Sayıştay 8. Dairesi 44418 Kararı - Özel Bütçe İhale Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Diğer Özel Bütçeli İdareler

• Yılı: 2016

• Daire: 8

• Dosya No: 44418

• Tutanak No: 45888

• Tutanak Tarihi: 20.03.2019

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Yapım işinde; uçucu kül olarak kullanılan malzemenin temin ve nakliye giderlerinin, birim fiyata (MB-13) dâhil olmasına rağmen yeni birim fiyat (MB-60) yapılarak ayrıca ödenmesi;

3. 121 sayılı İlamın 4. maddesiyle; …. … İş Ortaklığının taahhüdündeki … İşinde; “MB. 13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” imalatına ilişkin olarak söz konusu pozun tarifinde katkı malzemesi niteliğindeki uçucu külün temin ve nakliye giderleri birim fiyata dâhil olmasına rağmen, İdare tarafından uçucu kül için “MB. 60 Uçucu kül temini ve nakli” pozu üzerinden yeni birim fiyat oluşturulup yükleniciye ödeme yapıldığı gerekçesiyle … TL’nin tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Yukarıda adı geçen sorumlu, (aynı ilam maddesinde sorumluluğu bulunan diğer sorumlunun aşağıda kendi gündem sırasında görüşülen temyiz dosyasında da tamamen aynı olmak üzere) temyiz dilekçesinde özetle; Sayıştay 8. Dairesinin tazmin hükmü; “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” imalatı bünyesinde yer alan uçucu külün söz konusu pozun birim fiyatına dâhil bulunduğu, dolayısıyla yeni birim fiyat tespit edilmesinin mümkün olmadığı gerekçesine dayanmakta ise de; birim fiyat tariflerindeki içeriğin, ihale aşamasında İdarece düzenlenen zeyilnamenin böyle bir yorum ve değerlendirmeye imkân vermediğini, aksine uçucu kül için yeni birim fiyat oluşturulmasını zorunlu kıldığını, şöyle ki;

1. “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması (SSB)” Pozunun Birim Fiyat Tarifinde “Uçucu Kül”’ün Birim Fiyata Dahil Olduğunun İfade Edilmiş Olmadığını:

Sözleşme eki birim fiyat tarifleri incelendiğinde görüleceği üzere, uçucu külün kullanıldığı muhtelif imalat kalemlerinin birim fiyat tariflerinde “Birim fiyata dahil olan masraflar” başlığı altında aşağıdaki düzenlemeler bulunduğunu:

• MB-09 Barajlarda açıkta betonarme betonu yapılması

“… İdarece istenildiğinde prizi hızlandıran. prizi yavaşlatan, sızdırmazlık sağlayan, dona karşı koruyucu, hidratasyon ısısını yavaşlatan uçucu kül (fly-ash) ve benzeri her türlü katkı (sıvı veya toz) malzemelerinin temini, taşınması, depo edilmesi ve betona ilavesi, ...”

• MB-10 Barajlarda açıkta beton yapılması

“İdarece istenildiğinde prizi hızlandıran, prizi yavaşlatan, sızdırmazlık sağlayan, dona karşı koruyucu, hidratasyon ısısını yavaşlatan uçucu kül (fly-ash) ve benzeri her türlü katkı (sıvı veya toz) malzemelerinin temini, taşınması, depo edilmesi ve betona ilavesi, ...”

• MB-13 Barajlarda silindirle ile sıkıştırılmış beton yapılması (SSB)

“… idarece istenildiğinde prizi hızlandıran, prizi yavaşlatan, sızdırmazlık sağlayan, dona karşı koruyucu, hidratasyon ısısını yavaşlatan uçucu kül (fly-ash) ve temin edilerek işyerine nakledilen ve boşaltılan her türlü katkı (sıvı veya toz) malzemelerinin, teknik şartnamelerde belirtilen esaslar dahilinde uygun ekipmanlarla karıştırılarak betonun imal edilmesi, ...”

Görüleceği üzere, MB-09 ve MB-10 pozlarının birim fiyat tariflerinde “uçucu kül (fly-ash) ve benzeri her türlü katkı (sıvı veya toz) malzemelerinin temini, taşınması, depo edilmesi ve betona ilavesi” birim fiyata dahil unsurlar olarak zikredilmişken; MB-13 pozunun birim fiyat tarifinde “uçucu kül (fly-ash) ve temin edilerek işyerine nakledilen ve boşaltılan her türlü katkı (sıvı veya toz) malzemelerinin” şeklinde bir ifade kullanıldığını, yazılışa göre, MB-13 pozunun birim fiyat tarifinde, uçucu külün temini, taşınması, depo edilmesi ve betona ilavesinin birim fiyata dahil olduğu belirtilmediği gibi; diğer pozlarda uçucu kül açıkça katkı malzemesi niteliğinde görülürken, MB-13 pozunda katkı malzemeleri ayrıca zikredilerek uçucu külün katkı malzemesi olmadığı hususunun hüküm altına alındığını, nitekim aşağıda ayrıca açıklandığı üzere, MB-13 pozunun teknik özellikleri ve birim fiyat tarifindeki bu içeriğin ihale aşamasında istekliler tarafından da belirsiz bulunduğunu, bu belirsizliğin giderilmesi için zeyilname talep edildiğini, nihayet İdarece yapılan zeyilname ile isteklilerin yönlendirildiğini, sonuç itibariyle, İlamda, uçucu külün MB-13 pozunun birim fiyat tarifine dahil olduğunun sözleşme eki ihale dokümanında kayıt altına alındığı hususundaki tespitin yerinde olmadığını,

2. İdarece İhale Aşamasında Yapılan Zeyilname ile Uçucu Külün MB-13 Pozunun Birim Fiyatına Dâhil Olmadığı, Uygulama Sırasındaki Teknik İhtiyaç ve Şartlar Çerçevesinde Yeni Birim Fiyat Oluşturulacağı Hususunda Tüm İsteklilerin Yönlendirildiği, Rekabet ve Teklif Dengesinin Bu Doğrultuda Gerçekleştiği:

