Sayıştay 8. Dairesi 29964 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2003

• Daire: 8

• Dosya No: 29964

• Tutanak No: 30288

• Tutanak Tarihi: 01.07.2008

• Konu:

KARAR

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra gereği görüşüldü.

992 nolu ilamın 1. maddesinde, Belediyede 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak belediyede çalışan memurlara bayram harçlığı adı altında ödeme yapılması nedeniyle 1.002,00 YTL’nin tazminine karar verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde, Türkiye'nin imzalamış bulunduğu İLO ve benzeri anlaşmalara koymuş olduğu imzaların gereği, uluslararası anlaşma hükümlerinin iç hukuk olarak da uygulamaya koyulması ve iç hukuktaki aykırı hükümlerin uluslararası anlaşma ve hukuka uygun hale getirilmesi sebebiyle ülkenin bir çok belediyesinde yapılmış olduğu gibi Belediye memurlarına bayram harçlığı verildiğini, 5393-1580 sayılı Belediye Kanunundan kaynaklanan ve belde halkına yapabileceği sosyal yardımlar çerçevesinde belde halkından olan belediye memurlarına sosyal yardım (Bayram harçlığı) yapamayacağı konusunda da sınırlayacağı herhangi bir hükmün mevcut olmadığını bu sebeple yapılan işlemin hukuka ve yasalara uygun bulunduğunu, kaldı ki bu konunun 25/06/2001 gün ve 4688 sayılı kamu görevlileri sendikaları kanunun geçici 4.üncü maddesi ile de suç olmaktan çıkarıldığını bunun yapılan işlemin hukuka uygunluğunu bir kez daha teyit ettiğini, 1580 sayılı Belediye Kanununun 15 ve 5393 sayılı Belediye Kanunun ilgili maddesinde aciz ve muhtaç kimselere yardım yapılacağının muhtelif maddelerde hükme bağlandığını, belediyede çalışmakta bulunan memurların da ihtiyaç ve perişanlık içinde bulunduğunu ve aynı zamanda beldede yaşayan kişiler olarak da yardıma hak kazandıklarını, 657 sayılı DMK’nunda her ne kadar kanunda belirtilen ücret dışında bir ödeme yapılmayacağı hükme bağlanmış olsa bile, memura devlet ve diğer kuruluşlarca bütçenin imkanları çerçevesinde Anayasanın Amir hükmü Sosyal Hukuk Devleti çerçevesinde hizmet karşılığı olmaksızın Sosyal Yardım (Bayram Harçlığı) yapılamayacağı yönünde herhangi bîr engelleyici ve kısıtlayıcı bir hükmünde mevzuatımızda bulunmadığını bildirerek tazmin hükmünün kaldırılması talebinde bulunmuştur.

İlam hükmü; Belediyede görevli memur statüsündeki personele mevzuatta yeri olmadığı halde bayram harçlığı adı altında ödemede bulunulması nedeniyle verilmiştir.

Anayasanın 128. maddesinde, Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği,

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun mali hükümlerin kapsamını belirleyen 146. maddesinde;

“Bu Kanunun birinci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren memurlar aylık, ücret, ödenek, hizmetle ilgili her çeşit ödeme ve bunların şekil ve şartları bakımından bu Kanundaki hükümlere, aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamına giren memurlar özel kanunlardaki hükümlere tabidir.

Memurlara kanun, tüzük ve yönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler karşılığında bu Kanunla sağlanan haklar dışında ücret ödenemez, hiçbir yarar sağlanamaz. (Gençlik ve Spor hizmetleri uygulamasında fiilen görevlendirilecekler hariç).” hükümleri bulunmaktadır.

Anayasanın “Toplu İş Sözleşmesi Hakkı” başlıklı 53’üncü maddesinde - (Değişik: 23.7.1995-4121) “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler.

Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir.

128 inci maddenin ilk fıkrası kapsamına giren kamu görevlilerinin kanunla kendi aralarında kurmalarına cevaz verilecek olan ve bu maddenin birinci ve ikinci fıkraları ile 54 üncü madde hükümlerine tabi olmayan sendikalar ve üst kuruluşları, üyeleri adına yargı mercilerine başvurabilir ve idareyle amaçları doğrultusunda toplu görüşme yapabilirler. Toplu görüşme sonunda anlaşmaya varılırsa düzenlenecek mutabakat metni taraflarca imzalanır. Bu mutabakat metni, uygun idari veya kanuni düzenlemenin yapılabilmesi için Bakanlar Kurulunun takdirine sunulur. Toplu görüşme sonunda mutabakat metni imzalanmamışsa anlaşma ve anlaşmazlık noktaları da taraflarca imzalanacak bir tutanakla Bakanlar Kurulunun takdirine sunulur. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usuller kanunla düzenlenir.

Aynı işyerinde, aynı dönem için, birden fazla toplu iş sözleşmesi yapılamaz ve uygulanamaz.” Denilmektedir.

Görüldüğü üzere, Anayasamızda Toplu iş sözleşmesi hakkı, sadece işçiler için tanınmış olup, memurlara ise sadece toplu görüşme hakkı tanınmıştır.

Anayasanın bu hükmünün uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla 25.06.2001 tarih ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu yürürlüğe konulmuştur.

