Sayıştay 8. Dairesi 232 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 8

• Karar Tarihi: 09.11.2021

• Karar No: 232

• İlam No: 141

• Madde No: 2

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Belediyenin kiraladığı taşınmazları vakıflar ile protokol imzalayarak vakıfların kullanımına bırakmasına ilişkin olarak;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde;

“a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75’inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır.

b) Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir…

Hükümleri yer almaktadır.

Aynı Kanun’un “Diğer Kuruluşlarla İlişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde;

“Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;

…

c) Kamu Kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir.

d) Kendilerine ait taşınmazları, aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebilir veya süresi yirmi beş yılı geçmemek üzere tahsis edebilir. Bu taşınmazlar aynı kuruluşlara kiraya da verilebilir. Bu taşınmazların, tahsis amacı dışında kullanılması hâlinde, tahsis işlemi iptal edilir. Tahsis süresi sonunda, aynı esaslara göre yeniden tahsis mümkündür. Kamu kurum ve kuruluşlarına belediyeler, bağlı kuruluşları ve belediye şirketlerince devir veya tahsis edilen taşınmazlar, kamu konutu ve sosyal tesis olarak kullanılamaz.

…”

Denilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, belediyeler, asli görevlerinin yanında okul öncesi eğitim kurumları açabilir; devlete ait her derecedeki okul binaları ve yükseköğrenim öğrenci yurtları yapabilir veya yaptırabilir, bunların bakım ve onarımları ile her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyacını karşılayabilir; ayrıca Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda dernek ve vakıflarla ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir; kendilerine ait olmak kaydıyla taşınmazları, aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebilir veya süresi yirmi beş yılı geçmemek üzere tahsis edebilir.

Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkındaki 4706 sayılı Kanun’un Ek 4’üncü maddesinde;

“ … Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu yararına çalışan derneklerden öğrencilere yönelik eğitim ve yurt temini faaliyeti bulunanlardan Gençlik ve Spor Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından müştereken belirlenen şartları sağlayanlar lehine, kuruluş amaçlarına uygun olarak kullanılmak üzere mülkiyeti Hazineye veya kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar üzerinde kırk dokuz yıl süre ile bedelsiz irtifak hakkı tesis edilebilir. Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde ise bunlar adına bedelsiz kullanma izni verilebilir. Bunlardan ayrıca hasılat payı alınmaz. Bu şekilde irtifak hakkı tesis edilen veya kullanma izni verilen taşınmazlardan söz konusu vakıflar ve dernekler tarafından elde edilen gelirin tamamı, münhasıran öğrencilere yönelik eğitim kurumlarının veya yurtların yapım, bakım, onarım, işletim ve benzeri giderlerinin karşılanmasında kullanılır. İrtifak hakkı tesis edilen taşınmazların tapu kütüğüne, amacı dışında kullanılmayacağına ilişkin şerh konulur.”

Hükmü yer almaktadır.

Söz konusu hükümden de anlaşılacağı üzere, mülkiyeti belediyeye ait taşınmazlar üzerinde kırk dokuz yıl süre ile bedelsiz irtifak hakkı tesis edilebilme imkanı tanınmıştır. Belediyeye ait olmayan bir taşınmazın Belediye tarafından kiralanıp bir dernek ve vakfa verilmesi söz konusu değildir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’nci maddesinde de belediyeye ait taşınmazın; “aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebilir veya süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere tahsis edebilir. Bu taşınmazlar aynı kuruluşlara kiraya da verilebilir. Bu taşınmazların, tahsis amacı dışında kullanılması hâlinde, tahsis işlemi iptal edilir. Tahsis süresi sonunda, aynı esaslara göre yeniden tahsis mümkündür.” hükmü ile nerelere tahsis edileceği açıklanmıştır. Taşınmazların burada sayılan kuruluşlar haricinde (2017 yılında getirilen 4706 sayılı Kanun’un Ek 4’üncü maddesindeki istisna hariç) tahsisi söz konusu değildir. Eğer ortak projede belediyenin bir taşınmazını tahsis edip veya gerçek ve tüzel kişilerden taşınmaz kiralayıp bunu ortak projeye katkı mahiyetinde değerlendirilmesi mümkün olsa idi 4706 sayılı Kanun’un Ek 4’üncü maddesi ile ilgili bir düzenleme yapılmasına gerek duyulmazdı.