MB-13 pozunun teknik özellikleri ve birim fiyat tarifindeki içeriğin ihale aşamasında istekliler tarafından belirsiz bulunduğunu, bu belirsizliğin giderilmesi için zeyilname talep edildiğini, İdarece yapılan zeyilname ile isteklilerin yönlendirildiğini, bu çerçevede isteklilerce dile getirilen; “Birim fiyat tariflerinde (MB-13) baraj gövdesinde silindirle sıkıştırılmış beton yapılması tarif edilmektedir. İlgili birim fiyat tarifinde; beton terkibinin su, çimento, uçucu kül, kum, agrega ve katkı maddelerinden meydana geldiği yazılmaktadır. Yine birim fiyat tariflerinde; (MB-17) silindirle sıkıştırılmış beton içinde çimentonun ayrıca ödeneceği ifade edilmektedir. Silindirle sıkıştırılmış beton teknik şartnamesinde; betonun terkibinde bulunan ince malzeme (çimento ve uçucu kül) miktarının baraj alanında yapılacak deneme dolgusu sonunda ve İdarenin talimatına söre belirleneceği yazılmaktadır. Bu durumda; muhtelif max. Dane ebadında üretilecek SSB betonunun terkibindeki uçucu kül miktarı değişebileceği gibi, ne oranda kullanılacağı da şimdiden bilinmemektedir. Bu nedenle konuya açıklama getirilmesini veya uçucu kül için ayrı bir birim fiyat ihdas edilmesini arz ederiz.” şeklindeki talebe karşı, İdarece; “Proje ve proje raporlarında bu aşamada öngörülmediğinden konulmamıştır. İşin devamında gerekmesi halinde sözleşme hükümlerine göre gereği yapılabilecektir.” şeklinde bir yönlendirme yapıldığını, İlamda, zeyilnamede geçen “sözleşme hükümlerine göre gereği yapılabilecektir” ifadesinden, birim fiyat tariflerine göre hareket edileceği, birim fiyat tariflerinde de uçucu külün birim fiyata dahil bulunduğu yazılı olduğundan yeni fiyat yapılamayacağı sonucu çıkartılmakta olduğunu, halbuki aynı zeyilname metninin birçok maddesinde İdarece; “… birim fiyata dahildir” veya “… birim fiyata dahil değildir” şeklinde açık ve kesin ifadeler kullanıldığını, bu örneklerden bir kısmının şu şekilde olduğunu:

“Soru-3: “MB-11” iş kalemi numarası ile adlandırılan “Tünel Betonarme Betonu Yapılması ” işi kapsamında; tünel kaplama betonunun içerisindeki donatının temini ve montajı dahil midir? Lütfen teyit ediniz.

Cevap-3: Donatının temini ve montajı bedeli birim fiyata dâhildir.

Soru-4: “MB-26” iş kalemi numarası ile adlandırılan “Açıkta Püskürtme Betonu Yapılması ” işi kapsamında; hasır çeliğin temini ve montajı dahil midir? Lütfen teyit ediniz.

Cevap-4: Hasır çeliğin temini ve montajı birim fiyata dâhil değildir. İlgili pozu kapsamında yaptırılacaktır.

Soru-5: Dİ-2-1 nolu Dolusavak Boy kesiti projesinde ve diğer birtakım projeler üzerinde görünen Yastık Betonu imalatının “MB-13 Barajlarda Silindir ile Sıkıştırılmış Beton Yapılması” poz kapsamında mı yapılacağını teyit ediniz. Değil ise hangi poz kapsamında yapılacağını lütfen açıklayınız.

Cevap-5: Yastık Betonu, MB-09 pozu kapsamında yaptırılacaktır.

…”

Uçucu kül için isteklilerce dile getirilen; “... betonun terkibinde bulunan ince malzeme (çimento ve uçucu kül) miktarının baraj alanında yapılacak deneme dolgusu sonunda ve İdarenin talimatına göre belirleneceği yazılmaktadır. Bu durumda; muhtelif max. dane ebadında üretilecek SSB betonunun terkibindeki uçucu kül miktarı değişebileceği gibi, ne oranda kullanılacağı da şimdiden bilinmemektedir. Bu nedenle konuya açıklama getirilmesini veya uçucu kül için ayrı bir birim fiyat ihdas edilmesini arz ederiz." şeklindeki belirsiz noktalara yönelik olarak; “Proje ve proje raporlarında bu aşamada öngörülmediğinden konulmamıştır.” denilmek suretiyle miktar ve terkip bakımından belirsizliklerin varlığı ve uygulama sırasında netleşeceğinin kabul edilmekte; “İşin devamında gerekmesi halinde sözleşme hükümlerine göre gereği yapılabilecektir.” denilerek YİGŞ md. 22’deki yeni birim fiyata gönderme yapılmakta olduğunu, esasen, İdarenin amaç ve iradesinin bu şekilde olduğu hususunun uygulama sırasında ilgili birimden alınan yazıdan da anlaşılmakta olduğunu, nitekim yeni birim fiyat yapımı aşamasında konunun değerlendirildiğini ve (dilekçe ekindeki) İhale Şubesinin … tarih ve … sayılı yazılı görüşünün alındığını, söz konusu görüş yazısında; “… onaylı metraj ciltlerinde uçucu kül karşılığı çimento miktarı verilmiş olup birim fiyat teklif cetveli buna göre düzenlenmiş dolayısıyla da uçucu kül analize dahil edilmemiş ve SSB bünyesine giren uçucu kül için ayrı bir birim fiyat oluşturulmamış ve bu sebeple SSB bünyesinde uçucu kül kullanılması halinde ilgili fiyattan ödeneceği seklinde bir yönlendirme de yapılmamıştır.” denildiğini, burada kastedilen “ilgili fiyat”ın açık bir şekilde MB-13 pozu olduğunu, bu açık yönlendirme karşısında, yüklenici dahil ihaleye teklif veren tüm isteklilerin MB-13 pozu için birim fiyat teklifi oluştururken “uçucu kül” maliyetini tekliflerine dahil etmedikleri, bu maliyetin ilerideki teknik ihtiyaç ve taleplere göre yeni birim fiyat tanzimiyle karşılanacağı bilinciyle hareket ettiklerinin kabulünün gerektiğini, böylece, yüklenicinin MB-13 pozu için teklif ettiği birim fiyata “uçucu kül” unsuru dahil bulunmadığından, bir başka ifadeyle yüklenici maliyet hesabını “uçucu kül” hariç yaptığından, işin devamı sırasında “uçucu kül” için yeni birim fiyat yapılması ve bedelinin ödenmesini kamu zararı olarak nitelendirmenin de mümkün olmayacağını, zira 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanununun 71 inci maddesindeki amir hükümlere göre, kamu zararı oluşabilmesi için yükleniciyi sebepsiz zenginleştirecek şekilde fazla ödeme yapılması veya piyasa fiyatlarının üzerinde bir ödeme gerçekleştirilmesi gerektiğini, halbuki mevcut olayda yüklenicinin, teklifine dahil olmayan, maliyetine katlandığı bir unsurun bedelini almış durumda olduğunu, Sayıştay Temyiz Kurulu kararlarına göre de, ihale aşamasında rekabet şartlarına yansımış bir hususun kamu zararı olarak addedilmesinin mümkün bulunmadığını, nitekim 15.11.2017 tarih ve 43639 tutanak sayılı Kararda; “İhale hukukunda da ilgililer, İhale dokümanındaki şartlara göre işin kaça yapabileceğini, ne kadar indirimde bulunacağını tespit etmek için gerekli incelemeyi yaptıktan sonra taahhüt altına girmekledirler. İhalede rekabet şartları bu şekilde oluşmaktadır. Bu taahhüt şekline göre istekliler tekliflerini yapmaktadırlar.” şeklinde bir değerlendirme yapıldığını,

