Sayıştay 6. Dairesi 954 Kararı - Denetleyici Kurumlar Personel Mevzuatı

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 08.10.2024

• Karar No: 954

• İlam No: 177

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar

• Hesap Yılı: 2021

• Konu: Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar

KARAR

Aylık Ücret

… tarih ve … sayılı asıl İlamın …’nci maddesi ile hüküm dışı bırakılmasına, bu ilama ek olarak çıkarılan … tarih ve … sayılı Ek İlamın …’nci maddesiyle de bu hüküm dışı kararının devamına karar verilen konunun 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 50’nci maddesinin üçüncü fıkrası hükmü gereğince görüşülmesinin devamına karar verildi.

Anılan asıl İlamın …’nci maddesiyle, Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin sorumluluğa dahil edilerek savunmalarının alınması ve …’a sorgu tebliğ edilmemiş olması halinde ilgiye tebligat yapılması suretiyle düzenlenecek ek raporun Dairemize intikaline değin konunun hüküm dışı bırakılmasına karar verilmişti.

Daha sonra çıkarılan … tarih ve … sayılı Ek İlamın …’nci maddesiyle, … tarihli ve … sayılı ilişikli ödeme emrinde Harcama Yetkilisi sıfatıyla (İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkan Yrd.) …’ın, Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla ise (Müdür) …’in imzası bulunduğu ancak …’in sorumluluğuna gidilmediği ve kendisine sorgu tebliğ edilmediğinden savunmasının da alınmadığı, bu nedenle anılan ödeme emrinde Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla imzası bulunan …’in savunması alınarak sonucunda düzenlenecek ek raporun Dairemize intikaline değin … tarihli ve … sayılı İlamın …’nci maddesiyle verilen hüküm dışı kararının devamına karar verilmişti.

Bu defa düzenlenen … tarihli Ek Raporun incelenmesi sonucunda; Dairemizce verilen hüküm dışı bırakma gerekçeleri dikkate alınarak ek raporun düzenlendiği ve böylece dosyadaki eksikliklerin tamamlandığı görülerek gereği düşünüldü:

Kurumda 15.01.2012 tarihinden sonra göreve başlayan Üst Kurul Başkan ve üyelerinin aylık ücretlerinin, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında olmadıkları yönünde alınan … tarih … sayılı Kurul Kararı ile 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un 39’uncu maddesi hükmü uyarınca “en yüksek Devlet memuru” esas alınmak suretiyle ödendiği görülmüştür.

6112 sayılı Kanun’un “Üst Kurul üyelerinin teminatı, malî ve sosyal hakları” başlıklı 39’uncu maddesinde yer alan, “Üst Kurul üyelerine en yüksek Devlet memuru için belirlenen her türlü ödemeler dâhil malî haklar tutarında aylık ücret ödenir. En yüksek Devlet memuruna ödenenlerden, vergi ve diğer yasal kesintilere tabi olmayanlar bu Kanuna göre de vergi ve diğer kesintilere tabi olmaz. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve diğer mevzuat uyarınca en yüksek Devlet memurunun yararlanmış olduğu sosyal hak ve yardımlardan, Üst Kurul üyeleri de aynı usul ve esaslar çerçevesinde aynen yararlanırlar.” hükmü ile … üyelerinin mali ve sosyal hakları düzenlenmiş iken,

