Sayıştay 7. Dairesi 483 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 7

• Karar Tarihi: 11.11.2021

• Karar No: 483

• İlam No: 160

• Madde No: 7

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Çeşitli dernek ve vakıflara mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması:

... Belediyesi tarafından çeşitli dernek ve vakıflara mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması suretiyle kamu zararına neden olunması iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde;

“Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini, ifade eder.”

Aynı Kanun’un “Diğer Kuruluşlarla İlişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde;

“Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;

(…)

c) (Değişik: 12/11/2012-6360/19 md.) Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir.

(…)” hükümleri yer almakta,

5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 29’uncu maddesinin birinci fıkrası ise;

“Gerçek veya tüzel kişilere kanunda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.” hükmünü içermektedir.

Diğer yandan, 6360 sayılı Kanunla 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesinin üçüncü fıkrasına “5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.” hükmü eklenerek 5018 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesinde düzenlenen genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin kamu yararı amacıyla dernek, vakıf, birlik vb. teşekküllere yardım yapabilmesi imkânı belediyeler için kaldırılmıştır.

Bu bağlamda, 5018 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ve 5253 sayılı Kanun’un 10’uncu maddesi uygulanamayacağından, 5393 sayılı Kanun’un 75’inci maddesindeki dernek ve vakıflarla ile ilgili hükümlerin amacının dikkate alınması gerekmektedir.

75’inci maddeye göre, kamuya yararlı dernekler ve vergiden muaf vakıflarla ortak hizmet projesi gerçekleştirilebilmektedir. Söz konusu kuruluşların kamuya yararlı dernek ve vergiden muaf vakıflardan olmaması durumunda, ayrıca mülki idare amirinin izninin alınması gerekmektedir.

Rapor maddesinde çeşitli dernek ve vakıflara ayni yardım yapıldığı; ancak, söz konusu yardımların herhangi bir ortak hizmet projesi kapsamında yapılıp yapılmadığına dair belgeler ile kamu yararına çalışan dernek ya da vergi muafiyeti tanınmış vakıf statüsünde olmayan dernek ve vakıflar için mahallin en büyük mülki idare amirinden izin alındığına dair belgelerin ilgili ödeme emri belgelerine eklenmediği tespiti yer almakta ve bu durumun gerek 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesindeki hükümlere gerekse de 5018 sayılı Kanun’un 29’uncu maddesindeki hükümlere aykırılık teşkil ettiğinden bahisle kamu zararı oluştuğu iddia edilmektedir.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun “Büyükşehir belediyesinin giderleri” başlıklı 24’üncü maddesinin (o) bendinde “…spor, sosyal, kültürel ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler, (r) bendinde ise Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler.” hükmü,

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde, “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla, kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor sosyal hizmet ve yardım, hizmetlerini yapar veya yaptırır.”

“belediyenin giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesinde “Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri ve sosyal-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler.”i “hemşehri hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinde; “… Belediye, hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapar. Bu çalışmalarda üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır. ..” ve 15’inci maddesinde ise, Belediyenin yetkileri ve imtiyazlarında, “belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunabilir.” Hükmü bulunmaktadır.

Söz konusu hükümlerde belirtildiği üzere, yapılan ayni yardımların sivil toplum örgütlerinin üyelerine hemşerilik hukuku kapsamında; sosyal, kültürel ve tanıtım maksatlı yapıldığı anlaşılmaktadır.

Buna göre, ... Belediyesi tarafından çeşitli dernek ve vakıflara ayni yardım yapılması suretiyle ödenen toplam … TL için ilişilecek husus bulunmadığına,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca İşbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla,

Azınlık Görüşleri:

(Üye …in azınlık görüşü: 5393 sayılı Belediye Kanununun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75'inci maddesinin son fıkrasında, 5018 sayılı Kanunun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29'uncu maddesinin belediyeler için uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükme göre belediyelerin derneklere yardım yapması mümkün değildir.

Ortak hizmet projesi ile yardım birbirinden farklı kavramlardır. Kanun koyucu, belediyeler tarafından dernek ve vakıflara kaynak aktarılmasına 5393 sayılı Kanun ile belediyelere verilmiş görevlerden birinin yerine getirilmesi amacıyla ve “ortak hizmet projeleri” yapılması kaydıyla cevaz vermiştir.

