Sayıştay 7. Dairesi 305 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Personel Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 7

• Karar Tarihi: 13.12.2018

• Karar No: 305

• İlam No: 59

• Madde No: 2

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2017

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Memurlara ve sözleşmeli personele ödenen "Sosyal Denge Tazminatı"nın mevzuatta öngörülen sınırı aşması:

14.12.2015 tarihinde … Belediyesi ile Belediye ve … Birliği Sendikası . arasında imzalanan ve 01.01.2016-31.12.2017 tarihleri arasını kapsayan toplu sözleşmenin Aylık Sosyal Denge başlıklı 18’inci maddesi ile memurlara ve sözleşmeli personele ödenen "Sosyal Denge Tazminatı"nın mevzuatta öngörülen sınırın aşılması suretiyle kamu zararına sebebiyet verilmesi iddiası ile ilgili olarak yapılan incelemede;

Yerel yönetimlerde çalışan kamu personeline hangi usul ve esaslara göre sosyal denge tazminatı ödeneceği 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 32'inci maddesinde, ödenecek tazminatın aylık tutarı ise 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 15'inci maddesinde belirtilmiştir.

4688 sayılı Kanun'un 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanunla değişik 32'inci maddesinde “27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir”

…..

İlgili mahalli idarenin; vadesi geçmiş vergi, sosyal güvenlik primi ile Hazine Müsteşarlığına olan borç toplamının gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin yüzde onunu aşması, ödeme süresi geçtiği halde ödenmemiş aylık ve ücret borcu bulunması veya gerçekleşen en son yıla ilişkin toplam personel giderinin, gerçekleşen en son yıl bütçe gelirlerinin belediyelerde yüzde otuzunu, il özel idaresinde yüzde yirmibeşini aşması hallerinde bu madde kapsamında sözleşme yapılamaz. Sözleşmenin yapılmasından sonra bu koşulların oluşması durumunda mevcut sözleşme kendiliğinden hükümsüz kalır.” hükmü yer almıştır.

375 sayılı KHK’ye 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanun'la eklenen Ek 15’inci maddesinde ise ; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir” denilmektedir.

Kamu İşveren Heyeti Başkanı ile … Çalışanları Birliği Sendikası temsilcisi arasında imzalanan ve 2016 - 2017 yıllarını kapsayan Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme 23.08.2015 tarihli ve 29454 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır. Sözleşmenin 1'inci maddesine göre; Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanun'un 32'inci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100′üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 146'ncı maddesinde ; “Bu Kanunun birinci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren memurlar aylık, ücret, ödenek, hizmetle ilgili her çeşit ödeme ve bunların şekil ve şartları bakımından bu Kanundaki hükümlere, aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamına giren memurlar özel kanunlardaki hükümlere tabidir.

Memurlara kanun, tüzük ve yönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler karşılığında bu Kanunla sağlanan haklar dışında ücret ödenemez, hiçbir yarar sağlanamaz” hükmüne yer verilmiştir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Belediyeler memurlar ve sözleşmeli personeli için toplu sözleşme yapma yetkisine sahip olmakla birlikte, bu yetki Sosyal Denge Sözleşmesi ile sınırlı olup, bu sözleşme kapsamında verilecek olan tutar Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin Toplu Sözleşme’de belirlenen üst limiti aşmayacaktır.

Yukarıda sayılan Kanun, KHK ve Toplu Sözleşme hükümlerinden de anlaşıldığı gibi; belediyelerde yetkili sendika ile belediye başkanı arasında imzalanacak sözleşmelere sadece, belediye ve bağlı kuruluşlarda çalışan kamu personeline sosyal denge tazminatı ödenebileceğine ve tazminatın tutarına ilişkin hükümler konabilir. Adı ne olursa olsun, sözleşmeye başka maddeler ekleyerek bu tazminat dışında ödeme yapılması mümkün değildir. Çünkü 4688 sayılı Kanun ile belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sağlanan ayrıcalık sadece sosyal denge tazminatı ödenmesinden ibarettir. Bunun dışında yapılan ödemeler adı ne olursa olsun yasal dayanaktan yoksundur.

Bu nedenle belediyelerde, sosyal denge tazminatı ödemesi dışında evlilik, doğum, ölüm vb adlar ödeme yapılmasına ilişkin sözlşeme imzalanması mümkün olmadığı gibi, yapılacak ödemeler de kamu zararına neden olacaktır

4688 sayılı Kanuna 6289 sayılı Kanun’la Geçici 14’üncü madde eklenmiş ve 15.03.2012 tarihinden önce akdedilen sözleşmelerin yeni dönemdeki durumunun ne olacağı, bu sözleşmelerin 31.12.2015 (Toplu Sözleşme ile 31.12.2017 tarihine uzatılmıştır.) tarihinden önce çeşitli sebeplerle sona ermesi durumunda yeni sözleşmelerin hangi şart ve kurallara bağlı olarak imzalanacağı, tavan tutarın ne alınması gerektiği gibi hususlara yer verilmiştir.

