Sayıştay 7. Dairesi 53125 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2017

• Daire: 7

• Dosya No: 53125

• Tutanak No: 56270

• Tutanak Tarihi: 27.12.2023

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Eksik İmalat Bedelinin Kesilmemesi

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile; … İKN’lı … A.Ş. yüklenimindeki … TL bedelli “… Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) … Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi”nde teklif birim fiyat listesinde yer alan Y. 16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatına sonradan dahil edilen beton katkısı (FX 85 poz no.lu Levelcon fx 85 hiper akışkanlaştırıcı beton katkısı) yüzünden sözleşme eki “T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları” na aykırı olarak daha az miktarda (65 kg/m3) çimento ve su, daha fazla miktarda kum ve agrega kullanılarak imalatın gerçekleştirildiği, buna rağmen daha az miktarda kullanılan malzemeler için gerekli kesintilerin yükleniciden yapılmaması sonucu oluşan … TL kamu zararının Harcama Yetkilisi … (Yatırım ve İnşaat Daire Başkanı) ile Gerçekleştirme Görevlisi … (İnşaat Mühendisi)’den tazminine karar verilmiştir.

Öncesinde; aynı konu hakkında 243 sayılı ek ilamın 1’inci maddesi ile aynı gerekçe ile aynı tutarda tazmin hükmü verilmiş ise de Temyiz Kurulu’nun 15.09.2021 tutanak tarih ve 50142 sayılı Kararında yer alan;

“… Duruşmacı tarafından yapılan açıklamalar ile birim fiyat tarifleri uyarınca, Y.16.050/04 poz numaralı iş kaleminde tarif edilen C20/25 basınç dayanımında beton imalatının idarenin yaptırdığı testlerle istenilen nitelik ve özellikte olduğu yapılan deneylerle tespit edildiğinden ve kullanılan katkı malzemesinin priz hızlandırıcı olarak kullanıldığı, mukavemeti arttırdığına dair bir tespite de yer verilmediğinden yükleniciye yapılan ödemelerde mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.

Bu itibarla, 243 sayılı Ek ilam ile verilen tazmin hükmünün, yukarıda belirtilen hususların yeniden değerlendirilmesini teminen BOZULARAK, DAİRESİNE TEVDİİNE” gerekçesi ile 243 sayılı ek ilam hükmü bozularak yeni hüküm tesisi için dosya Dairesine gönderilmiş olup, Dairesince yeniden yapılan yargılama neticesinde düzenlenen işbu (352 sayılı) ek ilam hükmü ile ilk kararda ısrar edilmiştir.

Bu hükme karşı sorumlular tekrar temyize gelmiştir.

Açık ihale usulü ile ihale edilen … Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) … Sahili Ana Mendirek (1290 m) İnşaatı İşi (İKN:…) ile ilgili olarak;

İşe ait Özel Teknik Şartnamede;

“Madde 1-Genel:

… Dolgu Alanı (1. Etap); … Sahili Ana Mendirek İnşaatı İşi’ ne ait bu taahhüt konusuna dahil işler, sözleşmenin ilgili maddesinde belirtilen hükümler dahilinde ve ekli kesin projelerde gösterilen yer şekil ve boyutlarda;

1. 1-Ana mendirek inşaatı,

2. 2-Çelik fener kulesi inşaatı,

İşlerini kapsamakta olup, gerekli açıklamalar aşağıda yapılmıştır.”

“Madde 5-Teknik Şartname:

Bu taahhüt kapsamındaki işler için öncelikle, sözleşmenin ayrılmaz parçasını teşkil eden;

*Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi

*Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü

*İller Bankası (İlbank) Genel Müdürlüğü

*TEDAŞ Genel Müdürlüğü Genel Teknik Şartnameleri

Geçerli olacaktır.”

“Madde 7-Malzeme ve Malzeme Ocakları:

7. 8-Beton

İnşaatta kullanılacak beton, beton sınıflarına uygun olarak inşaat sahasında imal edilebileceği gibi uygun evsafta hazır olarak ta dışarıdan temin edilebilecektir. Antifer beton blokları ve kronman betonu imalatlarında beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.”

