Sayıştay 8. Dairesi 218 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 8

• Karar Tarihi: 08.06.2021

• Karar No: 218

• İlam No:

• Madde No: 2

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Fiyat farkı

… Belediyesi … yılı hesabının Dairemizde yargılanması sonucu düzenlenen … tarih ve … sayılı İlamın …’üncü maddesinde,

… ve … Adi Ortaklığı’nın yükleniminde bulunan, “… Hizmet Alımı İşi”ne ilişkin olarak düzenlenen ilk sorguda; 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nın uygulandığı dönem için akaryakıt girdisinin nev’ine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)’nde meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkı hesaplamalarının Kamu İhale Kurulu (KİK)’nun 20.02.2019 tarihli ve 2019/DK.D-48 sayılı düzenleyici kararında belirtilen esaslar çerçevesinde yapılmaması hususunun eleştiri konusu edildiği, ancak yargılama sırasında yapılan incelemede, sorgudaki kamu zararı hesabının, 2019/DK.D-48 sayılı kararda belirtilen esaslara uygun olarak hesap edilmediği, ayrıca aynı karar çerçevesinde yükleniciye ödenmemesi gerekirken ödenmiş olan ÖTV fiyat farklarının da sorgu konusu edilmesi gerekirken, sorguda bu husustan hiç bahsedilmediği anlaşıldığından, İlamda bahsedilen bu hususlar dikkate alınarak düzenlenecek ek raporun yargılanmasına değin, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 50’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince konunun hüküm dışı bırakılmasına karar verilmişti.

Bu karar üzerine, Denetçi tarafından, yukarıda belirtilen hususlar dikkate alınarak ek sorgu düzenlenmek suretiyle ek rapor düzenlendiği görüldüğünden, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 50’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü uyarınca konunun görüşülmesinin devamına karar verildi.

… ve … Adi Ortaklığı’nın yükleniminde bulunan, “… Hizmet Alımı İşi”nde; 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönem için akaryakıt girdisinin nev’ine uygulanan ÖTV’de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkı hesaplamalarının, Kamu İhale Kurulu’nun 20.02.2019 tarihli ve 2019/DK.D-48 sayılı kararında belirtilen esaslara göre yapılması gerekirken, buna uyulmaması sonucu … TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak,

31.08.2013 tarihli ve 28751 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 27.06.2013 tarih ve 2013/5215 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ekinde yer alan “4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar”ın 5’inci maddesinde; fiyat farkı hesaplanmasına ilişkin formüllere yer verilmiş olup, anılan Esasların 7’nci maddesinin 14’üncü fıkrasında, “Akaryakıt girdisinin nev’ine uygulanan Özel Tüketim Vergisinde değişiklik gerçekleşmesi halinde, bu değişikliğin bayi satış fiyatlarında yol açtığı artış veya azalış dikkate alınarak, b1 katsayısının hesaplanmasına esas alınan miktarın uygulama ayına karşılık gelen kısmı için bu vergide birim başına meydana gelen değişiklik miktarı, 5 inci maddeye göre yapılan fiyat farkı hesabından bağımsız olarak ayrıca ödenir veya kesilir.” hükmüne yer verilmiştir.

Kamu İhale Kurulu’nun Özel Tüketim Vergisinde (ÖTV) gerçekleşecek değişikliklere bağlı olarak hesaplanacak fiyat farkını düzenleyen 06.05.2015 tarihli ve 2015/DK.D-86 sayılı düzenleyici kararının birinci fıkrasında; Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar ile Hizmet Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların “Uygulama esasları’’ başlıklı maddelerinde, akaryakıt girdisinin nev'ine uygulanan Özel Tüketim Vergisinde değişiklik gerçekleşmesi halinde, bu değişikliğin bayi satış fiyatlarında yol açtığı artış veya azalış dikkate alınarak, akaryakıtın ağırlık oranının hesaplanmasına esas alınan miktarın uygulama ayına karşılık gelen kısmı için, Özel Tüketim Vergisinde birim başına meydana gelen değişiklik miktarının söz konusu esasların 5’inci maddesine göre yapılan fiyat farkı hesabından bağımsız olarak ayrıca ödeneceği veya kesileceği hükme bağlandığından, sözleşme konusu iş kapsamında ağırlıklı olarak kullanılan akaryakıt türüne uygulanan ÖTV'de değişiklik meydana gelmesi ve bu değişikliğin bayi satış fiyatlarında artış veya azalış meydana getirmesi durumunda, bu değişiklikten kaynaklanan fiyat farkının bu kararda belirtilen esaslara göre hesaplanacağı belirtilmiştir.

