Sayıştay 7. Dairesi 51383 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2019

• Daire: 7

• Dosya No: 51383

• Tutanak No: 55408

• Tutanak Tarihi: 07.06.2023

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: Belediye bütçesinden muhtarlara nakdim yardım yapılması

155 sayılı İlamın 1’nci maddesi ile; Belediye sınırlarında bulunan 16 adet muhtarlığa 2019 yılı Ocak ve Şubat ayları için ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura ibrazı istenmeden nakdi olarak, daha sonraki aylar için ise ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura ibrazı ile yapılmak kaydı ile mutat bir şekilde, … TL tutarını geçmemek üzere kırtasiye malzemesi faturası ile nakdi yardım yapılması sonucu meydana gelen … TL kamu zararının tazminine hükmedilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

… Belediyesi tarafından ilçedeki muhtarlıklara sabit ödeme şeklinde aylık nakdi yardım yapılması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Mahalle ve Yönetimi” başlıklı 9’ncu maddesinin son fıkrasında; belediyenin, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde “gerekli ayni yardım ve desteği” sağlayacağı ifade edilmiştir.

4541 sayılı Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanun’un 20’nci maddesinde; “Mahalle muhtarları ve ihtiyar heyetleri tarafından görülecek hizmetlere karşılık olarak iş sahiplerinden harç alınır ve alınan harç miktarı, evrak ve vesikalar üzerinde gösterilir. ” hükmüne yer verilmiş, aynı Kanun’un 21’nci maddesinde ise muhtarlık işlerinin tedviri için lüzumlu kira, ısıtma, aydınlatma, hademe ücreti gibi masrafların bu harçlardan ödeneceği belirtilmiştir.

Diğer yandan, 2108 sayılı Muhtar Ödenek ve Sosyal Güvenlik Yasası’nın l’nci maddesine göre; köy muhtarları ile şehir ve kasaba mahalle muhtarlarına, 14.750 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık ödenek verilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden görüleceği üzere; muhtarlara aylık ödenek tahsis edilmiş ve muhtarların düzenlemiş oldukları belgelerden harç geliri elde etmelerine de imkân sağlanmıştır. Muhtarlık işlerinin yürütülmesi için gerekli giderlerin bu harç gelirlerinden karşılanması gerekmektedir.

Diğer yandan; belediyeler mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarını göz önüne alarak bütçe imkânları doğrultusunda muhtarlıklara ayni yardımda bulunabilmektedir. Mevzuatta geçen “destek” ifadesi de ayni nitelikteki yardımları kapsamaktadır. Bu bağlamda, Kanun’un lafzında geçen “destek” ibaresinden, muhtarların tahsil ettiği harçlardan elde, ettikleri gelirlerin giderlerini karşılamaya yetmemesi halinde telefon, aydınlatma, ısınma, kira gibi ayni nitelikteki genel giderlerin anlaşılması yasal düzenlemeye uygundur. Dolayısıyla, belirtilen giderler için yapılacak yardımın ayni nitelikte olabilmesi için, ilgili giderlere ait faturaların Belediye tarafından ödenmiş olması gerekmektedir.

Ödeme emri belgeleri ile ekleri incelendiğinde, Ocak-Şubat ayları için alınan ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden, yardımların fatura ibrazı yapılmadan muhtarlıkların hesaplarına yatırıldığı; diğer aylarda ise ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura karşılığı olmak üzere, … TL’ye kadar yardım yapıldığı anlaşılmaktadır.

Muhtarlıklar tarafından idareye sunulan faturalar incelendiğinde ise, düzenli bir şekilde çoğu muhtarlığın her ay … TL’lik kırtasiye malzemesi alımı yaptığı, az sayıda muhtarlık için ise telefon, elektrik gibi ayni ihtiyaçlar için fatura ibrazına istinaden yardımda bulunulduğu görülmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar doğrultusunda, Belediye sınırlarında bulunan 16 adet muhtarlığa 2019 yılı Ocak ve Şubat ayları için ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura ibrazı istenmeden yapılan ödemelerin (muhtarlıkların ayni ihtiyaçlarını karşılamak için) makul düzeyde olduğu, daha sonraki aylar için ise ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden yapılan ödemelerin ayni ihtiyaçlar mukabili ve fatura karşılığında yapılması nedeniyle 155 sayılı ilamın 1’nci maddesi ile verilen tazmin hükmünün 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’nci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca BOZULMASINA, yukarıdaki hususlar göz önüne alınmak suretiyle yeniden hüküm tesisinin temini için dosyanın hükmü veren DAİREYE GÖNDERİLMESİNE, (Temyiz Kurulu Başkanı ve ….Daire Başkanı … , Üyeler … ’un aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı), oy çokluğu ile,

Karar verildiği 07.06.2023 tarih ve 55408 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi/Azınlık görüşü

Temyiz Kurulu Başkanı ve ….Daire Başkanı … , Üyeler … ’un karşı oy gerekçesi

… Belediyesi tarafından ilçedeki muhtarlıklara sabit ödeme şeklinde aylık nakdi yardım yapılması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Mahalle ve Yönetimi” başlıklı 9’ncu maddesinin son fıkrasında; belediyenin, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde “gerekli ayni yardım ve desteği” sağlayacağı ifade edilmiştir.

