Sayıştay 7. Dairesi 29426 Kararı -

Temyiz Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Kamu İdaresi:

• Yılı: 2002

• Daire: 7

• Dosya No: 29426

• Tutanak No: 29975

• Tutanak Tarihi: 04.03.2008

• Konu:

KARAR

Duruşma talep eden dilekçi Bekir Bağışlamış ile Sayıştay Savcı Vekilinin sözlü açıklamalarının dinlenilmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra, duruşma talep eden dilekçiler M. Süleyman Akyüz ve İbrahim Cephaneci ‘ye duruşma günü 14.02.2008 tarihinde bildirilmiş olmasına karşın duruşmaya katılmadığından HUMK nun 438. maddesi uyarınca gıyabında, gereği görüşüldü:

1. Dilekçi Muzaffer Aydın 964 sayılı ek ilamın 2. maddesine itiraz etmekte ise de; söz konusu tazmin hükmü ilamda isimleri yazılı sorumlulara tevcih edilmiş olup, dilekçinin bu tazmin hükmünde iştiraki bulunmamaktadır.

Sayıştay Dairelerinde ittihaz olunan kararlara karşı Temyiz Kurulu nezdinde temyize yetkili olanlar 832 sayılı Sayıştay Kanunu’ nun 68. maddesinin c fıkrasının atıfta bulunduğu 63. maddesinde daire ve makamlar ile kendilerine tazmin hükmedilmiş olan sorumlulardan ibaret olup bunlar arasında yer almayan dilekçinin, işbu maddeyle ilgili itirazının REDDİNE,

2. 964 sayılı ek ilamın 2. maddesiyle; Antalya Kaş Kalkan İlköğretim Okulu İnşaatı işinde, beton imalatlarında hazır beton kullanıldığı halde 16044/4 poz nolu gronülometrik kum. çakılla yapılan demirli BS.20 betonu fiyatından ödeme yapılarak fazladan nakliye ve fiyat farkı verildiği gerekçesiyle 27.409.200.000 . liraya tazmin hükmü verilmiştir.

Dilekçi dilekçesinde; tazmin hükmüne esas gerekçenin incelenmesinde sorguya cevaben göndermiş oldukları savunmalarının gerek rapor, gerekse yargılama aşamasında dikkate alınmadığını, bu itibarla savunmalarının bir kez de Sayıştay Temyiz Kurulunca incelenmesini talep ettiklerini,

Antalya Kaş-Kalkan İlköğretim Okulu İnşaatı ile ilgili hakedişlerde;

1. Beton imalatları için 16.045/1 pozundan ödeme yapılmasının mümkün olmadığının,

2. Beton imalatları bünyesindeki kum. çakıl ve çimento için nakliye bedeli ödenemeyeceğinin,

3. Çimentoya ilişkin malzeme fiyat farkının hatalı hesaplandığının, ileri sürüldüğünü, bunların yerinde olmadıklarını ve karşı görüşlerinin,

4. Hazır betonun, ileri teknoloji ürünü bilgisayar kontrollü santrallerde üretilen, standartlara uygun hammadde ve karışım oranları uygulanan, taşınması ve dökümü transmikser ve pompalarla hızlı ve kolay sağlanan, işçilik, kalite ve harcanan zaman açısından karşılaştırıldığında betoniyer ile inşaat mahallinde hazırlanan betona göre daha ekonomik bir yapı malzemesi olduğunu,

Bölgenin 1. derece deprem kuşağında bulunması nedeniyle hazır beton kullanılmasının kontrollükçe zorunlu görüldüğünü, keşifte yer alan beton imalatların beton tesisi gerektirdiği halde, işin büyük hacimli olmayışından dolayı özel şartname ile yükleniciye de böyle bir zorunluluk getirilmemiş olduğu için, istenilen evsaftaki beton harcının dışarıdan temini cihetine gidildiğini,

16.045/1 pozundaki beton imalatların, beton harcının şantiyede kurulan 03.570 pozundaki "Otomatik beton santrali (1000 litre 50m3/saat)" ile üretilmesi esasına göre fiyatlandırıldığını,

