Sayıştay 7. Dairesi 46961 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler İhale Mevzuatı

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2017

• Daire: 7

• Dosya No: 46961

• Tutanak No: 50142

• Tutanak Tarihi: 15.09.2021

• Konu: İhale Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Konu: Yapım işinde daha az miktarda çimento ve su, daha fazla kum ve agrega kullanılarak imalatın gerçekleştirilmesine rağmen gerekli kesintilerin yükleniciden yapılmaması.

111 sayılı İlamın 1. Maddesi ile, ... Maden Proje İnş. Müteahhitlik Dan. Mühendislik San. İç ve Dış Tic. A.Ş. yüklenimindeki ...TL bedelli ... ... Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) ... Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi’nde teklif birim fiyat listesinde yer alan Y.16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatına dahil olan beton katkısı için yeni birim fiyat yapılarak mükerrer ödemede bulunulduğu iddiasına ilişkin olarak; Dairesince beton katkı malzemesi kullanılarak çimento miktarının azaltılması ve yersiz süre uzatımı verilmesi hususlarının yeniden sorgu konusu yapılmasını teminen konunun hüküm dışı bırakılmasına karar verilmesi üzerine;

243 sayılı EK İlam ile, ... Maden Proje İnş. Müteahhitlik Dan. Mühendislik San. İç ve Dış Tic. A.Ş. yüklenimindeki ... ... Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) ... Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi’nde teklif birim fiyat listesinde yer alan Y.16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatında T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları’na aykırı olarak daha az miktarda çimento ve su, daha fazla kum ve agrega kullanılarak imalatın gerçekleştirilmesine rağmen gerekli kesintilerin yükleniciden yapılmaması sonucunda ...TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Harcama yetkilisi olarak sorumlu tutulan … ile gerçekleştirme görevlisi olarak sorumlu tutulan …’ın aynı mahiyetteki temyiz dilekçesinde özetle;

Y.16.050/04 Poz No’lu İş Kaleminin Birim Fiyat Tarifinde, ayrıca bedeli ödenmek kaydıyla katkı malzemesi kullanılması da öngörülmüş olup, eğer katkı malzemesi kullanılması dolayısıyla mevcut iş kaleminin birim fiyat analizinde bir değişiklik yapılması gerekli olsaydı bu hususun da keza birim fiyat tarifinde hüküm altına alınması gerektiğini, böyle bir durumun söz konusu olmadığını, İdarece yapılan uygulamanın sözleşme eki Birim Fiyat Tarifine uygun olduğunu açıkça gösterdiğini,

Y.16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" iş kalemi sözleşme eki Birim Fiyat Teklif Cetvelinde (Ek-1) yer aldığını, keza bu iş kaleminin birim fiyat tarifinin de yapıldığını,

Söz konusu iş kaleminin sözleşme eki birim fiyat tarifi şu şekildedir:

“Teknik Şartname Birim Fiyat tarifleri;

Y. 16.050/04 Pozu- Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla hasılatı, C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)

Teknik Tarifi: Beton üretimine uygun komple beton tesisinde (asgari 60m3/sa kapasiteli, dört gözlü agrega hunkerli kompresörlü ve kumanda kabini ile birlikle bilgisayar kontrollü, min. 50 ton kapasiteli çimento silosu bulunan konveyör hant sistemli, geri kazamın ünitesi, agrega ve beton deneylerini yapabilecek kapasitede laboratuvar, jeneratör, yeteri kadar transmikser ve mobil beton pompası ile en az bir adet yükleyici, katkı tankı ve katkı tartı bunkeri, nem ölçer ve benzeri her türlü ekip ve ekipmana sahip periyodik kalibrasyonu yapılmış beton üretim tesisi) standardına ve projesine uygun, yıkanmış, elenmiş granülometrik kum-çakıl ve/veya kırmataş, çimento, su ve gerektiğinde katkı malzemesi ile C 20/25 sınıfında üretilen veya bu niteliklere sahip beton tesisinden satın alınan hazır beton harcının; beton kalite kontrollerinin yapılması, transmikserlere yüklenmesi, işyerine kadar nakli, döküm yerine beton pompası ile basılması, yerleştirilmesi, vibratör ile sıkıştırılması, sulanması, soğuktan, sıcaktan ve diğer dış tesirlerden korunması ve bakımının yapılması, gerekli ve yeter sayıda deney için numune alınması ve gerekli deneylerin yapılması, için gerekli her türlü işçilik malzeme ve zayiatı, makine araç, gereç ve laboratuvar giderleri, işyerindeki her türlü yatay ve düşey taşımalar, yükleme ve boşaltmalar, beton bünyesine giren granülometrik kum çakıl veya kırmataşın ve çimentonun temin edildiği, üretildiği veya satın alındığı yerden taşıtlara yüklenmesi, beton tesisine nakli, taşıtlardan boşaltılması, istifi, beton tesisine konulması, beton bünyesinde ve sulama için kullanılan suyun temini ve nakli, beton tesisi ve diğer tüm ekipmanların temini ve amortisman giderleri ile her türlü diğer giderler ve müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil, verinde dökülmüş ve basınç dayanımı C 20/25 betonun 1 m3 fiyatı:

ÖLÇÜ: Projedeki boyutlar üzerinden hesaplanır.

NOT:

1. Üretilen veya satın alınan betonun üretildiği tesisin. TSE ve mevzuatının gerektirdiği ülger belgelere sahip olması ve bu belgeleri imalata haşlamadan önce idareye vermesi zorunludur. İbraz edilen belgelerin uygun olduğunun tespit ve kullanılmasına müsaade edilmesi kaydıyla ancak, bu tesiste üretilen veya satın alınan ve yürürlükteki mevzuatına göre piyasa arz koşullarını da taşıyan uygunluk belgeli betonun imalatta kullanılması mümkün olacaktır.

2. Betonun satın alınarak temin edilmesi halinde, üzerinde işin adı da belirtilmiş olan faturaların birer suretinin ödeme belgelerine eklenmesi zorunludur.

Beton bünyesine ilave olarak konulacak katkı malzemesinin bedeli ayrıca ödenecektir.”

Görüleceği üzere, birim fiyat tarifi uyarınca;

• Yüklenicinin, gerekli numune ve deneylere göre kalitesi kanıtlanmış C 20/25 sınıfında beton imal etmesi gerektiğini,

• Betonun yüklenicinin tesislerinde imal edilmesi zorunlu olmayıp, aynı vasıfları taşımak kaydıyla, üçüncü kişilere ait beton tesislerinde üretilen hazır betonun satın alınması şeklinde de temin edilebileceğini,

• Teknik ihtiyaç dolayısıyla, katkı malzemesi kullanılabileceği ve bu katkı malzemesinin bedelinin yükleniciye ayrıca ödenmesi gerektiğini,

Somut olayda, aşağıda açıklanan teknik zaruret dolayısıyla beton imalatı bünyesinde katkı malzemesi kullanıldığını,

Şöyle ki;

Kıyı yapılarının tasarımında dalga aşmasının tahmin edilmesi oldukça zor olduğunu, her ne kadar deneysel formüllerde dalga aşmasını etkileyebilecek pek çok değişkenin etkisi dikkate alınmaya çalışılsa da, hesaplama araçları kullanılarak elde edilen değerlerin uygulama aşamasında kullanılmasının pek mümkün olamadığını, denizin, bölgesel özelliğinden kaynaklanan hızlı ve aşırı dalgalanmalarda değişkenlik gösterdiğini, bu nedenledir ki; Antifer Blokların deniz dalgalanmalarının düzensiz ve belirsiz olduğu yerlerde (ihale konusu işte olduğu gibi) bu türdeki imalatların hızlı ve etkin bir şekilde bitirilmesinin milli ekonominin fizibıl kullanılması açısından büyük önem taşıdığını,

... ... dolgu düzenleme alanı (1. Etap) ... sahili Ana Mendirek (1290 mt) İnşaat alanının trafiğin yoğun olduğu Akyazı Şenol Güneş Spor kompleksinin kuzey batı kesiminde yer aldığını, Akyazı Şenol Güneş Spor Kompleksi’nin denize dolgu yapılarak imal edildiğini, Akyazı Şenol Güneş Spor Kompleksi dolgu çalışmaları esnasında bölgenin aşırı deniz dalgasına maruz kaldığını ve bir kısım tahkimatta da çökmeler olduğunu, bir kısım tahkimatın ise yıkıldığını bu hususun basına da yansıdığını, idarenin tutanak, fotoğraf ve video kayıtlarıyla da tevsik edildiğini,

14.02.2017 tarihli proje değişikliği olurunda; "...bahse konu mendirek bir açık deniz yapısıdır ve şartlarında bugüne kadar yapılan açık deniz imalatlarının önemli kısmının kaybedilme riski vardır.. " gerekçe gösterilerek proje değişikliğine gidildiğini, söz konusu proje değişikliğindeki temel amacın Antifer Blokların erken sökülerek yerine montajının yapılarak tahkimatın korunması olduğunu,

Bu çerçevede, proje değişikliği yapılmak suretiyle, erken kalıp sökünümü temin etmek üzere, Antifer Blokların yerine konularak tahkimatı korumak amacıyla FX85 Levelcom FX 85 Hiper piriz hızlandırıcı kullanılmasına ihtiyaç duyulduğunu,

Piriz Hızlandırıcı Malzeme; Levelcom Akışlandırıcı yüksek oranda su azaltan, kendiliğinden sıkışan beton sağlayan (SCC - Self Compacting Concrete), polikarboksilik eter polimeri esaslı, toz halde hiper akışkanlaştırıcı beton katkısıdır.