“Madde 8-İnşaatın Kısımları:

Yüklenici aşağıda tarif edilen inşaat ve imalat işlerini; sözleşme eki Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartname, Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları hükümleri ile sözleşme ekindeki idarece yükleniciye verilen kesin projeleri, uygulama projesi halinde getirecek ve onaylı uygulama projelerine göre gerçekleştirecektir.

8. 1-Taş Dolgu (Anroşmanlı) Dalgakıran İnşaatı:

…

Antifer betonu ve kronman betonu ve imalatında çelik kalıp ve C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.

Betonların dökümünde Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları ve Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi hükümlerine uyulacak, gerekli koruma sağlanacak ve periyodik beton numuneleri alınarak sürelerinde yetkili laboratuvardan dayanım değerlerinin alınması sağlanacaktır.

Beton hiçbir zaman tüvanan malzeme ile imal edilmeyecektir.” denilmektedir.

Somut olayda; sözleşmede kapsamında Y.16.050/O4 poz no.lu “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kalemine uygun beton dökülmesi imalatı öngörülmüş, yüklenici firma uygulama esnasında döküme esas beton karışım içerisindeki malzeme miktarlarını tespit ederek bunu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporunda ortaya koymuş ve idareye sunmuştur. Yüklenicinin idareye sunduğu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporu’nda; beton imalatlarının, ihale eki olarak verilen “Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Bakım Onarım Teknik Esasları” na göre hazırlanmış “Tablo 8: Kıyı Yapıları ve Liman İnşaatlarında Kullanılan Beton Karışımlarının Nitelikleri” ne uygun olacağı belirtildikten sonra beton imalatlarına dair planlanan imalatlardan bahsedilmiş, şantiye sahasına kurulan beton santralinden sonra yapılan hesaplamalar, bu hesaplamalara dayalı olarak laboratuvarda yapılan deneme karışımları ve ön testler sonucunda projede kullanılacak beton karışımının elde edildiği söylenmiş, bu duruma göre uygulanacak beton karışımına ait özellikler ve beton karışımına giren miktarlar belirlenmiş ve 1 m3 beton karışımı içerisinde kullanılacak malzeme miktarları Tablo 13’de gösterilmiştir.

Tablo 13: (1 m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları

Malzemeler Özgül Ağırlık

(gr/cm3) Ağırlık (kg) Hacim (dm3)

Çimento 3.12 260 83.3

Agrega:

22.4-12.5 2.80 472 168.5

Agrega:

12.5-6.3 2.80 432 154.3

K.Kum:6.3-0 2.78 828 297.8

D.Kum:0-3 2.68 260 97.0

Kimyasal Katkı %1.6 1.17 4.16 3.5

Su 1 176.8 176.8

Hava 18.8

Toplam 2433 1000

Sözleşme ekinde yer alan ve özel teknik şartnamede beton dökümünde öncelikli uyulacak belge olarak belirlenen Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol ve Bakım Onarım Teknik Esasları’nın “1. Malzeme” bölümünün “Beton” başlıklı 1.4.1’inci maddesinde;

“Deniz yapıları için kullanılan beton yer yapılarından farklı olarak daha agresif bir ortamda olduğundan dolayı malzeme seçiminde ve yapımında dikkat edilmesi gereken etmenler vardır. Sadece beton dayanımına göre değil, betonun deniz ortamındaki zararlı etkenlere karşı da daha dayanıklı ve uzun ömürlü tasarlanması gerekmektedir Bu nedenle çimentonun çeşidi, malzemelerin karışım oranları, su-çimento oranı, kullanılan kimyasal ve mineral katkı maddeleri, agrega boyutları, beton gözenekliliği her yapı için bulunduğu ortama göre TS EN 206-1 de “Madde 6.2 Tasarlanmış Beton” ve “Madde 2.3 Tarif Edilmiş Beton” bölümlerinde listelenen şartlar için ayrı ayrı belirlenecek ve beton karışımlarının özellikleri Tablo 1.11’de verilen değerlere uygun olacaktır.