Beton harcının bir beton tesisinde hazırlanmasının zorunlu olduğu imalatların ise demirli-demirsiz BS 18 (B.225) ve BS 20 betonları ile BS 25 (B.300) betonu olduğunu ve bunların Birim Fiyat Listesinin 16.035/1 - 16.046/1 pozları arasında kalan, granülometrik kum ve çakılla/kırma taşla yapılan beton imalatları olduğunu ve bu pozlara ait birim fiyatların;

Yapılacak laboratuar deneyleri ve gronülometrik analizlere göre istenilen mukavemeti temin edecek nispetler dahilinde ve ağırlık esasına göre gronülometrik kum, çakıl veya kırma taş, su ve çimentonun (en az dört bölmeli agrega silosu, tartı üniteleri, cebri karıştırıcı ve diğer mekanik aksam ile çimento silolarını havi) beton tesisinde karıştırılarak beton imali, ayrışmaya mani olacak nakil vasıtaları ile nakli,... giderlerini içerdiğini, burada sözü edilen nakliyenin, "şantiye içi" nakliye olup birim fiyata dahil edildiğini,

Bu bakımdan satın alınan veya şantiyedeki beton tesisinde üretilen bir BS.... betonu arasında kalite veya muhteva yönünden herhangi bir farklılık bulunmadığını,

Görüleceği gibi mukavemet esasına dayanan söz konusu betonların imalinin, yüklenicinin şantiyede beton tesisi kurmasını yada dışarıdaki bir beton santralinden hazır beton temin ederek kullanılmasını zorunlu kıldığını, bununla birlikte mutlaka beton tesisi kurulması zorunlu olmayıp, birim fiyat tariflerinde yer alan "NOT:1" gereğince,

Poz: 16.041/1 - 16.046/1 deki betonların, beton santralında yapılması halinde de bu pozlara ait birim fiyatlar aynen uygulanacağını ve taşıma bedellerinin taşıma şartnamesindeki esaslara göre ödeneceğini, yani, şantiye dışındaki bir beton tesisinden (hazır beton işletmesi) temin halinde de beton harcının bedeli 16.041/1 - 16.046/1 arasındaki pozlardan ödeneceğini, taşıma bedelinin de ayrıca hesaplanacağını, işe ait özel teknik şartnamede yüklenicinin şantiyede beton tesisi kurmasının zorunlu kılınmadığını,

"Beton santrali" veya "beton tesisi" şeklinde geçen tesisin (Beton Yapma Tesisi), "Birim Fiyatlara Esas İşçilik, Araç ve Gereç Rayiç Listesinde" görüldüğü şekliyle "radyal skreyper, yıldız silo, agrega kantarı, cebri betoniyer, yükleme kovası, çimento kantarı, su saati, basınçlı hava donanımı, bakım platformu, kumanda kabini, kumanda panosu, taşıyıcı konstrüksiyonu ve çimento helezonun dan oluşan ve mazot yanında elektrik tüketimi de söz konusu olan, kullanımı uzmanlık gerektiren komplike bir tesis olduğunu,

Şantiyeye en yakın hazır beton tesisinden beton harcı temin edilerek bedelinin ödendiğini, 16.059 ve 16.058/1 pozlarındaki birim fiyatların 16.045/1 pozundaki birim fiyatlardan düşük olmasından hareketle fazla ödeme hesaplandığı görülmekte ise de işin bütünü dikkate alındığında, idare yararına, yüklenici aleyhine bir uygulama bulunduğunu, imalat bedellerinin söz konusu pozlardan ödenmesi durumunda ayrıca 4470 pozundaki "dökme çimentonun vasıta üzerinden çimento silosuna basılması" bedelinin de (1.052.276.-TL/Ton) ödenmesi gerekeceğini,

Diğer taraftan sorguda fazlama ödeme iddiasına ilişkin hesaplama yapılırken eski birim fiyatların esas alındığını, Yüksek Fen Kurulunun 29.08.2002 tarih ve 28 sayılı karan ile (devam eden işlerde) 16.059 pozundaki BS 25 beton harcının 2002 yılı birim fiyatının 57.406.992TL/m3 olarak değiştirildiğini, sorguda ise 16.059 pozu için 52.325.816 TL/m3 esas alındığını, bu birim fiyatın 01/01/2002 tarihinden sonra ihale edilen ve edilecek işlerde kullanılması gerektiğini, sorgudaki iddiaların bir an için doğruluğu kabul edilse bile fazla ödeme iddiasının hesaplanandan daha düşük olacağını,

