Sayıştay 7. Dairesi 44320 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2016

• Daire: 7

• Dosya No: 44320

• Tutanak No: 46531

• Tutanak Tarihi: 03.07.2019

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: İhtisas Komisyonlarına Belediye Meclisi veya Meclis Başkanı tarafından havale edilen iş olmamasına rağmen bu komisyonlarda görevlendirilen belediye meclis üyelerine ödemede bulunulması.

1. 110 sayılı İlamın 3. Maddesiyle, İhtisas Komisyonlarına Belediye Meclisi veya Meclis Başkanı tarafından havale edilen iş olmamasına rağmen bu komisyonlarda görevlendirilen belediye meclis üyelerine ödemede bulunulması sonucunda ...TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

İlamda gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumlu tutulan ... temyiz dilekçesinde özetle;

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 33. Maddesinin 2 nci paragrafında belirtildiği üzere, "Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükmü göz önünde bulundurulduğunda;

Belediye Meclis Kararıyla oluşturulan "İhtisas komisyon üyelerinin hazırlamış olduğu raporlarda belirtilen metnin” Belediye Meclis oturumunda görüşülerek aynı şekilde oybirliğiyle karara bağlandığını, gerçekleştirme görevlisi olarak Belediye Meclis kararı ile İhtisas Komisyonunun hazırlamış olduğu raporda belirtilen metni ve 5 günlük çalışma süresini sorgulama veya uygulamama gibi bir yetkisinin bulunmadığını,

Bu nedenle; ihtisas komisyonlarının 5 günlük toplantı gün sayısının ödenmesine ilişkin iş ve işlemlere esas olan;

1. İhtisas Komisyon Raporlarının oybirliğiyle onaylandığına dair ekte sunulan imzalı Meclis Kararları.

2. İhtisas Komisyon Üyelerinin Oturum ücretlerinin ödenmesine ilişkin Belediye Başkanı imzalı yazılarını, Yazı İşleri Müdürlüğü Çalışma Usul Ve Esasları Hakkındaki Yönetmeliği’nin “Üçüncü Bölüm Görev Yetki ve Sorumluluklar” başlıklı 7. maddesindeki “Meclis ve encümen toplantılarını organize etmek ve sekretaryasını yürütmek ve alınan meclis kararlarının onaya sunulup vilayete iletilmesini ve kuruma ait tüm evrak ve dosyaların düzenli olarak arşivlenmesini sağlamak.” hükmü gereğince mevcut belgelere göre (ödemeye ilişkin aranan belgeler) gerçekleştirme görevlisi olarak imzasının bulunduğunu,

Yukarda açıklanan hususlar göz önünde bulundurulduğunda gerçekleştirme görevlisi olarak Meclis kararları ve ihtisas komisyon raporlarında belirtilen metni sorgulama gibi bir yetkinin mevzuatla tarafına verilmediğini ve bu yönde bir yetkisinin bulunmadığını, Yazı İşleri Müdürlüğü Çalışma Usul ve Esasları Hakkındaki Yönetmelik gereği olarak meclis toplantılarının sekretarya iş ve işlemleri çerçevesinde ve özellikle ödeneklerinin Yazı İsleri Müdürlüğü Bütçesinde bulunması nedeniyle, harcama talimatı üzerine ödeme için gerekli belgeler hazırlanarak, gerçekleştirme görevlisi olarak ödeme emri belcelerini imzaladığını, bu konudaki sorumluluğun ise Meclis'e ait olması gerektiği hususunun söz önünde bulundurulmasını belirterek hakkında verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

İlamda harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan ... temyiz dilekçesinde özetle;

... belediyesi meclis üyeleri arasından seçilen ve belirli bir süre için kurulan meclis ihtisas komisyonlarının usul ve yasaya uygun olarak kurulduğunu, bu komisyonların kurulması ve çalışma şeklinin, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 24. Maddesi ve Belediye Meclisinin Çalışma Yönetmeliğine göre yapıldığını, bu komisyonların çalışmalarının her ay belediye meclisine sunulduğunu, oybirliği ile onaylandığını, Belediye meclisinin onayladığı bir komisyona yapılan ödemelerle ilgili kendisine yüklenilecek bir kusurun olmadığını, zaten belediyenin en yetkili kurumu olan belediye meclisinin kararlarının hukuki olup olmadığının idari yargı konusu olduğunu, dolayısıyla bu maddede iddia edilen kamu zararının oluşup oluşmadığı hususunu inceleme yetkisinin idari yargıda olduğunu belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Başsavcılık mütalaasında;