Yapılan incelemede, …………………….Meclisi’nin …………….tarih ve ……… sayılı Kararında, Belediye tarafından ……………İl merkezinde yurt olarak kullanılmaya elverişli bir binanın 10 yıl süre ile kiralanması ve kiralanan bu binanın ……………………….ile Belediye arasında yapılacak Ortak Hizmet Projesi gereğince, söz konusu Vakfın yurt olarak kullanımına verilmesinin kararlaştırıldığı tespit edilmiştir. Bu Karar üzerine, Belediye ……………tarihinde yurt olarak kullanılacak “………………………..adresinde bulunan binayı yıllık olarak KDV hariç …………….. TL (1’inci yıl sözleşmede belirlenen aylık kira bedeli üzerinden, diğer yıllarda ise artışın yapılacağı Ekim ayında TÜİK tarafından açıklanan ÜFE’nin bir önceki yılın Ekim ayına göre (12 aylık) değişim oranı kadar artırılmak sureti ile belirleneceği kira sözleşmesi hususi şartlarında belirtilmiştir.) karşılığında 10 yıl süreyle kiralamıştır. …………..tarihinde düzenlenen …………………………………. Arasında Düzenlenen İşbirliği Protokolü”nün 8’inci maddesinde protokol süresinin 10 yıl olduğu, 9’uncu maddesinde ise, “Protokol, 8’inci maddede belirtilen süreden önce feshedilemez. İş bu protokol, süresi sona ermeden önce Belediye tarafından herhangi bir şartla ve/veya herhangi bir şekilde ve/veya herhangi bir zamanda Vakfın mutabakatı olmaksızın feshedildiği takdirde, Belediye uğradığı maddi zararı karşılamak zorundadır. Ayrıca, …… her ne suretle olursa olsun sözleşme süresinin sona ermesinden önce binanın kullanımından alıkonmak zorunda kalırsa, ………… yaptığı tüm yatırımlarını ve demirbaşlarını kabz ile alma hakkına sahip olacaktır. Her ne şekilde olursa olsun, fesih halinde, taşınmazın tahliyesi, içinde bulunulan eğitim öğretim yılının sona ermesinden önce istenemez.” Denilmek suretiyle, Belediyenin çok ağır yükümlülükler altına sokulduğu ve söz konusu kiralamanın bir “Ortak Hizmet Projesi” olmaktan ziyade …………adına bir bina kiralaması olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Söz konusu …………… ile Belediye arasındaki Protokolde, ayrıca, yurt olarak …………………..tarafından kullanılmak üzere kiralanan binanın kira bedelinin ve KDV’sinin %50’sinin Belediye tarafından, %50’sinin de ………. tarafından karşılanacağı hüküm altına alınmıştır. 2019 yılı itibariyle, kiralanan bu bina için Belediye tarafından toplam …………..TL (KDV ve Damga vergisi dâhil) kira bedeli ödenmiş olup, ödenen tutarın ……………TL’sinin anılan ……..tan tahsil edildiği görülmüştür.