2. Hazır beton kullanıldığı halde kum çakıl ve çimento için nakliye bedeli ödenmesinin mümkün olmadığının ifade edildiğini, bu tespit yerinde olmakla birlikte, kum. çakıl ve çimento için ayrıca nakliye bedeli ödenmesinin, ödemeye esas alınan 16.045/1 pozunun, beton harçlarının şantiyede hazırlanmasının öngörmüş olmasından kaynaklandığını, 16.059 pozu kullanılarak ödeme yapılmış olsa idi Fen Kurulunun zikredilen kararı uyarınca;

"İş başında dökülmüş, sıkıştırılmış 1 m3 beton yetecek miktarda beton harcının fabrikadan satın alınması, transmikserlerle işbaşına kadar nakli, pompajı dahil" olmak üzere,

... 04.043/1-A pozundaki BS 20 beton harcı için 42.900.000 TL/m3

... 04.044/A pozundaki BS 25 beton harcı için 44.616.000TL/m3

Ödenmesi gerekeceğini, hazır betonun temin bedeli zaten "işbaşı" teslim fiyatı olduğundan bünyesindeki kum-çakıl ve çimento için ayrıca nakliye bedeli ödenmesi mümkün olmayacağını, taahhüt konusu işte ise ödemeler 16.045/1 pozu üzerinden yapıldığı için bu pozların bünyesinde yer alan kum-çakıl ve çimentoya nakliye bedeli ödenmesinde esas itibariyle yanlışlık bulunmadığını, hazır beton için de ayrıca nakliye bedeli ödenmediğinden mükerrerliğin söz konusu olmadığını, mesafelerin farklı olmasından dolayı hazır beton nakliye bedeli, kum-çakıl ve çimento nakliye bedelleri toplamından fazla gerçekleşse bile, salt bundan dolayı aradaki farkın fazla ödeme olarak değerlendirilmesinin doğru olmayacağını, uygulamada bunun tersinin de mümkün olabileceğini, bu savunmanın kabulünün mümkün görülmemesi halinde, hazır betonun nakliye bedeli kum-çakıl ve çimentonun nakliye bedelleri toplamından daha düşük olduğundan fazla ödeme tutarının söz konusu toplamdan hazır beton için hesaplanarak "123" km. den nakliye bedeli düşülmek suretiyle, sorgudaki rakamlar esas alınarak aşağıdaki şekilde hesaplanmasının gerektiğini, bu durumda beton harçlarına ilişkin nakliye işlemlerinden kaynaklanan fazlama ödeme tutarının 4.269.535.462.-TL. olması gerektiğini,

3. 16.045/1 pozuna ilişkin birim fiyatların beton harcının 04.008 pozundaki PÇ 32.5 torbalı çimento ile hazırlanması esasına göre oluşturulduğunu, şantiyeye beton tesisi kurarak veya taahhüt konusu işte olduğu gibi dışarıdan satın alarak hazır beton temin edildiği durumlarda, ödemeye esas birim fiyatların PÇ 32.5 torbalı çimento rayicini içermesi gerekçe gösterilerek söz konusu çimento rayicinin baz fiyat olarak alınmasının, yüklenicilere eksik ödeme yapılmasına yol açacağını,

Hazır beton harçlarında PÇ 42.5 dökme çimento kullanıldığına göre baz fiyat olarak PÇ 32.5 dökme çimento rayicinin, zamlı fiyat olarak da PÇ 42.5 dökme çimento fiyatının alınmasının gerektiğini, nitekim 2002 yılı Birim Fiyat listesinin baş kısmındaki 4 nolu açıklama notunda;