5393 sayılı Kanun'un 75'inci maddesinde ortak hizmet projelerinin yapılması ile ilgili olarak; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile diğer dernek ve vakıflar arasında bir ayrıma gidilmiştir. Buna göre; belediyeler ile kamu yararına çalışan dernekler veya vergi muafiyeti tanınmış olan vakıflar arasında yapılacak olan ortak hizmet projeleri için herhangi bir izin prosedürü tanımlanmamış; bunlar dışındaki dernek ve vakıflar ile yapılacak ortak hizmet projeleri için ise mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Ortak hizmet projesinin yapılma usul ve esaslarına ilişkin olarak ise mevzuatımızda herhangi bir düzenleme yapılmamıştır.

Kamu yararına çalışan dernekler dışındaki dernek ve vakıflar ile ortak hizmet projelerinin gerçekleştirilmesi Kanun'da açıkça mahallin en büyük mülki amirinin iznine tabi tutulmuş olduğu için bu izin prosedürü takip edilmeden bunlara ayni ya da nakdi herhangi bir yardım sağlanması hukuken mümkün değildir.

Savunmalarda dernek ve vakıfların belediyenin doğrudan partneri niteliğinde olduğu, bunlarla yapılan “ortak hizmet projeleri”nin, yasa koyucunun öngördüğü ve himaye ettiği hizmetler olduğu belirtilmişse de, ayni yardım yapılan dernek ve vakıflarla yapılan ortak hizmet projesine ve mülki idare amiri iznine ilişkin bilgi ve belgeler sorguda talep edilmiş olmasına rağmen savunmalar ekinde sunulmamıştır.

Savunmalarda dernek ve vakıfların bir bölümünün kamu yararına çalışan dernek veya vergi muafiyeti sağlanmış vakıf statüsünde bulunduğu belirtilmişse de, sorguda ayni yardım yapıldığı belirtilen dernek ve vakıfların kamu yararına çalışan dernek veya vergi muafiyeti sağlanmış vakıf statüsünde bulunmadığı görülmektedir.

Ayrıca savunmada konusu yapılan hususa ilişkin yapılan denetim ve oluşturulan raporun yerindelik denetimine girdiği mevzu bahis yapılmış olsa da, ilgili konunun uygunluk denetime kapsamında ele alındığı ve öyle değerlendirilmesi gerektiği ortadadır.

Sorumlulardan …, … Derneği’ne … TL tutarında tente yapıldığını ve bunun da bahsedildiği gibi kamu zararından ziyade toplumsal bir talep olmak suretiyle kamu hizmeti olarak karşılandığını belirtmiştir. Ancak, söz konusu dernek kamu yararına çalışan dernek statüsünde olmayıp dernekle imzalanmış ortak hizmet projesi de bulunmamaktadır. Bu sebeple yapılan harcama kamu zararı niteliğindedir.

Diğer taraftan; rapor maddesinde her ne kadar 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesine göre muhasebe yetkililerinin ayni yardımların mevzuatına göre oluşturulmuş bir ortak proje kapsamında yapılıp yapılmadığını kontrol etmekle görevli oldukları belirtilmiş ise de Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin “Dernek, birlik, sandık, kurum, vakıf ve benzeri teşekküllere yapılacak ödemeler” başlıklı 45’inci maddesinde ödeme emri belgesine eklenmesi gereken belgeler arasında ortak hizmet projesi bulunmadığından, muhasebe yetkililerinin oluşan kamu zararından sorumlulukları bulunmamaktadır.

Sonuç olarak rapor maddesinde kamu zararı olarak tespit edilen toplam … TL’nin harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerine ödettirilmesine karar verilmesi gerekir.

Üye ….’nın azınlık görüşü: 5393 sayılı Belediye Kanununun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75'inci maddesinin son fıkrasında, 5018 sayılı Kanunun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29'uncu maddesinin belediyeler için uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükme göre belediyelerin derneklere yardım yapması mümkün değildir.