3. Esasen Zeyilname ile İsteklilerin Yönlendirildiği Hususunun Daire İlamında da Kabul Edilmekte Olduğu:

İlamda yer alan; “Ayrıca, İdare tarafından ihale öncesinde uçucu kül malzemesine birim fiyat teklif cetvelinde yer verilmediğinden söz konusu malzeme için yeni fiyat tespit edilip edilmeyeceği hususunda sorulan soruya, zeyilname ile yapılan “gerekli olursa sözleşme hükümlerinin uygulanacağı” şeklindeki belirsiz bir açıklama ile ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi ve güvenirliği sağlama ilkesinin de zedelendiği düşünülmektedir.” şeklindeki tespitle İdarece yapılan zeyilnamenin isteklileri yönlendirdiği hususunun kabul edilmekte olduğunu, ancak bu zeyilname ihaleye katılan tüm isteklilere ayrımsız gönderildiği için kuşkusuz eşit muameleyi, saydamlığı ve rekabeti olumsuz etkileyen bir durum bulunmadığını,

4. İhale Dokümanı Hükümleri, İdare Uygulamaları ve Teknik Gerekler İtibari ile Uçucu Külün Bir Katkı Malzemesi Olmayıp, Çimento Gibi Bağlayıcı Malzeme Olması Hasebiyle Ayrı Bir Birim Fiyata İhtiyaç Göstermekte Olduğu:

Şöyle ki; … … Dairesi Başkanlığı … Şube Müdürlüğünce … İşi için hazırlanan dilekçe eki 15-0062/3-son proje numaralı Silindirle Sıkıştırılmış Beton Tasarımı Karışım Test Raporlarında;

• Sayfa 2/29 “kestane pınarı kaya ocağına ait anma büyüklüğü Dmax= 63 mm olan dört sınıf agrega(0-5 mm, 5-19 mm, 19-38 mm ve 38-63 mm) üç farklı çimento (CEM 142,5R Bartın (Sanko) çimento, Bolu çimento, Nuh çimento) bir tip kimyasal katkı (Plastiment AR 340) ve uçucu kül (Çatalağzı) malzemeleri laboratuvarımıza gönderilmiştir.

• Sayfa 8/29 2.3 Taze ve Sertleşmiş Beton Deneyler ve Sonuçlan bölümünde; … Barajı gövdesi SSB kütle beton tasarımı için CEM I 42,5R sınıfı üç tip çimento Bartın (Sanko) çimento, Bolu çimento, Nuh çimento ve F sınıfı uçucu kül (Çatalağzı) ile farklı toplam bağlayıcı dozajlarında ve % 40 oranında uçucu kül kullanarak her bir çimento tipi için 3 farklı karışım tasarımı hazırlanmış olup dökümler yapılarak yukarıda liste halinde verilmiş olan deneyler için numuneler alınmış ve elde edilen 7, 28, 90 ve 180 günlük sonuçlar ile bu rapor düzenlenmiştir.

Laboratuvarda söz konusu çimento + uçucu kül kombinasyonları ile tasarım çalışmalarında toplam bağlayıcı dozajları 100, 125 ve 150 kg/m3 olarak belirlenen bu dozajlarda deneysel çalışmalar yürütülmüştür. 150 kg/m3 toplam bağlayıcı dozajında yapılan karışımlar ve karışımlara ait teorik ve ölçülen birim hacim kütle değerleri çizelge- 3 de verilmektedir.

• Sayfa 18/29 3. Gölet ve Baraj Gövdesi SSB Beton karışım Tasarımı bölümünde; “Laboratuvarımızda beton dökümlerinin doğrulanması amacıyla yapılan karışımlarda, % 40 oranında uçucu kül ihtiva eden 100, 125, 150 kg/m3 toplam bağlayıcı dozajında çalışmalar yürütülmüştür.”

.... Bu sonuçlar ışığında belirlenen hedef dayanım değerleri için, CEM I 42,5 R tipi üç ayrı fabrika ürünü (Bartın (Sanko) çimento, Bolu çimento, Nuh çimento) çimentolar ile yapılan SSB tasarımlarında toplam bağlayıcıya göre % 40 oranında uçucu kül ihtiva eden ve 130 kg/m3 toplam bağlayıcı dozajındaki karışım tasarımının, kullanımının uygun olacağı öngörülmektedir.”

Denildiğini, bu test raporunda da görüldüğü üzere uçucu külün çimento ile birlikte bağlayıcı malzemeyi oluşturmakta olduğunu, yine dilekçe ekinde yer alan … Barajına ait sözleşme eki, ihale dokümanı ÖTŞ-İNŞAAT-02 SİLİNDİRLE SIKIŞTIRILMIŞ BETON (SSB) ÖZEL TEKNİK ŞARTNAMESİ 3.6 MALZEMELER 3.6.1 ÇİMENTO CİNSİ MALZEMELER bölümünde; “Bütün çimentolar ASTM C150-97A standardına uygun olacak ve 7 günlük hidratasyon ısısı 300 KJ/kg (75 kalori/gr) ile sınırlandırılmalıdır. İçindeki eşdeğer sodyum oksit (Na2O) olarak gösterilen toplam alkali miktarı % 0,6’yı geçmeyen çimentoların kullanılması tercih edilmelidir. Toplam eşdeğer alkali miktarı % 0,6’dan düşük çimento temini mümkün olmaz ise muhtemel alkali agrega reaksiyonunun (hem alkali silis hem de alkali karbonat) oluşması kullanılan agregaların laboratuvar deneyleriyle kontrol edilmelidir. Bütün uçucu küller ASTM-C618-96 (F sınıfı) şartlarını sağlamalıdır.” denilerek uçucu külün çimento cinsi bağlayıcı malzeme olarak belirlendiğini, … birim fiyat analiz ve tarif uygulamalarında çimento malzemesi için ayrı bir birim fiyat öngörülmekte olup, nitekim mevcut ihalenin birim fiyat teklif cetvelinde de çimento için ayrı bir kalem öngörüldüğünü, uçucu kül için ise ayrı bir kalem açılmadığı, tatbikat sırasındaki ihtiyaç ve … … Dairesi Başkanlığınca oluşturulacak SSB karışım raporlarına göre imalatın gerçekleştirileceği düşüncesiyle zeyilnamede yeni fiyata gönderme yapıldığının anlaşılmakta olduğunu

İfade etmek suretiyle, yukarıda arz edilen sebepler ve re’sen tespit edilecek ve değerlendirilecek diğer hukuki gerekçelerle, tazmin hükmünün kaldırılması hususunu bilgilerimize arz etmiştir.

