Sayıştay 7. Dairesi 43012 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Yılı: 2015

• Daire: 7

• Dosya No: 43012

• Tutanak No: 47032

• Tutanak Tarihi: 11.12.2019

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Konu: Sendika üyelerinin seyahat giderlerinin belediye bütçesinden karşılanması

235 sayılı İlamın 6 ncı maddesiyle; …-SEN … şubesi üyelerinin hükümet ile toplu görüşme amacıyla yapmış olduğu Ankara seyahatine ilişkin otobüs kiralama bedelinin belediye bütçesinden ödenmesi suretiyle oluşan … TL’lik kamu zararının tazminine ilişkin hüküm tesis edilmiştir.

İlamda harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan … (… Müdürü) ve gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumlu tutulan … (İşçi)’in göndermiş oldukları ortak temyiz dilekçesinde özetle:

… sendikası tarafından Hükümetle yapılan toplu görüşmeler nedeniyle Ankara'da yapılacak etkinlikler nedeniyle Belediyeden araç talebinde bulunulduğu, En uygun teklifi veren …. ile araç kiralama sözleşmesi imzalandığı,

…-Sen’den Hükümetle yapılan toplu görüşmelere katılan bulunmadığı, Yapılan ilamda belirtildiği gibi "sendika faaliyetine ilişkin toplu görüşme yapmak" olmadığı, Araç kiralamasının amacının toplu görüşmeler kapsamında yapılacak etkinlikler olduğu, Gerek talep yazısında gerekse firma ile yapılan sözleşmede bu hususun açıkça belirtildiği, Araç talebinin sendika tarafından yapılmış olmasının sendikal faaliyet olarak değerlendirilmemesi gerektiği,

… Belediye Meclisinin 03.12.2014 tarih ve 507 sayılı kararında 'Kamu yararına hizmet eden (Demekler, Sendikalar. Sivil Toplum Örgütlen. Meslek Odalarının) şehir içi ve şehirler arası seyahat ihtiyaçlarının, yakıt durumu da göz önüne alınarak Belediyenin imkanları dahilinde, kültürel etkinlikler kapsamında, araç ihtiyaçlarının karşılanması veya aynı şekilde talep karşılığında dışarıdan araç kiralanmasına' şeklinde karar alındığı, İlama konu uygulamada yolcuların toplu sözleşme görüşmesi yapacak olan heyet değil, kültürel ve sosyal etkinlikte bulunacak olan sendika üyeleri olduğu,

Belediye Kanunun 14. Maddesinde ‘Belediye, mahalli ve müşterek nitelikte olmak şartıyla a). Kültür ve sanat turizm ve tanıtım, sosyal hizmet ve yardım, ... hizmetlerini yapar veya yaptırır.” denildiği, Kanunun Belediye giderleri başlıklı 60. maddesinde " Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler”in belediye giderleri arasında sayıldığı,

Bu itibarla; sendika üyelerinin ‘'sosyo-kültürel” ihtiyaçlarının karşılanması maksadıyla Ankara’ya gezi düzenlenmesi ve bu amaçla otobüs kiralanması suretiyle yapılan ödemenin kamu zararı oluşturmayacağı

İfade edilmiş ve 235 sayılı İlamın 6 ncı maddesiyle verilen tazmin hükmünün kaldırılması arz edilmiştir.

Başsavcılık mütalaasında;

“Dilekçede, …-Sen … şubesi üyelerinin hükümet ile toplu görüşme amacıyla yapmış olduğu Ankara seyahatine ilişkin otobüs kiralama bedelinin bütçeden ödenmesi suretiyle sebep olunan … TL kamu zararı için verilen tazmin kararına itiraz edilmektedir.

Sorumluların, itiraz gerekçeleri Daire Kararında karşılanmış olduğundan, ileri sürülen itiraz gerekçeleri, ilam hükmünün kaldırılması, ya da bozulmasını gerektirecek mahiyette bulunmadığından, temyiz talebinin reddedilerek, Daire Kararının tasdik edilmesi yönünde karar verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.