“110 sayılı İlamın 3. maddesiyle, İhtisas Komisyonlarına havale edilen iş olmamasına rağmen bu komisyonlarda görevlendirilen belediye meclis üyelerine ödemede bulunulması suretiyle sebep olunan toplam ...TL tutarındaki kamu zararının, ilamda belirtilen sorumlulara ödettirilmesi yönünde verilen karara itiraz edilmektedir.

Sorumlunun itirazlarının, ilamda değerlendirilerek karşılandığı görülmüştür.

Bu nedenle, 110 sayılı İlamın 3 maddesiyle hüküm verilen kamu zararı için, ilam hükmünün bozulmasını ya da hükmün kaldırılmasını gerektirecek mahiyette yeni bir bilgi ve belge sunulmadığından, temyiz talebinin reddedilerek, yasa ve yönteme uygun düzenlenmiş bulunan ilam hükmünün tasdikine karar verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir. Arz olunur.” Denilmiştir.

Dosyadaki mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra;

Gereği Görüşüldü

110 sayılı İlamın 3. Maddesiyle, İhtisas Komisyonlarına Belediye Meclisi veya Meclis Başkanı tarafından havale edilen iş olmamasına rağmen bu komisyonlarda görevlendirilen belediye meclis üyelerine ödemede bulunulması sonucunda ...TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Esas yönünden inceleme

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun İhtisas Komisyonları başlıklı 24’üncü maddesinde;

“Belediye meclisi, üyeleri arasından en az üç en fazla beş kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurabilir. Komisyonların bir yılı geçmemek üzere ne kadar süre için kurulacağı aynı meclis kararında belirtilir.

İhtisas komisyonları, her siyasî parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşturulur. İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000'in üzerindeki belediyelerde plân ve bütçe ile imar komisyonlarının kurulması zorunludur.

Meclis toplantısını müteakip imar komisyonu en fazla on iş günü, diğer komisyonlar ise beş iş günü içinde kendilerine havale edilen işleri sonuçlandırır. Komisyonlar kendilerine havale edilen işlerle ilgili raporlarını bu sürenin sonunda meclise sunmadıkları takdirde, konu meclis başkanı tarafından doğrudan gündeme alınır. İhtisas komisyonlarının görev alanına giren işler bu komisyonlarda görüşüldükten sonra belediye meclisinde karara bağlanır.

Mahalle muhtarları ve ildeki kamu kuruluşlarının amirleri ile ildeki kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversiteler, sendikalar ve gündemdeki konularla ilgili sivil toplum örgütlerinin temsilcileri, oy hakkı olmaksızın kendi görev ve faaliyet alanlarına giren konuların görüşüldüğü ihtisas komisyonu toplantılarına katılabilir ve görüş bildirebilir.

Komisyon çalışmalarında uzman kişilerden yararlanılabilir. Komisyon raporları alenîdir, çeşitli yollarla halka duyurulur ve isteyenlere meclis tarafından maliyetlerini aşmamak üzere belirlenecek bedel karşılığında verilir.” denilmektedir.

Belirtilen mevzuat hükmüne göre; komisyonlar meclis tarafından kendisine havale edilen işleri yapar ve havale edilen işleri beş iş günü içinde sonuçlandırır. Bu noktada önemli olan her meclis toplantısından sonra komisyonlara iş havale edilmesi ve komisyonların da havale edilen işlerle ilgili toplanmasıdır. Ancak bu durumda komisyonlar mevzuatta belirlenen tutarlarda ödemeye hak kazanacaklardır. Komisyonların kurulmuş olması her ay ücret tahakkuk edeceği anlamına gelmemektedir.

Örneğin ... Belediyesi İmar Komisyonuna her meclis toplantısından sonra imar tadilat dosyaları sevk edilmekte olduğundan imar komisyonunun her ay 10 iş günü toplanarak karar alması mevzuata uygundur. Aylık üst sınır olan 10 ve yıllık üst sınır olan 120 gün aşılmadığından imar komisyonunda görev alan meclis üyelerine yapılan ödemeler de mevzuata uygundur.