Yüklenici iş’in yapımında kullanılacak betonu, şartname kayıtlarına ve proje değerlerine uygun olarak imal etmek, yerine yerleştirmek ve son dayanımına erişinceye kadar korumaktan sorumludur.” denilmiş olup, Tablo 1.11’de (1 m3) betonun içinde minimum kullanılacak çimento miktarı, F sınıfı (Rıhtım kronmanları ile dalgakıranların kronmanlarındaki ve saha kaplamalarındaki beton) C 20 basınç dayanımlı 1 m3 betonda minimum 325 kg olarak öngörülmüştür.

Yine aynı Esaslar’ın “3. Kontrol Teknik Esasları” bölümünün “3.1.3. Beton Kontrol ve Kabulü” başlıklı maddesinde;

“Yapılarda kullanılacak betonun üretimi;

-Bütün malzemenin ve suyun tartımı ve kontrolü,

-Şartnamelerde öngörülen karışım şeklini, hızını, süresini, hassas ve doğru olarak sağlayan tesislerde yapılacaktır.

…

Yüklenicinin hazır beton kullanmak istemesi durumunda, beton için aranan şartların sağlandığını kanıtlayan her türlü onaylı belge kontrol mühendisinin onayına sunulacaktır. Bu belgelerin yanı sıra, bahis konusu betondan alınan örnekler üzerinde kontrol mühendisinin isteyeceği deneyler yapılacak ve bunların olumlu sonuçlanması şartıyla kontrol mühendisinin onayından sonra hazır beton kullanılabilecektir.” denilmiştir.

Ancak 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporunun “Beton Karışım Dizaynı” başlıklı 100.4.3’üncü maddesi ile “Tablo–13: (1m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları” başlıklı tablosundan görüldüğü üzere, Y.16.050/04 pozu kapsamındaki imalatlarda 1 m3 betonda fiilen 260 kg çimento kullanılmıştır. Bu durumda Y.16.050/04 poz no.lu beton imalatlarında 1 m3 betonda (325-260=) 65 kg daha az çimento, buna bağlı olarak da daha az su, daha fazla kum ve agrega kullanıldığı anlaşılmıştır.

Sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesinin;

“Sözleşme ve eklerine uymayan işler” başlıklı 23’üncü maddesinde;

“(1) Yüklenici projelerde kendiliğinden hiçbir değişiklik yapamaz. Proje ve şartnamelere uymayan, eksik ve kusurlu oldukları tespit edilen işleri yüklenici, yapı denetim görevlisinin talimatı ile belirlenen süre içinde bedelsiz olarak değiştirmek veya yıkıp yeniden yapmak zorundadır. Bundan dolayı bir gecikme olursa sorumluluğu yükleniciye aittir. Bununla birlikte, yüklenici tarafından proje ve şartnameden farklı olarak yapılmış olan işlerin, fen ve sanat kurallarına ve istenen özelliklere uygun oldukları idarece tespit edilirse, bu işler yeni durumları ile de kabul edilebilir. Ancak bu takdirde yüklenici, daha büyük boyutta veya fazla miktarda malzeme kullandığını ve daha fazla emek harcadığını öne sürerek fazla bedel isteyemez. Bu gibi hallerde hakediş raporlarına, proje ve şartnamelerde gösterilen veya yazılı talimatla bildirilen boyutlara göre hesaplanmış miktarlar yazılır. Bu şekilde yapılan işlerin boyutları, emeğin değeri ve malzemesi daha az ise bedeli de ona göre ödenir.”

“Hatalı, kusurlu ve eksik işler” başlıklı 24’üncü maddesinde;

“(1) Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır.

(2) Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.” denilmektedir.

Sonuç itibariyle; Y.16.050/04 pozu kapsamında üretilen C20/25 basınç dayanımlı F sınıfı 1 m3 beton için sözleşme eki T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları’na aykırı olarak 325 kg yerine 260 kg çimento kullanılması ve ortaya çıkan 65 kg/m3 eksik çimento miktarı ile buna bağlı diğer malzemelerin değişen miktarlarına ait eksik imalat bedellerinin YİGŞ’nin yukarıda yer verilen hükümleri kapsamında eksik, hatalı ve kusurlu iş bedeli olarak yüklenici hakkedişinden kesilmesi gerekirken, kesilmemesi sonucu Ek İlam hükmünde hesaplandığı şekliyle … TL kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşılmıştır.

