Sayıştay 8. Dairesi 318 Kararı - Yüksek Öğretim Kurumları Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 8

• Karar Tarihi: 03.10.2024

• Karar No: 318

• İlam No: 229

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Yüksek Öğretim Kurumları

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Özel yetenek sınavlarında görevli akademik ve idari personele giyim malzemesi alınması

… Yüksekokulu tarafından yürütülen özel yetenek sınavlarında görevli bulunan akademik ve idari personele spor giyim malzemesi alınmasından kaynaklanan … TL kamu zararı hakkında, … sayılı Ek İlam’ın …’üncü maddesiyle verilen tazmin hükmüne ilişkin olarak sorumlulardan, Harcama Yetkilisi (…) …, Gerçekleştirme Görevlisi (...) … ile Diğer Sorumlular (…) …, (…) …, (…) … ve (…) … tarafından Temyiz Kurulu’na sunulan dilekçeler üzerine Temyiz Kurulu tarafından verilen … tarih ve … tutanak numaralı bozma kararları çerçevesinde 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesinin yedinci fıkrası hükmü gereğince konunun görüşülmesine karar verildi.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ‘Tanımlar’ başlıklı 3’üncü maddesinde:

“Münhasıran bu Kanunun uygulanmasında;

…

i) Kamu geliri; Kanunlarına dayanılarak toplanan vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay veya benzeri gelirler, faiz, zam ve ceza gelirleri, taşınır ve taşınmazlardan elde edilen her türlü gelirler ile hizmet karşılığı elde edilen gelirler, borçlanma araçlarının primli satışı suretiyle elde edilen gelirler, sosyal güvenlik primi kesintileri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirleri,

(…) ifade eder.” denilmiştir.

2547 sayılı Yükseköğrenim Kanunu’nun “Gelir Kaynakları” başlıklı 55’inci maddesinde, yükseköğretim üst kuruluşları, yükseköğretim kurumları ve bunlara bağlı birimlerin gelir kaynakları;

“a-Her yıl bütçeye konulacak ödenekler,

b-Kurumlarca yapılacak yardımlar,

c-Alınacak harç ve ücretler,

d-Yayın ve satış gelirleri,

e-Taşınır ve taşınmaz malların gelirleri,

f-Döner sermaye işletmelerinden elde edilecek kârlar,

g-Bağışlar, vasiyetler ve diğer gelirlerdir.” şeklinde sayılmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; … Üniversitesi … Yüksekokulunun ilgili bölümlerinde eğitim görmek isteyen öğrencilerin belirlenmesi amacıyla özel yetenek sınavlarının yapılmasının bir kamu hizmeti olduğu, bu sınavlara başvuran adaylardan sınav giderlerini karşılamak amacıyla toplanan sınav ücretlerinin, 2547 sayılı Kanun’un 55’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen “alınacak harç ve ücretler” kapsamına girdiği değerlendirildiğinden, bu kamu hizmeti karşılığında elde edilen sınav ücretlerinin de kamu kaynağı olduğu açıktır.

Zira, söz konusu yüksekokulun rutin eğitim-öğretim faaliyetine devam edebilmesi için gerekli olan öğrencilerin seçilmesi amacıyla yapılan özel yetenek sınavları, özel bir hizmet sunumu değil, kamu hizmeti mahiyetinde olduğundan, bu kapsamda katılımcılardan toplanan sınav ücretlerinin de kamu kaynağı olarak değerlendirilerek üniversitenin özel bütçesine kaydedilmesi ve yapılan harcamaların da mevzuata uygun yapılması gerekmektedir.

Nitekim, somut olayda, aday öğrencilerden toplanan sınav ücretlerinin, … Üniversitesi Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı bünyesinde açılan bir banka hesabına yatırıldığı ve akabinde Üniversitenin bütçesine gelir kaydedildiği anlaşılmıştır.

Konuyla ilgili olarak sorumlular tarafından sunulan dilekçelerde, herhangi bir yasal dayanağı olmadan, özel yetenek sınavına katılacak olanlardan sınava başvuru ücreti adı altında toplanan paranın kamu kaynağı olarak değerlendirilemeyeceğinden bahisle, toplanan bu paradan özel yetenek sınavlarında görevlendirilen akademik ve idari personele spor giyim malzemesi alınması işleminde, kamu kaynağında artışa engel ya da eksilmeye neden olunmadığı gerekçesiyle kamu zararına sebebiyet verilmediği iddia edilmişse de,

5018 sayılı Kanun’un “Yetkisiz tahsil ve ödeme” başlıklı 72’nci maddesi hükmü dikkate alınarak, kamu hizmeti karşılığında veya kamu hizmetleriyle ilişkilendirilerek bağış veya yardım toplanması veya başka adlarla tahsilat yapılması hallerinde, söz konusu tutarların yetkisiz tahsilat yapılanlardan alınarak ilgisine göre bütçeye gelir veya ilgililerine iade edilmek üzere emanet hesaplarına kaydedilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, İdarece özel yetenek sınavlarına girecek adaylardan bir nevi zorunlu bağış şeklinde alınan bu paranın, … Üniversitesi Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı bünyesinde açılan bir banka hesabına yatırılması ve akabinde de Kurum bütçesine gelir kaydedilmesi neticesinde kamu kaynağı niteliğini kazandığı açıktır.