Ancak Park Yeri ve Mesire Alanı Tespit Komisyonu, Şehir İsale Hattı ve İçmesuyu Tesislerini Kontrol ve Denetim Komisyonu, Ekoloji Sağlığı Komisyonu, Kültür ve Sanat Komisyonu, Kadın Erkek Eşitliği Komisyonu ve Şengal Mültecilerine Yardım Toplama ve Araştırma Komisyonu kurulmasına rağmen, meclis tarafından veya meclis başkanı tarafından bu komisyonlara herhangi bir iş sevki olmamıştır. Meclis tarafından bu komisyonlara herhangi bir iş sevki olmadığından bu komisyonların üyelerinin rapor imzalayarak üst sınır olan 5x12 ay=60 gün üzerinden huzur hakkı almalarında mevzuata uyarlılık bulunmamaktadır.

Temyiz dilekçesinde gönderilen meclis kararları incelendiğinde; Belediye'nin rutin işlerine ilişkin çalışmaların, ihtisas komisyonu çalışması olarak değerlendirildiği, bazı meclis kararlarında ise komisyon çalışmalarına devam edildiği şeklinde genel ifadeler kullanıldığı görülmüştür.

Temyiz dilekçesinde ayrıca; Belediye Meclis Kararıyla oluşturulan “İhtisas komisyon üyelerinin hazırlamış olduğu raporlarda belirtilen metnin” Belediye Meclis Kararıyla da aynı şekilde onaylandığı ifade edilmişse de; burada önemli olan husus komisyonun kurulması değil konunun komisyona havale edilmesidir.

Bu itibarla 110 sayılı ilamın 3. Maddesiyle verilen tazmin hükmünün mevzuata uygun olduğuna;

Sorumluluk yönünden inceleme;

Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin itirazlarına ilişkin olarak;

Harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları 5018 sayılı Kanunu’nun 32 ve 33’üncü maddelerinde düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;

“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, Ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,

“Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesinde;

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükümlerine yer verilmiştir.

Yine, aynı Kanunun 55 ve devamı maddelerinde kamu idarelerinin iç kontrol sistemlerini oluşturmaları öngörülmüş ve bu çerçevede harcama birimlerinin yapılan mali işlemler üzerinde gerçekleştirecekleri kontroller açıklanmış olup, harcama birimlerinin asgari yapmaları gereken kontroller, malî hizmetler birimi tarafından ön malî kontrole tâbi tutulacak malî karar ve işlemlerin usûl ve esasları ile ön malî kontrole ilişkin standart ve yöntemler Maliye Bakanlığınca belirleneceği hükme bağlanmıştır.

Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar'ın 10 uncu maddesinde, ön mali kontrol işleminin harcama birimleri tarafından da yerine getirileceği belirtilerek, gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin mali karar ve işlemlerin harcama birimi tarafından mali mevzuat hükümlerine uygunluk yönüyle kontrol edileceği,

Usul ve Esasların 12 nci maddesinde de, süreç kontrolünün nasıl yapılacağı belirtilerek, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanların yapacakları işlemden önceki işleri de kontrol edecekleri, ödeme emrini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlilerinin de ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol işlemini yapacakları belirtilmektedir.

Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden, her bir harcamanın harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi tarafından süreç kontrolü çerçevesinde yapılan işlemlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olup olmadıkları ön mali kontrole tabi tutularak kontrol edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. 5018 sayılı Kanun uyarınca, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Dolayısıyla harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin meclis tarafından ihtisas komisyonuna havale edilen iş olmamasına rağmen ihtisas komisyonu üyelerine mevzuata aykırı olarak ödeme yapılması sebebiyle sorumluluğu bulunmaktadır.

5018 sayılı Kanunun 1. maddesinde ifade edildiği üzere, bu Kanun; esas olarak kalkınma planları ve programlarında yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve mali saydamlığı sağlamak üzere, kamu mali yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm mali işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve mali kontrolü düzenlemeyi amaçlamaktadır.