Başsavcılık mütalaasında özetle; temyiz dilekçesinde İlamın bu maddesine ilişkin olarak; tazmin hükmünün ‘‘MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” imalatı bünyesinde yer alan uçucu külün söz konusu pozun birim fiyatına dâhil bulunduğu, dolayısıyla yeni birim fiyat tespit edilmesinin mümkün olmadığı gerekçesine dayanmakta ise de, birim fiyat tariflerindeki içerik, ihale aşamasında idarece düzenlenen zeyilnamenin böyle bir yorum ve değerlendirmeye imkân vermediği, aksine uçucu kül için yeni birim fiyat oluşturulmasını zorunlu kıldığı dile dile getirilerek tazmin hükmünün kaldırılmasının istenildiği ifade edildikten sonra; ileri sürülen hususların İlamda karşılanmış olup, tazmin hükmünün kaldırılmasını gerektirecek mahiyette bulunmaması hasebiyle talebin reddedilerek, tazmin hükmünün tasdiki yönünde karar verilmesinin uygun olacağı belirtilmiştir.

İşbu ilam maddesinde sorumlulukları bulunmadığı halde konuyla ilgili bilgileri olduğu gerekçesiyle duruşmaya katılma talebinde bulunan (2015 yılı hesabıyla ilgili aynı konuyu ilgilendiren maddedeki sorumlulukları nedeniyle duruşmalı temyiz talepleri bulunan) … ve … ve fer’i müdahale talebi üzerine duruşmaya katılmasına 27.02.2019 tarihli Temyiz Kurulu Gündeminde oy birliğiyle karar verilen (ahiz … ve … adına) … ve … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra; işbu dosya ile duruşma talebinde bulunan sorumlu …’ya 12.03.2019 tarihinde duruşma günü bildirilmiş olmasına karşın duruşmaya katılmadığından, Hukuk Muhakemeleri Kanununun 369 uncu maddesi hükmü uyarınca dosya üzerinde ve gıyabında,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

İlamda tazmin hükmü, ….-… İş Ortaklığının taahhüdündeki … İnşaatı İşinde; “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” imalatına ilişkin olarak söz konusu pozun tarifinde katkı malzemesi niteliğindeki uçucu külün temin ve nakliye giderleri birim fiyata dâhil olmasına rağmen, İdare tarafından uçucu kül için “MB-60 Uçucu kül temini ve nakli” pozu üzerinden yeni birim fiyat oluşturulup yükleniciye ödeme yapıldığı gerekçesiyle verilmiştir.

Görüldüğü üzere temyize konu olayda ihtilafa konu olan husus; “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” imalatında kullanılan uçucu külün birim fiyata dâhil olup olmadığı; bu anlamda yeni birim fiyat yapılmasına gerek olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Öncelikle, işe ait 17.12.2012 tarihli sözleşme eki Birim Fiyat Tariflerinde yer alan “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” iş kaleminin tarifinde:

“Projelere, teknik şartnamelere ve İdarenin talimatlarına uygun olarak, beton için agreganın ocak ve/veya malzeme ariyet sahalarından veya taş ocağından işletilerek elde edilen kırmataş ve konkasör kumunun çıkarılması, yıkanması ve uygun evsaftaki malzemelerin taşıtlara yüklenmesi ve taşınması şantiyede boşaltılması, idarece istenilen evsafta, irilikte ve sayıda gruplandırmayı temin edecek tarzda elenmesi, gruplara ayrılmış olarak depolanması, agrega malzemelerinin depo yerlerinden alınarak beton tesislerine taşınması, suyun temin edilmesi, agrega malzemelerinin ve temin edilerek şantiyede depolanmış olan çimentonun uygun görülen granülometrik analiz ve nisbetler dahilinde olmak üzere ağırlık esası üzerinden beton santralında tartılarak karışım yapılması, lüzumlu suyun, içine idarece istenildiğinde prizi hızlandıran, prizi yavaşlatan, sızdırmazlık sağlayan, dona karşı koruyucu, hidratasyon ısısını yavaşlatan uçucu kül (fly-ash) ve temin edilerek işyerine nakledilen ve boşaltılan her türlü katkı (sıvı veya toz) malzemelerinin, teknik şartnamelerde belirtilen esaslar dahilinde uygun ekipmanlarla karıştırılarak betonun imal edilmesi …”

Birim fiyata dâhil olan masraflar olarak gösterilmiştir.

Söz konusu iş kalemine ilişkin birim fiyat tarifinin notlar kısmında yer alan Not-1’de aynen; “Poz tarifinde kullanılan çimentonun bedeli ve nakliyesi ilgili birim fiyattan ödenecektir.” denilmiş ve bu ibare ile çimento bedelinin ayrıca ödeneceği açıkça ifade edilirken, Not-2’de ise aynen;“Katkı maddeleri temini, iş yerine nakli ve boşaltılması birim fiyata dâhildir.” denilmiştir.