Arz olunur.”

Denilmektedir.

İlamda harcama yetkilisi sıfatıyla sorumlu tutulan … (… Müdürü) ve gerçekleştirme görevlisi sıfatıyla sorumlu tutulan … (İşçi)’in göndermiş oldukları ortak yanıt dilekçesinde özetle:

Haklarında sorgu konusu yapılan harcamalarla ilgili olarak Daireye yaptıkları itirazda, harcamaların mevzuata uygun olarak yapıldığı, … Sen‘e yapılan araç tahsisinin toplu görüşme için değil bu kapsamdaki kültürel etkinlikler için olduğu ayrıntılarıyla açıklanmasına rağmen, Daire’nin savunmaları hukuksal olarak değerlendirmeksizin tazmine karar verdiği,

Başsavcılık tarafından, sorgu aşamasındaki gerekçelerin tekrar edildiği belirtmişse de, sorgu aşamasında belirtilmemiş ancak Temyiz dilekçesinde belirtilmiş olan ve esası doğrudan etkileyecek nitelikte olan:

… Belediye Meclisinin 03.12.2014 tarih ve 507 sayılı kararı, Belediye Kanunun 14. Maddesinde “Belediye, mahalli ve müşterek nitelikte olmak şartıyla a) ....Kültür ve sanat turizm ve tanıtım,....sosyal hizmet ve yardım,...hizmetlerini yapar veya yaptırır.” ifadesi, Kanunun 60. maddesinde “Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler”in belediye giderleri arasında sayılması hususlarının açıklandığı,

Savcılık tarafından, sadece "temyiz dilekçesinde sorgu aşamasında ileri sürülen gerekçeler tekrar edildiği”nin belirtildiği, yukarıda değinilen mevzuat hükümleri ve hususlar dikkate alınmadan rutin, basmakalıp görüş bildirildiği,

İfade edilerek 507 sayılı Meclis Kararı ve temyiz dilekçesinde detayları ile belirtilen diğer gerekçelerle 235 sayılı İlamın 6 ncı maddesi hükmünün kaldırılması arz edilmiştir.

Başsavcılık İkinci Mütalaasında;

“İlgi yazınız ekinde gönderilen ikinci temyiz dilekçesi incelenmiş olup; adı geçen tarafından ileri sürülen gerekçeler, 01.11.2017 tarih ve 19661-34884 sayılı yazımızda belirttiğimiz görüşlerimizin değiştirilmesini sağlayacak bir mahiyet taşımadığı anlaşıldığından, yargılamanın söz konusu mütalaamıza göre karara bağlanmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

Arz olunur.”

Denilmektedir.

Dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

İlamda tazmin hükmü, …-Sen … şubesi üyelerinin hükümet ile toplu görüşme amacıyla yapmış olduğu Ankara seyahatine ilişkin otobüs kiralama bedelinin belediye bütçesinden ödenmesi suretiyle … TL’lik kamu zararına sebep olunduğu gerekçesiyle verilmiştir.

5393 sayılı Kanunun “belediyenin görev ve sorumlulukları kenar başlıklı 14 üncü maddesinde:

“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. (Mülga son cümle: 12/11/2012- 6360/17 md.) (…) (Ek cümleler: 12/11/2012-6360/17 md.) Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000’in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmak zorundadır. Diğer belediyeler de mali durumları ve hizmet önceliklerini değerlendirerek kadınlar ve çocuklar için konukevleri açabilirler.

b) (…)(2) Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı, bakımı, onarımını yapabilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir. (Değişik ikinci cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir.

(Ek fıkra: 12/11/2012-6360/17 md.; Değişik: 12/7/2013-6495/100 md.) Belediyelerin birinci fıkranın (b) bendi uyarınca, sporu teşvik etmek amacıyla yapacakları nakdi yardım, bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeleri için tahakkuk eden miktarın; büyükşehir belediyeleri için binde yedisini, diğer belediyeler için binde on ikisini geçemez.