Bu kapsamda “Bakanların ve Üst Yöneticilerin Hesap Verme Sorumluluğu” başlıklı dördüncü bölümün 11. maddesine göre üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından; sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden; mali yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve Kanunda belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden belediyelerde, meclislerine karşı idari ve siyasi yönden sorumlu tutulmuşlardır.

Kanunda sayılan bu görevler de bizzat belediye başkanı tarafından değil; oluşturulan birimler ve birim amirleri tarafından yerine getirilmektedir. Zira 5018 sayılı Kanunun 11. maddesinde üst yöneticilerin sorumlulukları belirtilmiş ve “Üst yöneticiler bu sorumluluklarının gereklerini harcama yetkilileri, mali hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.” denilmek suretiyle fiilin icra, yani yerine getirme sorumluluğu alt kademedeki kamu görevlilerine bırakılmıştır.

Bu bağlamda, verdiği karar ve talimatlar, doğrudan iş ve işlem sürecine dayanak oluşturmadığı sürece, üst yönetici olan Belediye Başkanının sorumluluğu idari/siyasi nitelikli olup, özel durumlar hariç mali sorumluluğu bulunmamaktadır.

Ancak söz konusu olayda ödeme evrakları incelendiğinde; ödemelerin dayanağının belediye başkanı veya ona vekâlet edenlerin düzenlemiş oldukları ihtisas komisyonunun toplantı tutanaklarına dayandığı ve bu tutanaklara dayanılarak yapılacak ödemelerle ilgili yine Mali Hizmetler Müdürlüğüne yazı gönderildiği dolayısıyla harcama belgelerinde ödemenin yapılması talimatının bizzat Belediye Başkanı veya yerine vekâlet ederlerce verildiği anlaşıldığından harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin yanında söz konusu kişilerin de sorumluluğa dahil edilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, 110 sayılı İlamın 3. Maddesi ile verilen tazmin hükmünün BOZULARAK, sorumluluğa Belediye Başkanı veya yerine vekâlet ederlerin de dahil edilmesini teminen, DAİRESİNE TEVDİİNE, ( Üyeler …, …, … ile …’nın farklı gerekçeleri ile Üyeler …, … ile …’ ün aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı)oyçokluğu ile,

Karar verildiği 03.07.2019 tarih ve 46531 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Farklı Gerekçe

Üye …’in farklı gerekçesi

Esasa ilişkin Kurul kararına katılmakla birlikte; sorumluluk yönünden;

Ödeme evrakları incelendiğinde; ödemelerin dayanağının belediye başkanı veya ona vekâlet edenlerin düzenlemiş oldukları ihtisas komisyonunun toplantı tutanaklarına dayandığı ve bu tutanaklara dayanılarak yapılacak ödemelerle ilgili yine Mali Hizmetler Müdürlüğüne yazı gönderildiği dolayısıyla harcama belgelerinde ödemenin yapılması talimatını verenin bizzat Belediye Başkanı veya yerine vekâlet ederlerce yapıldığı anlaşıldığından harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluktan çıkarılarak sadece söz konusu kişilerin sorumlu olması gerekmektedir. Bu itibarla, 110 sayılı İlamın 3. Maddesi ile verilen tazmin hükmünün BOZULARAK, Sadece Belediye Başkanı veya yerine vekâlet eden kişilerin sorumlu tutulmasını teminen dairesine tevdiine karar verilmesi gerekir.

Üye …’nün farklı gerekçesi

İhtisas Komisyonlarına Belediye Meclisi veya Meclis Başkanı tarafından havale edilen iş olmamasına rağmen bu komisyonlarda görevlendirilen belediye meclis üyelerine ödemede bulunulduğu gerekçesiyle tazmin hükmü verildiği görülmektedir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun İhtisas Komisyonları başlıklı 24’üncü maddesinde;

“Belediye meclisi, üyeleri arasından en az üç en fazla beş kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurabilir. Komisyonların bir yılı geçmemek üzere ne kadar süre için kurulacağı aynı meclis kararında belirtilir.

İhtisas komisyonları, her siyasî parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşturulur. İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000'in üzerindeki belediyelerde plân ve bütçe ile imar komisyonlarının kurulması zorunludur.

