Sayıştay 7. Dairesi 49024 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2018

• Daire: 7

• Dosya No: 49024

• Tutanak No: 55520

• Tutanak Tarihi: 07.06.2023

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Mevzuata aykırı sosyal denge tazminatı ödenmesi.

1. 177 sayılı ilamın 1 maddesiyle; ... ... Belediye Başkanlığı ile yetkili sendika (...) arasında imzalanan ve 2018 döneminde geçerli olan sözleşmeler gereği söz konusu sendikaya üye personele mevzuatın öngördüğü tutardan daha yüksek tutarda sosyal denge tazminatı ödendiği gerekçesiyle neden olunan kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir. Bu Karar, 08.06.2022 tarih ve 52043. sayılı Temyiz Kurulu Kararının 1. Maddesi ile tasdik edilmiştir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

Sorumlu 08.06.2022 tarih ve 52043 sayılı Temyiz Kurulu Kararı ile tasdik edilen 177 sayılı ilamın 1. maddesinde yer alan tazmin hükmünün karar düzeltme yoluyla kaldırılmasını talep etmişlerse de;

26.11.2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10 uncu maddesinde;

“MADDE 10-25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

“GEÇİCİ MADDE 16- Konusu suç teşkil etmemek kaydıyla; bu maddenin yürürlük tarihine kadar bu Kanun veya 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümlerine aykırı olarak sosyal denge tazminatı ödediği tespit edilen il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin yetkili veya görevli olan sorumluları hakkında yapılan bu ödemeler nedeniyle idari veya mali yargılama ve takibat yapılamaz; başlamış olanlar işlemden kaldırılır.” hükmü yer almaktadır.

Bu hüküm karşısında ... ... Belediyesi 2018 yılı Hesabı ile ilgili olarak Sayıştay 7. Dairesince çıkarılan 08.06.2022 tarih ve 52043 sayılı Temyiz Kurulu Kararı ile tasdik edilen 177 sayılı ilamın 7421 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesi kapsamında bulunduğu anlaşılan maddesi hakkında mali yargılama ve takibat yapılamayacağından karar düzeltme konusu dosyanın ilgili madde ile ilgili olarak İŞLEMDEN KALDIRILMASINA, (Üye ..., Üye ... ve Üye ...’in azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 07.06.2023 tarih ve 55520 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Üye ..., Üye ... ve Üye ...’in karşı oy gerekçesi

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun “Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması” başlıklı 32 nci maddesinde:

“27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. …”

Denilmektedir.

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesinde ise:

“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir.”

Hükmü bulunmaktadır.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun 28 inci maddesine göre toplu sözleşmelerle; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları ile ilgili düzenleme yapılmasına izin verilmişken, sosyal denge sözleşmesine ilişkin 32 nci madde düzenlemesi 28 inci madde de sayılan unsurlar da dahil olmak üzere herhangi bir mali ve sosyal hak ile ilgili düzenleme yapılmasına veya tutar belirleme yetkisi vermemekte olup yalnızca; belirlenmiş olan tavan tutarı (2018 ve 2019 yıllarını kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşme’de ödenebilecek sosyal denge tazminatının aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının ek gösterge dâhil % 100’ü olarak belirlenmiştir) aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilmesine imkan sağlanmıştır.

Bu düzenlemeler karşısında; sosyal denge sözleşmeleriyle, özellikle usul ve esasları ve miktarı başka bir mevzuatla düzenlenmiş olan; yiyecek yardımı, ulaşım yardımı, çocuk yardımı, doğum ve ölüm yardımı, harcırah ödemesi, emekli ikramiyesi vb. konularda yapılacak ödemelerle ilgili düzenlemelere yer verilemez, buna ilişkin meri mevzuatta belirlenmiş olan usul ve esaslarda değişikliğe gidilemez, ilgili mevzuatında belirlenmiş olan tutardan daha fazla bir ödeme yapılmasına ilişkin düzenleme yapılamaz.

Karar düzeltmeye konu olan 177 sayılı İlamın ilgili maddesinde Belediye ile yetkili sendika arasında imzalanan sosyal denge sözleşmesinde Belediye personeline yapılan sosyal denge ödemelerinin tavan tutarı aşan kısmının yanı sıra ilgili mevzuatında düzenlenmemiş olan veya düzenlenmiş olandan daha yüksek miktarda (bayram ikramiyesi, eğitim ve kültür yardımı, izin ikramiyesi, vb. adlarla) sosyal yardım ödenmesi suretiyle oluşan kamu zararının da tazminine hükmedilmiştir.