Birim fiyata dâhil olmayan masraflar için ise “Yok” ibaresi ile çimento bedeli ve nakliyesi hariç birim fiyat tarifinde sayılan tüm işlerin (uçucu kül de dahil olmak üzere) birim fiyata dâhil olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, bilhassa “Not-1” ve “Birim fiyata dahil olmayan masraflar” kısmında yazılı ifadeler birlikte değerlendirildiğinde, çimentonun bedeli ve nakliyesi bedelinin ilgili birim fiyattan ayrıca ödeneceği, buna karşılık diğer bütün malzeme (uçucu kül, vs.) ve işçiliklerin birim fiyata dahil olduğu anlaşılmaktadır. Not-2’de yer alan; “Katkı maddeleri temini, iş yerine nakli ve boşaltılması birim fiyata dâhildir.” İfadesinden, uçucu külün bedelinin, MB-13 birim fiyatına dahil olmadığı anlamını çıkarmak ta imkansızdır. Aksi durumda MB-13 birim fiyat tarifinde sayılan ancak Not-2’de sayılmayan agrega, kırmataş, su gibi diğer malzemelerin bedellerinin de birim fiyata dahil olmadığını kabul etmek gerekecektir ki bu durum birim fiyat düzenleme tekniğine ve amacına uygun düşmeyecektir. Çünkü hangi gerekçeyle düzenlenmiş olursa olsun, Not-2’deki düzenlemeyi, Not-1’deki düzenleme ve “Birim fiyata dâhil olmayan masraflar: Yok” düzenlemesi ile birlikte değerlendirmek gerekecektir.

Yukarıda yer verilen tariften, “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” imalatı bünyesinde kullanılan uçucu külün temin ve nakliye masraflarının, sorumlularca aynı değerlendirmeye tabi tutulmasına rağmen çimento ve nakliyesinden farklılaştığı ve birim fiyata dâhil olduğu görülmektedir.

Buna karşın, sorumluların temyiz dilekçelerinde; “MB-9 Barajlarda açıkta betonarme betonu yapılması” ve “MB-10 Barajlarda açıkta beton yapım işi” imalatları üzerinden yapılan kıyaslamalarla MB-9 ve MB-10 pozları bünyesindeki uçucu külün, katkı malzemesi işlevi gördüğü ve pozun birim fiyatına dâhil olduğu, oysa yukarıda tanımı yapılan MB-13 pozunda ise uçucu külün, her türlü katkı malzemesinden ayrıldığı, çimento gibi bağlayıcı malzeme olduğu ancak ihale öncesinde yapılan keşif ve metraj cetvellerinde analize dâhil edilmediğinden, birim fiyat tarifleri ve cetvelinde yer almadığı, bu yüzden uygulama aşamasında yükleniciye uçucu kül için yeni birim fiyat tespit edilerek ödendiği belirtilmiştir. Bu anlamda, duruşma sırasında da uçucu külün, baraj inşaatlarında özellikle beton dayanımını artırmak ve kullanılan çimento miktarından tasarruf sağlamak üzere kullanılan bir malzeme olduğu ve temyize konu işte de bağlayıcı (puzzolan) özellikte kullanıldığı ifade edilmiştir.

Ancak, bağlayıcı özellikte olmasının, katkı malzemesi olarak değerlendirilemeyeceği manasına gelmemesi bir yana; uçucu kül, ister İlamda ifade edildiği gibi katkı malzemesi niteliğinde kullanılsın, isterse sorumluların ifade ettiği gibi bağlayıcı malzeme niteliğinde kullanılsın, bu durum MB-13 pozu bünyesinde kullanılan uçucu külün temin ve nakliye masraflarının birim fiyata dâhil olduğu gerçeğini değiştirmemektedir. Her üç birim fiyat tarifinde de (MB-9, MB-10 ve MB-13) aynı uçucu kül, aynı sistematik dâhilinde (uçucu kül (fly-ash) … ve her türlü katkı malzemelerinin) tanımlanmış olup, her üçünde de uçucu kül temini birim fiyata dahildir. Aralarındaki tek farklılık; bağlayıcı ya da katkı malzemesi olarak kullanılıp kullanılamaması değil, aşağıda değinildiği üzere MB-13 pozundaki uçucu kül miktarının deneme (test) yapılmadan bilinememesidir. Dolayısıyla, dilekçe ekinde gönderilen … … Dairesi Başkanlığı … Şube Müdürlüğünce bahse konu inşaat işi için hazırlanan silindirle sıkıştırılmış beton tasarımı karışım test raporlarında detaylı bir şekilde gösterilen uçucu külün çimento ile birlikte bağlayıcı malzemeyi oluşturduğuna yönelik kanıtların bir ehemmiyeti de bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, sorumlularca dile getirilen; İdarece ihale aşamasında yapılan zeyilname ile uçucu külün MB-13 pozunun birim fiyatına dâhil olmadığı, uygulama sırasındaki teknik ihtiyaç ve şartlar çerçevesinde yeni birim fiyat oluşturulacağı hususunda tüm isteklilerin yönlendirildiği, rekabet ve teklif dengesinin bu doğrultuda gerçekleştiği iddiasına gelince; ihale eki 05.2012 tarihli Zeyilname-II’de isteklilerce 10 numaralı soruda;

“Birim fiyat tariflerinde (MB-13) baraj gövdesinde silindirle sıkıştırılmış beton yapılması tarif edilmektedir. İlgili birim fiyat tarifinde; beton terkibinin su, çimento, uçucu kül, kum, agrega ve katkı maddelerinden meydan geldiği yazılmaktadır. Yine birim fiyat tariflerinde; (MB-17) silindirle sıkıştırılmış beton içinde çimentonun ayrıca ödeneceği ifade edilmektedir. Silindirle sıkıştırılmış beton teknik şartnamesinde; betonun terkibinde bulunan ince malzeme (çimento ve uçucu kül) miktarının baraj alanında yapılacak deneme dolgusu sonunda ve İdare’nin talimatına söre belirleneceği yazılmaktadır. Bu durumda; muhtelif max. Dane ebadında üretilecek SSB betonunun terkibindeki uçucu kül miktarı değişebileceği gibi, ne oranda kullanılacağı da şimdiden bilinmemektedir. Bu nedenle konuya açıklama getirilmesini veya uçucu kül için ayrı bir birim fiyat ihdas edilmesini arz ederiz.”

Denilmiş, İdarece verilen cevapta ise;

“Proje ve proje raporlarında bu aşamada öngörülmediğinden konulmamıştır. İşin devamında gerekmesi halinde sözleşme hükümlerine göre gereği yapılabilecektir.”

Denilerek, teknik ihtiyaç ve şartlar çerçevesinde yeni birim fiyat oluşturulacağı gibi herhangi bir açık yönlendirme yapılmadan, sözleşme hükümlerine genel bir atıfta bulunulmuştur. Örneğin söz konusu düzenleme ile sözleşme eki Yapım İşleri genel Şartnamesinin 12 nci maddesinde yer alan “İdare, sözleşme konusu işlerle ilgili proje v.b. teknik belgelerde, değişiklik yapılmaksızın işin tamamlanmasının fiilen imkansız olduğu hallerde, işin sözleşmede belirtilen niteliğine uygun bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak şekilde gerekli değişiklikleri yapmaya yetkilidir. Yüklenici, işlerin devamı sırasında gerekli görülecek bu değişikliklere uygun olarak işe devam etmek zorundadır…” düzenlemesine atıf yapıldığı da düşünülebilmektedir.

