Sayıştay 8. Dairesi 215 Kararı - Özel Bütçeli İdareler İhale Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 8

• Karar Tarihi: 27.04.2021

• Karar No: 215

• İlam No: 283

• Madde No: 5

• Kamu İdaresi Türü: Diğer Özel Bütçeli İdareler

• Hesap Yılı: 2017

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Doğrudan temin usulüyle alımı yapılan muhtelif inşaat malzemelerinin imalat/kullanım yeri olarak belirtilen alanlarda bulunmaması

… Müdürlüğü tarafından, çeşitli gerekçelerle doğrudan temin usulüyle alımı yapılan muhtelif inşaat malzemelerinin imalat/kullanım yeri olarak belirtilen alanlarda bulunmaması nedeniyle … TL kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ilişkin olarak;

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun "Kamu Zararı" başlıklı 71’inci maddesinde;

“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kamu zararının belirlenmesinde;

a) İş, mal veya hizmet karşılığı olarak belirlenen tutardan fazla ödeme yapılması,

b) Mal alınmadan, iş veya hizmet yaptırılmadan ödeme yapılması,

.......

esas alınır.

Kontrol, denetim, inceleme, kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilen kamu zararı, zararın oluştuğu tarihten itibaren ilgili mevzuatına göre hesaplanacak faiziyle birlikte ilgililerden tahsil edilir.

Alınmamış para, mal ve değerleri alınmış; sağlanmamış hizmetleri sağlanmış; yapılmamış inşaat, onarım ve üretimi yapılmış veya bitmiş gibi gösteren gerçek dışı belge düzenlemek suretiyle kamu kaynağında bir artışa engel veya bir eksilmeye neden olanlar ile bu gibi kanıtlayıcı belgeleri bilerek düzenlemiş, imzalamış veya onaylamış bulunanlar hakkında Türk Ceza Kanunu veya diğer kanunların bu fiillere ilişkin hükümleri uygulanır. Ayrıca, bu fiilleri işleyenlere her türlü aylık, ödenek, zam, tazminat dahil yapılan bir aylık net ödemelerin iki katı tutarına kadar para cezası verilir.

…” hükmü yer almaktadır.

Ayrıca, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun “Kaçakçılık Suçları ve Cezaları” başlıklı 359’uncu maddesinde;

“a) Vergi kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan;

1. Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar, gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açanlar veya defterlere kaydı gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının azalması sonucunu doğuracak şekilde tamamen veya kısmen başka defter, belge veya diğer kayıt ortamlarına kaydedenler,

2. Defter, kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar,

Hakkında on sekiz aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde, inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerin ibraz edilmemesi, bu fıkra hükmünün uygulanmasında gizleme olarak kabul edilir. Gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte bu muamele veya durumu mahiyet veya miktar itibariyle gerçeğe aykırı şekilde yansıtan belge ise, muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belgedir.

b) Vergi kanunları uyarınca tutulan veya düzenlenen ve saklama ve ibraz mecburiyeti bulunan defter, kayıt ve belgeleri yok edenler veya defter sahifelerini yok ederek yerine başka yapraklar koyanlar veya hiç yaprak koymayanlar veya belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Gerçek bir muamele veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belge, sahte belgedir.

c) Bu Kanun hükümlerine göre ancak Maliye Bakanlığı ile anlaşması bulunan kişilerin basabileceği belgeleri, Bakanlık ile anlaşması olmadığı halde basanlar veya bilerek kullananlar iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. 371 inci maddedeki pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili makamlara bildirenler hakkında bu madde hükmü uygulanmaz. Kaçakçılık suçlarını işleyenler hakkında bu maddede yazılı cezaların uygulanması 344 üncü maddede yazılı vergi ziyaı cezasının ayrıca uygulanmasına engel teşkil etmez.” denilmiştir.