Diğer taraftan, özel bütçeye aktarılan bu gelirlerden sınavlarda görevli akademik ve idari personele spor giyim malzemesi alınması hususu ile ilgili olarak,

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Ücretin Tarifi” başlıklı 61’inci maddesinde, ücret; işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olarak tanımlanmıştır.

T.C. Anayasası’nın 128’inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.” hükmü gereğince, kamu görevlilerine aylıkları ile aylık unsurları dışında kalan diğer ödemelerin yapılabilmesi için bu tür ödemelere ilişkin bir kanuni düzenlemenin mevcut olması gerekmektedir.

Bu kapsamda, öğretim elemanlarının aylık ve ek göstergeleri, aylık unsuru dışında kalan (üniversite, idari görev, geliştirme vb.) diğer ödenekleri, ek ders ücretleri, ilerleme ve yükselme şartları ile sosyal haklardan yararlanmaları gibi hususlara yönelik aylık, ödenek ve benzeri hakları 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununda düzenlenmiştir.

Ancak, bu Kanunda özel yetenek sınavlarında görev alan öğretim elemanlarına, bu görevleri karşılığı nakdi veya ayni bir ödeme ya da menfaat sağlanacağına ilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.

Benzer şekilde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi olarak çalışan memurlara yapılacak ücret ve benzeri ödemeler ile bunlara sağlanacak menfaatler, bu Kanun ile ilgili Kanun Hükmünde Kararnamelerde düzenlenmiş olduğundan, bu düzenlemeler dışında memurlara bir ödeme yapılması mümkün değildir. Zira, ilgili sınavlarda görevli bulunan idari personelin yaptığı hizmetler, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4’üncü maddesi kapsamında düzenlenen asli ve sürekli görevlerden olduğundan, bu görevleri karşılığı ilgili mevzuatta bir hüküm bulunmadığı müddetçe bunlara bir ödeme yapılması veya menfaat sağlanması söz konusu değildir.

Zira, 5018 sayılı Kanun’un “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesinde kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur, ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanmış olup, kamu zararının belirlenmesinde esas alınacak haller arasında, “mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” sayılmıştır.

Aynı Kanun’un; “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda oldukları hükme bağlanmıştır.

Anılan Kanun’un;

“Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde; bütçeden harcama yapılabilmesinin, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkün olduğu ve harcama yetkililerinin harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden,

“Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde; gerçekleştirme görevlilerinin, harcama talimatı üzerine işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanmasından,

sorumlu oldukları,

“Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinin üçüncü fıkrasında ise, kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul, komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluğun kurul, komite veya komisyona ait olacağı,

Hüküm altına alınmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, memurlara ve diğer kamu görevlilerine yasal dayanağı olmayan hiçbir nakdi /ayni ödemenin yapılması mümkün olmadığından, özel yetenek sınavlarında görevli akademik ve idari personele spor giyim malzemesi alınması nedeniyle kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.

Oluşan kamu zararı nedeniyle, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi ile bu alımın yapılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Yönetim Kurulu Kararı’nı imzalayan Yönetim Kurulu Üyeleri ve bu kararı onaylayan … sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu itibarla, … Yüksekokulu tarafından yürütülen özel yetenek sınavlarında görevli akademik ve idari personele mevzuata aykırı olarak spor giyim malzemesi alımı yapılmasından kaynaklanan … TL kamu zararının;

Harcama Yetkilisi (…) … ve Gerçekleştirme Görevlisi (...) … ile Diğer Sorumlular (…) …, (…) …, (…) …, (…) … ve (…) …’a müştereken ve müteselsilen,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,

Daire Başkanı …’ın karşı oyu ile ve oy çokluğuyla karar verildi.

Daire Başkanı …’ın karşı oy gerekçesi;

“Çoğunluk görüşünde;

Özel yetenek sınavı için sınava giren öğrencilerden toplanan paralar, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi gereğince kamu geliri olarak kabul edilmiş ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Gelir Kaynakları” başlıklı 55’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen “alınacak harç ve ücretler” kapsamında kamu kaynağı olarak değerlendirilmiştir.