17.05.2018 tarihli ve 30424 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 14.05.2018 tarihli ve 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Karar’ın l’inci maddesinde;

“17/5/2018 tarihi itibarıyla bu Karar eki listedeki malların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunca ilan edilen akaryakıt bayi satış fiyatlarına esas alınan yurtiçi rafineri çıkış fiyatlarında, bu tarihten itibaren, uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak meydana gelecek artış durumunda, söz konusu malların tabi olduğu özel tüketim vergisi tutarları, gerçekleşen artış tutarı kadar azalış yapılmak suretiyle; uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurlarına bağlı olarak meydana gelecek azalış durumunda, söz konusu malların tabi olduğu özel tüketim vergisi tutarları, 17/5/2018 tarihinde uygulanan özel tüketim vergisi tutarlarını geçmeyecek şekilde uygulanır.” açıklamasına yer verilmiştir.

Bu karar ile uluslararası petrol fiyatlarında veya döviz kurlarında meydana gelen artışların, yurt içi akaryakıt pompa satış fiyatlarına yansımasının engellenmesi amacıyla, Devlet tarafından akaryakıt üzerinden alınan özel tüketim vergisinin düşürülmesine dayanan ve uygulamada “eşel mobil” olarak adlandırılan bir sisteme geçilmiş ve bu kararın yayımlandığı 17.05.2018 tarihli özel tüketim vergisi tutarları tavan fiyat olarak belirlenmiştir.

Bahse konu Bakanlar Kurulu Kararına istinaden, Kamu İhale Kurulu tarafından, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönemde uygulanmak üzere, özel tüketim vergisindeki değişikliklere bağlı fiyat farkı uygulamasını düzenleyen 20.02.2019 tarihli ve 2019/DK.D-48 sayılı yeni bir düzenleyici bir karar alınmış ve söz konusu kararda;

“…

2. Hizmet alımı ile yapım işi sözleşmelerinde, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönem için akaryakıt girdisinin nev'ine uygulanan ÖTV'de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkı hesabının bu Kurul Kararında belirtilen kurallara göre yapılmasına ve Fiyat Farkına İlişkin Esasların 5 inci maddesine göre hesaplanan fiyat farkından bağımsız olarak kesilmesine; hesaplama neticesinde artı değer bulunması halinde herhangi bir işlem tesis edilmemesine,

3. Bu Kararın, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönem için geçerli olmasına, bu dönemde ÖTV'de meydana gelen değişiklikler nedeniyle 6/5/2015 tarihli ve 2015/DK. D. 86 sayılı Kurul Kararının uygulanmamasına, anılan Bakanlar Kurulu Kararı hükümlerinin herhangi bir nedenle uygulanmaması durumunda 6/5/2015 tarihli ve 2015/DK. D. 86 sayılı Kurul Kararında yer verilen esasların dikkate alınmasına,

4. Bu Kararın yayımı tarihinden sonra 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca akaryakıt girdisinin nev'ine uygulanan ÖTV'de değişim meydana gelmesi halinde; yapılacak hesaplamalara esas olarak, anılan Bakanlar Kurulu Kararının yeniden uygulanmaya başladığı tarihten önce ihale edilen işlerde bu uygulamanın başladığı tarihe, söz konusu tarihten sonra ihale edilen işlerde ise ihale tarihine ait ilgili TÜİK endekslerinin ve akaryakıt bayi satış fiyatlarının dikkate alınmasına,

…” denilmiştir.