(İptal fıkra: Anayasa Mahkemesinin 24/1/2007 tarihli ve E. 2005/95, K. 2007/5 sayılı Kararı ile. )

Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.

Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.

Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar.

Belediye meclisinin kararı ile mücavir alanlara da belediye hizmetleri götürülebilir.

4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu hükümleri saklıdır.

(Ek fıkra: 1/7/2006-5538/29 md.) Sivil hava ulaşımına açık havaalanları ile bu havaalanları bünyesinde yer alan tüm tesisler bu Kanunun kapsamı dışındadır”

Kanunun “belediye giderleri” kenar başlıklı 60 ıncı maddesinde:

“Belediyenin giderleri şunlardır:

a) Belediye binaları, tesisleri ile araç ve malzemelerinin temini, yapımı, bakımı ve onarımı için yapılan giderler.

b) Belediyenin personeline ve seçilmiş organlarının üyelerine ödenen maaş, ücret, ödenek, huzur hakkı, yolluklar, hizmete ilişkin eğitim harcamaları ile diğer giderler.

c) Her türlü alt yapı, yapım, onarım ve bakım giderleri.

d) Vergi, resim, harç, katılma payı, hizmet karşılığı alınacak ücretler ve diğer gelirlerin takip ve tahsili için yapılacak giderler.

e) Belediye zabıta ve itfaiye hizmetleri ile diğer görev ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılacak giderler.

f) Belediyenin kuruluşuna katıldığı şirket, kuruluş ve katıldığı birliklerle ilgili ortaklık payı ve üyelik aidatı giderleri.

g) Mezarlıkların tesisi, korunması ve bakımına ilişkin giderler.

h) Faiz, borçlanmaya ilişkin diğer ödemeler ile sigorta giderleri.

i) Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.

j) Dava takip ve icra giderleri.

k) Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri.

l) Avukatlık, danışmanlık ve denetim hizmetleri karşılığı yapılacak ödemeler.

m) Yurt içi ve yurt dışı kamu ve özel kesim ile sivil toplum örgütleriyle birlikte yapılan ortak hizmetler ve proje giderleri.

n) Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler.

o) Belediye hizmetleriyle ilgili olarak yapılan kamuoyu yoklaması ve araştırması giderleri.

p) Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler.

r) Şartlı bağışlarla ilgili yapılacak harcamalar.

s) İmar düzenleme giderleri.

t) Her türlü proje giderleri.”

Hükümleri yer almaktadır.

… Belediyesi tarafından …-Sen … şubesi üyelerinin hükümet ile toplu görüşmelere katılmak amacıyla yapmış olduğu Ankara seyahatine ilişkin otobüs kiralama işinin doğrudan temin yöntemiyle hizmet alımı olarak gerçekleştirildiği ve bedelinin Belediye bütçesinden ödendiği görülmüştür.

Sorumlular tarafından kültür ve sanat faaliyetlerinin belediyelerin görevleri arasında olduğu ve sosyo-kültürel etkinlik amacıyla yapılan giderlerin belediye giderleri arasında sayıldığı belirtilmiştir. Ancak ilgili ödeme emri belgesi ekinde yer alan harcama onayı, fiyat araştırma tutanağı ve …-Sen … şubesinin talebine ilişkin yazılar incelendiğinde, bu gezi kapsamında gerçekleştirilen bir sosyo-kültürel faaliyet bulunmadığı, ödemenin …-Sen … şubesinin Ankara’da hükümet ile yapacağı toplu görüşmeye ilişkin ulaşım giderine ait olduğu anlaşılmaktadır.