14.04.2016 tarihli ve 6704 sayılı Kanun’un 30’uncu maddesi ile eklenen 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, “5018 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı Cetvelde sayılan düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun kadro ve pozisyonlarına 15/1/2012 tarihinden sonra ilk defa veya yeniden atanan kurul başkanı, kurul üyesi ve başkan yardımcısı ile murakıp ve uzman unvanlı meslek personeline, ilgili mevzuatı uyarınca ödenen her türlü maaş, aylık, ücret, ek ücret, prim, zam, tazminat, ikramiye, fazla çalışma ücreti, kâr payı ve her ne ad altında olursa olsun yapılan diğer ödemeler ile sosyal hak ve yardımlar kapsamında yapılan bütün ayni ve nakdî ödemelerin bir aylık toplam net tutarı; kurul başkanı için bakanlık müsteşarı, kurul üyesi için bakanlık müsteşar yardımcısı, başkan yardımcısı için bakanlık genel müdürü, murakıp ve uzman unvanlı meslek personeli için Başbakanlık uzmanlarına mevzuatında kadrosuna bağlı olarak mali haklar ile sosyal hak ve yardımlar kapsamında yapılması öngörülen ödemelerin bir aylık toplam net tutarını geçemez ve bunlar, emeklilik hakları bakımından da emsali olarak belirlenen personel ile denk kabul edilir.” hükmüne yer verilmiş olup, anılan hüküm ile birlikte 15.01.2012 tarihinden sonra ilk defa göreve başlayan veya yeniden atanan kurul başkanı, kurul üyesi, başkan yardımcısı ile murakıp ve uzman unvanlı meslek personelinin mali ve sosyal haklarının üst sınırının belirlenmesinde emsal alınacak devlet memuru unvanları düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm uyarınca 5018 sayılı Kanun’a ekli (III) sayılı cetvelde sayılan düzenleyici ve denetleyici kurumların kadro ve pozisyonlarında 15.01.2012 tarihinden sonra ilk defa veya yeniden göreve başlayanlardan kurul başkanı için bakanlık müsteşarının, kurul üyesine yapılacak ödemeler için ise bakanlık müsteşar yardımcısının emsal alınacağı, bunlara her türlü ad altında yapılacak ödemeler ile sosyal hak ve yardımlar kapsamında yapılan ayni ve nakdi ödemelerin, emsal kadrolardaki mevzuatında kadrosuna bağlı olarak mali haklar ile sosyal hak ve yardımlar kapsamında yapılması öngörülen ödemelerin bir aylık toplam net tutarını geçemeyeceği ve emeklilik hakları bakımından da emsali olarak belirlenen personel ile denk kabul edileceği açıkça vurgulanmıştır.

375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesinin son fıkrasında ise “Diğer mevzuatın bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz” denilmek suretiyle düzenleyici ve denetleyici kurumlarda 15.01.2012 tarihinden sonra göreve başlayanlar için yeni bir düzenleme getirildiği ve diğer Kanunlarda bu hükme aykırı olarak yapılan mali ve sosyal haklara ilişkin düzenlemelerin uygulama alanının kalmadığı ifade edilmiş olduğu halde TBMM tarafından seçilmeleri ve kadro ve pozisyonlarının bulunmaması gerekçeleriyle Üst Kurul üyelerinin bu düzenlemenin kapsamında olmadığı yönünde alınan … tarih … sayılı Kurul Kararı ile Üst Kurul üyelerinin mali ve sosyal haklarının ödenmesinde 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesi uygulanmaya devam edilmiştir.

… üyelerinin seçilmesine dair hükümler dayanağını Anayasa’dan alarak 6112 sayılı Kanun’un 35’inci maddesinde belirlenmiş olup, seçilen kamu görevlileri TBMM tarafından yapılan seçim sonucunun Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren, hak ve yükümlülükleri, görev, yetki ve sorumlulukları mevzuatla önceden belirlenmiş Üst Kurul üyesi olarak yeni bir statüye geçmektedirler. Mali ve sosyal haklar konusunda ise 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesine dahil olmadıklarına ilişkin mevzuatta bir istisna bulunmadığı gibi seçilmiş kurul başkan ve üyeleri için farklı bir düzenleme de bulunmamaktadır.

Mali haklarla ilgili böyle bir istisna kurul kararı ile değil ancak kanunla yapılabileceğinden, 6704 sayılı Kanun’un 30’uncu maddesi ile 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine eklenen hüküm çerçevesinde yapılan yasal düzenlemelerin … üyeleri için bağlayıcı olmadığını söylemek mümkün olmayıp anılan maddenin son fıkrasında yer alan “Diğer mevzuatın bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.” şeklindeki ifadeden 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesinin uygulanamayacağı görülmektedir.

Bu nedenle, Kurumda 15.01.2012 tarihinden sonra göreve başlayan Üst Kurul Başkan ve üyelerinin aylık ücretlerinin ödenmesinde, 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi hükümlerinin geçerli olması gerektiği halde 375 sayılı KHK kapsamında olmadıkları yönünde alınan Kurul Kararı çerçevesinde 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesinin esas alınmaya devam edilmesi sonucunda …-TL kamu zararına neden olunmuştur.