Aynı şekilde, …………………..Meclisi’nin ……………tarih ve …. sayılı Kararında, Belediye tarafından ……….İli …………..İlçesi sınırlarında yurt olarak kullanılmaya elverişli bir binanın 10 yıl süre ile kiralanması ve kiralanan bu binanın ……………….ile Belediye arasında yapılacak Ortak Hizmet Projesi gereğince, söz konusu …….yurt olarak kullanımına verilmesi kararlaştırılmıştır. Bu Karar üzerine, Belediye ……………………………….. adresinde bulunan binayı KDV hariç yıllık olarak …………………TL (1’inci yıl sözleşmede belirlenen aylık kira bedeli üzerinden, diğer yıllarda ise artışın yapılacağı Ekim ayında TÜİK tarafından açıklanan ÜFE’nin bir önceki yılın Ekim ayına göre (12 aylık) değişim oranı kadar artırılmak sureti ile belirleneceği kira sözleşmesi hususi şartlarında belirtilmiştir.) karşılığında 5 yıl süreyle kiralamıştır. Ardından, söz konusu ……………ile Belediye arasında gerçekleştirilen ………………tarihli Ortak Hizmet Projesi Protokolünde, yurdun öğrenci kapasitesinin %10’una kadar şehit yakınları, gaziler, dar gelirli, engelli gibi dezavantajlı öğrencilerin bedelsiz konaklamaları karşılığında, binanın kira bedelinin tamamının Belediye tarafından ödeneceği kararlaştırılmıştır. 2019 yılı itibariyle, söz konusu bina için toplam ………………TL (KDV ve Damga vergisi dâhil) kira bedelinin tamamının Belediye tarafından karşılandığı tespit edilmiştir.

5393 sayılı Kanun’da Belediyelerin mahalli ve müşterek nitelikte olmak kaydıyla orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları yapabileceği hüküm altına alınmıştır. Ancak, vakıf veya dernekler adına faaliyetlerini ve işlemlerini yürüten bir yükseköğrenim öğrenci yurduna, idarenin kiracı olduğu bir taşınmazın kullanımının bırakılmasının, bu hüküm kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Ayrıca, bu şekilde yapılan bir işlemin Ortak Hizmet Projesi kapsamına alınıp yapılması da bu işleme meşruiyet kazandırmaz.

Şöyle ki; her ne kadar Belediyelerin dernek ve vakıflarla Ortak Hizmet Projeleri gerçekleştirebilmesi 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesinde düzenlenmiş olsa da, ortak hizmet projesinin ne olduğu, hangi faaliyetlerin ortak hizmet projesi kapsamında değerlendirilebileceği ve ortak hizmet projelerinin hangi usullerde gerçekleştirebileceği herhangi bir mevzuat içeriğinde yer almamaktadır. Ancak, mevzuatta Ortak Hizmet Projesinin ayrıntılı olarak düzenlenmemesi, her türlü konunun Ortak Hizmet Projesi kapsamına girebileceği anlamına gelmemektedir. Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesinde Belediyenin yetki ve görevleri çerçevesinde dernek ve vakıflarla Ortak Hizmet Projesi düzenlenebileceği hüküm altına alınmıştır. Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde belediyenin görev ve sorumluluk alanı mahalli müşterek nitelikte olmak kaydıyla tek tek sayılarak belirlenmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesine göre belediyeler orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları hizmetlerini yapabilir veya yaptırabilir. ……………………Belediyesi söz konusu öğrenci yurtlarını kendi adına işletmiş veya işlettirmiş olsaydı, kuşkusuz anılan Kanun’un 14’ncü maddesi kapsamında belediye görevini yasal düzenlemelere uygun olarak yerine getirmiş olacaktı. Ancak, …………………….Belediyesinin bina kiralayıp, …………..adına öğrenci yurdu olarak işletilmek üzere …………….kullandırtması, 5393 sayılı Kanunun 14’üncü maddesi kapsamında değerlendirilemez. Üstelik yurtlar, belediye tarafından veya belediye adına işletilmemektedir. İdarenin binayı kiralayıp, kendisinin kiracı olduğu bu binaları öğrenci yurdu olarak işletmek üzere ……… tahsis etmesi, yasal düzenlemelerde belediyelere tanınmamış bir yetki kullanımına yol açmaktadır.

Bu itibarla,…………………..’nin “……………………………adresinde bulunan binayı kiralayıp……………………….’na yurt olarak kullanmak üzere, aynı şekilde “……………………………….adresinde bulunan binayı kiralayıp……………….’na yurt olarak kullanmak üzere vermesi kamu zararı oluşturmaktadır.