Savunmalarda; ihale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki sıralamaya göre birim fiyat tariflerinin önde olduğu, birim fiyat tariflerinin esas alınması gerektiği, birim fiyat tarifinde istenilen hususun 1 m3 C 20/25 basınç dayanımına sahip betonun üretilmesi olduğu, betonun istenen basınç dayanımında üretildiğinin de deney raporları ile kanıtlandığı ifade edilmiştir.

Ancak proje konusu işte beton imalatında aranan tek özellik basınç dayanım sınıfı olmayıp, 1 m3 beton imalatında kullanılacak minimum çimento miktarı da yapım şartı olarak teknik belgelerde (şartnamelerde) belirlenmiştir. Kontrol heyeti, şartnamelerde öngörülen karışım şeklinin uygulanıp uygulanmadığını yerinde kontrol etmek durumundadır. Bu yükümlülük hazır beton kullanılmak istenildiğinde de değişmeyecektir.

Bu itibarla; şartname hükümlerine uymayan beton imalatlarındaki eksik çimento miktarından ve buna bağlı diğer malzemelerin değişen miktarlarından kaynaklı olarak kamu zararına sebebiyet verildiği anlaşıldığından, sorumluların temyiz itirazları reddedilerek 352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile verilen … TL tutarındaki tazmin hükmünün TASDİKİNE,

(Temyiz Kurulu Başkanı-…. Daire Başkanı … ile …. Daire Başkanı …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …’in karşı oy gerekçesi karşısında) oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanunun 57’nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 27.12.2023 tarih ve 56270 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı Oy Gerekçesi

Temyiz Kurulu Başkanı-….Daire Başkanı …:

Denetçi tarafından beton imalatında katkı maddesi ödenmeyeceği gerekçesiyle sorgu yazılmış, Daire Sözleşme eki Teknik Esaslarda kayıtlı çimento miktarından daha az çimento kullanıldığı gerekçesiyle yeniden savunma alınmasına karar vermiş ve aynı gerekçeyle tazmin hükmü vermiştir. Temyiz Kurulu tazmin hükmünü ref gerekçeli bozmuş, Daire kararında direnmiştir. Ek ilamda yeniden savunma alınmamış, denetçi yapılan ödemede kamu zararı bulunmadığı görüşünü ileri sürmüştür.

Tazmin hükümlerinin gerekçesi; sözleşme eki Özel Teknik Şartnamenin 5. Maddesiyle sözleşme eki olduğu kayıt altına alınan Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları ve Genel Teknik Şartnamesinde beton sınıfları için gösterilen çimento miktarından daha az çimento kullanılmış olmasıdır. Sözleşmenin 8. maddesinde ihale dokümanını oluşturan belgeler ve öncelik sırası bulunmaktadır. Burada birim fiyat tarifi ve cetveli 4. sırada, Özel Teknik Şartname 6. sıradadır.

Belirtilen Teknik Şartname ve Esaslar, Kamu İhale Kanunundan önceki dönemde uygulamaya girmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’yla resmi kurum birim fiyatlarına göre ihale yapılması usulü terk edilmiştir. Birim fiyatlar yayınlanmaya devam etmekte fakat ihaleler bu fiyatlara göre değil toplam teklif fiyatına göre belirlenen uygun bedele göre sonuçlanmaktadır. Birim fiyat analizleri de sözleşme eki değildir. Analiz kalemlerine göre de ihale yapılmamaktadır. İlama konu 16.050/04 poz no.lu birim fiyatın açılımında 04.042/04 rayiç no.lu beton harcı bulunmaktadır. İşin ihale edildiği tarih dahil olmak üzere artık bu rayicin alt kırılımları yayınlanmamaktadır. Bakanlık piyasa araştırmasıyla fiyatı tespit etmektedir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca geçmişte yayınlanan beton rayiçleri çimento dozajına göre tespit edilmekteydi. Rayiçte bulunan 20/25 ibaresi 1m3 imalatta 200-250 kg çimento kullanılacağını ifade etmektedir. Sözleşme ekinde yer alan ve öncelikli olan birim fiyat, beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C 20/25 basınç dayanımı sınıfında betondur. Özel Teknik Şartnamenin 7.8 maddesinde, ilama konu antifer beton blokların imalinde, beton santralinde üretilen ya da satın alınan hazır betonun kullanılacağı belirtilmiştir. Aynı Şartnamenin 6. maddesine göre de yüklenici idarenin gerekli gördüğü her türlü deneyi yaptırmakla yükümlüdür. Adı geçen iş’te, inşaat mahallinde kurulan beton santralinde imal edilen beton kullanılmış, C 20/25 basınç dayanımına sahip olduğuna deney raporlarıyla tevsik edilmiş ve bedeli ödenmiştir.

