yasanın 2 nci maddesiyle 2762 sayılı Yasanın 29 uncu maddesini değiştirip ayrıca ikinci bir fıkra ekliyerek TMK'nin 501 ... maddesinin Hazinenin mirasçı olacağı yönündeki genel hükmünden ayrılmış "mülkiyeti mutasarrıfa geçmiş olan taşınmazlarda maliklerin bu yasanın yürürlük tarihine kadar ölmeleri üzerine son mirasçı sıfatıyla Hazineye intikal edipte bu husus tapu kaydına bağlanmış bulunanlar ayrık bırakılarak işlenmemiş olan taşınmazların mahlulen vakfına rücu edeceği" kuralını getirmiştir. Yukarıda belirtilen yasa hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, 2888 sayılı Yasanın yürürlük tarihi 24.9.1983 tarihinden sonra aslı vakıf olan taşınmazların Hazineye geçmesine yasal olanağın kalmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Hemen belirtmek gerekir ki; bütün bu yasal düzenlemeleri içeren 2762 sayılı Vakıflar Kanunu 27.2.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5737 sayılı Yasanın 80 ... maddesi ile yürürlükten kaldırılmış ve yeni 5737 sayılı Yasanın 17 nci maddesi ile “Tasarruf edenlerin veya maliklerin mirasçı bırakmadan ölümleri, kaybolmaları, terk ve mübadil gibi durumlara düşmeleri halinde icareteynli ve mukataalı taşınmaz malların mülkiyeti vakfı adına tescil edilir.” düzenlemesine yer verilmek suretiyle taşınmazların Hazineye intikal yolunu kapatmış bulunmaktadır. Esasen, anılan bu hükmün kamu düzeniyle ilgili kazanılmış hakları bertaraf etmeyeceği tartışmasız olup, çekişmelerde bu hususun gözardı edilemeyeceği de kuşkusuzdur. Ancak, daha önce Hazine üzerine oluşan tapu kayıtlarının iptal edilememesi için de; taşınmazın önce mutasarrıfına geçip özel mülk haline gelmesi, mal sahibinin mirasçı bırakmadan ölmesi ve 2888 sayılı Yasanın yürürlüğünden önce tapuda Hazine üzerine yazılması gibi üç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. Vakıflar Yasasının tasfiye hükümlerinin işlemesinden önce vakıf malının kuru mülkiyetinin mutasarrıfa geçtiği ve mutasarrıfın tam malik sıfatını kazandığı söylenemez. Anılan Yasanın 29 uncu maddesinde açıklanan koşullar gerçekleşmeden mirasçı bırakmaksızın ölen kişi malik olamayacağı gibi tasarruf hakkı dahi sona ereceğinden taşınmazın mülkiyetinin Hazineye geçtiği ileri sürülemez. Aynı şekilde mutasarrıfı kaçak veya yitik kişi durumuna düşen taşınmazların mülkiyetinin de metruken vakfına dönmesi asıl olup hiçbir surette Hazineye geçmesine yasal olanak yoktur.

Öte yandan, 5737 sayılı Kanun'un 30 uncu maddesinde “Vakıf yoluyla meydana gelip de, her ne suretle olursa olsun Hazine, belediye, özel idarelerin veya köy tüzel kişiliğinin mülkiyetine geçmiş, vakıf kültür varlıkları mazbut vakfına devrolunur.”

Vakıflar Yönetmeliğin 178 ... maddesinde ise “(1) Vakıf yoluyla meydana gelip de her ne suretle olursa olsun Hazine, belediye, özel idarelerin veya köy tüzel kişiliğinin mülkiyetine geçmiş vakıf kültür varlıkları tapu sicil müdürlüğünce mazbut vakıfları adına tescil edilir. (2) Vakıf yolu ile meydana gelen kültür varlıklarının tespiti; vakfiyeler, vakıf veya tapu kütüklerindeki kayıtlar, kadastro tespit evrakı, fermanlar, beratlar, atik senetler, yoklama kayıtları, kitabeler, tarihi kayıtlar, müze kayıtları, tescil kayıtları ile mülkname, temessük, tefviz, hazine i hassa, mütevelli, mültezim, sipahi senetleri gibi belgelerden biri veya birkaçı ile yapılır. (3) ... vakıf yoluyla meydana gelmiş vakıf kültür varlığı olduğunun ikinci fıkrada belirtilen belgelerle tespiti halinde bölge müdürlüğünün talebi üzerine mazbut vakıfları adına tescili yapılır.” hükümleri düzenlenilmiştir.

3. Değerlendirme

4. Dosya içeriğinden; dava konusu 317 ada 23 parsel sayılı taşınmazın ... 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 04.07.1996 tarihli ve 1994/676 Esas, 1996/570 Karar sayılı kararına istinaden 04.08.2000 tarihinde davacı Maliye Hazinesi adına tescil edildiği, aynı gün taşınmazın ...Bakanlığına tahsis edildiği, 16.08.2018 tarihinde de taşınmazın Sultan Mahmut Vakfı adına tescil edildiği anlaşılmıştır.

5. Somut olayda, Mahkemece hüküm kurmaya elverişli bir araştırma yapıldığını söylemeye imkan bulunmamaktadır. Şöyle ki, Mahkemece dava konusu taşınmazın kadastro tutanaklarının okunaklı suretlerinin mercinden getirtilmeden, davalı tarafça dosyaya sunulan belgelerle ve dava konusu taşınmazın tahsis edildiği ...Bakanlığı davaya dahil edilmeden sonucu gidilmesi doğru değildir.

6. Hal böyle olunca, öncelikle dava konusu taşınmazın tahsis edildiği ...Bakanlığı'nın davaya dahil edilmesi, dava konusu taşınmazın kadastro tutanaklarının ve varsa kadastro tutanağına dayanak teşkil eden eski tapu kayıtlarının mercinden getirtilerek yukarıda yer alan mevzuat hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapılarak hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmiş olması isabetsizdir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

17.05.2023 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.