Kamu İhale Kurulu’nun yukarıda belirtilen 20.02.2019 tarih ve 2019/DK.D-48 sayılı Kararı ile 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının geçerli olduğu dönemde, akaryakıt girdisinin nev’ine uygulanan ÖTV’de meydana gelen değişiklerden kaynaklanan fiyat farkı hesabının bu kurul kararında belirtilen esaslara göre yapılacağı ve bu dönemde 06.05.2015 tarihli ve 2015/DK. D-86 sayılı Kurul Kararının uygulanmayacağı, ayrıca yapılan hesaplama neticesinde artı değer bulunması halinde herhangi bir işlem tesis edilmeyeceği ve yapılacak olan kesintinin Fiyat Farkına İlişkin Esasların 5’inci maddesine göre hesaplanan fiyat farkından bağımsız olarak aşağıdaki şekilde yapılacağı belirtilmiştir.

“…

Bu çerçevede, sözleşmesinde fiyat farkı hesaplanacağı düzenlenen ve akaryakıt girdisine ilişkin olarak b1 veya b3 katsayısı belirlenen hizmet alımları ile yapım işleri sözleşmelerinde, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönem için akaryakıt girdisinin nev’ine uygulanan ÖTV’de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farkı, Fiyat Farkına İlişkin Esasların 5 inci maddesine göre hesaplanan fiyat farkından bağımsız olarak aşağıdaki esaslara göre hesaplanacaktır:

1. Fö = Fb – F

Fb = (An x B x b x k x D)/ S

F = An x B x b x k x ( Pn - 1 )

Pn = [Yn/Yo ]

Formülde geçen;

Fö: ÖTV’de meydana gelen değişikliğin bayi satış fiyatlarında meydana getirdiği değişiklik nedeniyle, Fiyat Farkına İlişkin Esasların 5 inci maddelerine göre hesaplanan fiyat farkından bağımsız olarak hesaplanan fiyat farkını,

Fb: Akaryakıt ürünlerinde bir önceki yıl gerçekleşen piyasa büyüklüklerine göre en büyük işlem hacmine sahip olan ilk sekiz akaryakıt şirketince ilgili akaryakıt ürünü için EPDK'ya bildirilen ve EPDK'nın internet sayfasında yayımlanan İstanbul İli, Avrupa yakası için geçerli bayi satış fiyatları esas alınarak hesaplanan ilgisine göre 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının yürürlüğe girdiği tarih veya ihale tarihi ile uygulama tarihi arasındaki fiyat farkını,

F: Fiyat Farkına İlişkin Esaslar dikkate alınarak b1 veya b3 katsayılarına bağlı hesaplanan fiyat farkını,

An: ÖTV’de meydana gelen değişikliğin yürürlüğe girdiği tarih ve sonrasında Fiyat Farkına İlişkin Esasların 5 inci maddelerine göre yapılan fiyat farkı hesabında esas alınan hakediş tutarını,

B: 0,90 sabit katsayısını,

b: Akaryakıtın ağırlık oranını temsil etmek üzere, ilgili yapım işi veya hizmet alımı sözleşmesinde belirtilen sabit katsayıyı (İşin sözleşmesinde akaryakıtın ağırlık oranını temsil eden birden fazla b katsayısı belirlenmiş olması durumunda ÖTV kaynaklı fiyat farkı ödenmesinde ilgili kısma ait b katsayısı kullanılacaktır.),

k: Akaryakıt girdisinin nispi ağırlığını gösteren düzeltme katsayısını (Yapım işi veya hizmet alımı sözleşmesi kapsamında, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli listede yer alan akaryakıt ürünleri haricinde petrol ürünleri bulunmasına rağmen ihale dokümanında herhangi bir ayrıma gidilmeksizin tek bir b katsayısının belirlendiği durumlarda idarece tespit edilecek olup, aksi halde 1,00 olarak dikkate alınacaktır. İdarece sözleşme bazında ayrı ayrı düzeltme katsayısı belirlenebileceği gibi, benzer nitelikteki işlerde kullanılmak üzere genel bir katsayı da belirlenebilir.),

D: Akaryakıt bayi satış fiyatlarında meydana gelen artış veya azalış tutarını (İhale tarihi 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının yürürlüğe girdiği tarih ve öncesinde olan sözleşmelerde, uygulama ayındaki akaryakıt bayi satış fiyatından 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının yürürlüğe girdiği tarihte ilan edilen bayi satış fiyatı çıkarılarak bulunacaktır. İhale tarihi 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının yürürlüğe girdiği tarihten sonra olan sözleşmelerde ise, uygulama ayındaki akaryakıt bayi satış fiyatından ihale tarihinde ilan edilen bayi satış fiyatı çıkarılarak bulunacaktır.),

