Sayıştay 7. Dairesi 392 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 7

• Karar Tarihi: 11.06.2020

• Karar No: 392

• İlam No: 152

• Madde No: 2

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2018

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Çeşitli derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılması:

... Belediyesi tarafından çeşitli derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılmak suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;

5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ‘Bütçelerden Yardım Yapılması’ başlıklı 29’uncu maddesinde; “Gerçek veya tüzel kişilere kanuni dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz, yardımda bulunulamaz veya menfaat sağlanamaz. Ancak, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla; kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılabilir.” hükmü yer almaktadır.

5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun “Yardım ve işbirliği” başlıklı 10’uncu maddesinde;

“5072 sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, dernekler kamu kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak projeler yürütebilirler.” hükmüne yer verilmiştir.

6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 19’uncu maddesinde;

“5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10 uncu maddesi; belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmaz.” denilmektedir

6360 Sayılı Kanun’un getirdiği hüküm gereğince belediyeler tarafından dernek, vakıf, birlik, kurum, kuruluş, sandık ve benzeri teşekküllere yardım yapılmasının önü kapanmıştır. Aynı zamanda 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinin son fıkrasında, 5018 sayılı Kanunun “Bütçelerden yardım yapılması” başlıklı 29’uncu maddesinin belediyeler için uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hükme göre belediyelerin derneklere yardım yapması mümkün değildir.

Sorumlular tarafından verilen cevapta özetle; …. Derneği ve … Kültür ve Yardımlaşma kamu yararına çalışan dernek olarak tescilinin yapıldığını, …Kültür Vakfı vergi muafiyeti sağlanmış vakıf statüsünde olduğunu ve ortak hizmet projelerinde belediyenin üstlendiği yükümlülüklerin bir bölümünü paylaştıkları ifade edilmiştir. Yine 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun Belediyenin görev ve sorumluluklarını düzenleyen 14’üncü maddesinde kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmanın zorunlu bir görev olduğunu ve … Kadın Sığınağı Vakfı ile yapılan ortak hizmet projesi ile bu görevin yerine getirildiği ayrıca ... Belediyesi tarafından yönlendirilecek kadınlara ilişkin 6 (altı) kişilik kontenjan sağlandığı , sığınakta kalacak olan kadınlar ile beraberlerindeki çocukların ve sığınağın genel giderlerine katılım payı olarak da belediye tarafından aylık 17.500 TL. katkı payı ödeneceği ifade edilmiştir. Aynı şekilde … Derneği’nin kamu yararına çalışan derneklerden olduğu ve ortak hizmet projesi ile Belediyenin görev ve sorumluluk alanına giren hizmetlerin yerine getirildiği belirtilmiştir. Belediyenin üstlendiği yükümlülüklerin ise hizmetin yerine getirilmesinde ortaya çıkan ihtiyaçların karşılanmasına yönelik olduğu belirtilmiştir. Ayrıca katılımcılık sürecine bir takım fiziki “eksiklikleri” nedeniyle katılma olanağı bulunamayan partnerlerin/STK’ ların bu eksikliklerinin giderilmesi giderilmesinin 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 13’üncü maddesinin bir gereği olduğu belirtilmiştir.

Belediye ile kamu yararına çalışan dernekler ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir. Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortak hizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idare amirinin izninin alınması gerekir. Belediye ile Dernekler arasında yapılacak ortak projenin nasıl yapılacağı Dernekler Yönetmeliğinde açıklanmıştır.

Dernekler Yönetmeliği’nin “Kamu kurum ve kuruluşları ile yürütülen ortak projeler”

başlıklı 91 inci maddesinde “Derneklerin, görev alanlarına ilişkin konularda kamu kurum ve

kuruluşlarıyla işbirliği yapabilmesi, ortak bir projenin yürütülmesi şeklinde olur. Ancak, 5072

sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile İlişkilerine Dair Kanun hükümleri saklıdır. Projelerin, toplumun ihtiyaç ve sorunlarına yönelik çözümler üretecek ve toplumsal gelişmeye katkı sağlayacak nitelikte olması şarttır. Yapılacak protokol çerçevesinde, projenin yürütülmesinden sorumlu olan, kamu kurum ve kuruluşu ile derneğin eşit sayıda temsilcilerinden oluşan ve tercihen koordinatörlüğünü dernek temsilcilerinden birinin yaptığı bir proje yönetim grubu oluşturulur. Protokolde, proje yönetim grubunda proje saymanı olarak dernek saymanının yer alması zorunludur. Gerekli görülen hallerde protokol, proje ve diğer belgelerin bir örneğinin dernekler birimine verilmesi istenir.