Yeni akdedilecek sözleşmede tavan tutarın ne alınması gerektiğini açıklayan maddede aynen: “… ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31.12.2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” hükmü yer almaktadır.

Buna göre 15.03.2012 tarihinden önce bir sözleşme imzalanmışsa, bu sözleşme, süresi bitinceye kadar geçerli olacaktır. Söz konusu sözleşmenin çeşitli sebeplerle 31.12.2015 tarihinden önce sona ermesi durumunda 31.12.2015 tarihine kadar yeni bir sözleşme imzalanabilecek, ancak eski sözleşmede unvanlar itibariyle belirlenen tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmesi durumunda bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte yani 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilecektir.

15.03.2012 tarihinden önce imzalanan toplu sözleşmelerin 4688 sayılı Kanunun ek geçici 14’üncü maddesi ile Kanunun 32’nci maddesi esas alınarak bütün mali ve sosyal haklar ile birlikte 31.12.2017 tarihine ertelense de; 2016-2017 yıllarına ilişkin yapılmış olan Toplu İş Sözleşmesinin bu kapsamda olmadığı değerlendirilmektedir. Zira 2016-2017 dönemine ilişkin sözleşme, 15/03/2012 tarihinden sonra 14.12.2015 tarihinde imzalanan yeni bir sözleşmedir.

Kaldı ki, 2017 yılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın 2012 yılından önce imzalanan sözleşmeye göre yapılan ödemelerin ortalmasının üzerinde olduğu da görülmüştür. Bu sebeplerle kamu zararı hesabında 2017 yılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın esas alınmıştır.

Oluşan kamu zararını yasal dayanağına göre özetle şu şekilde değerlendirmek mümkündür:

…Belediye Başkanlığı ile …. Çalışanları Birliği Sendikası arasında 14.12.2015 tarihinde Toplu İş Sözleşmesi imzalanmıştır. Bu sözleşmenin yürürlük maddesine göre sözleşmenin sona erme tarihi 31.12.2017’tir. Bu sözleşmenin “İyileştirme Zammı” başlıklı 18’nci maddesi ile:

• Başkan Yardımcılarına 2.026,21TL,

• Müdürlere, evlendirme sorumlularına 1.324,84TL

• Şeflere, zabıta komiseri, zabıta amirlerine, gerçekleştirme görevlilerine ve müdürler dışında harcama yetkilisi görevi yapanlara 1.013,11TL

• Birim müdürünce arazide görevlendirilen 4 yıllık teknik bölüm mezunlarına 1.013,11TL

• Diğer tüm memurlara 935,17TL aylık net ödeme yapılacağı belirtilmiş, ödeme emirlerinde bu tutarlara ulaşılacak şekilde vergi hesaplanarak brüt ödeme yapılmıştır.

• Ayrıca sözleşmenin 26’ncı maddesinde yıllık izin parası olarak 1.091,03TL,

• 27’nci maddesinde eğitim yardımı olarak ilk ve orta öğretim için 779,30TL, yüksekokul için 1.091,03TL,

• 28’inci maddesinde doğum yardımı olarak 1.091,03TL,

• 29’uncu maddesinde evlenme yardımı olarak 1.246,87TL,

• 30’uncu maddesinde de ölüm yardımı olarak çalışanın ölümü halinde 2.337,91TL, çalışan memurun anne-baba, eş veya çocuklarının ölümü halinde 1.558,62TL ödeme yapılması öngörülmüş ve bu tutarlara çalışanın vergi oranına göre eklemeler yapılarak brüt olarak ödenmiştir.

4688 sayılı Kanun'un 32'nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı 2017 yılı ilk 6 aylık dönem için en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100'üdür. Yani 9500 * 0,096058 = 912,55 TL, ikinci 6 aylık dönem için 9500 * 0,102706 = 975,71 TL’dir.

Yapılan değerlendirmeler sonucu ödenecek brüt tutarın üst sınırı, ilk 6 aylık dönem için 912,55TL den, ikinci 6 aylık dönem için ise 975,71TL den fazla olamayacağı bu sebeple 01.01.2017 – 31.06.2017 tarihleri arasında 912,55TL’nin, 01.07.2017 - 31.12.2017 tarihleri arasında 975,71TL’nin üzerinde her ne ad altında olursa olsun yapılmış olan ödemelerden kaynaklanan toplam …TL kamu zararının,

sorumlularına

müştereken ve müteselsilen, 6085 sayılı Sayıştay Kanununun 53’üncü maddesi gereği işleyecek faizleri ile ödettirilmesine,