Açıklanan nedenlerle, sosyal denge sözleşmesi dayanak gösterilerek 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve ilgili diğer mevzuat gereğince düzenlenmeyen veya yapılması gereken sosyal yardımlarından daha yüksek tutarda yardım ödenmiş olması nedeniyle oluşan tutarlar ayrıştırılarak hüküm tesisi edilmesi gerekmektedir.

2. İlamın 2 nci maddesiyle mezkur sosyal denge sözleşmesinin 15/f maddesi gereğince personele tavan tutarı aşan miktarda emekli ikramiyesi ödendiği gerekçesiyle neden olunan kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir. Bu Karar, 08.06.2022 tarih ve 52043 sayılı Temyiz Kurulu Kararının 2. Maddesi ile tasdik edilmiştir.

Sorumlu 08.06.2022 tarih ve 52043 sayılı Temyiz Kurulu Kararı ile tasdik edilen 177 sayılı ilamın 2. maddesinde yer alan tazmin hükmünün karar düzeltme yoluyla kaldırılmasını talep etmişlerse de;

26.11.2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10 uncu maddesinde;

“MADDE 10-25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

“GEÇİCİ MADDE 16- Konusu suç teşkil etmemek kaydıyla; bu maddenin yürürlük tarihine kadar bu Kanun veya 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümlerine aykırı olarak sosyal denge tazminatı ödediği tespit edilen il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin yetkili veya görevli olan sorumluları hakkında yapılan bu ödemeler nedeniyle idari veya mali yargılama ve takibat yapılamaz; başlamış olanlar işlemden kaldırılır.” hükmü yer almaktadır.

Bu hüküm karşısında ... ... Belediyesi 2018 yılı Hesabı ile ilgili olarak Sayıştay 7. Dairesince çıkarılan 08.06.2022 tarih ve 52043 sayılı Temyiz Kurulu Kararı ile tasdik edilen 177 sayılı ilamın 7421 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesi kapsamında bulunduğu anlaşılan maddesi hakkında mali yargılama ve takibat yapılamayacağından karar düzeltme konusu dosyanın ilgili madde ile ilgili olarak İŞLEMDEN KALDIRILMASINA, (Üye ..., Üye ..., Üye ... ve Üye ...’in azınlık görüşlerine karşı) oy çokluğuyla,

Karar verildiği 07.06.2023 tarih ve 55520 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Üye ..., Üye ..., Üye ... ve Üye ...’in karşı oy gerekçesi

Emekli olan personele yapılan ikramiye yardımı ile ilgili olarak;

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 128 inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği; ancak malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı olduğu,

Anayasanın 53 üncü maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin, toplu sözleşme yapma hakkına sahip oldukları, toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde tarafların Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurabileceği, Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararlarının kesin ve toplu sözleşme hükmünde olduğu, toplu sözleşme hakkının kapsamı, istisnaları, toplu sözleşmeden yararlanacaklar, toplu sözleşmenin yapılma şekli, usulü ve yürürlüğü, toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere yansıtılması, Kamu Görevlileri Hakem Kurulunun teşkili, çalışma usul ve esasları ile diğer hususların kanunla düzenleneceği,

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun 28 inci maddesinde toplu sözleşmenin; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları kapsadığı,

Aynı Kanunun 32 nci maddesinde 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, ilgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamayacağı, sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalacağı,

Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında bu toplu sözleşmede düzenlenmeyen mali ve sosyal haklar hakkında ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edileceği,

Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklara Dair Toplu Sözleşmenin 5’nci maddesinde Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 100'ü olduğu, sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebileceği,

6 ncı maddesinde 3/1/2012 tarihli ve 2012/2665 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan "Sözleşmeli Personele Ek Ödeme Yapılmasına Dair Karar"ın 1 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında yer alan sözleşmeli personele yapılmakta olan ek ödeme, sözleşmeli çalıştırılmasına esas alman kadro unvanında sözleşmeli personel olarak geçen hizmet süresine göre aynı kadro unvanı için 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (I) sayılı Cetvelde belirlenen ek ödeme oranları üzerinden, meclis ve yönetim kurulu kararı aranmaksızın anılan Bakanlar Kurulu Kararında belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde ödeneceği,

8 nci maddesinde 1/1/2013 tarihinden geçerli olmak üzere, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 22 nci maddesinin son fıkrası, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 36 ncı maddesinin son fıkrası ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesinin son fıkrasında yer alan “20.000” gösterge rakamlarının “25.000”, “30.000” gösterge rakamlarının “36.000” olarak uygulanacağı,

Hükümleri yer almaktadır.