Bu kapsamda, yerinde yapılan denetim çalışmaları esnasında, Bölge Müdürlüğüne bağlı … Proje Müdürlüğü tarafından “… İdare Binası” ve “… Güvenlik Üs Bölgeleri” inşaatlarında kullanılmak üzere doğrudan temin usulü ile alınan bir kısım inşaat malzemelerinin, yerinde kullanılıp kullanılmadığı, mükerrer alımların yapılıp yapılmadığı ve söz konusu alımların İdare tarafından yapılan diğer ihaleler – alımlar kapsamında bulunup bulunmadığı hususlarında tereddüt hasıl olması üzerine, Başkanlık Makamının oluru ile konusunda uzman mühendislerden oluşan bir bilirkişi heyeti görevlendirilmiştir. Bilirkişi heyeti tarafından sahada yürütülen çalışmalarda da, her bir ödeme emri belgesi kapsamında alımı yapılan malzemelerin, İdarece kullanıldığı ifade edilen mahalde kullanılıp kullanılmadığının veya ne miktarda kullanıldığının tespiti amacıyla yapılan çalışma sonucunda düzenlenen Raporda; …, bazı malzemelerin İdarece kullanıldığı iddia edilen mahalde hiç bulunmadığı ya da çok cüz’i bir kısmının bulunduğu tespit edilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile Bilirkişi Heyeti tarafından yapılan tespitler birlikte değerlendirildiğinde; doğrudan temin usülüyle alımı yapılan muhtelif malzemelerin kullanım yeri olarak belirtilen mahalde bulunmaması, kısmi bir miktarının bulunması veya malzemenin kullanım yeri olarak gösterilen imalatların farklı yapım işi ihaleleri kapsamında yapılması nedeniyle mükerrer ödemelere yol açılması açık bir şekilde kamu zararı sebebi olduğu gibi alımı yapılmamış veya kanıtlayıcı belgelerde gösterildiği miktarda alınmamış malzemeleri, alınmış ve kullanılmış gibi gösteren, gerçekdışı belge düzenlemek suretiyle kamu kaynağında bir artışa engel olan veya bir eksilmeye neden olanlar ile bu gibi kanıtlayıcı belgeleri bilerek düzenlemiş, imzalamış ve onaylamış olanların idari ve cezai sorumlulukları bulunduğu açıktır.

Diğer taraftan, sorumlulardan (…) …’nın “Taşınır Kayıt Yetkilisi” olarak, Taşınır Mal Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinin 4’üncü bendinde yer alan;

“…

a) Harcama birimince edinilen taşınırlardan muayene ve kabulü yapılanları cins ve niteliklerine göre sayarak, tartarak, ölçerek teslim almak, doğrudan tüketilmeyen ve kullanıma verilmeyen taşınırları sorumluluğundaki ambarlarda muhafaza etmek.

b) Muayene ve kabul işlemi hemen yapılamayan taşınırları kontrol ederek teslim almak, özellikleri nedeniyle kesin kabulleri belli bir dönem kullanıldıktan sonra yapılabilen sarf malzemeleri hariç olmak üzere, bunların kesin kabulü yapılmadan kullanıma verilmesini önlemek.

c) Taşınırların giriş ve çıkışına ilişkin kayıtları tutmak, bunlara ilişkin belge ve cetvelleri düzenlemek ve taşınır mal yönetim hesap cetvellerini istenilmesi halinde konsolide görevlisine göndermek.

ç) Tüketime veya kullanıma verilmesi uygun görülen taşınırları ilgililere teslim etmek.

................" hükmü çerçevesinde, harcama birimince edinilen bahse konu inşaat malzemelerinden, muayene ve kabulü yapılanları bizzat işin mahallinde, cins ve niteliklerine göre sayarak, tartarak, ölçerek teslim aldığı ve ilgili taşınır işlem fişlerini düzenlediği, daha sonra da ilgili birimler tarafından düzenlenen “Talep Fişi” üzerine bu malzemeleri imza karşılığında malzeme mutemedi …’a teslim ettiği, dolayısıyla da taşınırların giriş ve çıkışına ilişkin kayıtları tutmak ve bunlara ilişkin belge ve cetvelleri düzenlemek suretiyle mevzuat gereği üzerine düşen yükümlülüğü yerine getirdiği anlaşıldığından oluşan kamu zararı nedeniyle sorumluluğu bulunmamaktadır.

Yine, mevzuata göre, muayene ve kabul komisyonu üyelerinin sorumluluğu, ambara geçici olarak teslim edilen malzemelerin İdarece hazırlanan şartnameye uygunluğunun denetlenmesi ile muayene kabul komisyonu raporunun düzenlenmesi ile sınırlıdır. Bu nedenle, sorgu konusu edilen malzemelerin alımının talep edilmesiyle, ambara teslim edilip ambardan teslim alınmasıyla ve sahada kullanılmasıyla ilgileri bulunmayan muayene ve kabul komisyonu üyelerinin, ödeme emri belgelerinin ekinde yer alan muayene ve kabul komisyonu raporlarını eksiksiz olarak düzenlemek suretiyle sorumluluklarını yerine getirdiği anlaşıldığından, oluşan kamu zararı nedeniyle sorumluluklarının bulunmadığı açıktır.