Meclis toplantısını müteakip imar komisyonu en fazla on iş günü, diğer komisyonlar ise beş iş günü içinde kendilerine havale edilen işleri sonuçlandırır. Komisyonlar kendilerine havale edilen işlerle ilgili raporlarını bu sürenin sonunda meclise sunmadıkları takdirde, konu meclis başkanı tarafından doğrudan gündeme alınır. İhtisas komisyonlarının görev alanına giren işler bu komisyonlarda görüşüldükten sonra belediye meclisinde karara bağlanır.

...” denilmektedir.

Belirtilen mevzuat hükmüne göre komisyonlar, meclis tarafından kendilerine havale edilen işleri yapar ve havale edilen işleri beş iş günü içinde sonuçlandırırlar. Bu noktada önemli olan komisyonların havale edilen işlerle ilgili olarak fiilen toplanmasıdır. Bu durumda komisyonlar mevzuatta belirlenen tutarlarda ödemeye hak kazanacaklardır. Ancak komisyonların fiilen toplanıp bir çalışma yapıp yapmadığı tespit edilmeden sırf meclis tarafından veya meclis başkanı tarafından bu komisyonlara herhangi bir iş sevki yapılmadığı gerekçesiyle, usul eksikliği nedeniyle tazmin hükmü vermek uygun olmaz.

Kaldı ki temyiz dilekçesinde gönderilen meclis kararları incelendiğinde bu kararlarda; “… aşağıda isimleri belirtilen ihtisas komisyonlarının hazırlamış oldukları raporların okunmasından sonra yapılan görüşme ve oylama neticesinde; … “ ifadelerine yer verildikten sonra tek tek komisyon çalışmalarının değerlendirildiği ve karara bağlandığı görülmektedir.

Sonuç olarak sırf meclis tarafından veya meclis başkanı tarafından bu komisyonlara herhangi bir iş sevki yapılmadığı gerekçesiyle, usul eksikliğine dayalı tazmin hükmü vermek uygun olmadığından, komisyonların fiilen toplandığı günler tespit edilerek daha sonra buna göre varsa kamu zararı tespit edilmek üzere kararın bozulması gerekir.

Üye …’ın farklı gerekçesi

110 sayılı İlamın 3. Maddesiyle, İhtisas Komisyonlarına Belediye Meclisi veya Meclis Başkanı tarafından havale edilen iş olmamasına rağmen bu komisyonlarda görevlendirilen belediye meclis üyelerine ödemede bulunulması sonucunda ...TL’ye tazmin hükmü verilmiş ve bu ödemeden harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi sorumlu tutulmuşlardır.

Sorumluluk yönünden inceleme;

Ödeme evrakı eklerinin incelenmesinden, ödemelerin dayanağının belediye başkanı veya ona vekâlet edenlerin düzenlemiş oldukları ihtisas komisyonu toplantı tutanaklarına dayandığı ve bu tutanaklara dayanılarak yapılacak ödemelerle ilgili yine Belediye Başkanı veya yerine vekâlet ederlerce Mali Hizmetler Müdürlüğüne yazı gönderildiği, dolayısıyla yapılan ödemelerin bu belgelere göre tahakkuk ettiği sorumluları bu belgeleri düzenleyenler olduğu, ilamda sorumlu tutulan görevlilerin bu ödeme ile ilgili olarak sadece ödeme emri düzenledikleri/usule dair işlemleri yerine getirdikleri görüldüğünden sorumlu olmadıkları düşüncesiyle ilam hükmünün bu yönüyle bozulması gerekir.

Esas yönünden inceleme

İlama; İmar komisyonu dışındaki ihtisas komisyonlarına, meclis/meclis başkanı tarafından hiç bir iş sevki olmadığı gerekçesiyle, komisyonlarda görevli olan meclis üyelerine yapılan ödemeler konu edilmiştir.

Ancak dilekçe ekinde gönderilen; 08.01.2016, 04.02.2016, 04.03.2016, 03.06.2016, 05.11.2016 tarihli ... Belediyesi Meclis Kararlarında, ihtisas komisyonlarına ait raporların görüşüldüğü/ komisyonların çalıştığı anlaşılmaktadır. Söz konusu meclis kararlarının gerçekliğinin araştırılması, ilamdaki kamu zararına etkisinin değerlendirilmesini teminen tazmin hükmünün bu yönüyle de bozulması gerekir.