Standardı;

ASTM C-494 Tip F

TS EN 934-2 Çizelge 3.1, 3.2

Bayındırlık Poz. No: 04.613/1-A3

Kullanıldığı alanlar:

• Hazır beton.

• Şantiye betonları.

• Prefabrik beton.

Özelliği;

• Düşük su oranı ile kendiliğinden sıkışan beton elde edilir.

• Klor içermez.

• Betonda geçirimsizlik sağlanır.

• Ayrışmayan, homojen ve kohesiv beton elde edilir.

• Betonda agresiv kimyasallara dayanım artar.

• Katkı kullanımı ile uzun mesafe ve yüksek yerlere beton pompalanması kolaylaşır.

• Betonun kalıp içerisine iyi yayılmasını sağlar.

Dozaj; Çimento ağırlığının: % 0.05 - 3.0

• Betondaki uçucu kül, curuf, mikro silika, ince agrega ve kırma kum oranı katkı kullanım miktarını etkiler.

• Katkı kullanım dozajı, beton sınıfı ve özelliklerine göre önceden yapılacak deneyler ile belirlenmelidir.

Kullanım;

• LEVELCON PCE-1 katkısı, beton içerisine agraga ve çimento ile birlikte katılır, (karışım suyu verilmeden önce)

• Karışım içerisine istenilen kıvam, işlenebilirlik ve proje dayanımı elde edilene kadar su eklenir.

İşlenebilirlik; Katkı kullanımından sonraki işlenebilirlik zamanı, uygulanan dozaja, çimento çeşidi ve dozajına, kullanılan agrega ve çevre sıcaklığına bağlıdır. İşlenebilirlik kaybı yavaş yavaş gerçekleşir ve bu değeri belirlemek için sahada deneme yapılmalıdır. Genelde katkı kullanımından sonra beton 90-120 dakika içerisinde işlenmelidir.

Y. 16.050/04 poz numaralı iş kaleminin birim fiyat tarifinde yer alan, "Beton bünyesine ilave olarak konulacak katkı malzemesinin bedeli ayrıca ödenecektir.” hükmünün gereği olarak katkı malzemesinin bedelinin ayrıca ödeneceğini,

Temyize konu ek ilamda katkı malzemesinin kullanılması ve bedelinin ayrıca ödenmesinin mevzuata ve işi tekniğine aykırı bulunmadığını,

Ancak ilamda, katkı malzemesinin kullanılması dolayısıyla 1 m3 beton imalatı içerisinde sarf edilmesi gereken malzeme miktarlarında değişiklik olduğu, T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol ve Bakım Onarım Teknik Esasları’na aykırı şekilde daha az miktarda çimento ve su, daha fazla kum ve agrega sarf edilerek imalat gerçekleştirilmesine rağmen, bu durumun söz konusu iş kaleminin bedeline yansıtılmadığı, bu yönüyle yükleniciden yapılması gereken kesintilerin yapılmadığının ifade edildiğini,

Bu değerlendirmeye katılmanın mümkün olmadığını,

Zira, taraflar arasında imzalanan sözleşmenin “Sözleşmenin türü ve bedeli” başlıklı 6 ncı maddesinde;

“6.1. Bu Sözleşme, birim fiyat sözleşme olup, ihale dokümanımla yer alan kesin projeye/projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine dayalı olarak, İdarece hazırlanmış birim fiyat teklif cetvelinde ver alan her bir is kaleminin miktarı ile bu is kalemleri için yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı olan ………………..(rakam ve yazıyla) bedel üzerinden akdedilmiştir.

6. 2. Yanılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat teklif cetvelinde yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birini fiyatlar ile varsa sonradan tespit edilen yeni birim fiyatlar esas alınır. "

“Sözleşmenin ekleri” başlıklı 8 inci maddesinde;

“……….

8. 2. 1. İhale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir

9. Yapım İşleri Genel Şartnamesi

10. İdari Şartname.

11. Sözleşme Tasarısı,

12. Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveli,

13. Mahal Listesi,

14. Özel Teknik Şartname,

15. Genel Teknik Şartname,

16. Ön / Kesin Projeler,

17. Açıklamalar (varsa),

10- Diğer Ekler.

8. 3. Varsa, zeyilnameler ait oldukları dokümanın öncelik sırasına sahiptir. "

Hükümleri bulunmaktadır.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun “Sözleşme türleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de;

“Kamu İhale Kanununa göre yapılan ihaleler sonucunda;

c) Yapım işlerinde; ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile birim fiyat tariflerine, ……….dayalı olarak; idarece hazırlanmış cetvelde ver alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu is kalemleri için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel üzerinden birim fiyat sözleşme, Düzenlenir. ”

Denildiğini,

Görüleceği gibi, birim fiyatlı işlerde, sözleşmenin bedel unsuru, idarece hazırlanan birim fiyat tariflerine dayalı olarak, birim fiyat teklif cetvelindeki iş kalemlerine istekli tarafından oluşturulan ve teklif edilen fiyatlar üzerinden kurulduğunu, bu fiyatlar esas alınarak, öncelikle bağlayıcı kabul edildiğini,

Sözleşmenin 6 ncı maddesinde açıkça hüküm altına alındığı üzere, yapılan işlerin bedellerinin ödenmesinde, birim fiyat teklif cetvelinde yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan birim fiyatların esas alındığını,

Birim fiyat teklif cetvelinde, yüklenici tarafından teklif edilen birim fiyatın, birim fiyat tarifiyle istenen bir birimlik imalatın yapım karşılığı olduğunu,

Mevcut işte, Y. 16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" iş kaleminin birim fiyat tarifinde açıkça katkı malzemesi kullanılabileceği, kullanılması halinde bedelinin ayrıca ödeneceğinin hüküm altına alındığı, ancak katkı malzemesi kullanılması durumunda 1 m3 beton imalatı bünyesindeki diğer malzemelerin miktarlarında değişiklik olacağı, bu değişikliğin (+) veya (-) yönde birim fiyata yansıtılacak şekilde yeni birim fiyat belirlenmesi gerektiği gibi bir düzenlemeye yer verilmediğini,

Kuşkusuz birim fiyat tarifini bu şekilde hazırlayanların da teknik olarak, katkı malzemesinin kullanıldığı durumlarda 1 m3 beton bünyesindeki diğer malzemelerin miktarlarında artış ve azalış yönünde değişiklik olacağını bildiklerini, ancak aşağıda açıklanan gerekçelerle ve bu beton türünün özelliğine binaen böyle bir işleme gerek duymadığını ve birim fiyat tarifini de bu şekilde yapmayı gerekli ve yeterli gördüklerini,

Mevcut birim fiyat teklif ve tarifinden çıkan açık ve yalın sonucun;

Y. 16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" iş kaleminden, birim fiyat tarifindeki özellikleri taşıyan bir birimlik imalat yapıldığında, yüklenicinin Y. 16.050/04 poz no'lu iş kalemi için teklif ettiği birim fiyat ödeneceği, eğer ayrıca katkı malzemesi kullanılmış ise, katkı malzemesinin bedelinin de ilaveten ödeneceğini,

İlamda bu hususun tamamen ihmal edildiğini, böylece;

• Teklif birim fiyatlı işlerde, sözleşme ekleri arasında en temel ve bağlayıcı belge olan, keza sözleşmenin bedel unsurunu teşkil eden birim fiyat tariflerindeki sistemin, kabul ve kurgusunun bozulduğunu,

• Sözleşmenin ekini teşkil eden birim fiyat teklif cetvelindeki teklif tutarı yok sayılarak, re’sen yeni birim fiyat yapıldığını,

Varılan bu sonucun 4735 sayılı Kanunun 6 ve Sözleşmenin 6. 8 inci maddelerine açıkça aykırı olduğunu,

Y. 16.050/04 Poz No’lu iş kaleminin birim fiyat analizinde yer alan 04.042/04 poz no’lu (c 20/25 beton harcı) unsurun, bünyesine dahil çimento, kum-çakıl, su gibi malzeme tür ve miktarları ile makine-ekipmanın gösterildiği özel bir analizi bulunan girdi olmayıp, belli özellikleri taşıyan hazır beton niteliğindeki bir malzeme rayici olduğunu, bu girdinin, birim fiyat tarifinde ifade edildiği üzere, yüklenici tarafından imal edilebileceği gibi, aynı vasıfları taşımak kaydıyla, üçüncü kişilere ait beton tesislerinde üretilen hazır betonun satın alınması şeklinde de temin edilebildiğini, somut olayda yüklenici bu betonu kendisi imal etmek yerine piyasadan satın alma yoluyla temin etmiş olsaydı, böyle bir tartışmanın yaşanmamış olacağını,

İhale dokümanı kapsamında isteklilere, ilgili teklif birim fiyata ilişkin analiz formatının da verildiğini, (Ek-2)

Söz konusu analiz formatı aşağıdaki şekildedir:

Poz No Analizin Adı Ölçü

Y. 16.050/04 BETON SANTRALİNDE ÜRETİLEN VEYA SATIN ALINAN VE

BETON POMPASIYLA BASILAN C 20/25 BASINÇ DAYANIM M3

Poz No Girdiler Ölçü Miktar Birim Tutan

04.042/04 C 20/25 BETON HARCI M3

04.031 SU M3

03.537(Y) MOBIL BETON POMPASININ (400 HP) SAAT

01.015 BETONCU USTASI SAAT

01.501 DÜZ İŞÇİ SAAT

03.527(Y) BETON VİBRATÖRÜNÜN 1 SAATLİK SAAT

Kar ve genel giderler hariç toplam

%25 yüklenici karı ve genel giderler

Toplam Tutar

Söz konusu pozun birim fiyat tarifinin de sözleşme ekleri arasında yer aldığını, içeriğinin yukarıda verildiğini,