4541 sayılı Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanun’un 20’nci maddesinde; “Mahalle muhtarları ve ihtiyar heyetleri tarafından görülecek hizmetlere karşılık olarak iş sahiplerinden harç alınır ve alınan harç miktarı, evrak ve vesikalar üzerinde gösterilir. ” hükmüne yer verilmiş, aynı Kanun’un 21’nci maddesinde ise muhtarlık işlerinin tedviri için lüzumlu kira, ısıtma, aydınlatma, hademe ücreti gibi masrafların bu harçlardan ödeneceği belirtilmiştir.

Diğer yandan, 2108 sayılı Muhtar Ödenek ve Sosyal Güvenlik Yasası’nın l’nci maddesine göre; köy muhtarları ile şehir ve kasaba mahalle muhtarlarına, 14.750 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık ödenek verilmektedir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden görüleceği üzere; muhtarlara aylık ödenek tahsis edilmiş ve muhtarların düzenlemiş oldukları belgelerden harç geliri elde etmelerine de imkân sağlanmıştır. Muhtarlık işlerinin yürütülmesi için gerekli giderlerin bu harç gelirlerinden karşılanması gerekmektedir.

Diğer yandan; belediyeler mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarını göz önüne alarak bütçe imkânları doğrultusunda muhtarlıklara ayni yardımda bulunabilmektedir. Mevzuatta geçen “destek” ifadesi de ayni nitelikteki yardımları kapsamaktadır. Bu bağlamda, Kanun’un lafzında geçen “destek” ibaresinden, muhtarların tahsil ettiği harçlardan elde, ettikleri gelirlerin giderlerini karşılamaya yetmemesi halinde telefon, aydınlatma, ısınma, kira gibi ayni nitelikteki genel giderlerin anlaşılması yasal düzenlemeye uygundur. Dolayısıyla, belirtilen giderler için yapılacak yardımın ayni nitelikte olabilmesi için, ilgili giderlere ait faturaların Belediye tarafından ödenmiş olması gerekmektedir.

Ödeme emri belgeleri ile ekleri incelendiğinde, Ocak-Şubat ayları için alınan ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden, yardımların fatura ibrazı yapılmadan nakit olarak muhtarlıkların hesaplarına yatırıldığı; diğer aylarda ise ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura karşılığı olmak üzere, … TL’ye kadar nakit yardım yapıldığı anlaşılmaktadır.

Muhtarlıklar tarafından idareye sunulan faturalar incelendiğinde ise, düzenli bir şekilde çoğu muhtarlığın her ay (belediye meclisi kararındaki tavan miktar olan tutara eşit olacak şekilde) … TL’lik kırtasiye malzemesi alımı yaptığı, az sayıda muhtarlık için ise telefon, elektrik gibi ayni ihtiyaçlar için fatura ibrazına istinaden yardımda bulunulduğu anlaşılmaktadır.

Her ay düzenli şekilde yapılan yardımın tavan miktarına denk olacak şekilde kırtasiye malzemesi alımı yapılması hayatın olağan akışına uymayıp, fatura karşılığı yapılan yardımın nakdi bir mahiyet aldığının bir göstergesidir. Dolayısıyla kırtasiye faturaları karşılığı yapılan ödemeler nakdi yardım mahiyeti taşımakta olup, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu zararı” başlıklı 71’nci maddesinde;

“Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

Kamu zararının belirlenmesinde;

g) Mevzuatında öngörülmediği halde ödeme yapılması,

Esas alınır. ” denilmektedir. Bu bağlamda, ilçedeki muhtarlıklara, her ay aynı miktarda kırtasiye malzemesi alımı için sabit ödeme şeklinde aylık nakdi yardım yapılması, mevzuata aykırılık teşkil ettiğinden, kamu zararı oluşturmaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 17’nci maddesinde belediye meclisinin belediyenin karar organı olduğu hüküm altına alınmıştır.

Ocak-Şubat aylarında yapılan yardımlar için alman ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararında, yardımların fatura ibrazı yapılmadan nakit olarak muhtarlıkların hesaplarına yatırılması kararlaştırılmıştır. Dolayısıyla tamamen nakdi yardım mahiyetini taşıyan bu ödemelerden (Ocak-Şubat ayında yapılan ödemeler) belediye meclis kararında imzası bulunan meclis üyelerinin sorumluluğu bulunmaktadır.