Sorumluların savunmalarında;

… diğer tüm düzenleyici ve denetleyici kurumlardan farklı olarak Anayasa’da düzenlendiği belirtilmiş ise de;

Anayasa’nın “… Üst Kurulu, radyo ve televizyon kuruluşları ve kamuyla ilişkili haber ajansları” başlıklı 133’üncü maddesine 21.06.2005 tarih ve 5370 sayılı Kanun’un 1’inci maddesiyle eklenen fıkrada yer alan, “Radyo ve televizyon faaliyetlerini düzenlemek ve denetlemek amacıyla kurulan … Üst Kurulu dokuz üyeden oluşur. Üyeler, siyasi parti gruplarının üye sayısı oranında belirlenecek üye sayısının ikişer katı olarak gösterecekleri adaylar arasından, her siyasi parti grubuna düşen üye sayısı esas alınmak suretiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca seçilir. … Üst Kurulunun kuruluşu, görev ve yetkileri, üyelerinin nitelikleri, seçim usulleri ve görev süreleri kanunla düzenlenir.” hükmü ile kurulun üye sayısı ve seçim usulleri belirlenmiştir. Bahse konu hüküm çerçevesinde, kurul üyelerinin atanması, görev süresi, seçim usulleri ile yetkilerinin Kanun çerçevesinde düzenleneceği belirtilmiş ve bu çerçevede radyo ve televizyon yayınlarının düzenlenmesi ve denetlenmesi ile görevli, tüzel kişiliği haiz, özerk ve bağımsız bir kurum olan …’ün bağımsızlığını teminat altına alan unsurlardan biri olan “kurul üyelerinin bağımsızlığı”nı sağlayan birtakım hususlar güvence altına alınmıştır. Ancak Kanun Koyucu söz konusu düzenleme ile mali ve sosyal ve haklara ilişkin herhangi bir tasarrufta bulunmamıştır.

Bilindiği üzere, Anayasa’nın 104’üncü maddesinde yer alan, “Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz” şeklindeki hükümden dolayı, düzenleyici ve denetleyici kurum başkan ve üyelerinin görev sürelerinin düzenlendiği (3) sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde … hariç tutulmuştur. Kanun koyucu isteseydi yukarıdaki düzenlemede olduğu gibi Üst Kurulu 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesinin kapsamı dışında tutulabileceği halde, anılan hükümde …’ün bahse konu düzenlemeden istisna tutulmasına yol açacak herhangi bir ifadeye yer verilmemiştir.

Bu çerçevede, …’ün Anayasa’da düzenlenen bir kurum olmasından bahisle, 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesine tabi olmadığı yönündeki savunmaya katılmak mümkün değildir.

Üst Kurul üyelerinin diğer düzenleyici ve denetleyici kurumlardan farklı olarak, “atama” ile değil Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda yapılan “seçimle” göreve getirildiği bu nedenle 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesi kapsamında olmadıkları ifade edilmiş ise de;

375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde geçen “atama” ifadesini “bir kişinin belli bir göreve getirilmesi, görevin tahsis edilmesi” şeklinde anlamak gerektiği açıktır. Atama kişiyi memuriyet statüsüne sokan veya memuru belli bir makam ve göreve getiren idari işlemdir. Bu işlem yasada belirtilen atamaya yetkili amirler ya da organlar tarafından yapılır. Kamu yönetiminde atama işlemi, bir sözleşmeden çok bir şart işlem niteliğindedir. Şart işlem, objektif hukuktan gelen bir güç ve yetkinin kullanılmasını içerir. Kişi atama işlemiyle, hak ve yükümlülükleri, yetki ve sorumlulukları kural işlemlerle önceden saptanmış bir statüye girer. Bu statünün belirlenmesinde tarafların bir rolü yoktur. Kaldı ki, … ile benzer bir konumda olan ve 5018 sayılı Kanun’a ekli (III) sayılı cetvelde sayılan düzenleyici ve denetleyici kurumlar içinde yer alan … Kurumunun dokuz üyeden oluşan Kurulunun beş üyesi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından, dört üyesi ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilmektedir. Kurumda seçim yoluyla göreve gelen Kurul Başkan ve üyeleri için mali açıdan farklı bir uygulama yapılmamakta ve 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesi uyarınca belirlenmiş emsali personele mali ve sosyal haklar kapsamında yapılan ödemeler aynı usul ve esaslar çerçevesinde ödenmektedir.

375 sayılı KHK’ya 6704 sayılı Kanun’un 30’uncu maddesi ile eklenen Ek 11’inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi, 5018 sayılı Kanun’a ekli (III) sayılı cetvelde sayılan düzenleyici ve denetleyici kurumları kapsamaktadır. Anılan (III) sayılı cetvelde … yer almakta olup kanun koyucunun … üyelerinin seçimle göreve geldiği hususunu bilmemesi söz konusu olamaz. … üyeleri için göreve geliş biçimlerine atfen herhangi bir istisna ve ayrıcalık tanındığına dair bir hüküm bulunmamaktadır.