Sorumlular tarafından ayrıca 03.12.2014 tarih ve 507 sayılı Meclis kararında 'Kamu yararına hizmet eden (Dernekler, Sendikalar. Sivil Toplum Örgütlen. Meslek Odalarının) şehir içi ve şehirler arası seyahat ihtiyaçlarının, yakıt durumu da göz önüne alınarak Belediyenin imkanları dahilinde, kültürel etkinlikler kapsamında, araç ihtiyaçlarının karşılanması veya aynı şekilde talep karşılığında dışarıdan araç kiralanmasına' şeklinde karar alındığı, ilam konusu harcamanın belediye meclisinin bu kararı üzerine yapıldığı, dolayısıyla belediye meclis üyelerinin de sorumlu tutulmaları gerektiği iddia edilmiştir. Bu konuda 235 sayılı ilamda “… yapılan ödemeye ilişkin süreçte meclis kararı ile, yapılan ödeme arasında doğrudan bir illiyet bağı yoktur” denmişse de meclis kararı ile ödeme arasında illiyet bağı olduğu anlaşılmıştır. 5393 sayılı Kanunda belediyelerin giderleri arasında sendikaların seyahat giderleri sayılmamıştır. İlama konu uygulamada bir sendikanın seyahat giderinin belediye gideri olması, belediye meclisinin bu yönde aldığı 507 sayılı kararın öngörülebilir sonucudur. Dolayısıyla meclis kararı ile ödeme arasında illiyet bağı bulunmaktadır.

Konunun meclis kararı kapsamındaki bir başka boyutu, meclis kararında ifade edilmek istenen hususla ilgilidir. Eğer meclis kararının lafzı Kamu yararına hizmet eden (Dernekler, Sendikalar. Sivil Toplum Örgütlen. Meslek Odalarının) kültürel etkinlikler kapsamındaki şehir içi ve şehirler arası seyahat ihtiyaçlarının, yakıt durumu da göz önüne alınarak Belediyenin imkanları dahilinde, araç ihtiyaçlarının karşılanması veya aynı şekilde talep karşılığında dışarıdan araç kiralanmasına şeklinde olsaydı, Belediye meclis üyelerinin sorumluluklarına gidilmesi gerekmeyecekti. Ancak meclis kararı, lafzının mevcut haliyle, kararda olumlu yönde oy kullanmış olan meclis üyelerinin de sorumluluğunu gerektirmektedir.

İlama konu uygulamada, belediye meclisi kanunla yetkilendirilmemiş olduğu bir konuda karar almış, Bu kararın olağan ve öngörülebilir sonucu olarak da harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi bu karar kapsamında harcamayı gerçekleştirmiştir. Dolayısıyla ilama konu uygulamada belediye meclis üyeleri, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu itibarla, 235 sayılı İlamın 6 ncı maddesiyle harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi sorumlu tutularak verilen … TL’lik kamu zararının tazminine ilişkin hükmün BOZULARAK kararda olumlu oyu bulunan belediye meclis üyelerinin de sorumluluğa iştirakını içerecek şekilde sorumluluk yönünden yeniden değerlendirilmesini teminen dosyanın DAİRESİNE TEVDİİNE, (Üye …’nün ilave gerekçesi ile 7.Daire Başkanı …, üyeler …, …, …, …, …, …’ın aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı) oyçokluğuyla,

Karar verildiği 11.12.2019 tarih ve 47032 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

(İlave gerekçe

Üye …’nün ilave gerekçesi:

İlamda tazmin hükmü, …-Sen … şubesi üyelerinin hükümet ile toplu görüşme amacıyla yapmış olduğu Ankara seyahatine ilişkin otobüs kiralama bedelinin belediye bütçesinden ödenmesi suretiyle … TL’lik kamu zararına sebep olunduğu gerekçesiyle verilmiştir.

