Sayıştay 7. Dairesi 465 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 7

• Karar Tarihi: 04.09.2021

• Karar No: 465

• İlam No: 133

• Madde No: 9

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2019

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

MUHTARLIKLARA MAAŞ NİTELİĞİNDE NAKDİ YARDIM

... ilçesinde bulunan tüm muhtarlıklara, düzenli olarak maaş niteliğinde nakdi yardımlar yapıldığı ve bu nedenle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiasına ile ilgili olarak yapılan incelemede;

4541 sayılı Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanun’un 20’nci maddesinde; “Mahalle muhtarları ve ihtiyar heyetleri tarafından görülecek hizmetlere karşılık olarak iş sahiplerinden harç alınır ve alınan harç miktarı, evrak ve vesikalar üzerinde gösterilir.” hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanun’un 21’inci maddesinde;

“Harçlar münhasıran muhtarlara aittir.

Muhtarlık işlerinin tedviri için lüzumlu kira, ısıtma, aydınlatma, hademe ücreti gibi masraflar bu harçlardan ödenir.” Denilerek, muhtarlık işlerinin yönetilmesinde kira, ısıtma, aydınlatma, hademe ücreti gibi zorunlu giderlerin bu harçlardan ödeneceği belirtilmiştir.

Diğer yandan, 2108 sayılı Muhtar Ödenek ve Sosyal Güvenlik Yasası’nın 1’inci maddesinde;

“Köy muhtarları ile şehir ve kasaba mahalle muhtarlarına, 14.750 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda aylık ödenek verilir.

Bu ödenek damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.

Bu ödeneğin karşılığı her yıl İçişleri Bakanlığı bütçesine konulur ve yılı içinde söz konusu bütçeden il özel idare ile yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları bütçelerine aktarılır.

Muhtar ödeneği, her ayın onbeşinci günü il özel idareleri tarafından ilgililere peşin olarak ödenir.” denilerek, köy muhtarları ile şehir ve kasaba mahalle muhtarlarına aylık ödeneklerinin il özel idareleri ile yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları tarafından verileceği belirtilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Mahalle ve Yönetimi” başlıklı 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında;

“Belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar; kararlarında mahallelinin ortak isteklerini göz önünde bulundurur ve hizmetlerin mahallenin ihtiyaçlarına uygun biçimde yürütülmesini sağlamaya çalışır.” hükmüne yer verilmiş ve belediyenin, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözümü için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlayacağı ifade edilmiştir.

Yukarıda belirtilen kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, kanun koyucunun muhtarlıklar için bir takım gelirler tahsis ettiği ve bu gelirlerin ne gibi giderler için kullanılacağını belirlediği; ayrıca belediyelerin bütçe imkanları doğrultusunda muhtarlıklara ihtiyaçlarının giderilmesinde gerekli ayni yardım ve desteği sağlamasına icazet verildiği görülmektedir.

Bu kapsamda muhtarlıklara yapılan nakdi yardımların mevzuata uygun olup olmadığının anlaşılması için 5393 sayılı Kanunun 9’uncu maddesindeki “ayni yardım” ve “destek “ ibarelerinin neyi ifade ettiğinin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

“Ayn” kelimesinin sözlük anlamı madde demektir. “Ayni yardım” ise madde (mal) şeklinde yapılan yardımları ifade etmektedir. Yani belediyelerin muhtarlıklara demirbaş, mefruşat, yazıcı, bilgisayar gibi teminleri ayni yardım kapsamındadır ve bu yardımların yapılması mevzuat açısından uygundur.