Nitekim yeni birim fiyat yapımı aşamasında da konu değerlendirilmiş ve İhale Şubesinin … tarih ve … sayılı yazılı görüşü alınmıştır. Söz konusu görüş yazısında;

“… onaylı metraj ciltlerinde uçucu kül karşılığı çimento miktarı verilmiş olup birim fiyat teklif cetveli buna göre düzenlenmiş dolayısıyla da uçucu kül analize dahil edilmemiş ve SSB bünyesine giren uçucu kül için ayrı bir birim fiyat oluşturulmamış ve bu sebeple SSB bünyesinde uçucu kül kullanılması halinde ilgili fiyattan ödeneceği seklinde bir yönlendirme de yapılmamıştır.”

İfadesiyle (sorumluların iddialarının aksine) yönlendirme yapılmadığı da kabul edilmiştir. Bu görüşte dikkat çeken önemli bir husus da; metraj ciltlerinde uçucu kül karşılığı (gerçekte) daha pahalı malzeme olan çimento verilmiş olup, isteklilerin birim fiyat teklif cetveli de bu durum bilinerek hazırlanmış olduğundan; birim fiyata zaten dâhil olan uçucu kül için yönlendirme yapılmamış olması da doğaldır.

Bu şekilde zeyilnamede yeni birim fiyat yapılacağı hususunun net olmadığı bir durumda sözleşmenin 8.2.1. maddesi hükümlerine göre zeyilnameyi öncelikli görmek mümkün olmamakla beraber; ihale dokümanını oluşturan belgeler arasında birim fiyat tarifleri ve cetveli özel teknik şartnameye göre öncelik sırasına sahip olduğundan; özel teknik şartnamenin yeni birim fiyat yapılmasını zorunlu kıldığından bahsetmek de mümkün değildir.

Netice itibariyle, uçucu külün temin ve nakliye masrafları MB-13 poz no.lu imalat kaleminin birim fiyatı içerisinde yer aldığından; gerek sözleşme gerekse de Yapım İşleri Genel Şartnamesinin yeni birim fiyat yapılmasına ilişkin 23 üncü (eski YİGŞ’de 22 nci) maddesi hükümleri gereğince yeni birim fiyat yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

Son olarak, İlamda; … Barajı Sözleşmesi Cilt-2 SSB Özel Teknik Şartnamesi Madde:2-3’te; “… Barajı için uçucu kül … Fabrikasından (…) temin edilecektir.” denildiği ancak malzemenin baraj şantiyesine uzaklığı daha fazla olan … Termik Santrali Tesislerinden temin edildiği görüldüğünden sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 30 uncu maddesinin 3 nolu bendi hükmü gereği fark mesafesine ilişkin nakliye tutarının ödenmesi gerektiği belirtilmiş olup, tazmin hükmü bu yönüyle de yerindedir.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, temyiz dilekçesindeki iddiaların reddedilerek 121 sayılı İlamın 4. maddesiyle verilen … TL’nin tazminine ilişkin hükmün TASDİKİNE, (Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’nın aşağıda yazılı azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 20.03.2019 tarih ve 45888 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Üye …:

Sorumluların duruşmadaki iddialarından; proje ve proje raporlarında bu ilk aşamada öngörülmediğinden konulmamış olan uçucu külün, proje revizyonu sonrasında imalatlara eklendiği anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda, savunmanın genişletilmesi suretiyle … Daire Başkanlığındaki kamu görevlilerinin de sorumluluğundan söz edilebilir.

Dolayısıyla, tazmin hükmünün bu yönüyle bozularak Dairesine gönderilmesi gerekir.

Üye …:

… İşinde; “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” imalatına ilişkin olarak söz konusu pozun tarifinde katkı malzemesi niteliğindeki uçucu külün temin ve nakliye giderlerinin birim fiyata dâhil olduğu iddiasıyla, İdare tarafından uçucu kül için ayrıca “MB-60 Uçucu kül temini ve nakli” pozu üzerinden yeni birim fiyat oluşturulup yükleniciye ödeme yapıldığı gerekçesiyle tazmin hüküm verildiği görülmektedir.

Temyize konu ilamdaki ihtilafın, “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” imalatında kullanılan uçucu külün birim fiyata dâhil olup olmadığı; bu anlamda yeni birim fiyat yapılmasına gerek olup olmadığı noktasında toplandığı anlaşılmaktadır.

İşe ait 17.12.2012 tarihli sözleşme eki Birim Fiyat Tariflerinde yer alan “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” iş kaleminin tarifinde birim fiyata dâhil olan masraflar şöyle tarif edilmiştir:

“Projelere, teknik şartnamelere ve İdarenin talimatlarına uygun olarak, beton için agreganın ocak ve/veya malzeme ariyet sahalarından veya taş ocağından işletilerek elde edilen kırmataş ve konkasör kumunun çıkarılması, yıkanması ve uygun evsaftaki malzemelerin taşıtlara yüklenmesi ve taşınması şantiyede boşaltılması, idarece istenilen evsafta, irilikte ve sayıda gruplandırmayı temin edecek tarzda elenmesi, gruplara ayrılmış olarak depolanması, agrega malzemelerinin depo yerlerinden alınarak beton tesislerine taşınması, suyun temin edilmesi, agrega malzemelerinin ve temin edilerek şantiyede depolanmış olan çimentonun uygun görülen granülometrik analiz ve nisbetler dahilinde olmak üzere ağırlık esası üzerinden beton santralında tartılarak karışım yapılması, lüzumlu suyun, içine idarece istenildiğinde prizi hızlandıran, prizi yavaşlatan, sızdırmazlık sağlayan, dona karşı koruyucu, hidratasyon ısısını yavaşlatan uçucu kül (fly-ash) ve temin edilerek işyerine nakledilen ve boşaltılan her türlü katkı (sıvı veya toz) malzemelerinin, teknik şartnamelerde belirtilen esaslar dahilinde uygun ekipmanlarla karıştırılarak betonun imal edilmesi …”

Söz konusu iş kalemine ilişkin birim fiyat tarifinin notlar kısmında yer alan Notlarda ise;