Belediye, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan bir kamu tüzel kişiliğidir. Diğer bir ifadeyle varlık sebebi mahalli müşterek ihtiyaçları karşılamaktır. Bu nedenle 5393 sayılı Kanunun 14. Maddesinde ‘belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar’ denilmiştir. Belediyelerin kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, sosyal hizmet ve yardım, ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapmak veya yaptırmak görevleri bulunmaktadır. Ancak bu görevlerin hepsi yine mahallî müşterek nitelikte olmak şartına bağlıdır. Bu husus 15. Maddede de belediyenin yetkileri sayılırken ‘belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak’ şeklinde tekrar belirtilmiştir. Mahalli müşterek ihtiyaçtan, o belediyenin sınırları içinde yaşayan kişilerin kamusal hizmet karakteri ağır basan ve yarar bakımından yerel sınırları aşmayan ortak beklentilerini anlamak gerekir. Gerek Anayasanın 127. maddesinin birinci fıkrasındaki, gerekse 5393 sayılı Kanunun muhtelif maddelerindeki "mahalli müşterek ihtiyaç" ölçütü, belediyelerin görev ve yetkilerinin sınırını çizmektedir. Belediyeler bir hizmet ifa ederken, bu ölçütü gözetmek zorundadır. Bu bağlamda değerlendirildiğinde, hiçbir kural gözetmeden beldedeki çeşitli dernek üyelerinin belediye sınırları dışına yaptıkları ziyaret veya geziler ile ilgili olarak araç kiralanması ve bedelinin belediye bütçesinden karşılanması mahalli müşterek nitelikte bir ihtiyaç olarak görülemez. Bu nedenle verilen tazmin hükmünün onanması gerekir.

Ancak sorumlular tarafından ayrıca 03.12.2014 tarih ve 507 sayılı Meclis kararında 'Kamu yararına hizmet eden (Dernekler, Sendikalar. Sivil Toplum Örgütlen. Meslek Odalarının) şehir içi ve şehirler arası seyahat ihtiyaçlarının, yakıt durumu da göz önüne alınarak Belediyenin imkanları dahilinde, kültürel etkinlikler kapsamında, araç ihtiyaçlarının karşılanması veya aynı şekilde talep karşılığında dışarıdan araç kiralanmasına' şeklinde karar alındığı, ilam konusu harcamanın belediye meclisinin bu kararı üzerine yapıldığı, dolayısıyla belediye meclis üyelerinin de sorumlu tutulmaları gerektiği iddia edilmiştir. Bu konuda 235 sayılı ilamda “… yapılan ödemeye ilişkin süreçte meclis kararı ile, yapılan ödeme arasında doğrudan bir illiyet bağı yoktur” denmişse de meclis kararı ile ödeme arasında illiyet bağı olduğu anlaşılmıştır. 5393 sayılı Kanunda belediyelerin giderleri arasında sendikaların seyahat giderleri sayılmamıştır. İlama konu uygulamada bir sendikanın seyahat giderinin belediye gideri olması, belediye meclisinin bu yönde aldığı 507 sayılı kararın öngörülebilir sonucudur. Dolayısıyla meclis kararı ile ödeme arasında illiyet bağı bulunmaktadır.

İlama konu uygulamada, belediye meclisi kanunla yetkilendirilmemiş olduğu bir konuda karar almış, Bu kararın olağan ve öngörülebilir sonucu olarak da harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi bu karar kapsamında harcamayı gerçekleştirmiştir. Dolayısıyla ilama konu uygulamada belediye meclis üyelerinin sorumluluğa iştirakı bulunmaktadır. İlamda harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi sorumlu tutulmuştur ancak harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin sorumluluğa iştirakının yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir.

5018 sayılı Kanunun “Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;

“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür.

Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur” denilmektedir.

5018 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde bütçeden harcama yapılabilmesi harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesine bağlanmış, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, harcama yetkilileri sorumlu tutulmuştur. Bu bağlamda mevzuata aykırı yapılan harcamalardan harcama yetkilisinin sorumlu tutulması gerekmektedir.

5018 sayılı Kanunun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde;

“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.

…” hükümlerine yer verilmektedir.