Uygulamada üç tür beton imalatı söz konusudur. Bunlar elle yapılan klasik usul, beton santrali kurularak imal edilmesi ve hazır beton satın alınmasıdır. Yüklenici tarafından hazırlanan, ihale dokümanları arasında olmayan Beton Dizayn Raporu ile Teknik Esasların ödeme konusunda bağlayıcılığı bulunmadığı gibi birim fiyat cetveline göre öncelikli de değildir. Adı geçen Teknik Esasların hiçbir yerinde hazır beton ya da beton santrali ifadesi geçmemektedir. Bu nedenle de beton bölümünde, “Yüklenici, işin yapımında kullanılacak betonu, şartname kayıtlarına ve proje değerlerine uygun olarak imal etmekten sorumludur.” denilmektedir. Yani yüklenicinin işyerinde klasik usulde imal edeceği betonu tarif etmektedir. Bu esasların hazırlandığı tarihten sonra teknolojideki yenilikler ve başta çimento olmak üzere malzeme içerik değişiklikleri olduğu ve hazır betonun uygulamaya girdiği bilinmektedir. Teknik Esaslar, işyerinde yüklenici tarafından elle beton üretilmesi durumunda geçerli olabilir. Bu da ancak tekliflerin bu usule göre alınması durumunda söz konusu olabilir. Aksi durum mevcut sözleşmenin tamamen değiştirilmesini gerektirir.

İlamda, katkı malzemesi için yeni fiyat yapılmasıyla kıyas yapılmıştır. “Aksi takdirde katkı maddesi kullanmadan bu imalatı zaten yapmak kendi sorumluluğunda olduğundan, kendisine katkı malzemesi bedeli ödemek gereksiz olacaktır” denilmektedir. Alternatifli ilam olamaz. İki durum birbirinden tamamen farklıdır. Katkı malzemesinin beton dayanımıyla ilgisi yoktur. Birim fiyatın not kısmında kullanılması durumunda ödeneceği yazılıdır. Katkı maddesi kullanıldığı için daha az çimento kullanıldığı hususunda hiçbir tespit bulunmamaktadır.

Yüklenicinin teklif ettiği beton fiyatı sözleşmeye göre önceliklidir. Birim fiyat listesinde bulunan fiyatın değiştirilmesi Yapım İşleri Genel Şartnamesine aykırıdır. Teklif sahiplerinden, satın alınan hazır beton ya da inşaat mahallinde kurulacak santralde üretilecek betona fiyat teklif etmeleri istenmiştir. Özel Teknik Şartname eki olan ve bir kısmının geçerli olması mümkün olmayan Teknik Esaslar ile sözleşmeyle hiçbir ilgisi bulunmayan dizayn raporunun esas alınması mümkün değildir. Yerinde inceleme sırasında bu hususta bir sorgulama yapılmamıştır. Miktarla ilgili ek savunma alınırken, ödeme ekinde yer alan deney raporlarının sağlıklı olup olmadığı hususunda bir inceleme yapılmamıştır. Daire 1 m3 beton içinde kullanılan çimento miktarı için bir tespit yaptırmamış fakat 65 kg az kullanıldığına karar vermiştir. Hazır beton satın alınması durumunda bu tespit yapılamayacaktır. İhaleye katılanlardan farklı fiyat teklif etmeleri istenmemiştir. Böylesine önemli bir iş te imalatın teknik esaslara uygun yapılmamış olması geçiştirilecek bir husus da değildir. Eşit tarafları bağlayıcı birim fiyatın sonradan değiştirilmesinin yasal dayanağının olması gerekir. Konu C 25/30 basınç dayanımına sahip beton kullanılıp kullanılmadığıdır. Bunun kullanılmadığına ilişkin bir tespit bulunmamaktadır. Mevzuata aykırı olan tazmin hükmünün kaldırılmasına karar verilmesi gerekir.

