Sayıştay 8. Dairesi 37048 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2009

• Daire: 8

• Dosya No: 37048

• Tutanak No: 39139

• Tutanak Tarihi: 03.06.2014

• Konu:

KARAR

TEMYİZ KURULU KARARI

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü;

1. 835 sayılı İlamın 1. maddesi ile Belediyede görevli zabıta amiri, zabıta başkomiseri ve komiserlerine ödenen Özel hizmet tazminat puanlarının hatalı tespit edilip ödenmesi nedeniyle 3.952,54 TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi, tazminine hükmolunan 3.952,54 TL’nin tahsil edildiğini bildirmekte ise de, hükümden sonra yapılan bu tahsilat ilam hükmünün infazı mahiyetinde olup ilam hükmüne karşı da herhangi bir itirazda bulunulmadığından Kurulumuzca Yapılacak İşlem Olmadığına,

2. 835 sayılı İlamın 2. maddesi ile Osmangazi Belediyesinde çalışmakta olan işçilerin saat başına fazla çalışma ücretlerinin azami hadleri aşarak % 100 artırımlı olarak tahakkuk ettirilip ödenmesi nedeniyle 25.416,83 TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde özetle; 4857 sayılı İş Kanununun 41. maddesinin 2. fıkrasında; “Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.” denilmekte ise de; Belediye ile Hizmet-İş Sendikası arasında imzalanan ve 01.03.2008-28.02.2010 tarihleri arasını kapsayan Toplu İş Sözleşmesinin 55. maddesinin (b) fıkrasında “Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmalardır. Bu saatlerde yapılacak çalışmalara normal çalışma ücretinin %100 fazlası ödenir (...)” denildiğinden, fazla çalışmaların saat ücretinin %100 artırılarak ödendiğini;

2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi; Grev ve Lokavt Kanunu’nun “Toplu İş Sözleşmesine Konulmayacak Hükümler” başlıklı 5. maddesinde “Toplu İş sözleşmelerine, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, milli egemenliğe, Cumhuriyete, milli güvenliğe, kamu düzenine, genel asayişe genel ahlaka ve genel sağlığa aykırı hükümler ile kanunlarda suç sayılan fiilleri teşvik, tahrik ve himaye eden veya kanun veya tüzüklerin emredici hükümlerine aykırı hükümler konulamaz” denildiğini; Toplu iş sözleşmesinde saat başına ödenecek fazla çalışma ücretinin %100 zamlı ödenmesine yönelik düzenlemenin bu yasal düzenlemeye aykırılık taşımadığını;

Ayrıca, 4857 sayılı İş kanununun “Saklı Haklar” başlıklı 45. maddesinde “Toplu İş sözleşmesi veya iş sözleşmelerine hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatillerde işçilere tanınan haklara, ücretli izinlere ve yüzde usulü ile çalışan işçilerin bu Kanunla tanınan haklarına aykırı hükümler konulamaz. Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır.” denildiğini; bu yasal düzenleme doğrultusunda da Osmangazi Belediyesinde çalışan işçilere daha elverişli hak ve menfaat sağlanması amacı ile Toplu İş Sözleşmesine fazla çalışma ücretinin %100 zamlı ödenmesine yönelik hüküm konulduğunu ve bu hüküm doğrultusunda da uygulama yapıldığını belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılık karşılamasında; “İlamın 2’ nci maddesi ile ilgili olarak, işçilerin saat başına fazla çalışma ücretlerinin İş Kanununun 41’inci maddesindeki azami hadlerin aşılarak %100 artırımlı olarak ödenmesi nedeniyle adına tazmin hükmolunmuş ise de toplu iş sözleşmesi ile saat başına ödenecek fazla çalışma ücretinin %100 zamlı ödenmesine yönelik düzenlemenin 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanununun ‘‘Toplu İş Sözleşmesine Konulmayacak Hükümler’’ başlıklı 5’inci maddesine aykırılık taşımadığı; öğretide ve yargı kararlarında yerleşmiş olan içtihatlara göre de İş Kanununa ters düşse bile işçi lehine tesis edilmiş toplu iş sözleşmesi hükümlerinin geçerli olduğu; Temyiz Kurulunun benzer konuda Ankara Gölbaşı Belediyesinin 2006 yılı hesabı ile ilgili olarak vermiş olduğu 14 Şubat 2011 tarih ve 2011/18651 sayılı kararda da Daire Kararının kaldırıldığı ifade edilmekte ve hakkında verilmiş olan tazmin hükmünün kaldırılması istenilmektedir.