5018 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin ikinci fıkrasında gerçekleştirme görevlilerinin, iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alınması veya gerçekleştirilmesi hususlarında sorumluluklarının bulunduğu hüküm altına alınmıştır. İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Ön Mali Kontrolün Kapsamı” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından yerine getirilir” denilmektedir. Aynı düzenlemede gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin malî karar ve işlemlerin, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından malî mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden de kontrol edileceği ifade edilmiş ise de, bu sorumluluğun öncelikle yönetim sorumluluğu çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. Bu kapsamda, yönetim sorumluluğunda gerçekleştirme görevlilerinin mali sorumluluğu bulunmamaktadır. Yönetim sorumluluğu gerçekleştirme memurlarının adeta bidayetten zimmettar addedilerek her ödemeden sorumlu tutulmalarını gerektirmez. İlama konu uygulamada Belediye Meclisi tarafından alınmış bir karar ve kanuna aykırılığı araştırmakla sorumlu harcama yetkilisince verilmiş harcama talimatı varken, iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alınması veya gerçekleştirilmesi ile görevli olan ve söz konusu sözleşme ve harcama talimatına uygun işlem yapan, ve hayatın olağan akışına göre adı geçen amirlere itiraz edebilmesi de mümkün bulunmayan işçi statüsündeki gerçekleştirme görevlisinin sorumluluğa dahil edilmesi hakkaniyetle bağdaşmaz. Bu bağlamda Belediye Meclis kararına binaen yapılan ilama konu harcamadan gerçekleştirme görevlisinin sorumlu tutulmaması gerekir.

Bu itibarla, 235 sayılı İlamın 6 ncı maddesiyle harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi sorumlu tutularak verilen … TL’lik kamu zararının tazminine ilişkin hükmün bozularak kararda olumlu oyu bulunan belediye meclis üyelerinin sorumluluğa dahil edilmesi ve gerçekleştirme görevlisi …’in sorumluluğunun kaldırılmasına yönelik olarak konunun sorumluluk yönünden yeniden değerlendirilmesini teminen dosyanın dairesine gönderilmesi gerekir.

Karşı oy gerekçesi

Üye …’ün karşı oy gerekçesi:

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 3/a maddesinde belediyenin tanımı “Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,… ifade eder.” şeklinde yapılmıştır.

Belediyelerin görev ve sorumlulukları ise anılan Kanun’un “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde:

“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000’in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmak zorundadır. Diğer belediyeler de mali durumları ve hizmet önceliklerini değerlendirerek kadınlar ve çocuklar için konukevleri açabilirler.

b) Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı, bakımı, onarımını yapabilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir. Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir.

…” şeklinde sayılmıştır.

Kanun’un “Belediyenin giderleri” başlıklı 60 ıncı maddesinde ise:

“Belediyenin giderleri şunlardır:

…

n) Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler.

o) Belediye hizmetleriyle ilgili olarak yapılan kamuoyu yoklaması ve araştırması giderleri.

p) Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler.

r) Şartlı bağışlarla ilgili yapılacak harcamalar.

s) İmar düzenleme giderleri.

t) Her türlü proje giderleri.”

şeklinde sayılmıştır.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre belediyeler mahalli müşterek nitelikteki kültür ve sanat, turizm ve tanıtım hizmetlerini yapar veya yaptırır. Sosyo-kültürel etkinlikler için yapılan giderler belediyelerin giderleri arasında sayılmıştır.

İlama konu uygulamada;

…-Sen … Şubesinin araç tahsisi konulu yazısında: “Hükümetle yapılacak görüşmeler nedeniyle üyelerimizle birlikte Ankara’da yapılacak etkinlik ve toplantıya gidebilmemiz için tarafımıza araç tahsisi yapılmasını arz ederim” ifadeleri yer almaktadır.

Sorumlular tarafından gönderilen savunmada: “… …-Sen’den hükümetle yapılan toplu görüşmelere katılan bulunmamaktadır. Yapılan araç kiralamasının amacı … toplu görüşmeler kapsamında yapılacak etkinliklerdir. Gerek talep yazısında gerekse firma ile yapılan sözleşmede bu husus açıkça belirtilmiştir. Araç talebinin sendika tarafından yapılmış olmasının sendikal faaliyet olarak değerlendirilmemesi gerekmektedir” denilmektedir.