S: İhale tarihinde ilan edilen bayi satış fiyatını,

Pn: Katı ve sıvı yakıtlara ilişkin fiyat farkı katsayısını,

Yo: İhale dokümanında katı ve sıvı yakıtlar için belirlenen ve Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 19, 19.1 ve 19.2 numaralı endekslerden; ihale tarihi 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının yürürlüğe girdiği tarih ve öncesinde olan sözleşmelerde, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının yürürlüğe girdiği 2018 yılı Mayıs ayına ait endeksi, ihale tarihi 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının yürürlüğe girdiği tarihten sonra olan sözleşmelerde ise ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait endeksi,

Yn: İhale dokümanında katı ve sıvı yakıtlar için belirlenen ve Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan 19, 19.1 ve 19.2 numaralı endekslerden; uygulama ayına ait endeksi,

ifade eder.

2. Akaryakıt bayi satış fiyatında uygulama ayı içerisinde birden fazla değişiklik meydana gelmesi durumunda, bu ay için esas alınacak hakediş tutarı (An), ayın kalan günleri dikkate alınarak orantı yoluyla belirlenir.

3. Bayi satış fiyatları olarak, akaryakıt ürünlerinde bir önceki yıl gerçekleşen piyasa büyüklüklerine göre en büyük işlem hacmine sahip olan ilk sekiz akaryakıt şirketince ilgili akaryakıt ürünü için EPDK'ya bildirilen ve EPDK'nın internet sayfasında yayımlanan İstanbul İli, Avrupa yakası için geçerli bayi satış fiyatları esas alınacaktır.

…”

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalardan anlaşılacağı üzere, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönemde, Devlet tarafından akaryakıt girdisinin nev’ine uygulanan ÖTV miktarında yapılan düzenlemeler nedeniyle yükleniciler lehine ve İdareler aleyhine ortaya çıkan fiyat farklarının 20.02.2019 tarih ve 2019/DK.D-48 sayılı Kamu İhale Kurulu kararında belirtildiği şekilde hesap edilmesi ve hesaplanan bu tutarların yükleniciye yapılan hakediş ödemelerinden kesilmesi ve bu kararın uygulandığı dönem için yükleniciye ÖTV’ye bağlı fiyat farkı ödemesinde bulunulmaması gerektiği açıktır.

Ancak yapılan incelemede, bahse konu hizmet alım işinde, 20.02.2019 tarih ve 2019/DK.D-48 sayılı Kamu İhale Kurulu kararında belirtilen esaslar çerçevesinde hakediş ödemelerinden yapılması gereken ÖTV’ye bağlı fiyat farkı kesintilerinin yapılmaması ve 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönem için yükleniciye mevzuata aykırı olarak ÖTV’ye bağlı fiyat farkı ödemesinde bulunulması sonucu kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, “… Hizmet Alımı İşi”nde, 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının uygulandığı dönemde, akaryakıt girdisinin nev’ine uygulanan ÖTV’de meydana gelen değişikliklerden kaynaklanan fiyat farklarının yükleniciye yapılan ödemelerden kesilmemesi ile yükleniciye mevzuata aykırı olarak ÖTV’ye bağlı fiyat farkı ödemelerinde bulunulmasından kaynaklanan … TL kamu zararı ile ilgili olarak;

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 50’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü uyarınca … tarih ve … sayılı İlamın …’üncü maddesine ilişkin hüküm dışı kaydının kaldırılmasına,

Söz konusu kamu zararının; … TL’sinin … tarihli ve … no.lu Muhasebe İşlem Fişi ile mahsuben, … TL’sinin (… tarihli ve … no.lu dekont) … tarihli ve … no.lu, … TL’sinin (… tarihli ve … no.lu dekont) … tarihli ve … no.lu Muhasebe İşlem Fişi ile nakden, Yüklenici … ve … Adi Ortaklığı’ndan tahsil edildiği anlaşıldığından, ilişilecek bir husus kalmadığına, yapılan tahsilatın İlamda gösterilmesine oy birliğiyle karar verildi.