Diğer aylarda ise ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararında fatura karşılığı olmak üzere … TL’ye kadar nakit yardım yapılacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla diğer aylar için belediye meclis üyelerinin değil 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesi gereği harcama talimatı veren harcama yetkililerinin ve aynı Kanun’un “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’ncü maddesi gereği gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu bulunmaktadır. Nitekim Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189-1 no.lu Kararı’nda da, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, yapılacak olan giderin mevzuat hükümlerine uygun olduğunu kontrol etmekle yükümlü olduğu ifade edilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar doğrultusunda, Belediye sınırlarında bulunan 16 adet muhtarlığa 2019 yılı Ocak ve Şubat ayları için ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura ibrazı istenmeden nakdi olarak, daha sonraki aylar için ise ... tarihli ve ... sayılı Meclis Kararı’na istinaden fatura ibrazı ile yapılmak kaydı mutat bir şekilde, … TL tutarını geçmemek üzere kırtasiye malzemesi faturası ile nakdi yardım yapılması nedeniyle … TL kamu zararına hükmedilen daire kararının tasdiki gerekir.

Üye … ’in karşı oy gerekçesi

Esasa ilişkin olarak Daire Kararı’nın tasdiki yönündeki azınlık görüşüne katılmakla birlikte, usul yönünden;

Sayıştay Yargılamasında ilk derece mahkemesi olarak Dairelerce verilen kararlara karşı sorumlular olağan kanun yolu olarak temyiz ve karar düzeltme, olağanüstü kanun yolu olarak ise yargılamanın iadesi yoluna müracaat edebilirler. 6085 sayılı Kanun’un, “Temyiz” başlıklı 55’nci maddesindeki düzenlemeye göre Temyiz Kurulu; temyiz olunan hükmü olduğu gibi veya düzelterek tasdik etmeye, bozma kararı vererek ilgili Daireye göndermeye ya da Kurul üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile Daire kararını tümüyle ortadan kaldırmaya karar verebilir. Kaldırma kararı (doğası gereği Sayıştay Dairelerince kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi yönündeki kararlar hakkında verilebilecek bir karar olup) kamu zararının oluşmadığı dolayısıyla da Dairece haklarında hüküm tesis edilen sorumlular hakkında hüküm tesis edilmesi gerekmediği sonucuna ulaşan ve sorumluların beraatı anlamına gelen bir hükümdür.

Bu düzenlemede yer verilen “kurul üye sayısının üçte iki çoğunluğu ile kaldırılması” şeklindeki kısmın klasik anlamdaki temyiz uygulamalarının dışına taşan bir düzenleme olduğu ortadadır. Hukuk sisteminde ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararın kaldırılması ve bunun yerine yeni bir karar verilmesi uygulaması istinaf mahkemeleri aşamasında görülebilen bir uygulamadır. İstinaf mahkemelerince verilen kararlar (İlk derece mahkemesinin kararını kaldıran kararlar dâhil) hakkında da belli şartlar altında temyiz yoluna gidilebilmektedir. Oysa Sayıştay Temyiz Kurulunca verilen kaldırma kararına karşı karar düzeltme dışında müracaat edilebilecek bir kanun yolu ve mercii bulunmamaktadır. Türk Hukuk Sisteminde Temyiz İncelemesi sürecinde verilebilecek kararlardan farklı ve temyizi kabil olmayan bir yöntem olarak belirlenmiş olması nedeniyle de 6085 Sayılı Kanun’da normal karar çoğunluğundan farklı olarak kaldırma kararı için Kurulun üçte ikisinin çoğunluğu aranmıştır.

İlk derecede kamu zararını tazminle yükümlü tutulmuş olan sorumlular haklarında verilmiş olan bu kararın, sorumlular lehine sonuçlanması için en kısa ve kesin olan yol Dairece verilmiş olan tazmin kararının kaldırılması olup sorumluların temyiz başvuruları da çoğunlukla “kararın kaldırılması veya bozulması” şeklinde bir taleple sonlandırılmaktadır. Bu sebeple temyiz başvurusunda taraflarca kaldırma talep edilmişse öncelikle bu talebin görüşülmesi ve sonuçlandırılması gereklidir.

Ancak kaldırma kararının alınabilmesi için bozma veya tasdik kararlarından farklı bir çoğunluk (Kurulun üçte ikisinin oyu) aranmakta olduğundan bunun altında kalan oylama sonuçlarında bozma kararı verildiği kabul edilemeyeceğinden sonuca ulaşmak üzere müzakere ve oylamaya devam edilmesi gerekmektedir.

Kaldırma talebine yönelik müzakereler sonrasında yapılan oylamada Kurulun üçte iki çoğunluğu ile kaldırma kararı çıkmadığı halde kaldırma yönünde kullanılan oyların karar çoğunluğuna (bahse konu olayda 11 oya) ulaştığı gerekçe gösterilerek müzakerelere devam edilmemiş ve kaldırma gerekçelerine dayalı olarak bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle kaldırma kararının oylandığı ancak bu kararın gerektirdiği üçte iki çoğunluğa ulaşılmadığı halde kurulun çoğunluğunun kaldırma yönünde oy kullandığı gerekçesiyle kaldırma gerekçeli bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılamaz. Açıklanan nedenlerle müzakerelere devam edilerek İlam hükmüne ilişkin kaldırma kararı dışındaki seçenekler üzerinde görüşme yapılmalı, tasdik veya bozma kararları oylanmalıdır.