Sonrasında ise, 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanununun “Ücretin Tarifi” başlıklı 61 inci maddesinde ücretin; işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olarak tanımlandığı, T.C. Anayasasının 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında; memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu’nda özel yetenek sınavlarında görev alan öğretim elemanlarına, bu görevli karşılığında nakdi veya ayni bir ödeme ya da menfaat sağlanacağına ilişkin herhangi bir hüküm bulunmadığı mesnet gösterilerek, toplanan paralardan spor malzemesi alımına ilişkin yapılan harcamada kamu zararının oluştuğu sonucuna varılmıştır.

Öncelikle, 2547 sayılı Kanun’un “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46’ncı maddesinde, cari hizmet maliyetlerine karşılık olarak öğrencilerden alınacak katkı payları ve öğrenim ücretleri ayrıntılı olarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Öğrencilerden bu katkı payı ve öğrenim ücretleri haricinde herhangi bir ad altında ücret talep edilebileceğine dair mevzuatta başkaca bir hüküm bulunmamaktadır. Yükseköğretim Yürütme Kurulu, 24.09.2014 tarihli toplantısında aldığı Kararda da mevzuatta bir düzenleme olmadığı gerekçesiyle özel yetenek sınavlarından ücret alınmaması gerektiğini belirtmiş ve bu hususu 12.11.2014 tarihli ve 66263 sayılı yazı ile yükseköğretim kurumlarına (üniversitelere) bildirmiştir. Daha sonra, yükseköğretim kurumlarından gelen ısrarlı talepler üzerine, konuyu yeniden değerlendirmek üzere, YÖK Mevzuat Komisyonu, 28.04.2015 tarihinde toplanmış ve Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 24.09.2014 tarihli kararının yerinde olduğuna hükmetmiştir.

Görüldüğü üzere, üniversitelerce düzenlenen özel yetenek sınavları için ücret alınması mümkün olmadığından; burada ancak kamu gücü kullanılarak (zorla) bağış toplama işleminin gerçekleştirilmiş olduğundan söz edilebilir ki bu işlemin karşılığı da ancak idari soruşturma açılması ve gerekirse sonucuna göre cezai müeyyide verilmesi olabilir. Diğer bir ifadeyle, böyle bir durumda 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 71’ inci maddesi kapsamında bir kamu zararı oluşmadığından; Sayıştay hesap yargılaması sonucunda tazmin hükmü verilebilecek bir husus bulunmamakla beraber, Dairece zorla bağış toplanması açısından sadece Yükseköğretim Kurulu’na yazılması yönünde karar alınabilecektir.

Diğer taraftan, bahse konu spor malzemelerine ilişkin yapılan harcamanın, ilam maddesinde belirtilen 5018 sayılı Kanun’un 71 inci maddesindeki “mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması” olarak kamu zararının belirlenmesinde esas alınması da mümkün görünmemektedir. Çünkü söz konusu olayda personele herhangi bir ödeme yapılmamış (veya menfaat sağlanmamış) ve komisyon üyelerine ve diğer çalışanlara bir ücret ödemesi de yapılmamıştır. Kamu zararına konu edilen spor malzemeleri, sorumluların iddialarından anlaşılacağı üzere; … Yüksekokulu için yapılan özel yetenek sınavlarında görevli akademik ve idari personele, sınav süresince kullanılmak ve sınava gireceklerden ayırt etmek (sınavda görevli personelin tek tip görünümünün sağlanması) için alınmıştır. Kaldı ki, alınan spor malzemeleri sınavda görev alan personel tarafından personelin şahsına özgü olarak değil; personelin kamu hizmeti faaliyeti çerçevesinde kullanılmıştır. Bu durum karşısında personelin kendi şahsına Memurlara Yapılacak Giyecek Yardımı Yönetmeliği kapsamında herhangi bir yardım da yapılmamıştır.

Sonuç itibarıyla, herhangi bir yasal dayanağı olmadan, özel yetenek sınavına katılacak olanlardan sınava başvuru ücreti adı altında toplanan paralar kamu kaynağı olarak tanımlanamayacağından ve bu paralardan özel yetenek sınavlarında görevlendirilen akademik ve idari personele spor giyim malzemesi alınması işleminde kamu kaynağında artışa engel ya da eksilmeye neden olacak ve dolayısıyla kamu zararına neden olacak bir husus bulunmadığından; Temyiz Kurulunun bozma kararına uyularak, sorumluların beraatine karar verilmesi gerektiğinden ve alınan spor malzemeleri Giyecek Yardımı Yönetmeliği kapsamında da değerlendirilemeyeceğinden kamu zararına sebebiyet verildiği yönündeki çoğunluk görüşüne katılmıyorum.“