Sayıştay 7. Dairesi 45106 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2017

• Daire: 7

• Dosya No: 45106

• Tutanak No: 49517

• Tutanak Tarihi: 14.04.2021

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

KONU: Makam aracı kasko bedeli

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

117 sy İlamın 3 üncü maddesiyle, Belediye envanterine kayıtlı … plakalı makam aracının kasko sigorta bedelinin Belediye bütçesinden ödenmesi sonucu oluşan … TL kamu zararının harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinden tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

Esas yönünden inceleme

2017 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun “Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esaslar” başlıklı E cetvelinin 31 inci maddesinde;

“Bütçelerin diğer tertiplerinin esas giderlerine ilişkin olarak ödenen sigorta giderleri dışında Devlet mallarının sigorta edilmemesi esastır.

Ancak;

a) Yanıcı, patlayıcı maddeler, gemi, uçak, helikopter ve ilaç depolama yerlerinin sigortalama giderleri,

d) Dış ülkelerdeki Devlete ait temsilcilik binaları ile Devlete ait eşyanın …

c) Dış kuruluşlarla ilgili olarak …

ç) Belgelerine göre ayrılması mümkün olmayan sigorta ve navlun giderleri,

d) Belediyelere ait itfaiye ve ambulans araçlarının kasko sigortası giderleri,

e) Sondaj ve jeofizik çalışmaları kapsamında …

bütçelerinin ilgili tertiplerinden, ... ödenir.”

Denilmektedir.

5393 Sayılı Belediye Kanununun “Belediye Giderleri" kenar başlıklı 60 ıncı maddesinin h bendinde “Faiz, borçlanmaya ilişkin diğer ödemeler ile sigorta giderleri" belediye giderleri arasında sayılmıştır.

2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanununun “Devlete ve Kamu Kuruluşlarına Ait Araçlar” kenar başlıklı 106 ncı maddesinde “Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine ve belediyelere, kamu iktisadi teşebbüslerine ve kamu kuruluşlarına ait motorlu araçların sebep oldukları zararlardan dolayı, bu Kanunun işletenin hukuki sorumluluğuna ilişkin hükümleri uygulanır. Bu kuruluşlar, 85 inci maddenin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere 101 inci maddedeki şartları haiz milli sigorta şirketlerine mali sorumluluk sigortası yaptırmakla yükümlüdürler” hükümleri mevcuttur.

Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden anlaşıldığı üzere Bütçe Kanunu ile devlet mallarının sigorta edilmemesinin esas olduğu belirtilerek sadece özel olarak belirtilen durumlarda devlet mallarına sigorta yaptırılabileceği hüküm altına alınmıştır. Bu durumun belediyeler açısından Bütçe Kanununda belirtilen istisnaları ise itfaiye ve ambulansların kasko giderleri oluşturmaktadır. 5393 sayılı Kanunda belediye bütçesinden mevzuatın izin verdiği veya zorunlu kıldığı sigorta giderlerinin karşılanabileceği belirtilmiş, 2918 sayılı Kanunun 106 ncı maddesinde mali sorumluluk sigortası yaptırma yükümlülüğü getirilmiştir. Bununla birlikte, kamu idarelerine ait araçlara kasko sigortası yaptırılması, Devlet mallarının sigorta edilmemesi esası kapsamındadır; Kamu idarelerine ait araçlar için kasko sigortası yaptırılması, ayrıca ve açıkça aksi öngörülmedikçe, mevzuata aykırıdır.

Aracın kasko sigortası yaptırılmasının kamu zararı oluşturmadığı iddiası

Sorumlular tarafından, kasko sigorta bedelinin ... TL olduğu, 117 sayılı İlamın 3 üncü maddesinde bu tutara kamu zararı denildiği, sigorta edilen aracın çok amaçlı olarak kullanıldığı, kullanıma bağlı olarak kaza riskinin yüksek olduğu, nitekim 05.09.2017 tarihinde gerçekleşen bir kaza sonucunda aracın ön camının değiştirilmesi gerektiği, aracın ön camının değiştirilme bedelinin … TL olduğu, bu tutarın sigorta şirketi tarafından karşılandığı, buna göre aslında sigorta bedelinin kamu zararı teşkil etmediği iddia edilmektedir.

Ancak bu iddianın yerinde olmadığı değerlendirilmektedir.