6704 sayılı Kanun’un 30’uncu maddesi ile 375 sayılı KHK’ye eklenen Ek 11’inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde (III) sayılı cetvelde sayılan düzenleyici ve denetleyici kurumların kadro ve pozisyonlarına 15.01.2012 tarihinden sonra ilk defa veya yeniden atanan kurul başkanı ve kurul üyelerine ilgili mevzuatı uyarınca ödenen her türlü ayni ve nakdi ödemelerin bir aylık toplam net tutarının Kurul Başkanı için Bakanlık Müsteşarı ve Kurul Üyesi için Bakanlık Müsteşar Yardımcısı kadrosuna bağlı olarak mali haklar ile sosyal hak ve yardımlar kapsamında yapılması öngörülen ödemelerin bir aylık toplam net tutarını geçemeyeceği, hatta emeklilik yönünden de emsali olarak belirlenen personele denk kabul edileceği, diğer mevzuatın bu maddeye aykırı hükümlerinin uygulanmayacağı açıkça vurgulanmıştır.

Ancak, … aldığı bir Kurul Kararı ile Kurul üyelerinin TBMM tarafından seçilmesi ve metinde geçen “atanan” sözcüğüne dayanarak yorum yapmış, söz konusu düzenlemeye dâhil olmadıklarına karar vermiş ve uygulama da bu yönde gerçekleştirilmiştir.

Mali haklarla ilgili böyle bir istisna kurul kararı ile değil, ancak kanunla yapılabilir. Mer’i mevzuatta mali ve sosyal hakları yeniden düzenleyen ve …’ün de aralarında olduğu 5018 sayılı Kanun’un (III) sayılı cetvelindeki düzenleyici ve denetleyici kurumları kapsamına alan bir hüküm var olduğu halde, kanun düzeyinde olmayan ve bu hükme aykırılık teşkil eden bir Kurul Kararı mali hakların ödenmesinde esas alınamaz. Bu çerçevede 6704 sayılı Kanun’un 30’uncu maddesi ile 375 sayılı KHK’ye eklenen Ek 11’inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin … üyeleri için bağlayıcı olmadığını söylemek mümkün değildir.

Üst Kurul üyelerinin kadro ve pozisyonlarının bulunmaması nedeniyle, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 11’inci maddesinde yer alan düzenlemenin kapsamında bulunmadıkları ifade edilmiş ise de;

İdarenin kanuniliği ilkesi idarenin hizmet birimleri ile bu birimlerin kadro ve görev unvanlarının ve görevlerinin yasayla düzenlenmesini de içerir. Kadrolar, bir kamu hizmetinin teşkilatlanmasının ön koşuludur. Kadro unvanı, personelin yerine getireceği görevleri, yetkileri, hakları ve yükümlülüklerini, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük haklarını ifade etmektedir. Kadro unvanı ile personelin özellikle aylık ve ödenekleri ve diğer özlük hakları arasında sıkı bir bağ bulunmaktadır. Kadro ile birlikte ana hizmet, danışma ve yardımcı hizmet birimlerinde istihdam edilecek ve genel idare esaslarına göre yürütülmekte olan kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden kamu görevlilerinin statüleri kanun ile düzenlenmektedir.

Nitekim 6112 sayılı Kanun’un 11’inci bölümünde, … üyelerinin sayısı, nitelikleri, seçim usulleri, görev ve yetkileri, görev süreleri, teminatları, mali ve sosyal hakları gibi kadro ve pozisyonlarını belirleyen hükümler yer almakta ve bu hükümler doğrultusunda da kamu görevi ifa etmektedirler. Üst Kurul kadroları … bünyesinde ayrı bir statü olduğundan, diğer personel ile aynı hiyerarşik liste içinde bulunmadıkları gibi … Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği’ne de tabi değildirler.

Kaldı ki, kurul başkan ve üyelerinin kadro veya pozisyonları diğer düzenleyici ve denetleyici kurumların kendilerine ait özel kuruluş kanunlarında belirlenmiş olup, çoğunda kanunlarına ekli kadro cetvellerinde yer almamaktadır.

Bu çerçevede, Üst Kurul Başkan ve üyelerinin diğer düzenleyici ve denetleyici kurumların başkan ve üyeleri ile aynı kapsamda değerlendirilmeyeceği ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 11’inci maddesinde yer alan düzenlemenin kapsamında bulunmadıkları şeklindeki savunmanın geçerliliği bulunmamaktadır.