Dolayısıyla sendika üyelerinin sosyo-kültürel ihtiyaçlarının karşılanması maksadıyla Ankara’ya gezi düzenlenmesi kapsamında otobüs kiralanması suretiyle yapılan ödeme 5393 sayılı Kanunun 14 ve 60 ıncı maddeleri kapsamında olup, kamu zararına sebebiyet vermemektedir.

Bu itibarla, sorumluların talebinin kabulü ile 235 sayılı ilamın 6 ncı maddesiyle verilen tazmin hükmünün kaldırılması gerekmektedir.

7. Daire Başkanı …, üyeler …, …, …, … ve …’ın karşı oy gerekçesi:

5393 sayılı Kanunun “belediyenin görev ve sorumlulukları” kenar başlıklı 14 üncü maddesinde:

“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. (Mülga son cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) (…) (Ek cümleler: 12/11/2012-6360/17 md.) Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000’in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmak zorundadır. Diğer belediyeler de mali durumları ve hizmet önceliklerini değerlendirerek kadınlar ve çocuklar içinkonukevleri açabilirler.

b) (…)(2) Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı, bakımı, onarımını yapabilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir. (Değişik ikinci cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir.

(Ek fıkra: 12/11/2012-6360/17 md.; Değişik: 12/7/2013-6495/100 md.) Belediyelerin birinci fıkranın (b) bendi uyarınca, sporu teşvik etmek amacıyla yapacakları nakdi yardım, bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeleri için tahakkuk eden miktarın; büyükşehir belediyeleri için binde yedisini, diğer belediyeler için binde on ikisini geçemez.

(İptal fıkra: Anayasa Mahkemesinin 24/1/2007 tarihli ve E. 2005/95, K. 2007/5 sayılı Kararı ile. )

Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.

Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.

Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar.

Belediye meclisinin kararı ile mücavir alanlara da belediye hizmetleri götürülebilir.

4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu hükümleri saklıdır.

(Ek fıkra: 1/7/2006-5538/29 md.) Sivil hava ulaşımına açık havaalanları ile bu havaalanları bünyesinde yer alan tüm tesisler bu Kanunun kapsamı dışındadır.”

Kanun’un “belediyelerin giderleri başlıklı 60 ıncı maddesinde ise:

“Belediyenin giderleri şunlardır:

a) Belediye binaları, tesisleri ile araç ve malzemelerinin temini, yapımı, bakımı ve onarımı için yapılan giderler.

b) Belediyenin personeline ve seçilmiş organlarının üyelerine ödenen maaş, ücret, ödenek, huzur hakkı, yolluklar, hizmete ilişkin eğitim harcamaları ile diğer giderler.

c) Her türlü alt yapı, yapım, onarım ve bakım giderleri.

d) Vergi, resim, harç, katılma payı, hizmet karşılığı alınacak ücretler ve diğer gelirlerin takip ve tahsili için yapılacak giderler.

e) Belediye zabıta ve itfaiye hizmetleri ile diğer görev ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılacak giderler.

f) Belediyenin kuruluşuna katıldığı şirket, kuruluş ve katıldığı birliklerle ilgili ortaklık payı ve üyelik aidatı giderleri.

g) Mezarlıkların tesisi, korunması ve bakımına ilişkin giderler.

h) Faiz, borçlanmaya ilişkin diğer ödemeler ile sigorta giderleri.

i) Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapılacak sosyal hizmet ve yardımlar.

j) Dava takip ve icra giderleri.

k) Temsil, tören, ağırlama ve tanıtım giderleri.

l) Avukatlık, danışmanlık ve denetim hizmetleri karşılığı yapılacak ödemeler.

m) Yurt içi ve yurt dışı kamu ve özel kesim ile sivil toplum örgütleriyle birlikte yapılan ortak hizmetler ve proje giderleri.

n) Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler.

o) Belediye hizmetleriyle ilgili olarak yapılan kamuoyu yoklaması ve araştırması giderleri.

p) Kanunla verilen görevler ve hizmetlerin yürütülmesi için yapılan diğer giderler.

r) Şartlı bağışlarla ilgili yapılacak harcamalar.

s) İmar düzenleme giderleri.

t) Her türlü proje giderleri.”