Diğer taraftan, sorumlulardan … (… - …) tarafından gönderilen savunmada; her türlü işlemin Harcama Yetkilisi …'in bilgisi dahilinde yapıldığı ve eksik bulunan malzemelerden kendisinin değil, söz konusu Harcama Yetkilisi ile beraber Gerçekleştirme Görevlisi …'nun sorumlu olduğu belirtilmişse de, sorguya konu edilen mal alımlarına ilişkin olarak düzenlenen taşınır işlem fişlerinde; malzemeyi teslim alan kişi olarak kendisinin imzası yer almaktadır. Yine, adı geçen sorumlu, sorguya tüm mal ve malzemelerin alınması için gerekli olan "Talep Fişi"ni Harcama Yetkilisi … ve Gerçekleştirme Görevlisi … ile birlikte doldurarak imzalamış ancak Bilirkişi Heyetince yerinde yapılan çalışmalarda, alımı yapılan malzemelerin, kullanım yeri olarak belirtilen mahalde çoğunlukla bulunamadığı veya çok cüz’i bir miktarının söz konusu mahalde kullanıldığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla da, duyulan ihtiyaç üzerine alımı talep edilen malzemelerin yerinde kullanılmamasından alımı talep eden görevlilerin sorumluluğunun bulunduğu açık olduğundan, yapılan savunmanın bu yönüyle kabul edilmesi mümkün değildir.

Benzer şekilde, her bir mal alımı için düzenlenen talep fişinde imzası bulunan ve alımı yapılarak ambara girdiği taşınır işlem fişleriyle sabit olan malların birçoğunu kullanım için ambardan talep eden Gerçekleştirme Görevlisi …’nun (…), söz konusu mal ve malzemelerin kullanım yeri olarak belirtilen mahalde bulunmaması nedeniyle sorumluluğunun bulunmadığına ilişkin olarak yapmış olduğu itirazı yerinde görülmemiştir.

Yine, sorumlulardan Harcama Yetkilisi (…) … tarafından, söz konusu malzemelerin kullanım yeri olarak belirtilen mahalde bulunmamasına ilişkin olarak; imalatı yapılan malzemenin çalındığı, bölgede yaşanan terör eylemleri, faturada yer alan malzeme yerine başka bir malzemenin alındığı, düzenlenen faturada sehven hata yapıldığı veya imalatın çeşitli gerekliliklerle birkaç defa tekrarlanmak zorunda kalındığı gibi gerekçeler ileri sürülmüşse de, bu açıklamalarla ilgili olarak kanıtlayıcı herhangi bir belge ibraz edilmemiştir. Zira, konusunda uzman mühendislerden oluşan bilirkişi heyeti tarafından, bizzat işin mahallinde yürütülen çalışmalarda, olması gereken imalat miktarları ölçülmek veya tartılmak suretiyle bulunmuş ve sorguya konu edilen fatura içeriğinden çıkarılmak suretiyle kamu zararı tespit edilmiştir. Ayrıca, 2015, 2016 ve 2017 yıllarında bölgede yaşanan terör eylemlerine ilişkin olarak … İl Jandarma Komutanlığından bilgi istenilmesi üzerine, … Jandarma Komando Alay Komutanlığından gönderilen cevabi yazıda, bölgede yaşanan terör eylemlerinin listelendiği ve yapılan incelemede, yaşanan eylemlerin münferit eylemler olduğu ve sorguya konu edilen doğrudan temin usülüyle alınan malzemelerle yapılan imalatları savunmada iddia edildiği gibi yok etmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmiştir.

Diğer taraftan, … tarihli ve … no.lu ödeme emri kapsamında alımı yapılan … mt NYY 3X95+50 kablo ve … mt NYY 3X16+10 kablodan kaynaklanan … TL ile ilgili olarak sorumlulardan … (…) tarafından gönderilen savunma ile ekinde yer alan belgelerin incelenmesinde, bahse konu … mt NYY 3X95+50 kablo ve … mt NYY 3X16+10 kablonun Bölge Müdürlüğü kampüsü içinde yerin altında kullanıldığı anlaşıldığından, bu alım nedeniyle herhangi bir kamu zararına sebebiyet verilmediği anlaşılmıştır.

Yukarıda belirtilen gerekçelerle toplam … TL kamu zararının;

Mevzuatına uygun olduğu anlaşılan … TL’si hakkında ilişilecek bir husus bulunmadığına,

Geriye kalan (…-…) … TL kamu zararının ise;

Harcama Yetkilisi (…) …, Gerçekleştirme Görevlileri (…) … ile (…-…) …’a, müştereken ve müteselsilen,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,

… oy birliğiyle karar verildi.