Teklif birim fiyatın tarif ve analiz formatının, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yayımlanan Y. 16.050/04 Pozu- Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil) birim fiyat tarif ve analizi ile aynı olduğunu,

Öte yandan, Özel Teknik Şartname Madde 7.8 de, birim fiyat tarifine koşut biçimde; ‘'İnşaatla kullanılacak beton, beton sınıflarına uygun olarak inşaat sahasında imal edilebileceği gibi uygun evsafta hazır olarak da dışarıdan temin edilebilecektir. Antifer beton blokları ve kronman betonu imalatlarımla beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basını; dayanım sınıfında beton kullanılacaktır ” denildiğini,

Birim fiyat tarifinde belirtildiği üzere, yüklenicinin C 20/25 basınç dayanımı sınıfında betonu, tarifte belirtilen niteliklere sahip bir tesiste üretebileceği gibi, aynı niteliklere sahip beton tesisinden de satın alabileceğini,

Yapım şartları ve birim fiyat tarifinin gereği olarak C 20/25 betonu piyasadan da satın alınabileceği için şartname ekinde verilen analiz formatında 04.042/4 rayici ile yer aldığını, aynı şekilde Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yayımlanan Y. 16.050/04 Poz nolu “beton santralinde üretilen veya salın alınan ve beton pompasıyla basılan C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" birim fiyat analizinde de C 20/25 betonunun 04.042/4 rayici ile gösterildiğini,

Bilindiği üzere Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan rayiç listesinde (04) lü poz şeklinde yer bulan ve analizlere bu şekilde giren rayiç unsurlarının piyasadan satın alma yoluyla temin edilebilen malzeme bedellerini ifade ettiğini, bunların ayrı bir analizinin bulunmadığını, somut olay bakımından ifade etmek gerekirse, Y. 16.050/04 Poz No'lu “beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)'' iş kaleminin analizinde yer alan 04.042/04 poz no’lu C 20/25 Beton Harcı (m3) girdisinin özel bir analizinin bulunmadığını ve 1 m3’ lük imalat için gerekli çimento, kum-çakıl, su, makine-ekipman, işçilik gibi unsurların tür ve miktarlarının bilinmediğini, sadece üretilen beton harcının C 20/25 basınç dayanımına sahip olması şartının ve vasfının arandığını,

Mevcut işte yüklenici birim fiyat tariflerinin verdiği imkan ve yetki çerçevesinde bu betonu kendisi imal etmek yerine piyasadan 1 m3 hazır beton şeklinde satın almayı tercih etmiş olsaydı, bu betonun bünyesine hangi malzemeler hangi miktarlar üzerinden dahil edildi sorusu hiç sorulmayacak, laboratuvar test ve deneyleri neticesinde betonun C 20/25 basınç dayanımına sahip olduğunun kanıtlanması yeterli görülerek bedelinin yükleniciye ödenmiş olacağını,

Tekrar etmek gerekirse, C 20/25 betonu piyasada üretilen ve mamul olarak satılan ve her bir üretici tarafından farklı dizaynla üretilen bir ürün olduğunu, agreganın hacmi, sertliği, büyüklüğü, bağlayıcı malzeme ve çimento türü yanında hazır betonun akışkanlığı bile kullanılacak malzeme miktarına göre değiştiğini, bunun içindir ki kullanılacak yer, zaman ve yapıya göre C 20/25 betonunda kullanılacak malzeme miktarının farklılık gösterdiğini, bu farklılığa göre üretimden önce üretici tesis ve fabrikalar tarafından beton dizayn raporlarının düzenlendiğini ve hazır betonun bu dizaynlara göre üretildiğini, bu bağlamda piyasada üretilen diğer mamul ürünlerin; tuğla, fayans, bordür, parke gibi malzemelerden bir farkının olmadığını, nasıl ki farklı markalarca üretilen fayans, parke ve tuğlada kullanılan malzeme için analiz yapılmıyorsa hazır beton için de analiz yapılmadığını, çünkü her bir firmanın kurmuş olduğu tesis farklı olduğu gibi kullandığı malzemenin de farklı olduğunu, önemli olanın standartlarda öngörülen betonun üretilmesi olduğunu, her beton tesisi veya beton fabrikasında üretilen ve aynı standartta olan C 20/25 betonun farklı dizaynda olduğunu, bu açıdan beton dizaynı ile analiz formatları benzese bile mahiyeti itibarıyla çok farklı olduğunu,

İmal edilen betonun teknik özellik ve kalite olarak C 20/25 basınç dayanımının uyuşmazlık dışı olduğunu,

Yüklenicinin idareye sunduğu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporu “Beton Karışım Dizaynı” raporunda; (EK-3)

-Basınç dayanımı yüksek,

-İşlenebilir,

-Durabilitesi iyi,

-Çevresel etki değerlerine dayanıklı.

-Sağlam.

-Ekonomik

Bir beton karışımı elde etmenin amaçlandığı, projede kullanılacak beton karışımı, yapılan hesaplamalar ve bu hesaplamalara dayalı olarak laboratuvarda yapılan deneme karışımları ve ön testler sonucunda tespit edildiğini, yapılan bu denemelerde taze betonun, sertleşmekte olan beton ve sertleşmiş beton özellikleri detaylı bir şekilde incelendiğini ve neticede proje teknik şartnamelerinde istenilen beton sınıflarına uygun beton karışımı, C 20/25, elde edildiğini, beton karışım çalışmaları sırasında projede yer alan antifer beton bloklar ve kronman duvarların maruz kalacağı fiziksel dış etkenlerin dikkate alındığını,

Şantiyede beton üretimi ve dökümü sırasında beton kalitesinin denetiminin, şartnamede ve projede öngörülen koşulları gerçekleştirebilecek şekilde yapıldığını, buna göre beton karışım tasarımı uyarınca üretilen betonun, şartnamede istenilen proje dayanımları, çökme (slump) ve yoğunluk tayini deneylerinin uygunluğu yönünden kontrol edildiğini, basınç dayanım kontrolünün TS EN 12390-1 standardında belirtilen esasların, beton karışımının kıvamı, TS EN 12350-2 standardına, yoğunluk kontrolü, TS EN 12350-6 standardına uygunluk yönünden yapıldığını, basınç dayanım deneyine tabi tutulan betonun 7 ve 28 günlük basınç deneyleri standartlarında öngörülenin üzerinde olduğunu,

Dizayn raporunda öngörülen şekilde üretilen C 20/25 betonu ile yapılan imalatla ilgili bütün testler hazır beton standartlarına, Teknik Şartname ve Liman ve Deniz inşaatı İşlerine Ait Genel Teknik Şartname” ve “Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Bakım Onarım Teknik Esaslara” uygun olduğu için söz konusu imalatın teslim alındığını, bu hususun Denetçi ve 7 inci daire tarafından da kabul edildiği için sorgu ve ilamda bunun aksine bir tespit veya iddianın bulunmadığını,

4. Yüklenicinin Teklifini Sözleşme Eki Birim Fiyat Tariflerine ve Bu Tarifte Gösterilen Sonucu Sağlamayı Taahhüt Edecek Şekilde Vermiş Olduğunun Kabulü Gerekir. Kaldı ki Sözleşme Ekleri Arasındaki Üstünlük ve Bağlayıcılık Sırası, Genel ve Özel Teknik Şartnameye Göre Üstün Durumda Olan Birim Fiyat Tarifine Uymayı Zorunlu Kılmaktadır. Ayrıca, Sözleşmede Birim Fiyatı Bulunan Bir İş Kalemi İçin Yeni

Yapılan imalatın teknik yönden, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi’ne de uygun yapıldığı konusundan her hangi bir tereddüt olmamasına rağmen, ilamda “sözleşme eki Teknik Şartname uyarınca Y. 16.050/04 poz numaralı beton imalatının analizinde 325 kg./m 3 çimento kullanılması öngörüldüğü dikkate alındığında, fiilen 260 kg/m3 çimento kullanılmış olması nedeniyle ortaya çıkan 65 kg/m3 çimento bedelinin yükleniciden kesilmemiş olması kamu zararına neden olmuştur." Hükmünün yer aldığını,

4734 Kamu İhale Kanunun 12 inci maddesinde, ihale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin her türlü özelliğini belirten idari ve teknik şartnamelerin idarelerce hazırlanacağı ve ihale konusu yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamelerde yer verileceği, kanunda yer alan bu düzenlemelerden anlaşılacağı üzere teknik şartnamelerde yapım işinin teknik kriterlerine yer verildiği, Teknik şartnamelerde mali kriterlere ve analizlere yer verilmediği,