Yukarıda açıklandığı üzere, Belediyeye ait araca kasko sigortası yaptırılması mevzuata aykırıdır. Aracın çok amaçlı olarak kullanılmakta olması veya sonrasında oluşan bir kaza sonucunda bedeli sigorta şirketi tarafından ödenen bir tamir yapılması, aracın kasko sigortası yaptırılmasının mevzuata aykırı olduğunu değiştirmez. Bunun aksinin kabulü, yani belirtilen gerekçelerle kamu zararının oluşmadığının kabulü, idarenin işlemlerinde keyfi sebeplerle mevzuata uymayabileceği anlamını içermektedir. Bu durum ise Anayasa’nın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk devleti olmanın gereklerinden olan devletin eylem ve işlemlerinin hukuka uygun olması ve devletin kanunlarla kendini bağlı saymasına aykırılık teşkil edecektir.

Sorumluluk yönünden inceleme

Harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları 5018 sayılı Kanunun 32 ve 33 üncü maddelerinde düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kanunun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;

“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, Ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,

“Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesinde;

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükümlerine yer verilmiştir.

Kanunun 55 ve devamı maddelerinde kamu idarelerinin iç kontrol sistemlerini oluşturmaları öngörülmüş ve bu çerçevede harcama birimlerinin yapılan mali işlemler üzerinde gerçekleştirecekleri kontroller açıklanmış olup, harcama birimlerinin asgari yapmaları gereken kontroller, malî hizmetler birimi tarafından ön malî kontrole tâbi tutulacak malî karar ve işlemlerin usûl ve esasları ile ön malî kontrole ilişkin standart ve yöntemler Maliye Bakanlığınca belirleneceği hükme bağlanmıştır.

Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar'ın 10 uncu maddesinde, ön mali kontrol işleminin harcama birimleri tarafından da yerine getirileceği belirtilerek, gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin mali karar ve işlemlerin harcama birimi tarafından mali mevzuat hükümlerine uygunluk yönüyle kontrol edileceği,

Usul ve Esasların 12 nci maddesinde de, süreç kontrolünün nasıl yapılacağı belirtilerek, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanların yapacakları işlemden önceki işleri de kontrol edecekleri, ödeme emrini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlilerinin de ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol işlemini yapacakları belirtilmektedir.

Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden, her bir harcamanın harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi tarafından süreç kontrolü çerçevesinde yapılan işlemlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olup olmadıkları ön mali kontrole tabi tutularak kontrol edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

5018 sayılı Kanuna göre harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar.

Dolayısıyla, Belediyeye ait makam aracının mevzuata aykırı olarak kasko sigortası yaptırılması sonucu oluşan kamu zararından harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumluluğu bulunduğu değerlendirilmektedir.

BU İTİBARLA, Belediye envanterine kayıtlı … plakalı makam aracının kasko sigorta bedelinin Belediye bütçesinden ödenmesi sonucu oluşan kamu zararının harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinden tazminine ilişkin 117 sayılı İlamın 3 üncü maddesi hükmünün TASDİKİNE (….Daire Başkanı …, Üyeler … ve …’in aşağıda yer alan karşı oy gerekçesine karşı), oy çokluğuyla,

6085 sayılı Kanunun 57 nci maddesi gereği bu Kararın yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Sayıştay’da karar düzeltilmesi yolu açık olmak üzere,

Karar verildiği 14.04.2021 tarih ve 49517 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

(Karşı oy gerekçesi

….Daire Başkanı …, Üyeler … ve …’in karşı oy gerekçesi

5393 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin h bendinde, sigorta giderleri belediye giderleri arasında sayılmıştır.

2918 sayılı Kanunun “Devlete ve Kamu Kuruluşlarına Ait Araçlar” kenar başlıklı 106 ncı maddesinde, belirtilen kamu kurum ve kuruluşlarına ait araçlara mali sorumluluk sigortası yaptırılması bir zorunluluk olarak düzenlenmiş, kasko sigortasına dair herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir.

2017 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu E cetvelinin 31 inci maddesinde Devlet mallarının sigorta edilmemesinin esas olacağı belirtilmekle, Devlet mallarının sigorta edilmesinin yasak olduğu düzenlenmemekte, bu konuda kamu idarelerine takdir hakkı tanınmaktadır.

2017 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile ilgili olarak bir diğer konu, Devlet malından ne anlaşılması gerektiğidir. Kanun, merkezi yönetim bütçe kanunu olması dolayısıyla, bu Kanunda geçen Devlet malı ifadesinin belediyelere ait malları kapsamadığı değerlendirilmektedir.

Dolayısıyla Belediyeye ait makam aracının kasko sigortası yaptırılmasının mevzuata uygun olduğu değerlendirilmektedir.

BU İTİBARLA, Belediyeye ait makam aracının sigorta ettirilmesi mevzuata uygun olduğundan, 117 sayılı İlamın 3 üncü maddesi hükmünün KALDIRILMASINA karar verilmesi gerekir.)