Sorumlulardan Genel Sekreter Yardımcısı ………………..savunmasında, ortak hizmet projesine ilişkin protokolü Belediye Meclisinin verdiği yetki çerçevesinde Belediye Başkanı adına imzaladığını belirterek kişisel sorumluluğu olmadığını belirtmiştir. Ancak yapılan protokolün kanuna aykırılığı konusunda, üst yöneticiyi bilgilendirdiğine ilişkin herhangi bir itiraz yazısı bulunmadığından, sorumluluğa ilişkin söz konusu itirazı kabul edilebilir nitelikte değildir.

Sorumlulardan Eski Meclis Üyeleri ……………..ve ……………….’ın savunmalarında, Belediye Meclisi’nin, ………………………..ıyla ortak hizmet protokolü düzenlenmesine ilişkin …………….tarih ve ……. sayılı Kararında red oyu kullandıkları için………………….’na yurt olarak devredilen binanın kira ödemeleri için sorumluklarının kaldırılması yönündeki itirazları kabul edilmiş olup, söz konusu Kararda red oyu kullanan Meclis Üyeleri………………., ……………., ……………………..ile…………………’in sorumluluklarının bulunmadığına karar verilmiştir. Ancak, adı geçen sorumlular …………………….yla ortak hizmet protokolü düzenlenmesine ilişkin …………..tarih ve …….. sayılı Meclis Kararında kabul oyu verdikleri için, bu Vakfın kullanımına verilen binanın kira ödemelerine ilişkin sorumlulukları devam etmektedir.

Sorumlulardan Eski Meclis Üyeleri ………………ve …………………..’nun vefat etmiş olmaları nedeniyle söz konusu ödemelerde sorumlulukları bulunmamaktadır.

Bu itibarla, Belediyenin kiraladığı taşınmazları vakıflar ile protokol imzalayarak vakıfların kullanımına bırakması sonucunda oluşan toplam …………………………..TL kamu zararının;

……………………………….’nın kullanımına verilen “…………………………. adresindeki binanın kira gideri olan ………………….. TL’sinin Harcama Yetkilisi (…………………...)………………………….., Gerçekleştirme Görevlisi (………….)………………., Diğer Sorumlu (……. ……………) ………………………ile tamamı Eski Meclis Üyesi olan Diğer Sorumlular;………….., ………………, ………………., ……………….., ………………, ……………, ………………., ………………., ………………………, ……………………., …………………….., …………….., ……………….., ……………………., ……………………………, …………., ………………, …………………, ……………., ……………, …………., ……………, ……………..,…………………, …………….., ………………, ……………., ………………, ……………….., …………………., …………., …………., ……………., ……………….., ………….., …………………, ………………….., ………………, ………………, ………………., ………………, ………………, …………….., …………….., ………………….., ……………., ………………, ………………, ……………….., ……………..,………………, …………………………., ……………’a,

……………………..’nın kullanımına verilen “………………………………..adresindeki binanın kira gideri olan …………………TL’sinin Harcama Yetkilisi (………………...)………………….., Gerçekleştirme Görevlisi (………………….)………………., Diğer Sorumlu (………………….)…………………….ile tamamı Eski Meclis Üyesi olan Diğer Sorumlular;…………….., ………………,…………………, …………………, ………………., …………….., ………………….., ……………, …………….., ……………………, …………………, ……………….., …………………, ……………….., …………, ……………….., ………………., ………………., ……………….., ………………., ……………….., …………………, …………………., ……………….., …………….., ……………….., ………………….., ………………., …………….., …………….., ……………………, ………………., ……………….., ………………., …………………., ………………., …………….., …………………., ……………………, ………………….., ………………., ………………, …………………, ………………, ……………, …………….., …………………, ……………….., ………………………., ……………………, …………………., …………………., ……………………, …………………, ……………………….,…………………..’e,

Müştereken ve müteselsilen,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,

Üyeler ………………ile……………………’ın karşı oyu ile ve oy çokluğuyla karar verildi.

Azınlık Görüşü:

Üyeler ……………..ile……………………..’ın karşı oy gerekçesi;

“Söz konusu Ortak Hizmet Protokolleri 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14 (a) ve 75 (c) maddeleri ile Sayıştay Temyiz Kurulu’nun müstekar içtihatlarına uygun olduğu için, kamu zararı oluşturan bir durum bulunmadığından çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.”