Yukarıda açıklandığı üzere, yüklenicinin idareye sunduğu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporu’nun, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesinde öngörülen esaslar dikkate alınarak hazırlandığını, Şartnamenin ilamda vurgulanan 1’inci kısmının malzeme ile ilgili olup her bir malzemenin teknik özeliğinin düzenlendiğini, 2’inci kısmında ise, yapım teknik esaslarının düzenlendiğini, buna göre yüklenicinin işin başlamasından önce işlerin düzenli olarak yürümesi için uygulanacak yöntemleri planlaması gerektiğini, yapım öncesi ve yapım sırasında izlenecek adımların düzenlendiği Tablo 2.1 de yapıma başlamadan önce kullanılacak malzemenin miktarının hesaplanması ve tasarım miktarları ile kontrol edilmesi gerektiğinin belirtildiğini, Şartnamenin 2.5 kısmının Dalgakıran Koruma Tabakasında Kullanılacak Beton Blokların Üretimi ile ilgili bölümünde "Beton blokların üretiminde dikkat edilmesi gerekli önlemler, büzülmeden dolayı oluşabilecek çatlakların önlenmesi, deniz suyunun klor ve sülfat iyonları içermesinden dolayı kullanılacak çimentoda yeteri kadar uçucu kül ve silis dumanının kullanılması ve betonarme demiri kullanılmasıdır. Başka bir yöntem olarak (eğer yukarıdaki önlemlerin alınması üretim maliyetini artırıyorsa) beton blokların boyutlarını büyütmek olabilir. E sınıfı betondan üretilecek olan dalgakıran koruma betonu betonyer tarafından karıştırılacak ve düzgün yüzeyli betonlanmış bir alanda çelik kalıplar kullanılarak dökülecektir. Kullanılacak çelik kalıpların kalınlığı en az 5 mm olacak ve kolay takılıp sökülme için gerekli donanıma sahip olacaktır.” Düzenlemesinin yer aldığını, Şartnamede malzemeler ve bu malzemeler kullanılarak yapılacak üretimin ayrı düzenlendiğini ve kullanılacak malzeme miktarının hesaplanması ve tasarım miktarlarının yüklenicinin kontrolünde olduğunun belirtildiğini,

Yüklenici tarafından düzenlenen beton dizayn raporunu da bu çerçevede değerlendirmek gerektiğini, Şartnamede öngörülen referans değerleri esas alınarak malzeme miktarının belirlendiğini, Şartnamede referans değeri olarak öngörülen çimento miktarı, analiz değeri olarak verilmiş olsaydı hazır beton için gerekli diğer bütün malzeme miktarının da şartnamede düzenlenmesi ve yükleniciye tasarım yetki ve görevi verilmemesi gerektiğini, tasarım yetki ve görevi yükleniciye verildiği için, şartnamede beton için gerekli malzeme miktarlarının belirlenmediğini,

Öte yandan, çimento dahil, bir betonun üretiminde kullanılan bazalt/agrega ve diğer yan ürünler; hava şartları, nem kalitesi açısından değişkenlik gösterdiğini, zira yüklenicinin verdiği beton dizaynının, malzemenin en iyi oranda alınması durumundaki hali olduğunu, malzemedeki nem, malzemenin o anki taş damarı, çimentonun o anki kalitesi, hava şartları gibi etkenlerin betondaki çimento girdisine direkt etki eden faktörler olduğunu,

C 20/25 beton elde edilmesinde çimento, gelen malzemeye göre 260 kg olabileceği gibi bunun üzerinde olmasının da muhtemel olduğunu, ancak her m3 betonda çimento ölçümü yapılmadığından veya böyle bir imkân olmadığından hangi gün ve saatte çıkan betona ne kadar çimento katıldığına dair veri bulunmadığını, ancak hiçbir zaman 260 kg ile 1 m3 beton elde edildi denilemeyeceğini, bu oranın 260 kg olabileceği gibi 325 kg veya bunun üzerine de çıkabileceğini, sonuçta beton silosunun altından alınan numunenin dayanımının TSE, C 20/25 basınç dayanım sınıfında olmasının belirleyici olduğunu, bunun da sağlandığının tüm taraflarca zaten kabul edildiğini,

Teklif birim fiyat listesinde yer alan ve yüklenicinin teklif verdiği Y. 16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan. C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)” imalatına ilişkin sadece 04.042/4 poz nolu C20/25 beton harcı rayici ile ilgili yeni bir analiz yapılmasının yukarıda açıklandığı üzere teknik olarak doğru olmadığı gibi hukuki olarak da doğru olmadığını,

Zira, savunmanın ilk bölümünde açıklandığı üzere yüklenici, teklif birim fiyat listesinde yer alan Y. 16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" iş kalemine teklif verdiğini, C 20/25 beton harcı bu iş kaleminin bir unsuru olup, bu unsur için verilen ayrı ve özel bir teklif fiyat olmadığını, İhale aşamasında katılımcılardan böyle bir teklif fiyat da istenilmediğini, Yüklenicinin teklif verdiği imalatı birim fiyat tarifine uygun şekilde tamamladığını ve idare tarafından teslim alındığını, gerek söz konusu imalatın yapımı aşamasında gerekse tamamlanan imalata uygulanan testlerde imalatın birim fiyat tarifinde belirlenen yapım şartlarını taşıdığı, teknik şartnamelere ve standartlarda belirlenen kriterleri karşıladığı şüphesiz olup, aksi yönde bir tespit de bulunmadığını,

Teklif birim fiyatlı bir işte, sözleşmeye bağlanmış bir fiyatın sonradan değiştirilmesinin sözleşme hukuku ve kamu ihale mevzuatına aykırılık oluşturacağını, teknik olarak yapılan imalatın, ihale dokümanında yer alan ve yüklenicinin teklif verdiği imalattan farklı bir imalat olsaydı o zaman yeni birim fiyat tespiti gerektiğini, zira sözleşme eki Yapım İşleri Genel Şartnamesi 22 inci maddesinde belirtildiği üzere işin yürütülmesi aşamasında idarenin gerekli görerek yapılmasını istediği ve ihale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemlerinin bedelleri, yüklenici ile birlikte tespit edilir, denildiğini, yeni bir iş kalemi olmadığı için yeni fiyat tespiti yapılmadığını, sorgu üzerine gönderilen savunmada yapılan hesaplamaların, Denetçi tarafından gönderilen sorguda çimento miktarının değiştirilmesi sonucu yapılan yeni fiyat şeklindeki hesaplamanın hatalı olduğunu göstermek için eksik agrega ve kum miktarı ile fazla su miktarı için yapılan hesaplamalar olduğunu, bunun, idare tarafından yapılmış olan yeni birim fiyat olmadığını,

İlamda yer alan “4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ile ikincil mevzuat hükümlerinde, yeni birim fiyatın tespitinde sözleşme bedeli ve yaklaşık maliyet arasındaki farktan hareketle bulunacak bir oranda fiyatların tenzilata tabi olacağına dair bir husus yer almadığından, bahse konu kamu zararı hesabında ihale tenzilatının dikkate alınması mümkün değildir" hükmüyle Sayıştay 7 inci dairesince yeni fiyat tespiti yapıldığının anlaşıldığını, İlamda ye alan kamu zararı tablosunda da 04.042/4 poz nolu C 20/25 beton harcında yer alan malzeme miktarlarının yeniden belirlendiğini ve idare tarafından tespit edilmeyen, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca da yayınlanmayan 04.042/4 poz nolu rayiç için yeni bir analiz belirlendiğini, bu analize esas malzeme miktar ve fiyatları esas alınarak hesaplanan kamu zararı ile ilgili hüküm tesis edildiğini, sözleşme ve eki belgeler ile kamu ihale mevzuatında böyle bir tespite imkan veren herhangi bir düzenleme bulunmadığını,

Sorgu konusu olan Y. 16.050/04 Pozu nolu beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan C 20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil) imalatı ile ilgili yüklenicinin teklif fiyatı olduğu ve yapım şartları bu iş kalemine ait birim fiyat tarifinde belirlenen imalat sözleşme ve eki belgelere uygun bir şekilde yüklenici tarafından yapıldığı için teklif birim fiyat esas alınarak yükleniciye ödeme yapıldığını, İhale dokümanında ve/veya teklif kapsamında fiyatı verilmemiş yeni iş kalemi olmadığından, yeni fiyat tespiti yapılmadığını, Sayıştay 7 inci dairesince de re’sen yeni birim fiyat tespiti yapılamayacağını,

İlamda yapılan kamu zararı hesabı kendi içinde çelişki arz ettiğini, İlamda yer alan kamu zararı hesap tabloları incelendiğinde;

Tablo 1: Eksik kullanılan çimento miktarı için kamu zararı hesabı,

Tablo 2: Çimento yerine daha fazla kum kullanılması sonucu kamu zararından düşülmesi gereken kum bedeli hesabı.

Tablo 3: Çimento yerine daha fazla agrega kullanılması sonucu kamu zararından düşülmesi gereken agrega bedeli hesabı,

Tablo 4: Eksik kullanılan çimento sebebiyle suyun da eksik kullanıldığı kabul edilerek kamu zararına eklenmesi gereken su bedeli hesabı.

adı altında hesaplamalar yapıldığı ve Tablo: 1 de yer alan tutardan Tablo 2 ve Tablo 3 yer alan tutarlar düşülmek, Tablo 4 de yer alan tutar ilave edilmek suretiyle tazmin hükmedilen toplam kamu zararı tutarına ulaşıldığını,

Kamu zararı hesabında; Tablo 1 de 04.008/2B poz nolu çimento rayici ile eksik kullanıldığı iddia edilen çimento miktarının esas alındığını, Tablo 2 de 2015 yılı kum fiyatı (04.006/B) olarak ... TL ile 1m3 betonda kullanılan eksik kum miktarı olarak 0,022 değeri, Tablo 3 de 2015 yılı agrega fiyatı (04.003/A) olarak ... TL ile 1m3 betonda kullanılan eksik agrega miktarı olarak 0.024300 değeri. Tablo 4 de 2015 yılı su fiyatı (04.003/A) olarak ... TL ile 1m3 betonda kullanılan fazla su miktarı olarak 0,005 değeri esas alınarak hesaplama yapıldığını,

İlamda Tablo1 ile ilgili olarak yapılan açıklamada; “sözleşme eki Teknik Şartname uyarınca Y. 16.050/04 poz numaralı beton imalatının analizinde 325 kg./M3 çimento kullanılması öngörüldüğü dikkate alındığında, fiilen 260 kg/M3 çimento kullanılmış olması nedeniyle ortaya çıkan 65 kg/m3 çimento bedelinin yükleniciden kesilmemiş olması kamu zararına neden olmuştur.