1. Poz tarifinde kullanılan çimentonun bedeli ve nakliyesi ilgili birim fiyattan ödenecektir

2. Katkı maddeleri temini, iş yerine nakli ve boşaltılması birim fiyata dâhildir.” denilmiştir.

İlamda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması imalatında kullanılan uçucu külün bir katkı malzemesi olduğu, dolayısıyla birim fiyata dahil olduğu kabul edilmekte, sorumlular ise savunmalarında, söz konusu imalatta kullanılan uçucu külün katkı malzemesi olmayıp, çimento gibi bağlayıcı malzeme olduğu iddia edilmektedir. Esasen bu tereddüdün ihale aşamasında da yaşandığı, idareye yöneltilen sorular üzerine imzalanan 04.05.2012 tarihli Zeyilname-II de yer alan 10 numaralı soruda; “Birim fiyat tariflerinde (MB-13) Baraj gövdesinde silindirle sıkıştırılmış beton yapılması tarif edilmektedir. İlgili birim fiyat tarifinde; beton terkibinin su, çimento, uçucu kül, kum, agrega ve katkı maddelerinden meydana geldiği yazılmaktadır. Yine birim fiyat tariflerinde; (MB-17) silindirle sıkıştırılmış beton içinde çimentonun ayrıca ödeneceği ifade edilmektedir. Silindirle sıkıştırılmış beton teknik şartnamesinde; betonun terkibinde bulunan ince malzeme (çimento ve uçucu kül) miktarının baraj alanında yapılacak deneme dolgusu sonunda ve İdarenin talimatına göre belirleneceği yazılmaktadır. Bu durumda; muhtelif max. dane ebadında üretilecek SSB betonunun terkibindeki uçucu kül miktarı değişebileceği gibi, ne oranda kullanılacağı da şimdiden bilinmemektedir. Bu nedenle konuya açıklama getirilmesini veya uçucu kül için ayrı birim fiyat ihdas edilmesini arz ederiz.” denildiği, İdare tarafından soruya verilen cevapta ise; “Proje ve proje raporlarında bu aşamada öngörülmediğinden konulmamıştır. İşin devamında gerekmesi halinde sözleşme hükümlerine göre gereği yapılabilecektir.” denildiği görülmektedir.

Dosya eki yazışmalardan da anlaşıldığı üzere, metrajlarda uçucu kül karşılığı çimento miktarı verilmiş, bir anlamda uçucu kül çimento gibi bağlayıcı bir malzeme kabul edilmiş, birim fiyat teklif cetveli buna göre düzenlenmiş, dolayısıyla da uçucu kül analize dâhil edilmeyip uçucu kül için ayrı bir birim fiyat da oluşturulmamış, ilgili malzeme üzerinde fiziki deneylerin yapılması, fiziksel ve mekanik özelliklerinin tespit edilmesi, laboratuvarlarda teknik incelemelerin tamamlanması sonrasında beton mukavemet değerlerine göre karışım terkibindeki malzemelerin cinsi, miktarları ve niteliklerinin uygunluğunun tespit edilmesi sonrası, uçucu kül kullanılması hususunda bir karar verilirse sözleşme ve eklerine göre hareket edilmesi usulü benimsenmiştir. Tüm bu değerlendirme sonrasında, imalatta kullanılan uçucu külün, birim fiyat tarifindeki katkı malzemelerinden farklı olarak çimento gibi bağlayıcı bir malzeme olarak kullanıldığının kabul edilmesi uygun olur. Nitekim savunma eklerinde ibraz edilen bazı bilimsel çalışmalarda da uçucu külün bağlayıcı madde olarak değerlendirildiği, çimentonun uçucu külle değiştirilmesinden kaynaklı deneylerden elde edilen olumlu sonuçlara yer verildiği görülmektedir.

İmalatta uçucu külün kullanılıp kullanılmaması veya betonun mukavemetine göre hangi oranda kullanılması gerektiği ise teknik bir mesele olup denetimin de konusu değildir. Uygun oranlarda ve doğru kullanımı halinde betonun birçok özelliğini olumlu yönde etkileyici özelliği olduğu anlaşılan uçucu kül, aynı zamanda hazır beton endüstrisinde maliyet düşürücü etkileri ön plana çıkarılarak tercih konusu yapılmaktadır. Zira uçucu kül piyasada çimentodan daha ucuza temin edilebilmektedir. Esasen çimento yerine uçucu külün kullanılmasının, diğer bir deyişle beton içindeki uçucu kül miktarının çimento aleyhine arttırılmasının bu bağlamda maliyeti düşürücü bir etki yapması beklenir. Ancak bu işte, silindirle sıkıştırılmış beton imalatının, imalat kalemleri toplamı içerisinde en büyük paya sahip kalemlerden biri olması, yüklenicinin de teklif birim fiyat cetvelinde çimentonun tonu için … TL gibi düşük bir fiyat belirlemiş olması, buna karşılık uçucu kül (04.703/A) rayiç bedelinin … TL/ton olması, yükleniciyi çimento yerine uçucu kül kullanılmasından dolayı avantajlı duruma getirmiştir. Ancak bu durum yüklenicinin çimento için rayiç bedelinin çok altında fiyat teklif etmesinden kaynaklanmaktadır. Şayet yüklenici rayiç fiyata uygun bir çimento bedeli teklif etmiş olsaydı daha sonra çimento yerine uçucu kül kullanılması, idare yararına bir durum doğurabilirdi. Nitekim aynı ihalede sınır değerin altında teklif verdiği için idare tarafından aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulan bir başka firmanın “Çimento” malzemesi için teklif ettiği birim fiyatının … TL olduğu görülmektedir. (12.09.2012 tarih ve 2012/UY.II-3615 nolu Kamu İhale Kurulu Kararı)

Bu aşamada metrajlarda uçucu kül karşılığı çimento miktarı verilmiş, bir anlamda uçucu kül çimento gibi bağlayıcı bir malzeme kabul edilmiş olduğuna göre, kullanılan uçucu külün ne kadarının prizi hızlandıran, prizi yavaşlatan, sızdırmazlık sağlayan, dona karşı koruyucu, hidratasyon ısısını yavaşlatıcı özelliğinden dolayı, ne kadarının ise bağlayıcı malzeme olarak kullanıldığının ayrıştırılması ve birim fiyata dâhil olan katkı malzemesi karşılığı uçucu kül bedelinin mükerrer ödenmesinin önlenmesi yönünde sorgulama yapılması gerekebilir. Ancak temyize konu ilamda bu tür bir iddia veya tespit bulunmamaktadır.