…. Daire Başkanı …:

352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile; … İKN’lı, … A.Ş. yüklenimindeki, … TL bedelli, “… Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) … Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi”nde; teklif birim fiyat listesinde yer alan, Y. 16.050/04 poz numaralı; "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatına, sonradan dahil edilen beton katkısı (FX 85 poz no.lu Levelcon fx 85 hiper akışkanlaştırıcı beton katkısı) sebebiyle, sözleşme eki, “T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları” na aykırı olarak, daha az miktarda (65 kg/m3) çimento ve su, daha fazla miktarda kum ve agrega kullanılarak imalatın gerçekleştirilmesine rağmen, daha az miktarda kullanılan bu malzemeler için gerekli kesintilerin yükleniciden yapılmadığı gerekçesiyle oluşan … TL kamu zararının, Harcama Yetkilisi … (Yatırım ve İnşaat Daire Başkanı) ile Gerçekleştirme Görevlisi … (İnşaat Mühendisi)’a, müştereken ve müteselsilen ödettirilmesine karar verilmiştir.

Yüklenici 18.01.2016 tarihli beton dizayn raporunda; imalatta antifer beton blokların E sınıfı, kronman duvarların F sınıfı betondan yapılmasının planlandığını ifade etmiştir. Ancak sorumlulardan elde edilen bilgilere göre imalatın tamamı tek tip F sınıfı, (minimum 325 kg çimento içeren) olarak imal edilmiştir.

İlamda; yüklenici beton dizayn raporundan yola çıkılarak, tüm imalatta 1 m3 beton imalatı için 260 kg çimento kullanıldığı, ayrıca katkı malzemesi kullanılması sayesinde daha az çimento kullanılarak yükleniciye avantaj sağlandığı kabul edilmiştir.

Savunmalarda; katkı malzemesinin çimentoyu azaltacağına ilişkin bilimsel bir verinin olmadığı, yüklenicinin 18.01.2016 tarihli beton dizayn raporunun geçerli bir belge olarak kabul edilemeyeceği, beton imalatları … Ltd. Şti. (alt yüklenici) tarafından yapıldığından bu belgeye göre hesap yapılamayacağı, … İlinin iklim ve nem koşulları altında, C 20/25 dayanımındaki betonun 300 kg altında çimento kullanılarak elde edilmesinin teknik olarak mümkün olmadığı, ayrıca tüm beton karışımlarına 260 kg çimento katıldığının söylenemeyeceği, bu miktarın 260 kg olabileceği gibi, 325 kg veya bunun üzerine de çıkabileceği, söz konusu iş’te beton silosunun altından alınan numunenin dayanımının TSE C 20/25 basınç dayanım sınıfında olmasının tek belirleyici etken olduğu, ifade edilmiştir.

Yapılan incelemede;

Teknik Esaslarda F sınıfı için minimum 325 kg çimento öngörülmüş iken, savunma ekinde gönderilen, Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamede (ki bu belge de sözleşme ekidir.) F sınıfı için minimum 325 kg çimento öngörüldüğü, yapılacak imalatın sınıfına göre teknik belgelerdeki minimum çimento miktarlarının farklılık gösterdiği, görülmüştür.

İlamda; katkı malzemesi kullanılmasının imalatta kullanılan çimento miktarını azaltıcı veya artırıcı yönde etkisi bilimsel/teknik veriye dayandırılmamış, kamu zararı tutarı hesaplanırken, 260 kg ile 325 kg çimento miktarı arasındaki fark esas alınarak hesaplanmıştır.

Ayrıca İlamda; yüklenici firma tarafından 18.01.2016 tarihinde idareye sunulan, Beton Analiz Raporunun, fiilen kullanılan çimento miktarını tam olarak gösterip göstermediği, bir başka deyişle, bu raporun ihale konusu iş’teki hukuki geçerliliğinin/bağlayıcılığının ne olduğunun ortaya konulmadığı, yine alt yüklenicinin bu raporu esas alarak gerçekten de 1 m3 beton imalatında 260 kg çimento kullanıp kullanmadığı, herhangi bir bilimsel testle tevsik edilmemiştir.