Savunmalarda, halen tüm kurumlarda ve serbest piyasada 1 m3 beton için çimento miktarının 260 kg. olarak kabul gördüğü belirtilmiştir. Ancak kıstas alacağımız husus piyasa değil ihale dokümanı eki olan şartnamelerdir. Dolayısıyla şartname hükümleri yerine piyasa koşulları doğrultusunda üretim yapıldığı yönündeki savunmanın kabulü mümkün değildir. ”

Denilmek suretiyle piyasa koşullarının esas alınamayacağı ifade edilmesine rağmen, Tablo 2, 3 ve 4 ile ilgili olarak “Sorumlular savunmalarında: daha az miktarda çimento kullanılırken aynı zamanda çimento yerine daha fazla kum ve agrega (çakıl) kullanıldığını ve çimentonun azalması sonucu su oranı da azalacağından daha az miktarda su kullanıldığını, dolayısıyla kamu zararı hesabında bu bileşenlerin de dikkate alınması gerektiğini ifade ederek, buna göre bir kamu zararı hesaplaması yapmışlardır. Savunmanın bu yönüyle kabulü ve eksik kullanılan çimento ile çimentonun daha az kullanılması sebebiyle eksik kullanılan su bedelinin hesap edilerek, çimento yerine daha fazla miktarda kullanılan kum ve agrega telinin bu miktardan düşülmesi gerekir. ” Denildiğini,

Savunmalarda sorguya esas alınan hesaplamaların hatalı olduğunun gösterilmesi için yapılan hesaplamalarda; Tablo 2 ye ilişkin kısımda; “C 20/25 basınç dayanım sınıfında betona giren kumun piyasa şartlarına göre hesaplanması gereken fazla ödeme", Tablo 3 e ilişkin kısımda “C 20/25 basınç dayanım sınıfında betona giren suyun piyasa şartlarına göre hesaplanması gereken fazla ödeme " Tablo 4’e ilişkin kısımda “C 20/25 basınç dayanım sınıfında betona giren suyun piyasa şartlarına göre hesaplanması gereken fazla ödeme” şeklinde bir hesaplama yapıldığını, bu hesaplamanın piyasa şartlarına göre yapıldığının da açıkça belirtildiğini, zira bu hesaplamaların piyasa şartları dışında yapılmasının da mümkün olmadığını, çünkü hesaplamalarda 1m3 betonda kullanılan: kum için esas alınan 0,022 miktarı, agrega için esas alınan 0.024300 miktarı ile su için esas alınan 0,005 miktarının başka şekilde tespitinin mümkün olmadığını,

Yine Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 2015 yılında 04.006/B ve 04.003/A rayiçleri de yayınlanmadığı için savunmada yer alan fiyatların da piyasa şartları esas alınarak bulunduğunu, savunmada yapılan hesaplamalarda gösterge mahiyetinde piyasa değerleri kullanılmasına ve ilamda çimento miktarı için “piyasa koşulları doğrultusunda üretim yapıldığı yönündeki savunmanın kabulü mümkün değildir" denilmesine rağmen kamu zararının hesabında piyasa koşullarında esas alınarak tespit edilen miktar ve fiyatların kullanıldığını, bu açıdan ilamda, piyasa şartlarına atfen Tablo 2, 3 ve 4 ile ilgili olarak yapılan kabulün, Tablo 1 için de yapılarak tazmin hükmünün kaldırılması gerektiğini ifade etmişlerdir.

Başsavcılık mütalaasında;

“... Büyükşehir Belediyesi 2017 yılı hesabının 7 nci Dairece yargılanması sonucunda düzenlenen 31.01.2020 tarihli ve 243 nolu Ek İlam hükmünü temyiz eden Sorumlu …'ın, hakkındaki tazmin hükmünün kaldırılmasına yönelik ilgi yazı ekinde alınan 10.04.2020 tarihli temyiz dilekçesi incelenmiştir.

Sorumlunun iddia ve açıklamalarının Daire İlamında gerekçeli olarak karşılandığı değerlendirilmektedir.

Bu nedenle; sorumlu hakkındaki tazmin hükmünün tasdik edilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

Arz ederim.” Denilmiştir.

Duruşmaya katılan Sayıştay Savcısı önceki mütalaasının aksine, “... ... Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) ... Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi’nde teklif birim fiyat listesinde yer alan Y.16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatına dahil olan beton katkısı için yeni birim fiyat yapılarak mükerrer ödemede bulunulduğu iddiası üzerinden kamu zararı hükmü verildiği,

Ancak,

-sözleşme hükümlerinde; kullanıldığı takdirde katkı maddesinin bedelinin ödeneceği belirtilmiştir,

-kullanılan katkı maddesinin betonun erken olgunlaşmasını ve prizlenmesini sağlayan nitelik ve özellikte olduğu savunması karşılanmamıştır,

-işin sözleşme tarihine göre 22.09.2017 tarihinden teslim edilmesi gerekirken iş artışına rağmen yaklaşık 50 gün önce yani 01.08.2017 tarihinde teslim edilmesinin kullanılan katkı maddesinin etkisi olduğu savunması dikkate alınmamıştır,

-İdareye yüklenicinin sunduğu birim fiyat analizinde yer alan 1 ton içinde 325 kğ çimento yerine 260 kğ çimentonun kullanılmasına ilişkin talebin İdare tarafından kabul edilmediği belirtilmesine ve denetim sırasında imalat ile ilgili herhangi bir tahlil ve tespit yapılmadan 325 kğ yerine 260 kğ çimento kullanılmıştır faraziyesi ile değerlendirilmiştir,

-C20/25 dayanımında beton imalatının idarenin yaptırdığı testlerde de istenilen nitelik ve özellikte olduğunun tespit edilmesi dikkate alındığında temyiz talebinin kabul edilerek Daire Kararının bozulması veya kaldırılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.” şeklinde görüş vermiştir.

46962 sayılı dosyayla duruşma talebinde bulunan sorumlu … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra 46961 sayılı dosyayla duruşma talebinde bulunan sorumlu …’a 13.09.2021 tarihinde duruşma günü bildirilmiş olmasına karşın sağlık raporunu beyan ederek duruşmaya katılmadığından, Hukuk Muhakemeleri Kanununun 369 uncu maddesi hükmü uyarınca dosya üzerinde ve gıyabında,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

243 sayılı EK İlam ile, ... Maden Proje İnş. Müteahhitlik Dan. Mühendislik San. İç ve Dış Tic. A.Ş. yüklenimindeki ... ... Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) ... Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi’nde teklif birim fiyat listesinde yer alan Y.16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatında T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları’na aykırı olarak daha az miktarda çimento ve su, daha fazla kum ve agrega kullanılarak imalatın gerçekleştirilmesine rağmen gerekli kesintilerin yükleniciden yapılmaması sonucunda ...TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

... Maden Proje İnş. Müteahhitlik Dan. Mühendislik San. İç ve Dış Tic. A.Ş. yüklenimindeki 2015/43199 İhale Kayıt Numaralı ve ...TL bedelli ... ... Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) ... Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi’ne ait teklif birim fiyat esaslı sözleşmenin 8.2.1’inci maddesinde ihale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması; “1- Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 2- İdari Şartname, 3- Sözleşme Tasarısı, 4- Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveller, 5- Mahal Listesi, 6- Özel Teknik Şartname, 7- Genel Teknik Şartname, 8- Ön/Kesin Projeler, 9- Açıklamalar (varsa), 10- Diğer Ekler.” olarak belirtilmiştir.

Birim Fiyat Tarifleri içinde, iş kalemleri bazında imalatların tariflerine yer verilmiştir. Buna göre “Y.16.050/04: Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil) imalatı” aşağıdaki gibi tarif edilmiştir:

“Teknik Tarifi: Beton üretimine uygun komple beton tesisinde (asgari 60m3/sa kapasiteli, dört gözlü agrega bunkerli kompresörlü ve kumanda kabini ile birlikte bilgisayar kontrollü, min. 50 ton kapasiteli çimento silosu bulunan konveyör bant sistemli, geri kazanım ünitesi, agrega ve beton deneylerini yapabilecek kapasitede laboratuar, jeneratör, yeteri kadar transmikser ve mobil beton pompası ile en az bir adet yükleyici, katkı tankı ve katkı tartı bunkeri, nem ölçer ve benzeri her türlü ekip ve ekipmana sahip periyodik kalibrasyonu yapılmış beton üretim tesisi) standardına ve projesine uygun, yıkanmış, elenmiş granülometrik kum-çakıl ve/veya kırmataş, çimento, su ve gerektiğinde katkı malzemesi ile C20/25 sınıfında üretilen veya bu niteliklere sahip beton tesisinden satın alınan hazır beton harcının; beton kalite kontrollerinin yapılması, transmikserlere yüklenmesi, işyerine kadar nakli, döküm yerine beton pompası ile basılması, yerleştirilmesi, vibratör ile sıkıştırılması, sulanması, soğuktan, sıcaktan ve diğer dış tesirlerden korunması ve bakımının yapılması, gerekli ve yeter sayıda deney için numune alınması ve gerekli deneylerin yapılması, için gerekli her türlü işçilik, malzeme ve zayiatı, makine araç, gereç ve laboratuar giderleri, işyerindeki her türlü yatay ve düşey taşımalar, yükleme ve boşaltmalar, beton bünyesine giren granülometrik kum çakıl veya kırmataşın ve çimentonun temin edildiği, üretildiği veya satın alındığı yerden taşıtlara yüklenmesi, beton tesisine nakli, taşıtlardan boşaltılması, istifi, beton tesisine konulması, beton bünyesinde ve sulama için kullanılan suyun temini ve nakli, beton tesisi ve diğer tüm ekipmanların temini ve amortisman giderleri ile her türlü diğer giderler ve müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil, yerinde dökülmüş ve basınç dayanımı C20/25 betonun 1 m3 fiyatı:

ÖLÇÜ:

Projedeki boyutlar üzerinden hesaplanır.