“Destek” kelimesi ise “maddi ve manevi yardımcı”, “koruma” gibi anlamlara gelmektedir. Bu ifaden hareketle belediyeler muhtarlıklara yardımda bulabilecektir. Ancak bu ifadenin çok geniş yorumlanarak nakdi yardımı kapsadığı şeklinde yorumlamak Kanunun yapılış amacını aşmak olacaktır. Zira Kanunun yasalaşma süreci incelendiğinde Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşme aşamasında yapılacak yardımların sadece ayni nitelikte olabileceğine açıklık getirilmesi amacıyla dördüncü fıkrasında yer alan "bütçe imkanları ölçüsünde gerekli "ibaresinden sonra gelmek üzere "ayni " ibaresinin eklenmesi hususu Komisyon tarafından kabul edilmiş, TBMM Genel Kurulundaki görüşmeleri sonucunda da, söz konusu hüküm, Plan ve Bütçe Komisyonunun kabul ettiği şekilde yasalaşmıştır. Dolayısıyla söz konusu hükmün gerekçesinde "yapılacak yardımların ayni nitelikte olacağı" açıkça vurgulanmış olup, 9'uncu maddedeki düzenlemenin sadece "ayni" yardım yapılmasına izin verdiğinin kabul edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle 5393 sayılı Kanunun 9’uncu maddesindeki “destek” ifadesini belediyelerin muhtarlıklara nakdi yardım yapabileceği şeklinde yorumlamak kanunun yapılış amacına ve kanun koyucunun iradesine uygun düşmeyecektir. Burada Kanun’un lafzi yorumu ile anlaşılması gereken, belediyelerin muhtarlıklara ayni yardım ve ayni desteği sağlayabileceğidir. Zaten Kanun Koyucu, nakdi yardım yapılabilmesini de amaçlasaydı, madde metninde yer alan ‘ayni yardım ve destek' ibaresi yerine yalnızca ‘yardım ve destek' ibaresi kullanılırdı. Kanun maddesinde ‘ayni yardım ve destek' ibaresi kullanılmasının nedeni bu konuda bir ayrım ve sınırlamaya gidilmek istenmesidir.

Dolayısıyla Kanundaki “destek” ibaresinden nakdi yardım yapılabilmesinin değil muhtarların tahsil ettiği harçlardan elde ettikleri gelirlerin giderlerini karşılamaya yetmemesi halinde telefon, aydınlatma, ısınma, kira gibi ayni nitelikteki genel giderlerin karşılanmasının anlaşılması yasal düzenlemeye uygun olandır. Mevcut olaya bakıldığında yapılan nakdi yardım dışında zaten belediye sınırları içerisindeki bütün muhtarlıkların elektrik, internet, su ve doğalgaz faturalarının idare tarafından ödendiği görülmektedir.

Sonuç olarak; 5393 sayılı Belediye Kanunu 9’uncu maddesi 3’üncü fıkrasında ki “ayni yardım” ve “destek” ifadeleri kapsamında belediyeler muhtarlıklara ayni yardım niteliğinde demirbaş, mefruşat vb. yardımda bulunabileceği yine belediyelerin muhtarlıkların telefon, internet, aydınlatma gibi harcamalarını bütçesinden ödeyebilirler. Fakat muhtarlıklara nakit yardımda bulunamazlar. Dolayısıyla ... Belediyesince, muhtarlıklara yapılan ayni yardımların dışında, düzenli olarak nakdi yardımda bulunulması kamu zararı olarak değerlendirilmektedir.

5018 sayılı Kanunu ile Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007 tarihli ve 5189-1 no.lu Kararı’nda, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, yapılacak olan giderin mevzuat hükümlerine uygun olduğunu kontrol etmekle yükümlü olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla, sorgu konusu kamu zararından; ödeme emri belgelerinde imzası bulunan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri ile harcamanın olur’a dayanması nedeniyle belediye başkanı ve başkanlık olurunda imzası bulunan başkan vekilinin sorumlulukları bulunmaktadır.

Yukarıda açıklanan nedenlerle, sorumluların savunmaları yerinde görülmediğinden muhtarlara nakdi yardım yapılması sonucu oluşan … TL tutarında kamu zararının;

Üst Yöneticiler, Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlilerine Müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile birlikte ödettirilmesine,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca işbu İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.