“Bu listede yer alan çimento girdili birim fiyatların oluşumunda (04.008) poz nolu Portland çimentosu (Torbalı) (TSİ9, PÇ32.5) kullanılmıştır. Diğer tüm çimentolar kullanılması halinde ambalaj ve çimento cinsi de dikkate alınarak ödemeler yapılır” denildiğinden, hazır beton kullanımının yaygınlaşması karşısında mevcut düzenlemenin yarattığı haksızlık dikkate alınarak 2004 yılı Birim fiyat Listesindeki 4 nolu açıklama notu,

“Bu listede yer alan çimento girdili birim fiyatların oluşumunda (04.008) poz nolu Portland çimentosu (Torbalı) (TSİ 9, PÇ32.5) kullanılmıştır. Diğer tüm çimentolar(hazır betonda kullanılanlar hariç) kullanılması halinde ambalaj ve çimento cinside dikkate alınarak ödemeler yapılır” şeklinde değiştirilmek suretiyle - parantez içi hükmü ilave edilerek - hazır beton harçlarının oluşumunda 04.008 pozunun baz alınamayacağının teyit edildiğini, birim fiyat listeleri ilgili oldukları yıl başından geçerli olmakla birlikte, analiz değişikliğine ilişkin olmayan bu gibi açıklamaların ihalesi yapılmış ve devam eden işlerde de geçerli olduğunu,

Aynı Not uyarınca hazır beton kullanılan durumlarda "idarenin isteyeceği beton kalitesine ve kabul edeceği beton cinsine göre değerlendirme yapılacaktır" hükmü gereği, taahhüt konusu işte BS 20 ve BS 25 kalitesindeki beton harçları kullanıldığından, birim imalattaki çimento miktarının hesabında da sırasıyla 360 ve 375 kğ/m3, PÇ 32.5 dökme çimento cinsinin esas alınması ve fiyat farkı hesabında da aynı çimento rayicinin baz alınması gerektiğinden, yükleniciye 231.204.000.-TL. tutarında eksik ödeme yapıldığını,

Söz konusu eksik ödemenin yukarıda gösterilen 4.269.535.462-TL. tutarındaki fazla ödemeden düşülmesi halinde ise iddia olunabilecek fazla ödeme tutarının 4.038.331.462.-TL. olacağını, ancak savunmalarında izah edilen gerekçelerle göre herhangi bir fazla ödeme bulunmadığını, belirterek tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmektedir.

16044/4 poz nolu birim fiyatın tarifi şöyledir: Yapılacak laboratuar deneyleri ve granülometrik analizlere göre istenilen mukavemeti temin edecek nispetler dahilinde ve ağırlık esasına göre granülometrik kum, çakıl veya kırmataş, su ve çimentonun (en az 4 bölmeli agrega silosu, tartı üniteleri, cebri karıştırıcı ve diğer mekanik aksam ile çimento silolarını havi) beton tesisinde karıştırılarak beton imâli, ayrışmaya mâni olacak nakil vasıtaları ile nakli, beton tulumbası veya seri asansör ile her derinlik ve yüksekliğe taşınarak yerine konması, vibratör ile sıkıştırılması, gerektiğinde sulanması, soğuktan, sıcaktan ve diğer dış tesirlerden korunması, imâl edilen betonun idarece istenilen mukavemette BS 18 (B.225), BS.25 (B.300) olup olmadığını anlamak üzere gerekli ve yeter sayıda deney için numune alınması, gerekli deneylerin yapılması, her türlü işçilik, malzeme ve zayiatı, makine, araç, gereç, laboratuar giderleri ile inşaat yerindeki yükleme, yatay ve düşey taşıma, boşaltma, müteahhit kârı ve genel giderler dahil 1 m³ demirli, demirsiz beton tesisinde imâl edilen BS 18 (B.225), BS.25 (B.300) beton fiyatı: Ö L Ç Ü : Projedeki boyutlar üzerinden hesaplanır. N O T : 1) Poz. No: 16.041/1 - 16.046/1'deki betonlar, beton santralında yapılması halinde de bu pozlara ait birim fiyatlar aynen uygulanır. Taşıma bedelleri, taşıma şartnamesindeki esaslara göre ödenir. 2) Kırmataşla yapılması öngörülen pozlardaki betonlarda, taşıma bedelleri de dahil edilmek suretiyle işbaşı maliyet hesapları sonucuna göre idarece karar verilebilir ve yazılı olarak uygulamaya müsaade olunur.