NOT:

1. Üretilen veya satın alınan betonun üretildiği tesisin, TSE ve mevzuatının gerektirdiği diğer belgelere sahip olması ve bu belgeleri imalata başlamadan önce idareye vermesi zorunludur. İbraz edilen belgelerin uygun olduğunun tespit ve kullanılmasına müsaade edilmesi kaydıyla ancak, bu tesiste üretilen veya satın alınan ve yürürlükteki mevzuatına göre piyasa arz koşullarını da taşıyan uygunluk belgeli betonun imalatta kullanılması mümkün olacaktır.

2. Betonun satın alınarak temin edilmesi halinde, üzerinde işin adı da belirtilmiş olan faturaların birer suretinin ödeme belgelerine eklenmesi zorunludur.

3. Beton bünyesine ilave olarak konulacak katkı malzemesinin bedeli ayrıca ödenecektir. ”

İşin Özel Teknik Şartnamesi’nin “Beton” başlıklı 7.8’inci maddesinde; “İnşaatta kullanılacak beton, beton sınıflarına uygun olarak inşaat sahasında imal edilebileceği gibi uygun evsafta hazır olarak da dışarıdan temin edilebilecektir. Antifer beton blokları ve kronman betonu imalatlarında beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.” denilmektedir.

Yukarıda yer verilen birim fiyat tarifi ve Özel Teknik Şartname hükmü uyarınca; söz konusu iş için yükleniciden C20/25 basınç dayanım sınıfında beton imalatı talep edildiği, bu betonun harcına kum-çakıl ve/veya kırmataş, çimento, su ve gerektiğinde katkı malzemesinin dahil olduğu, ancak katkı malzemesi kullanılması durumunda bunun bedelinin yükleniciye ayrıca ödeneceği anlaşılmaktadır.

Yüklenici firma, işin devamı esnasında, kendisinden talep edilen betonu hangi dizaynda üreteceğini açıkladığı bir Beton Analiz Raporu hazırlamıştır. 18.01.2016 tarihinde yüklenicinin idareye sunduğu bu Beton Analiz Raporunda beton karışımına giren çimento ve agrega malzemelerinin nitelikleri, beton karışım dizaynı, beton santralinin özellikleri, beton üretimi, betonun yerleştirilmesi, kalite kontrol esasları ve projede yer alan beton işlerine ait uygulama esaslarına yer verilmiştir.

Raporun “Beton Karışım Dizaynı” başlıklı 100.4.5’inci maddesinde;

“Üretilecek betonun niteliği için; 1. Projede istenilen beton basınç dayanımı, 2. Betonun maruz kalacağı çevre koşulları, 3. Taze betonun işlenebilme özelliği göz önüne alınmıştır.

Beton Karışımının hesaplanmasında; agreganın tane büyüklüğü dağılımı, su/çimento (s/ç) oranı, su, çimento ve katkı maddesi miktarları hesapla bulunmuştur. Hesapla bulunan karışım elemanları miktarları ile farklı kıvam değerlerine sahip çeşitli beton karışımları hazırlanarak küp numuneler alınmıştır. Hazırlanan numuneler; 7 ve 28 günlük basınç dayanımı yönünden TS EN 12390-3 standardına esaslarına göre test edilerek ile elde edilen deney sonuçlarının değerlendirilmesi ile hedeflenen beton sınıfı için (C20/25) karışım tasarımı elde edilmiştir.” denilmiş ve madde devamında “Tablo–13: (1m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları” başlığı altında, Teknik Şartname’de istenen C20/25 basınç dayanım sınıfında beton imalatını gerçekleştirmek için beton harcı içerisindeki malzeme miktarlarını gösteren tabloya yer verilmiştir. Söz konusu tablo aşağıdaki şekildedir:

Tablo-13: (1 m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları

MALZEMELER Özgül Ağırlık (gr/cm3) Ağırlık (kg) Hacim (dm3)

Çimento 3.12 260 83.3

Agrega: 22.4-12.5 2.80 472 168.5

Agrega: 12.5-6.3 2.80 432 154.3

K.Kum: 6.3 - 0 2.78 828 297.8

D.Kum: 0-3 2.68 260 97.0

Kimyasal Katkı %1.6 1.17 4.16 3.5

Su 1.0 176.8 176.8

Hava - 18.8

Toplam 2433 1000

Yukarı alınan tabloya göre; yüklenici 1 m3 C20/25 basınç dayanım sınıfında ve istenilen mukavemette beton üretmek için 260 kg. çimento, farklı tane büyüklüklerinde toplam 904 kg. agrega, 1078 kg. kum, 176,8 kg. su ve 4,16 kg. kimyasal katkı malzemesi kullanmıştır. Bu doğrultuda da yükleniciye yukarıda yer verilen beton imalatı teknik tarifinin not bölümünün 3’üncü maddesinde yer alan “Beton bünyesine ilave olarak konulacak katkı malzemesinin bedeli ayrıca ödenecektir.” hükmü uyarınca, katkı malzemesi bedeli olarak kesin hakediş bedelinin ödenmesine ilişkin 21.08.2017 tarih ve 6337 numaralı ödeme emri belgesi ekinde yer alan “Yapılan İşler Listesine” göre toplam ... TL (... TL +%18 KDV) ödemede bulunulmuştur.

Denetçi raporunda; katkı malzemesinin istenilen mukavemette beton imal etmek için değil, maliyeti azaltmak için kullanıldığı ve birim fiyat tarifinde katkı malzemesi bedelinin ayrıca ödeneceğine dair hükmün de tüm imalat şartları yerine getirildiğinde dahi istenilen mukavemetin sağlanamadığı hallerde uygulanması gerektiği iddia edilmişse de; İlamda, savunmalar ve yukarı alınan şartname hükümleri ile birim fiyat tarifleri uyarınca, katkı malzemesi bedelinin yükleniciye ödenmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığına karar verilmiştir.

Diğer taraftan; işin Özel Teknik Şartnamesi’nin 5’inci maddesinde,

“Bu taahhüt kapsamındaki işler için öncelikle, Sözleşmenin ayrılmaz parçasını teşkil eden;

• Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi

• (…)

geçerli olacaktır.” hükmü mevcuttur.

Söz konusu Esaslar’ın “Beton” başlıklı 1.4’üncü maddesinin 1.4.1 alt bendinin ikinci fıkrasında; “(…) beton karışımlarının özellikleri Tablo 1.11’de verilen değerlere uygun olacaktır.(…)” denilmiştir.

Hükümde belirtilen Tablo 1.11’de minimum kullanılacak çimento miktarı, F sınıfı (rıhtım kronmanları ile dalgakıranların kronmanlarındaki ve saha kaplamalarındaki beton) C 20 beton karışımında 1 m3 için 325 kg. olarak belirtilmiştir.

Yüklenicinin idareye sunduğu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporu’nun “Beton Karışım Dizaynı” başlıklı 100.4.5’inci maddesi ile “Tablo–13: (1m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları” başlıklı tablosuna göre 1 m3 beton için 260 kg. çimento kullanılarak imalat gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.

İlamda, C20/25 ve F sınıfı beton için T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları’na göre 1 m3 için minimum 325 kg çimento kullanılması gerekirken, bedeli İdarece karşılanan katkı malzemesi sayesinde, Yüklenicinin idareye sunduğu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporu’nun “Beton Karışım Dizaynı” başlıklı 100.4.5’inci maddesi ile “Tablo–13: (1m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları” başlıklı tablosuna göre yüklenici tarafından bu betonun 260 kg. çimento kullanılarak imal edilmiş olduğu; buna karşılık katkı malzemesi nedeniyle yükleniciye sağlanan avantajın (325 kg. yerine 260 kg. çimento kullanılmış olması) yükleniciden kesilmediği ve haksız bir kazanç olarak yüklenicinin üzerinde kaldığı, bu sebeple; sözleşme eki Teknik Şartname uyarınca Y.16.050/04 poz numaralı beton imalatının analizinde 325 kg./m3 çimento kullanılması öngörüldüğü dikkate alındığında, fiilen 260 kg/m3 çimento kullanılmış olması nedeniyle ortaya çıkan 65 kg/m3 çimento bedelinin yükleniciden kesilmemiş olması nedeniyle kamu zararına neden olunduğu iddia edilmişse de;

Duruşmaya katılan sorumlu …, Y.16.050/04 poz numaralı ” Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil) “ iş kaleminin birim fiyat tarifinde açıkça katkı malzemesi kullanılabileceği, kullanılması halinde bedelinin ayrıca ödeneceğinin hüküm altına alındığını, ancak katkı malzemesi kullanılması durumunda 1m3 beton imalatı bünyesindeki diğer malzemelerin miktarlarında değişiklik olacağı, bu değişikliğin birim fiyata artı veya eksi yönde yansıtılacağına dair düzenlemeye yer verilmediğini, kaldı ki kullanılan katkı malzemesinin priz hızlandırıcı olarak kullanıldığını, mukavemeti arttırdığına dair bir tespite de yer verilmediğini, katkı malzemesinin, bölge koşullarından dolayı alanda daha fazla antifer beton blokları üretilerek tahkimatın bir an önce bitirilmesi amacıyla kullanıldığını, bunun yanında, yüklenici tarafından 18.01.2016 tarihinde sunulan Beton Analiz Raporu’nun bağlayıcı olmadığını, üretilen her betonun teknik inceleme ve deneylerinin yapıldığını, buradaki amacın C20/25 basınç dayanımlı beton üretmek olduğunu, bunun da sağlandığını, beton üretiminde çevre koşullarına göre 250 kg/m3’den 450 kg/m3’e kadar çimento kullanılabileceğini ifade etmiştir.