Yukarıdaki mevzuatlar birlikte değerlendirildiğinde, emekliliğe ayrılan kamu görevlilerinin emeklilik ikramiyelerinin 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 89 uncu maddesi ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi başta olmak üzere bu kanunların ilgili maddelerinde düzenlendiği ve meri mevzuatımızda bu düzenlemelere kapsamında geçen emeklilere ilişkin ödemelerin kanunlarla düzenlendiği ve bu düzenlemeye yalnızca 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunun 24 üncü maddesi gereğince özelleştirme programına alınan kuruluşlarda 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığına tabi personelden; T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre, hizmet süresi itibariyle emeklilik hakkını kazananlara bu ilgili kuruluşun özelleştirme programına alındığı tarihten itibaren iki ay içinde emekli olmayı istemeleri halinde, emeklilik ikramiyelerinin % 30 (Yüzde otuz) fazlasıyla ödeneceği, emeklilik ikramiyesine ilave olarak ödenecek % 30 (Yüzde otuz) tutarındaki miktarın, ödemeyi müteakip T.C. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğünün talebi üzerine Özelleştirme Fonundan karşılanacağına ilişkin bir istisna getirildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda açıklanan düzenlemeler çerçevesinde sosyal denge sözleşmelerinde emekliye ayrılan kamu görevlilerine ilave emekli ikramiyesine ilişkin herhangi bir düzenleme yapılması veya bu kapsamda ödeme yapılmasına imkân bulunmamaktadır.

Oysa, karar düzeltmeye konu edilen ... ... Belediye Başkanlığı ile (...) arasında imzalanan ve 14.07.2017-15.07.2018 döneminde geçerli olan sosyal denge sözleşmesinin 15/f bendinde aynen: “Emekliliğe hak kazanmış, çalışmaya devam eden personellere sözleşmenin yürürlük tarihi olan 15.07.2017 tarihi itibari ile “1 (bir)” ay içinde, sözleşmenin başlama tarihinden sonra emekliliğe hak kazanan personellere ise emekliliğe hak kazandığı tarihten itibaren “1 (bir)” ay içinde emeklilik dilekçesini İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğüne verilmesi kaydıyla bir defaya mahsus olmak üzere ... TL tutarında Emekliliği Özendirme Primi ödenir.” denilmiştir.

4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesine göre, 2012 yılında yürürlükte olan sözleşmedeki ortalama aylık tavan tutarın ödenebilecek üst limit olarak alınabileceği belirtilmektedir. Bir defaya mahsus olmak üzere yapılan bu ... TL’lik emeklilik yardımının, ortalama aylık tavan tutar olarak veya kazanılmış hak olarak kabul edilmesi için herhangi mevzuat hükmü bulunmamaktadır.

Yasalarla düzenlenmiş bulunan sosyal denge sözleşmesi ile verilen sosyal denge tazminatı aynı zamanda Kamu İşveren Heyeti ve Kamu Görevlileri Sendikaları arasında düzenlenen Toplu Sözleşme hükümlerine tabidir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin dördüncü bölümünde yer alan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşmenin sosyal denge tazminatı başlıklı 1 inci maddesinde; “Belediyeler ile bağlı kuruluşları ve il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde yer alan esas ve usuller çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesine yönelik yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro ve görev unvanı ve derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” denilmektedir. Bu hükümde sosyal denge tazminatının çalışanlara ve aylık olarak verileceği belirtilmiş, emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödemeden bahsedilmemiştir. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin Genel Hükümler başlıklı 1 inci kısmında ve Kamu Görevlilerinin Geneline Yönelik Mali ve Sosyal Haklar başlıklı 2 nci kısmında da emekli olanlara yapılabilecek böyle bir ödeme yer almamaktadır.

Emekliliğe ilişkin ödemeler kanunlarla düzenlendiğinden bu ödemelerin sosyal denge tazminatı ödemelerine konu edilmesi (ve dolayısıyla dâhil edilmesi) açıkça mevzuata aykırıdır. Dolayısıyla, söz konusu sosyal denge sözleşmesiyle personele yapılan emeklilik yardımının tamamının kamu zararı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, yukarıda bahsi geçen sözleşmeye ek protokole istinaden yapılan emekli ikramiyesi ödemeleri sosyal denge sözleşmesine konu edilemeyeceği için 26.11.2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7421 sayılı Vergi Usul Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 10 uncu maddesi kapsamında değerlendirilmemeli ve verilen tazmin hükmünün tasdikine ilişkin Temyiz Kurulu Kararının düzeltilmesine mahal olmadığına karar verilmelidir.