Üye …’nın farklı gerekçesi

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun İhtisas Komisyonları başlıklı 24’üncü maddesinde;

“…

İhtisas komisyonları, her siyasî parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşturulur. İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000'in üzerindeki belediyelerde plân ve bütçe ile imar komisyonlarının kurulması zorunludur.

Meclis toplantısını müteakip imar komisyonu en fazla on iş günü, diğer komisyonlar ise beş iş günü içinde kendilerine havale edilen işleri sonuçlandırır. Komisyonlar kendilerine havale edilen işlerle ilgili raporlarını bu sürenin sonunda meclise sunmadıkları takdirde, konu meclis başkanı tarafından doğrudan gündeme alınır. İhtisas komisyonlarının görev alanına giren işler bu komisyonlarda görüşüldükten sonra belediye meclisinde karara bağlanır.

...” denilmektedir.

Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre ihtisas komisyonları meclis tarafından kendilerine havale edilen işleri yapmaktadırlar. İlamda bazı komisyonlara havale edilen iş olmamasına rağmen ödeme yapıldığı gerekçesiyle tazmin hükmü verildiği görülmüştür. Ancak komisyonların fiilen toplanıp bir çalışma yapıp yapmadığı tespit edilmemiştir. Bu itibarla, söz konusu komisyonların fiilen çalışıp çalışmadığının tespit edilmesini teminen verilen tazmin hükmünün bozulmasına karar verilmesi gerekir.

Karşı oy gerekçesi

Üyeler …, … ile …’ün karşı oy gerekçesi

110 sayılı İlamın 3. Maddesiyle, İhtisas Komisyonlarına Belediye Meclisi veya Meclis Başkanı tarafından havale edilen iş olmamasına rağmen bu komisyonlarda görevlendirilen belediye meclis üyelerine ödemede bulunulması sonucunda ...TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumluluk yönünden inceleme;

Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin itirazlarına ilişkin olarak;

Harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları 5018 sayılı Kanunu’nun 32 ve 33’üncü maddelerinde düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;

“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, Ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,

“Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesinde;

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükümlerine yer verilmiştir.

Yine, aynı Kanunun 55 ve devamı maddelerinde kamu idarelerinin iç kontrol sistemlerini oluşturmaları öngörülmüş ve bu çerçevede harcama birimlerinin yapılan mali işlemler üzerinde gerçekleştirecekleri kontroller açıklanmış olup, harcama birimlerinin asgari yapmaları gereken kontroller, malî hizmetler birimi tarafından ön malî kontrole tâbi tutulacak malî karar ve işlemlerin usûl ve esasları ile ön malî kontrole ilişkin standart ve yöntemler Maliye Bakanlığınca belirleneceği hükme bağlanmıştır.

Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar'ın 10 uncu maddesinde, ön mali kontrol işleminin harcama birimleri tarafından da yerine getirileceği belirtilerek, gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin mali karar ve işlemlerin harcama birimi tarafından mali mevzuat hükümlerine uygunluk yönüyle kontrol edileceği,

Usul ve Esasların 12 nci maddesinde de, süreç kontrolünün nasıl yapılacağı belirtilerek, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanların yapacakları işlemden önceki işleri de kontrol edecekleri, ödeme emrini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlilerinin de ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol işlemini yapacakları belirtilmektedir.

Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden, her bir harcamanın harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi tarafından süreç kontrolü çerçevesinde yapılan işlemlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olup olmadıkları ön mali kontrole tabi tutularak kontrol edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. 5018 sayılı Kanun uyarınca, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Dolayısıyla harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin meclis tarafından ihtisas komisyonuna havale edilen iş olmamasına rağmen ihtisas komisyonu üyelerine mevzuata aykırı olarak ödeme yapılması sebebiyle sorumluluğu bulunmaktadır.

Esas yönünden inceleme

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun İhtisas Komisyonları başlıklı 24’üncü maddesinde;

“Belediye meclisi, üyeleri arasından en az üç en fazla beş kişiden oluşan ihtisas komisyonları kurabilir. Komisyonların bir yılı geçmemek üzere ne kadar süre için kurulacağı aynı meclis kararında belirtilir.