Duruşmacı tarafından yapılan açıklamalar ile birim fiyat tarifleri uyarınca, Y.16.050/04 poz numaralı iş kaleminde tarif edilen C20/25 basınç dayanımında beton imalatının idarenin yaptırdığı testlerle istenilen nitelik ve özellikte olduğu yapılan deneylerle tespit edildiğinden ve kullanılan katkı malzemesinin priz hızlandırıcı olarak kullanıldığı, mukavemeti arttırdığına dair bir tespite de yer verilmediğinden yükleniciye yapılan ödemelerde mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.

Bu itibarla, 243 sayılı EK ilam ile verilen tazmin hükmünün, yukarıda belirtilen hususların yeniden değerlendirilmesini teminen BOZULARAK, DAİRESİNE TEVDİİNE(Üyeler …, …, …, … ile …’ın aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı) oyçokluğu ile,

Karar verildiği 15.09.2021 tarih ve 50142 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi

Üyeler …, …, …’ın karşı oy gerekçesi

243 sayılı EK İlam ile, ... Maden Proje İnş. Müteahhitlik Dan. Mühendislik San. İç ve Dış Tic. A.Ş. yüklenimindeki ... ... Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) ... Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi’nde teklif birim fiyat listesinde yer alan Y.16.050/04 poz numaralı "Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil)" imalatında T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları’na aykırı olarak daha az miktarda çimento ve su, daha fazla kum ve agrega kullanılarak imalatın gerçekleştirilmesine rağmen gerekli kesintilerin yükleniciden yapılmaması sonucunda ...TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

... Maden Proje İnş. Müteahhitlik Dan. Mühendislik San. İç ve Dış Tic. A.Ş. yüklenimindeki 2015/43199 İhale Kayıt Numaralı ve ...TL bedelli ... ... Dolgu Düzenleme Alanı (1. Etap) ... Sahili Ana Mendirek (1290 M) İnşaatı İşi’ne ait teklif birim fiyat esaslı sözleşmenin 8.2.1’inci maddesinde ihale dokümanını oluşturan belgeler arasındaki öncelik sıralaması; “1- Yapım İşleri Genel Şartnamesi, 2- İdari Şartname, 3- Sözleşme Tasarısı, 4- Birim Fiyat Tarifleri ve Cetveller, 5- Mahal Listesi, 6- Özel Teknik Şartname, 7- Genel Teknik Şartname, 8- Ön/Kesin Projeler, 9- Açıklamalar (varsa), 10- Diğer Ekler.” olarak belirtilmiştir.

Birim Fiyat Tarifleri içinde, iş kalemleri bazında imalatların tariflerine yer verilmiştir. Buna göre “Y.16.050/04: Beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton dökülmesi (beton nakli dahil) imalatı” aşağıdaki gibi tarif edilmiştir:

“Teknik Tarifi: Beton üretimine uygun komple beton tesisinde (asgari 60m3/sa kapasiteli, dört gözlü agrega bunkerli kompresörlü ve kumanda kabini ile birlikte bilgisayar kontrollü, min. 50 ton kapasiteli çimento silosu bulunan konveyör bant sistemli, geri kazanım ünitesi, agrega ve beton deneylerini yapabilecek kapasitede laboratuar, jeneratör, yeteri kadar transmikser ve mobil beton pompası ile en az bir adet yükleyici, katkı tankı ve katkı tartı bunkeri, nem ölçer ve benzeri her türlü ekip ve ekipmana sahip periyodik kalibrasyonu yapılmış beton üretim tesisi) standardına ve projesine uygun, yıkanmış, elenmiş granülometrik kum-çakıl ve/veya kırmataş, çimento, su ve gerektiğinde katkı malzemesi ile C20/25 sınıfında üretilen veya bu niteliklere sahip beton tesisinden satın alınan hazır beton harcının; beton kalite kontrollerinin yapılması, transmikserlere yüklenmesi, işyerine kadar nakli, döküm yerine beton pompası ile basılması, yerleştirilmesi, vibratör ile sıkıştırılması, sulanması, soğuktan, sıcaktan ve diğer dış tesirlerden korunması ve bakımının yapılması, gerekli ve yeter sayıda deney için numune alınması ve gerekli deneylerin yapılması, için gerekli her türlü işçilik, malzeme ve zayiatı, makine araç, gereç ve laboratuar giderleri, işyerindeki her türlü yatay ve düşey taşımalar, yükleme ve boşaltmalar, beton bünyesine giren granülometrik kum çakıl veya kırmataşın ve çimentonun temin edildiği, üretildiği veya satın alındığı yerden taşıtlara yüklenmesi, beton tesisine nakli, taşıtlardan boşaltılması, istifi, beton tesisine konulması, beton bünyesinde ve sulama için kullanılan suyun temini ve nakli, beton tesisi ve diğer tüm ekipmanların temini ve amortisman giderleri ile her türlü diğer giderler ve müteahhit genel giderleri ve kârı dâhil, yerinde dökülmüş ve basınç dayanımı C20/25 betonun 1 m3 fiyatı:

ÖLÇÜ:

Projedeki boyutlar üzerinden hesaplanır.

NOT:

1. Üretilen veya satın alınan betonun üretildiği tesisin, TSE ve mevzuatının gerektirdiği diğer belgelere sahip olması ve bu belgeleri imalata başlamadan önce idareye vermesi zorunludur. İbraz edilen belgelerin uygun olduğunun tespit ve kullanılmasına müsaade edilmesi kaydıyla ancak, bu tesiste üretilen veya satın alınan ve yürürlükteki mevzuatına göre piyasa arz koşullarını da taşıyan uygunluk belgeli betonun imalatta kullanılması mümkün olacaktır.

2. Betonun satın alınarak temin edilmesi halinde, üzerinde işin adı da belirtilmiş olan faturaların birer suretinin ödeme belgelerine eklenmesi zorunludur.

3. Beton bünyesine ilave olarak konulacak katkı malzemesinin bedeli ayrıca ödenecektir. ”

İşin Özel Teknik Şartnamesi’nin “Beton” başlıklı 7.8’inci maddesinde; “İnşaatta kullanılacak beton, beton sınıflarına uygun olarak inşaat sahasında imal edilebileceği gibi uygun evsafta hazır olarak da dışarıdan temin edilebilecektir. Antifer beton blokları ve kronman betonu imalatlarında beton santralinde üretilen veya satın alınan ve beton pompasıyla basılan, C20/25 basınç dayanım sınıfında beton kullanılacaktır.” denilmektedir.

Yukarıda yer verilen birim fiyat tarifi ve Özel Teknik Şartname hükmü uyarınca; söz konusu iş için yükleniciden C20/25 basınç dayanım sınıfında beton imalatı talep edildiği, bu betonun harcına kum-çakıl ve/veya kırmataş, çimento, su ve gerektiğinde katkı malzemesinin dahil olduğu, ancak katkı malzemesi kullanılması durumunda bunun bedelinin yükleniciye ayrıca ödeneceği anlaşılmaktadır.

Yüklenici firma, işin devamı esnasında, kendisinden talep edilen betonu hangi dizaynda üreteceğini açıkladığı bir Beton Analiz Raporu hazırlamıştır. 18.01.2016 tarihinde yüklenicinin idareye sunduğu bu Beton Analiz Raporunda beton karışımına giren çimento ve agrega malzemelerinin nitelikleri, beton karışım dizaynı, beton santralinin özellikleri, beton üretimi, betonun yerleştirilmesi, kalite kontrol esasları ve projede yer alan beton işlerine ait uygulama esaslarına yer verilmiştir.

Raporun “Beton Karışım Dizaynı” başlıklı 100.4.5’inci maddesinde;

“Üretilecek betonun niteliği için; 1. Projede istenilen beton basınç dayanımı, 2. Betonun maruz kalacağı çevre koşulları, 3. Taze betonun işlenebilme özelliği göz önüne alınmıştır.