Bu sebeplerle; katkı malzemesi kullanılmasının imalatta kullanılan çimento miktarına etkisi ve beton imalatında fiilen ne miktarda (…260/325… Kg) çimento kullanıldığı ile ilgili bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra karar verilmesini teminen Kararın Bozulması gerekir.

Üye …, Üye …, Üye …, Üye …, Üye … ve Üye …:

İlam hükmünde, yüklenicinin beton imalatlarına başlamadan önce hazırladığı ve imalatta planladığı beton dizaynını gösteren 18.01.2016 tarihli rapordaki ifadelerden ve tablolardan hareketle tüm beton imalatlarında 1 m3’ünde 260 kg çimento kullanıldığı kabul edilmiştir. Öncelikle fiili imalat bünyesindeki çimento miktarına ilişkin düzenlenmiş teknik bir rapor, herhangi bir laboratuvar testi sonucu olmadan anılan rapordaki ifadelere göre hükme varılması hukuken doğru değildir. Beton dizayn raporu ihale dokümanı eki değildir. Bağlayıcı bir belge olarak uygulamada esas alındığını gösteren bir tespit de yoktur.

Mamafih yıl boyunca devam eden beton imalatlarının TSE standartlarına göre dayanımı her bir döküm sonrası test edilmiş ve beton basınç dayanım raporlarından görüldüğü üzere, basınç dayanımı C 20/25 aralığında tespit edilen beton karışımları İdarece kabul edilerek imalat bünyesinde kullanılmıştır.

İhale şartnamesinde ve teklif birim fiyatlı sözleşmede; Y.16.050/04 poz no.lu “Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)” iş kalemi belirlenmiş ve bu iş kalemi için teklif fiyat alınmış ve teklif fiyat verilmiştir. İşin başında idarece sadece Y.16.050/04 pozunda tarif edilen C 20/25 basınç dayanımına sahip betonun üretilmesi veya satın alınması istenmiştir. Beton dökümü pozu analizinde yer alan 04.042/04 no.lu C 20/25 beton harcı pozu ise bir rayiç olup, imalatı bünyesine giren girdilerin (çimento, su, kum, agrega, katkı malzemesi gibi) miktarları belli değildir. Buna ilişkin bir belirleme de ihale dokümanında yapılmamıştır.

Uygulama esnasında C 20/25 beton üretiminde beton harcına giren girdi miktarlarını iklim-mevsim koşulları, ocaktan çıkan malzemenin niteliği, nemi gibi birçok dış etmen etkilemektedir. Bu durumda imalatta 325 kg/m3’ün altında çimento kullanılabileceği gibi bu miktarın üzerinde de kullanılmış olması muhtemeldir. Fiili imalata yönelik tespit yapılmadan, dış çevre koşulları dikkate alınmadan imalatın tamamında 260 kg/m3 çimento kullanıldığını iddia etmek olanaklı değildir.

Sonuç olarak; somut olayda; sözleşme ekinde yer alan ve öncelikli uygulanacak belge niteliğinde olan Birim Fiyat Tarifleri ve Cetvelinde, Y.16.050/04 pozu tarifine uygun C 20/25 basınç dayanımında beton dökülmesinin öngörüldüğü, imalat esnasında farklı karışımlar denenerek birim fiyat tarifinde tarif edilen ve istenen C 20/25 basınç dayanımında betonun üretildiği ve yapılan testler sonucu beton karışımı basınç dayanımı TS EN 12390-3 standardına göre (C 20/25 MPA) basınç aralığında olanların imalat bünyesinde kullanıldığı görüldüğünden, anılan poz kapsamındaki beton imalatlarının mevzuatına uygun gerçekleştiği ve yapılan ödemelerde eksik çimento miktarından ve diğer girdi unsurlarından kaynaklı herhangi bir fazla ödemenin söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.

Bu itibarla; yapılan açıklamalar uyarınca kamu zararına sebebiyet verilmediği anlaşıldığından, sorumluların temyiz talebi kabul edilerek, 352 sayılı Ek İlamın 1’inci maddesi ile verilen … TL’lik tazmin hükmünün kaldırılması gerekir.