Kamu kurum ve kuruluşları ile dernekler yürütecekleri ortak projelerde kendi

kanunlarında aksine hüküm bulunmadığı hallerde, ortaklık anlaşması çerçevesinde, proje

maliyetine sağlayacakları nakdi katkıları ortak bir hesapta bloke ederler. Kamu kurum ve

kuruluşları projelere en fazla ayni veya nakdi yüzde elli katkıda bulunabilirler. Kamu kurum ve kuruluşları proje süresini geçmemek şartıyla, ortak projeye arsa tahsisinde bulunabilir. Proje çerçevesinde yapılacak harcamaların bir bankada açılacak ortak bir hesaptan yapılması,

harcamaların belgelendirilmesi ve bu belgelerin asıl suretlerinin dernekler ile ilgili kamu kurum ve kuruluşunda saklanması zorunludur.

Bu şekilde yürütülen projelerin gerçekleşme durumu ve bu projeler için yapılan

harcamalar ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından denetlenebileceği gibi, mülki idare

amirleri tarafından da denetlenebilir." hükmü yer almaktadır.

Belediye ile dernekler arasında Yönetmelikte belirtilen anlamda bir ortak projenin

yapılmadığı, bir kısmı için ... Belediyesi Encümen Kararının esas alındığı, bir kısmı ile sadece protokol yapıldığı görülmüştür.

Bu itibarla; ... Belediyesi tarafından çeşitli derneklere mevzuata aykırı olarak ayni yardım yapılmak suretiyle kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ile ilgili olarak oluşan … TL kamu zararının sorumlularına ;

müştereken ve mütelsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla,

Azınlık Görüşü:

Daire Başkanı ….’in karşı oy gerekçesi: 5393 Sayılı Kanunun “Hemşehri Hukuku” başlıklı 13’üncü maddesinin ikinci paragrafında “Belediye, hemşehriler arasında sosyal ve kültürel ilişkilerin geliştirilmesi ve kültürel değerlerin korunması konusunda gerekli çalışmaları yapar. Bu çalışmalarda üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, sivil toplum kuruluşları ve uzman kişilerin katılımını sağlayacak önlemler alınır.” hükmü yer almıştır.

Aynı kanunun 60’ıncı maddesinin (m) işaretli bendinde; “Yurt içi ve yurt dışı kamu ve özel kesim ile sivil toplum örgütleriyle birlikte yapılan ortak hizmetler ve proje giderleri” (n) işaretli bendinde ise; “Sosyo-kültürel, sanatsal ve bilimsel etkinlikler için yapılan giderler.” belediye giderleri arasında sayılmıştır.

Anılan Kanunun 75 inci maddesiyle, belediyelerin görev alanlarına ilişkin konularda sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği yapabilmesinin ortak bir projenin yürütülmesi şeklinde bir koşula bağlanmış ise de, “ortak hizmet projesi” kavramından tam olarak neyin anlaşılması gerektiği de gerek bahse konu Kanunda, gerekse bu Kanun uyarınca çıkarılan ikincil ve üçüncül mevzuatta herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.

Kaldı ki, çoğunluğun görüşüne dayanak teşkil eden Dernekler Yönetmeliği’nin 91 inci maddesinin üçüncü cümlesinde; “Projelerinin, toplumun ihtiyaç ve sorunlarına yönelik çözümler üretecek ve toplumsal gelişmeye katkı sağlayacak nitelikte olması şarttır.”

Denilmektedir.

Ortak hizmet projesinin usul ve esasları hakkında anılan yönetmelikte de açık bir düzenleme bulunmamakla beraber bir prosedürün yerine getirilmemiş olması, sosyo-kültürel etkinlikler ve engelliler için gider yapma yetkisi de bulunan belediyenin dernek ve vakıflarla imzalanan protokoller çerçevesinde yaptığı para aktarımının karşılığı yapılan işin ortak hizmet projesi olmadığını iddia etmekte oldukça güçtür.

Bu nedenle, ilamın “Kamu Zararı Tablosu’nda, kamu yararına çalışan derneklerle, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflarla gerçekleştirilen projeler ile her ne kadar vergi muafiyeti tanınan vakıflardan olmayan … Vakfı ile yapılan ortak hizmet projesi kapsamında” …. yapılması işi de belediyenin zorunlu görevleri arasında olması hasebiyle, söz konusu giderlerin bütçeden karşılanmasında kanuni bir engel bulunmamaktadır.

Öte yandan anılan Kanunun 9’uncu maddesinin son paragrafında; “Belediye mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorumluluklarının çözümü için bütçe imkanları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar…” hükmü yer almıştır.

Bu hüküm çerçevesinde Kamu Zararı Tablosu’nun son sütununda yer alan bir kısım dernek ve muhtarlıklar için alınan mobilya malzemesinden muhtarlıklar payına düşen kısmı için yapılacak işlem bulunmadığından çoğunluğun görüşüne katılınmamaktadır.