Ortak hizmet projesi ile yardım birbirinden farklı kavramlardır. Kanun koyucu, belediyeler tarafından dernek ve vakıflara kaynak aktarılmasına 5393 sayılı Kanun ile belediyelere verilmiş görevlerden birinin yerine getirilmesi amacıyla ve “ortak hizmet projeleri” yapılması kaydıyla cevaz vermiştir.

5393 sayılı Kanun'un 75'inci maddesinde ortak hizmet projelerinin yapılması ile ilgili olarak; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına giren meslek odaları ile diğer dernek ve vakıflar arasında bir ayrıma gidilmiştir. Buna göre; belediyeler ile kamu yararına çalışan dernekler veya vergi muafiyeti tanınmış olan vakıflar arasında yapılacak olan ortak hizmet projeleri için herhangi bir izin prosedürü tanımlanmamış; bunlar dışındaki dernek ve vakıflar ile yapılacak ortak hizmet projeleri için ise mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Ortak hizmet projesinin yapılma usul ve esaslarına ilişkin olarak ise mevzuatımızda herhangi bir düzenleme yapılmamıştır.

Kamu yararına çalışan dernekler dışındaki dernek ve vakıflar ile ortak hizmet projelerinin gerçekleştirilmesi Kanun'da açıkça mahallin en büyük mülki amirinin iznine tabi tutulmuş olduğu için bu izin prosedürü takip edilmeden bunlara ayni ya da nakdi herhangi bir yardım sağlanması hukuken mümkün değildir.

Savunmalarda dernek ve vakıfların belediyenin doğrudan partneri niteliğinde olduğu, bunlarla yapılan “ortak hizmet projeleri”nin, yasa koyucunun öngördüğü ve himaye ettiği hizmetler olduğu belirtilmişse de, ayni yardım yapılan dernek ve vakıflarla yapılan ortak hizmet projesine ve mülki idare amiri iznine ilişkin bilgi ve belgeler sorguda talep edilmiş olmasına rağmen savunmalar ekinde sunulmamıştır.

Savunmalarda dernek ve vakıfların bir bölümünün kamu yararına çalışan dernek veya vergi muafiyeti sağlanmış vakıf statüsünde bulunduğu belirtilmişse de, sorguda ayni yardım yapıldığı belirtilen dernek ve vakıfların kamu yararına çalışan dernek veya vergi muafiyeti sağlanmış vakıf statüsünde bulunmadığı görülmektedir.

Ayrıca savunmada konusu yapılan hususa ilişkin yapılan denetim ve oluşturulan raporun yerindelik denetimine girdiği mevzu bahis yapılmış olsa da, ilgili konunun uygunluk denetime kapsamında ele alındığı ve öyle değerlendirilmesi gerektiği ortadadır.

Sorumlulardan …., … Derneği’ne .. TL tutarında tente yapıldığını ve bunun da bahsedildiği gibi kamu zararından ziyade toplumsal bir talep olmak suretiyle kamu hizmeti olarak karşılandığını belirtmiştir. Ancak, söz konusu dernek kamu yararına çalışan dernek statüsünde olmayıp dernekle imzalanmış ortak hizmet projesi de bulunmamaktadır. Bu sebeple yapılan harcama kamu zararı niteliğindedir.

Diğer taraftan; Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin “Dernek, birlik, sandık, kurum, vakıf ve benzeri teşekküllere yapılacak ödemeler” başlıklı 45’inci maddesinde;

“(1) Dernek, sandık, kurum, vakıf ve benzeri teşekküller ile kurumun yemek servislerine yardım mahiyetinde yapılacak ödemelerde, üst yöneticinin onayı (özel mevzuatında ilgili makamın kararı veya onayı belirtilen hallerde, ilgili makamın kararı veya onayı) ödeme belgesine eklenir.” denilmektedir.

Buna göre, ortak hizmet projesinin ödeme emri belgesine eklenmesi gerekmekte olup, böyle bir proje olmadan ödemeyi gerçekleştiren muhasebe yetkilisinin de 5018 sayılı Kanun’un 61’inci maddesi gereği sorumluluğu bulunmaktadır.

Sonuç olarak rapor maddesinde kamu zararı olarak tespit edilen toplam … TL’nin harcama yetkilileri, gerçekleştirme görevlileri ve muhasebe yetkilisine ödettirilmesine karar verilmesi gerekir.)