Söz konusu Kanunun 29. maddesinde, “Toplu görüşmenin tarafları, kamu işverenleri adına Kamu İşveren Kurulu, kamu görevlileri adına her hizmet kolunda kurulu yetkili kamu görevlileri sendikaları ile bunların bağlı bulundukları konfederasyonlardır. Kamu İşveren Kurulu, Başbakan tarafından görevlendirilen bir Devlet Bakanının başkanlığında a) Başbakanlık Müsteşarı b) Maliye Bakanlığı Müsteşarı c) Hazine Müsteşarı .....gibi Kanunda yazılı kamu görevlilerinden oluşur denilmektedir. Yine söz konusu Kanunun 30. maddesiyle toplu görüşme yapma yetkisi de her hizmet kolunda en çok üyeye sahip sendika ile bunların bağlı bulunduğu konfederasyonlara tanınmıştır. Aynı kanunun 34. maddesinde; Toplu görüşmenin sonunda anlaşmaya varılırsa düzenlenen mutabakat metni uygun idari icrai ve yasal düzenlemeleri yapabilmesi için Bakanlar Kuruluna sunulur. Bakanlar Kurulu üç ay içinde mutabakat metni ile ilgili uygun idari ve icrai düzenlemeleri gerçekleştirir ve kanun tasarılarını Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar denilmektedir. Görüldüğü üzere, memurlara kanunda toplu sözleşme hakkı tanınmamış sadece toplu görüşme hakkı tanınmıştır. Yine toplu görüşme yapma yetkisi kamu işverenleri adına Kanunda sayılan kamu görevlilerinden oluşan Kamu İşveren Kurulu’na ait olup Belediye Başkanının toplu görüşme yapma yetkisi de bulunmamaktadır. Ayrıca toplu görüşme sonunda hazırlanan mutabakat metni, memurlar üzerinde doğrudan uygulama imkanı olan bir metin olmayıp ancak Bakanlar Kurulunun idari ve icrai düzenlemeleri ile ve Kanunla yapılacak düzenlemelerle uygulanabilir hale gelmektedir.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununun Geçici 4. maddesinde; “...Bu Kanunun yayımı tarihine kadar, memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmeleri akdetmeleri nedeniyle kamu görevlileri haklarında idari, mali veya adli takibat yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır.” Denilmektedir. Buradaki idari, mali veya adli takibat yapılamaz hükmü memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdetme nedenine bağlanmıştır. Yani memur temsilcileri ile toplu iş sözleşmesi akdetme nedeniyle kamu görevlilerinin haklarında yetkiyi aşma ve görevi kötüye kullanma sebepleriyle açılan idari soruşturma ve davaları kapsamakta olup kanuni dayanağı olmayan ve sonradan yürürlüğe konulan 4688 sayılı yasaya da aykırı olan geçmişe ait toplu iş sözleşmelerinin hükümlerinin geçerli kabul edileceği anlamına gelmemektedir.

Dilekçi İLO’nun temel haklara ilişkin 87, 98 ve 151 sayılı sözleşmelerinin ülkemizce de kabul edildiğini bu sözleşmelerde kamu görevlilerine sendikal örgütlenme ve toplu sözleşme yapma hakkının verildiğini, Anayasanın 90/son maddesine göre de, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmaların kanun hükmünde olduğu ve bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağı düzenlemesi bulunduğunu bu nedenle, 657 sayılı kanunun 146. maddesinin bir dayanağının kalmadığını, bu durumda ülkemizin kabul ettiği temel haklara ilişkin uluslararası sözleşmelerin kanunla çelişse bile öncelikle tercih edileceğini, dolayısıyla yapılan yardımların hukuka uygun olduğunu iddia etmişse de, Sayıştay Genel Kurulunun 23.06.1994 tarih ve 4808/1 sayılı kararında da açıklandığı üzere;

“Her ne kadar Anayasanın 90. maddesinin son fıkrası uyarınca, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmünde olup bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamamakta ise de, söz konusu sözleşmelerle sağlanan hakların hayata geçirilmesi ancak bu husustaki mevzuat hükümlerinde gerekli değişikliklerin yapılması ve uygulama esaslarının belirlenmesi halinde mümkün olabilecektir. Esasen 151 sayılı İLO sözleşmesinde de, bu sözleşmenin uygulama alanına ve istihdam koşullarının belirlenmesi yöntemlerine ilişkin bazı konuların, ulusal yasalarla ve ulusal koşullara uygun olarak düzenleneceği vurgulanmıştır. Dolayısıyla, mevzuatımızda yeni bir düzenleme yapılmadığı sürece, mevcut hükümlerin tespit ettiği memur statüsünün, akdi düzenlemelerle değiştirilmesi ve dolayısıyla belediyelerin, toplu iş sözleşmeleri akdetmek suretiyle veya Belediye Meclisi veya Belediye Encümeni Kararı gibi tasarruflarla memurlar için yasalarda öngörülen hak ve statülerin dışına çıkılmasına yol açacak bir uygulamaya gitmeleri yasal mümkün bulunmamaktadır.

Açıklanan sebeplerle, dilekçi iddialarının reddiyle 992 sayılı ilamın 1.maddesiyle tazminine karar verilen 1.002.00 YTL’ye ilişkin hükmün TASDİKİNE,

Karar verildiği 01.07.2008 tarih ve 30288 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilâm tanzim kılındı.