16.058/1 poz nolu birim fiyatın tarifi ise şöyledir: Yıkanmış, elenmiş ve/veya kırılmış granülometrik agrega ile TS'ye uygun, projesinde öngörülen mukavemeti sağlayacak şekilde hazırlanmış B.... evsafındaki hazır beton harcının satın alınması, transmiksere yüklenmesi, döküm yerine beton pompası ile basılması, serilmesi, vibratör ile sıkıştırılması, gerektiğinde sulanması, soğuktan, sıcaktan ve diğer dış tesirlerden korunması, gerekli ve yeter sayıda deney için numune alınması ve gerekli deneylerin yapılması, her türlü işçilik, malzeme ve zayiatı, makine, araç, gereç ve laboratuar giderleri, işyerindeki her türlü yatay ve düşey taşımalar, yükleme ve boşaltmalar ile müteahhit kârı ve genel giderler dahil yerinde dökülmüş 1 m³ beton fiyatı: ÖLÇÜ : Projedeki boyutlar üzerinden hesaplanır. NOT : 1. İdarenin yazılı izni ile uygulanır. 2. Hazır betonlar "TSEK" belgeli üreticilerden temin edilecektir. 3. Hazır beton harcı içindeki çimento miktarlarının hesabında, Birim Fiyat Listesinin sonundaki Hazır Beton Harçlarına ait Çimento girdi tablosu değerleri esas alınacaktır. 4- Pompa kullanılmaması halinde, pompaj bedeli düşülür.

İlama konu Antalya Kaş Kalkan İlköğretim Okulu İnşaatı işi 24.05. 2001 tarihinde ihale edilmiştir. 2001 yılına ait 16.057 (ve devamı) poz nolu hazır beton imalatlarında kullanılan 04.042 (ve devamı) rayiç nolu hazır beton harçlarının fiyatlarına harcın fabrikadan satın alınması, transmikserle işbaşına kadar nakli ile pompaj bedeli dahil bulunmaktadır. Yüksek Fen Kurulu Başkanlığının 29.08.2002 tarih ve 28 sayılı kararıyla, devam eden işlere ait hazır beton rayiçleri ve fiyatlarını yeniden belirleyerek fiyatları arttırmıştır. 2003 yılı hazır beton rayiçleri ise işbaşına kadar nakli dahil ve hariç olmak üzere ayrı ayrı belirlenmiştir.

İlama konu işte beton imalat bedelleri 16.045/1 pozundan ödenmiş, kum-çakıl ve çimentoya ayrıca nakliye bedeli ödenmiştir. Tazmin hükmü; fiilen yapılan 16.059 poz nolu hazır beton fiyatı ile 16.045/1 fiyatı arasındaki fark, kum-çakıl ve çimento nakli ile bunlara ait akaryakıt fiyat farkı olarak hesaplanmıştır. Hesaplama yapılırken Yüksek Fen Kurulu Başkanlığının 29.08.2002 tarih ve 28 sayılı kararıyla arttırılan fiyat esas alınmıştır.

İlama konu işte beton imalatlarının BS sınıfında yapılacağı kayıtlı bulunmaktadır. İmalatlar belirtilen standartlara uygun olarak yapılmıştır. Ödemeler de sözleşmede belirtildiği şekilde yapılmış olduğundan ortada mevzuata aykırı bir durum bulunmamaktadır. İlamın doğru kabul edilmesi durumunda, idarenin isteğiyle 123 km mesafeden getirilen beton için herhangi bir nakliye bedeli ödenmemesi sonucu ortaya çıkacaktır. Bu durum, imalatların yapıldığı şartlara uygun olarak bedellerinin ödenmesi gerektiği şeklindeki, genel kurala aykırılık teşkil edecektir. Yapılan ödemeler sözleşmeyle belirlenmiş esaslara uygun olduğundan 786 sayılı ilamın 13. maddesiyle verilen tazmin hükmünün KALDIRILMASINA,

Karar verildiği 04.03.2008 ve 29975 sayılı tutanakta yazılı olmakla iş bu ilam tanzim kılındı.