İhtisas komisyonları, her siyasî parti grubunun ve bağımsız üyelerin meclisteki üye sayısının meclis üye tam sayısına oranlanması suretiyle oluşturulur. İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000'in üzerindeki belediyelerde plân ve bütçe ile imar komisyonlarının kurulması zorunludur.

Meclis toplantısını müteakip imar komisyonu en fazla on iş günü, diğer komisyonlar ise beş iş günü içinde kendilerine havale edilen işleri sonuçlandırır. Komisyonlar kendilerine havale edilen işlerle ilgili raporlarını bu sürenin sonunda meclise sunmadıkları takdirde, konu meclis başkanı tarafından doğrudan gündeme alınır. İhtisas komisyonlarının görev alanına giren işler bu komisyonlarda görüşüldükten sonra belediye meclisinde karara bağlanır.

Mahalle muhtarları ve ildeki kamu kuruluşlarının amirleri ile ildeki kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversiteler, sendikalar ve gündemdeki konularla ilgili sivil toplum örgütlerinin temsilcileri, oy hakkı olmaksızın kendi görev ve faaliyet alanlarına giren konuların görüşüldüğü ihtisas komisyonu toplantılarına katılabilir ve görüş bildirebilir.

Komisyon çalışmalarında uzman kişilerden yararlanılabilir. Komisyon raporları alenîdir, çeşitli yollarla halka duyurulur ve isteyenlere meclis tarafından maliyetlerini aşmamak üzere belirlenecek bedel karşılığında verilir.” denilmektedir.

Belirtilen mevzuat hükmüne göre; komisyonlar meclis tarafından kendisine havale edilen işleri yapar ve havale edilen işleri beş iş günü içinde sonuçlandırır. Bu noktada önemli olan her meclis toplantısından sonra komisyonlara iş havale edilmesi ve komisyonların da havale edilen işlerle ilgili toplanmasıdır. Ancak bu durumda komisyonlar mevzuatta belirlenen tutarlarda ödemeye hak kazanacaklardır. Komisyonların kurulmuş olması her ay ücret tahakkuk edeceği anlamına gelmemektedir.

Örneğin ... Belediyesi İmar Komisyonuna her meclis toplantısından sonra imar tadilat dosyaları sevk edilmekte olduğundan imar komisyonunun her ay 10 iş günü toplanarak karar alması mevzuata uygundur. Aylık üst sınır olan 10 ve yıllık üst sınır olan 120 gün aşılmadığından imar komisyonunda görev alan meclis üyelerine yapılan ödemeler de mevzuata uygundur.

Ancak Park Yeri ve Mesire Alanı Tespit Komisyonu, Şehir İsale Hattı ve İçmesuyu Tesislerini Kontrol ve Denetim Komisyonu, Ekoloji Sağlığı Komisyonu, Kültür ve Sanat Komisyonu, Kadın Erkek Eşitliği Komisyonu ve Şengal Mültecilerine Yardım Toplama ve Araştırma Komisyonu kurulmasına rağmen, meclis tarafından veya meclis başkanı tarafından bu komisyonlara herhangi bir iş sevki olmamıştır. Meclis tarafından bu komisyonlara herhangi bir iş sevki olmadığından bu komisyonların üyelerinin rapor imzalayarak üst sınır olan 5x12 ay=60 gün üzerinden huzur hakkı almalarında mevzuata uyarlılık bulunmamaktadır.

Temyiz dilekçesinde gönderilen meclis kararları incelendiğinde; Belediye'nin rutin işlerine ilişkin çalışmaların, ihtisas komisyonu çalışması olarak değerlendirildiği, bazı meclis kararlarında ise komisyon çalışmalarına devam edildiği şeklinde genel ifadeler kullanıldığı görülmüştür.

Temyiz dilekçesinde ayrıca; Belediye Meclis Kararıyla oluşturulan “İhtisas komisyon üyelerinin hazırlamış olduğu raporlarda belirtilen metnin” Belediye Meclis Kararıyla da aynı şekilde onaylandığı ifade edilmişse de; burada önemli olan husus komisyonun kurulması değil konunun komisyona havale edilmesidir.

Bu itibarla 110 sayılı ilamın 3. Maddesiyle verilen tazmin hükmünün tasdikine karar verilmesi gerekir.