Beton Karışımının hesaplanmasında; agreganın tane büyüklüğü dağılımı, su/çimento (s/ç) oranı, su, çimento ve katkı maddesi miktarları hesapla bulunmuştur. Hesapla bulunan karışım elemanları miktarları ile farklı kıvam değerlerine sahip çeşitli beton karışımları hazırlanarak küp numuneler alınmıştır. Hazırlanan numuneler; 7 ve 28 günlük basınç dayanımı yönünden TS EN 12390-3 standardına esaslarına göre test edilerek ile elde edilen deney sonuçlarının değerlendirilmesi ile hedeflenen beton sınıfı için (C20/25) karışım tasarımı elde edilmiştir.” denilmiş ve madde devamında “Tablo–13: (1m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları” başlığı altında, Teknik Şartname’de istenen C20/25 basınç dayanım sınıfında beton imalatını gerçekleştirmek için beton harcı içerisindeki malzeme miktarlarını gösteren tabloya yer verilmiştir. Söz konusu tablo aşağıdaki şekildedir:

Tablo-13: (1 m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları

MALZEMELER Özgül Ağırlık (gr/cm3) Ağırlık (kg) Hacim (dm3)

Çimento 3.12 260 83.3

Agrega: 22.4-12.5 2.80 472 168.5

Agrega: 12.5-6.3 2.80 432 154.3

K.Kum: 6.3 - 0 2.78 828 297.8

D.Kum: 0-3 2.68 260 97.0

Kimyasal Katkı %1.6 1.17 4.16 3.5

Su 1.0 176.8 176.8

Hava - 18.8

Toplam 2433 1000

Yukarı alınan tabloya göre; yüklenici 1 m3 C20/25 basınç dayanım sınıfında ve istenilen mukavemette beton üretmek için 260 kg. çimento, farklı tane büyüklüklerinde toplam 904 kg. agrega, 1078 kg. kum, 176,8 kg. su ve 4,16 kg. kimyasal katkı malzemesi kullanmıştır. Bu doğrultuda da yükleniciye yukarıda yer verilen beton imalatı teknik tarifinin not bölümünün 3’üncü maddesinde yer alan “Beton bünyesine ilave olarak konulacak katkı malzemesinin bedeli ayrıca ödenecektir.” hükmü uyarınca, katkı malzemesi bedeli olarak kesin hakediş bedelinin ödenmesine ilişkin 21.08.2017 tarih ve 6337 numaralı ödeme emri belgesi ekinde yer alan “Yapılan İşler Listesine” göre toplam ... TL (... TL +%18 KDV) ödemede bulunulmuştur.

Denetçi raporunda; katkı malzemesinin istenilen mukavemette beton imal etmek için değil, maliyeti azaltmak için kullanıldığı ve birim fiyat tarifinde katkı malzemesi bedelinin ayrıca ödeneceğine dair hükmün de tüm imalat şartları yerine getirildiğinde dahi istenilen mukavemetin sağlanamadığı hallerde uygulanması gerektiği iddia edilmişse de; İlamda savunmalar ve yukarı alınan şartname hükümleri ile birim fiyat tarifleri uyarınca, katkı malzemesi bedelinin yükleniciye ödenmesinde mevzuata aykırılık bulunmadığına karar verilmiştir.

Diğer taraftan; işin Özel Teknik Şartnamesi’nin 5’inci maddesinde,

“Bu taahhüt kapsamındaki işler için öncelikle, Sözleşmenin ayrılmaz parçasını teşkil eden;

• Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları ve Limanlar Malzeme Teknik Esasları, Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü Liman ve Deniz İnşaatı İşlerine ait Genel Teknik Şartnamesi

• (…)

geçerli olacaktır.” hükmü mevcuttur.

Bu hüküm doğrultusunda ihale kapsamındaki imalatlarda T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.

Söz konusu Esaslar’ın “Beton” başlıklı 1.4’üncü maddesinin 1.4.1 alt bendinin ikinci fıkrasında; “(…) beton karışımlarının özellikleri Tablo 1.11’de verilen değerlere uygun olacaktır.(…)” denilmiştir.

Hükümde belirtilen Tablo 1.11’de minimum kullanılacak çimento miktarı, F sınıfı (rıhtım kronmanları ile dalgakıranların kronmanlarındaki ve saha kaplamalarındaki beton) C 20 beton karışımında 1 m3 için 325 kg. olarak belirtilmiştir.

Ancak yüklenicinin idareye sunduğu 18.01.2016 tarihli Beton İşleri Raporu’nun “Beton Karışım Dizaynı” başlıklı 100.4.5’inci maddesi ile “Tablo–13: (1m3) Beton Karışım İçerisindeki Malzeme Miktarları” başlıklı tablosuna yukarıda yer verilmiştir. Buna göre; 1 m3 beton için 260 kg. çimento kullanılarak imalat gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla C20/25 ve F sınıfı beton için T.C. Ulaştırma Bakanlığı Demiryolları, Limanlar, Hava Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü Kıyı Yapıları Ve Limanlar Malzeme, Yapım, Kontrol Ve Bakım Onarım Teknik Esasları’na göre 1 m3 için minimum 325 kg. çimento kullanılması gerekirken, bedeli İdarece karşılanan katkı malzemesi sayesinde yüklenici tarafından bu betonun 260 kg. çimento kullanılarak imal edilmiş olduğu; buna karşılık katkı malzemesi nedeniyle yükleniciye sağlanan avantajın (325 kg. yerine 260 kg. çimento kullanılmış olması) yükleniciden kesilmediği ve haksız bir kazanç olarak yüklenicinin üzerinde kaldığı anlaşılmıştır. Bu sebeple; sözleşme eki Teknik Şartname uyarınca Y.16.050/04 poz numaralı beton imalatının analizinde 325 kg./m3 çimento kullanılması öngörüldüğü dikkate alındığında, fiilen 260 kg/m3 çimento kullanılmış olması nedeniyle ortaya çıkan 65 kg/m3 çimento bedelinin yükleniciden kesilmemiş olması nedeniyle kamu zararına neden olunmuştur.

Bu itibarla, 243 sayılı EK İlam ile verilen tazmin hükmünün tasdikine, karar verilmesi gerekir.

Üyeler … ile …’in karşı oy gerekçesi

Azınlık düşüncesinde olan …, … ile …’ın karşı oy gerekçesinde ifade edilen görüşlere katılmakla birlikte; usul yönünden;

Sayıştay Yargılamasında ilk derece mahkemesi olarak dairelerce verilen kararlara karşı sorumlular olağan kanun yolu olarak temyiz ve karar düzeltme, olağanüstü kanun yolu olarak ise yargılamanın iadesi yoluna müracaat edebilirler. 6085 Sayılı Kanunun, Temyiz başlıklı 55. Maddesindeki düzenlemeye göre Temyiz Kurulu; temyiz olunan hükmü olduğu gibi veya düzelterek tasdik etmeye, bozma kararı vererek daireye göndermeye ya da Kurul üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile daire kararını tümüyle ortadan kaldırmaya karar verebilir. Kaldırma kararı (doğası gereği Sayıştay dairelerince kamu zararının sorumlularına ödettirilmesi ile yönündeki kararlar hakkında verilebilecek bir karar olup) kamu zararının oluşmadığı dolayısıyla da dairece haklarında hüküm tesis edilen sorumlular hakkında hüküm tesis edilmesi gerekmediği sonucuna ulaşan ve sorumluların beratı anlamına gelen bir hükümdür.

Bu düzenlemede yer verilen “kurul üye sayısının üçte iki çoğunluğu ile kaldırılması” şeklindeki kısmın klasik anlamdaki temyiz uygulamalarının dışına taşan bir düzenleme olduğu ortadadır. Hukuk sisteminde ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararın kaldırılması ve bunun yerine yeni bir karar verilmesi uygulaması istinaf mahkemeleri aşamasında görülebilen bir uygulamadır. İstinaf mahkemelerince verilen kararlar (İlk derece mahkemesinin kararını kaldıran kararlar dahil) hakkında da belli şartlar altında temyiz yoluna gidilebilmektedir. Oysa Sayıştay Temyiz Kurulunca verilen kaldırma kararına karşı karar düzeltme dışında müracaat edilebilecek bir kanun yolu ve mercii bulunmamaktadır. Türk Hukuk Sisteminde Temyiz İncelemesi sürecinde verilebilecek kararlardan farklı ve temyizi kabil olmayan bir yöntem olarak belirlenmiş olması nedeniyle de 6085 Sayılı Kanunda normal karar çoğunluğundan farklı olarak kaldırma kararı için Kurulun üçte ikisinin çoğunluğu aranmıştır.

İlk derecede kamu zararını tazminle yükümlü tutulmuş olan sorumluların haklarında verilmiş olan bu kararın, sorumlular lehine sonuçlanması için en kısa ve kesin olan yol dairece verilmiş olan tazmin kararının kaldırılması olup sorumluların temyiz başvuruları da çoğunlukla “kararın kaldırılması veya bozulması” şeklinde bir taleple sonlandırılmaktadır. Bu sebeple temyiz başvurusunda taraflarca kaldırma talep edilmişse öncelikle bu talebin görüşülmesi ve sonuçlandırılması gereklidir.

Ancak kaldırma kararının alınabilmesi için bozma veya tasdik kararlarından farklı bir çoğunluk (Kurulun üçte ikisinin oyu) aranmakta olduğundan bunun altında kalan oylama sonuçlarında bozma kararı verildiği kabul edilemeyeceğinden sonuca ulaşmak üzere müzakere ve oylamaya devam edilmesi gerekmektedir.

Kaldırma talebine yönelik müzakereler sonrasında yapılan oylamada Kurulun üçte iki çoğunluğu ile kaldırma kararı çıkmadığı halde kaldırma yönünde kullanılan oyların karar çoğunluğuna ( 9 ile 13 arasında bir oya) ulaştığı gerekçe gösterilerek müzakerelere devam edilmemiş ve kaldırma gerekçelerine dayalı olarak bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılmıştır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle kaldırma kararının oylandığı ancak bu kararın gerektirdiği üçte iki çoğunluğa ulaşılmadığı halde kurulun çoğunluğunun kaldırma yönünde oy kullandığı gerekçesiyle kaldırma gerekçeli bozma kararı verildiği sonucuna ulaşılamaz. Açıklanan nedenlerle müzakerelere devam edilerek kaldırma kararı dışındaki seçenekler üzerinde görüşme yapılmalı, tasdik veya bozma kararları oylanmalıdır.