Sonuç olarak (MB-13) Baraj gövdesinde silindirle sıkıştırılmış beton yapılması imalatında kullanılan uçucu külün birim fiyata dâhil olan diğer katkı malzemelerinden farklı olduğu kabul edildikten sonra, ihtiyaç doğrultusunda uçucu kül temini ve nakli için yeni birim fiyat oluşturulmuş olmasında mevzuata aykırı bir durum bulunmamaktadır. Uygulanan yeni fiyatın rayiçlere uygun olmadığına dair bir tespit ve iddia da bulunmamaktadır. İhale aşamasında bazı imalat kalemlerine düşük fiyat teklif edip, ihale alındıktan sonra bu imalat kalemleri çıkartılarak veya azaltılarak, belirlenen yeni fiyat üzerinden yükleniciye teklif ettiği fiyat dışında daha yüksek fiyattan imalat yaptırılması imkânı sağlanmasının sakıncaları ise mevcut ihale sistemi bütünüyle dikkate alınarak yapılabilecek mevzuat revizyonu ile ancak giderilebilir.

Bu aşamada, mevzuata uygun olarak fiilen gerçekleştirilen imalatla ilgili olarak yeni fiyat düzenleyerek ödeme yapanlara sorumluluk yüklemek uygun olmaz. Tazmin hükmünün kaldırılması gerekir.

Üye …:

İlamda tazmin hükmü, …-… İş Ortaklığı taahhüdündeki, … Barajı İnşaatı İşinde; “MB-13 Barajlarda silindirle sıkıştırılmış beton yapılması” imalatına ilişkin olarak, bu pozdan yapılan imalatın içeriğinde uçucu külün katkı malzemesi niteliğinde mevcut olduğu, dolayısıyla uçucu külün temin ve nakliye giderlerinin bu birim fiyat içeriğinde bulunduğu ve İdare tarafından MB-13 pozundan yapılan imalatta kullanılan uçucu kül için ayrıca “MB-60 Uçucu kül temini ve nakli” pozuyla yeni birim fiyat oluşturulup yükleniciye ödeme yapılması nedeniyle kamu zararı meydana geldiği gerekçesiyle verilmiştir.

Bu duruma göre; kamu zararına sebebiyet veren idari işlem, yeni birim fiyat oluşturulması faaliyetidir. Dolayısıyla kamu zararından sorumlu olması gerekenler de bu yeni birim fiyatı oluşturan ve onaylayanlar olması gerekir. Ancak İlamda, yeni birim fiyatın oluşturulması sürecinde yer alan bazı kamu görevlilerinin sorumlu tutulmadığı, süreçlerde yer almayan bazı kamu görevlilerinin ise sorumlu tutuldukları görüldüğünden, hükmün sorumluluk yönünden bozularak Dairesine gönderilmesi gerekir.

Üye …:

İlamda tazmin hükmünde birçok kişinin sorumluluğuna hükmedilmiş olup, bu sorumluların hangi illiyet bağıyla sorumlu tutuldukları yönünde herhangi bir açıklama yapılmamıştır. Olayın bu yönüyle, tazmin hükmü kurulmasında hukuki isabet görülmediğinden; sorumluluk atfedilecek olanların kamu zararına sebebiyet veren hususlarla ilişkilendirilmesi suretiyle sorumlulukların yeniden tespit edilmesini teminen tazmin hükmünün bozularak Dairesine gönderilmesi gerekir.

Üye …:

MB-13 pozunun teknik özellikleri ve birim fiyat tarifindeki içerik ihale aşamasında istekliler tarafından belirsiz bulunmuş, bu belirsizliğin giderilmesi için zeyilname talep edilmiş, İdarece yapılan zeyilname ile istekliler yönlendirilmiştir.

Bu çerçevede isteklilerce dile getirilen;

“Birim fiyat tariflerinde (MB-13) baraj gövdesinde silindirle sıkıştırılmış beton yapılması tarif edilmektedir. İlgili birim fiyat tarifinde; beton terkibinin su, çimento, uçucu kül, kum, agrega ve katkı maddelerinden meydan geldiği yazılmaktadır. Yine birim fiyat tariflerinde; (BM-17) silindirle sıkıştırılmış beton içinde çimentonun ayrıca ödeneceği ifade edilmektedir. Silindirle sıkıştırılmış beton teknik şartnamesinde; betonun terkibinde bulunan ince malzeme (çimento ve uçucu kül) miktarının baraj alanında yapılacak deneme dolgusu sonunda ve İdare 'nin talimatına söre belirleneceği yazılmaktadır. Bu durumda; muhtelif max. Dane ebadında üretilecek SSB betonunun terkibindeki uçucu kül miktarı değişebileceği gibi, ne oranda kullanılacağı da şimdiden bilinmemektedir. Bu nedenle konuya açıklama getirilmesini veya uçucu kül için ayrı bir birim fiyat ihdas edilmesini arz ederiz.”

Şeklindeki talebe karşı, İdarece;

“Proje ve proje raporlarında bu aşamada öngörülmediğinden konulmamıştır. İşin devamında gerekmesi halinde sözleşme hükümlerine göre gereği yapılabilecektir.”

Şeklinde bir yönlendirme yapılmıştır.

Bu yönlendirmeden YİGŞ md. 22’deki yeni birim fiyat yapılmasının amaçlandığı açık olup, yüklenicinin, teklifine dâhil olmayan, maliyetine katlandığı bir unsurun bedelini almış olmasında mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.

Diğer yandan, gerek işe ait ÖTŞ-İnşaat-02 Silindirle Sıkıştırılmış Beton (SSB) Özel Teknik Şartnamesinden gerekse de … … Dairesi Başkanlığı … Şube Müdürlüğünce … Barajı İnşaatı işi için hazırlanan 15-0062/3-son proje numaralı Silindirle Sıkıştırılmış Beton Tasarımı Karışım Raporlarından; uçucu külün çimento cinsi bağlayıcı malzeme olarak belirlendiği anlaşılmaktadır. … birim fiyat analiz ve tarif uygulamalarında çimento malzemesi için ayrı bir birim fiyat öngörülmekte olup, nitekim mevcut ihalenin birim fiyat teklif cetvelinde de çimento için ayrı bir kalem öngörülmüştür.

Uçucu kül için bir kalem açılmamış, tatbikat sırasındaki ihtiyaç ve … … Dairesi Başkanlığınca oluşturulacak SSB karışım raporlarına göre imalatın gerçekleştirileceği düşüncesiyle zeyilnamede yeni birim fiyata gönderme yapılmıştır.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde İdarece yapılan yeni birim fiyat ile kamu zararına sebebiyet verilmediğinden; temyiz dilekçesindeki iddiaların kabulüyle tazmin hükmünün kaldırılması gerekir.