Sorumlu tarafından dilekçede ileri sürülen gerekçeler doğrultusunda talebinin kabul edilerek tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesinin, uygun olacağı düşünülmektedir.” şeklinde görüş bildirmiştir.

Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; Belediye ile Hizmet-İş Sendikası arasında imzalanan ve 01.03.2008–28.02.2010 tarihleri arasını kapsayan Toplu İş Sözleşmesinin Toplu İş Sözleşmesinin 55. maddesi ile fazla çalışma için ödenecek ücretin normal çalışma ücretinin %100 fazlası olarak belirlendiği ve buna göre ödendiği görülmüştür.

4857 sayılı Kanun’un “Fazla Çalışma Ücreti” başlıklı 41. maddesinde;

“Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırk beş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir.

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.” hükmü bulunmaktadır.

Bursa Osmangazi Belediyesi ile Hizmet-İş Sendikası arasında imzalanan ve 01.03.2008–28.02.2010 tarihleri arasını kapsayan Toplu İş Sözleşmesinin 55. maddesinin (b) fıkrasında ise “Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmalardır. Bu saatlerde yapılacak çalışmalara normal çalışma ücretinin %100 fazlası ödenir (...)” hükmü getirilerek fazla sürelerle çalışma ve fazla çalışma ücretleri hakkında 4857 sayılı Kanun’daki hükümlere kıyasla işçiler lehine hükümler getirilmiştir.

Anayasa’nın “Toplu İş Sözleşmesi ve Toplu Sözleşme Hakkı” başlıklı 53. maddesi ışığında çıkarılan 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu’nun “Toplu İş Sözleşmesine Konulamayacak Hükümler” başlıklı 5. maddesinde; “Toplu iş sözleşmelerine, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, milli egemenliğe, Cumhuriyete, milli güvenliğe, kamu düzenine, genel asayişe, genel ahlaka ve genel sağlığa aykırı hükümler ile kanunlarda suç sayılan fiilleri teşvik, tahrik ve himaye eden veya kanun veya tüzüklerin emredici hükümlerine aykırı hükümler konulamaz.” denilmektedir.

Çalışma hayatını düzenleyen İş Kanunu hükümleri kural olarak nispi emredici olmakla birlikte zaman zaman mutlak emredici hükümler de yasada yer almaktadır. Nitekim 2822 Sayılı Kanunun 5. maddesinde Toplu İş Sözleşmesine kanunların emredici hükümlerine aykırı hükümler konulamayacağı açıkça belirtilmiştir. Bu kapsamda aksi belirtilmedikçe, iş kanunları ile çalışma şartları konusunda getirilen hükümler mutlak emredici hukuk kuralları olmayıp nispi emredici kurallardır.

Hizmet sözleşmeleri ve özellikle de toplu iş sözleşmeleri ile kanun hükmüne nazaran daha çok işçi lehine hükümler getirilmesi halinde, aynı konuda artık kanun hükmü değil; toplu iş sözleşmesindeki hükümler uygulanır ve söz konusu durumda sözleşmedeki ilgili hükümlerin kanuna aykırılığından söz edilemez. Esasen Anayasa’nın 53. maddesinde kaynağını bulan ve 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu ile uygulamaya konulan toplu iş sözleşmesi özerkliği ya da toplu iş sözleşmesiyle düzenleme yapabilme yetkisi denilen kavramların işlevi ve içeriği de budur.

Hal böyle olunca fazla çalışmaya ilişkin yasa hükmünün mutlak emredici nitelikte olduğu söylenemez. Buna göre, fazla sürelerle çalışma ücretinin normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %25 fazlası, fazla çalışma ücretinin ise normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %50 fazlası olduğuna ilişkin yasa hükmü, fazla sürelerle çalışma ve fazla çalışma ücretlerinin toplu iş sözleşmeleri ile işçiler lehine yükseltilmesi karşısında hukuki bir engel olarak görülmemelidir.

Bu nedenle, Bursa Osmangazi Belediyesi ile Hizmet-İş Sendikası arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmesi uyarınca fazla çalışmaların Kanun ile belirlenen limitin üzerinde belirlenerek ödenmesinde mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, dilekçi iddialarının kabul edilerek 835 sayılı İlamın 2. maddesi ile verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

Karar verildiği 03.06.2014 tarih ve 39139 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilâm tanzim kılındı.