Hükümleri yer almaktadır.

… Belediyesi tarafından …-SEN … şubesi üyelerinin hükümet ile toplu görüşmelere katılmak amacıyla yapmış olduğu Ankara seyahatine ilişkin otobüs kiralama işinin doğrudan temin yöntemiyle hizmet alımı olarak gerçekleştirildiği ve bedelinin Belediye bütçesinden ödendiği görülmüştür.

Sorumlular tarafından kültür ve sanat faaliyetlerinin belediyelerin görevleri arasında olduğu ve sosyo-kültürel etkinlik amacıyla yapılan giderlerin belediye giderleri arasında sayıldığı belirtilmiştir. Ancak ilgili ödeme emri belgesi ekinde yer alan harcama onayı, fiyat araştırma tutanağı ve …-SEN … şubesinin talebine ilişkin yazılar incelendiğinde, bu gezi kapsamında gerçekleştirilen bir sosyo-kültürel faaliyet bulunmadığı, ödemenin …-SEN … şubesinin Ankara’da hükümet ile yapacağı toplu görüşmeye ilişkin ulaşım giderine ait olduğu anlaşılmaktadır.

Savunmalarda ayrıca söz konusu harcamanın belediye meclis kararı üzerine yapıldığı, dolayısıyla meclis üyelerinin de sorumlu tutulmaları gerektiği iddia edilmiştir.

Ancak ilgili meclis kararında kamu yararına hizmet eden dernek, sendika, sivil toplum örgütleri, meslek odalarının şehiriçi ve şehirler arası seyahatleri için gerekli maddi desteğin bütçe imkanları dahilinde sağlanması gerektiği belirtilmekle birlikte, yapılan ödemeye ilişkin süreçte meclis kararı ve yapılan ödeme arasında doğrudan bir illiyet bağı yoktur.

Ayrıca 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “harcama yetkisi ve yetkilisi” kenar başlıklı 31 inci maddesinin üçüncü fıkrasında: “Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur” hükmü yer almaktadır. Buna göre, meclis, kurul veya komite kararıyla yapılan ödemelerde meclis, kurul veya komite üyelerinin sorumluluğuna hükmedilebilmesi için kararın kanunların verdiği yetkiye istinaden alınmış olması gerekmektedir. Ancak 5393 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen hükümlerinden anlaşılacağı üzere, belediye meclisine sendikal faaliyetler için maddi destek sağlanmasın yönünde Kanunla verilmiş bir yetki bulunmamaktadır.

Dolayısıyla gerek yapılan ödeme ile meclis kararı arasında doğrudan illiyet bağı bulunmaması gerekse belediye meclisinin bu yönde karar almaya kanunla yetkilendirilmemiş olması sebebiyle, bu karara dayanılarak yapıldığı iddia edilen ödemelerde meclis üyelerinin sorumluluğu bulunmamaktadır.

Öte yandan …-Sen yerel yönetimlerde memur statüsünde çalışanların sendikasıdır, kendine ait gelir ve giderleri vardır. 5393 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen hükümleri değerlendirildiğinde belediye hizmetleri ile ilgisi olmayan, belediye gideri olarak nitelendirilemeyecek olan, tamamen sendika faaliyetlerine ilişkin olan toplu görüşme amacıyla …-Sen üyelerinin Ankara’ya ulaşımı amacıyla yapılan otobüs kiralama giderinin belediye bütçesinden ödenmesi mevzuata aykırıdır.

Bu itibarla, 235 sayılı İlamın 6 ncı maddesiyle harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi sorumlu tutularak verilen … TL’lik kamu zararının tazminine ilişkin hükmün tasdikine karar verilmesi gerekir.)