703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesinin yeniden düzenlendiği, yapılan düzenleme ile birlikte … üyelerinin mali ve sosyal haklar bakımından 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesine tabi olduğunun açıklığa kavuştuğu ve bu nedenle Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanına yapılan ödemelerin esas alınması gerektiği belirtilmiş ise de;

02.07.2018 tarihli ve 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 164’üncü maddesi ile savunmalarda belirtildiği şekilde 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesi yeniden düzenlenmemiş, Başbakanlık teşkilatının kaldırılması nedeniyle yasaların Anayasa’ya uyumlu olmasını sağlamak amacıyla bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “Başbakanlık Müsteşarı” ibaresi “en yüksek Devlet memuru” şeklinde değiştirilmiş olup, anılan değişiklik maddelerinde “Başbakanlık Müsteşarı” ibaresi geçen bütün kanunlarda gerçekleşmiştir.

375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, düzenleyici ve denetleyici kurumların özlük haklarını düzenleyen özel kanun niteliğindedir. Anılan maddenin son fıkrasında yer alan “Diğer mevzuatın bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.” hükmü çerçevesinde 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesinin kurul üyelerinin mali ve sosyal hakları bakımından uygulama alanının kalmadığı açıktır. Anayasa’da yapılan değişikliklere uyum sağlanması amacı ile mer’i mevzuatta yer alan “Başbakanlık Müsteşarı” ifadesinin “en yüksek Devlet memuru” ifadesi ile değiştirilmesi, söz konusu değişikliğin yapıldığı 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesinin yeniden düzenlenmesi anlamına gelmediği gibi, bahse konu maddeye tekrar işlerlik de kazandırmamaktadır.

Diğer düzenleyici ve denetleyici kurum üyelerinden farklı olarak, emekli olan kişilerin Üst Kurul üyeliğine seçilebildiği belirtilmiş ise de;

6112 sayılı Kanun’un “Üst Kurul üyelerinin teminatı, malî ve sosyal hakları” başlıklı 39’uncu maddesinin;

4’üncü fıkrasında, “Üst Kurul üyeliklerine seçilenler 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılır. Üst Kurul Başkan ve üyelerinin sigorta primine esas kazanç tutarları, Başkan ve üyeler için bakanlık müsteşarı esas alınarak belirlenir. Bu görevleri sırasında 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına girenlerin bu görevde geçen süreleri makam tazminatı ile temsil tazminatı ödenmesi gereken süre olarak değerlendirilir ve emeklilik yönünden Başkan ve üyeler bakanlık müsteşarı için belirlenmiş olan ek gösterge, makam tazminatı ile temsil tazminatından aynı usul ve esaslara göre yararlandırılır.”,

5’inci fıkrasında, “Sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birinden emekli aylığı almakta olanlardan Üst Kurul üyeliklerine seçilenlerin, istekleri hâlinde emekli aylıkları kesilir ve sigorta primleri 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında ödenir. Bu şekilde emekli aylıklarını kestirmek suretiyle yeniden sigorta primi ödeyenlerin görev sürelerinin bitiminde emekli aylıkları genel hükümlere göre yeniden belirlenir.”,

hükümleri yer almakta olup anılan düzenlemeler çerçevesinde üst kurul üyelerine emeklilik yönünden 6112 sayılı Kanunla sosyal bir hak sağlandığı anlaşılmaktadır.

Ancak 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesinde yer alan, “… (III) sayılı cetvelde sayılan düzenleyici ve denetleyici kurumların kadro ve pozisyonlarına 15.01.2012 tarihinden sonra ilk defa veya yeniden atanan kurul başkanı, kurul üyelerine … ve bunlar emeklilik hakları bakımından da emsali olarak belirlenen personel ile denk kabul edilir… Diğer mevzuatın bu maddeye aykırı hükümlerinin uygulanmayacağı…” şeklindeki düzenleme ile emeklilik yönünden 15.01.2012 tarihinden sonra ilk defa veya yeniden atanan kurul başkanı ve kurul üyelerine sınır getirilmiş olmaktadır. Bu çerçevede, 15.01.2012 tarihinden sonra ilk defa veya yeniden atanan kurul başkanı ve kurul üyeleri emeklilik hakları bakımından da emsali belirlenen personel ile denk tutulmuş olup, herhangi bir istisna getirilmemiştir. Bu itibarla yapılan savunmanın kabul edilmesi mümkün değildir.

Milletvekili veya mahalli idareler genel ve ara seçimlerine aday ve aday adayı olmak için görevlerinden istifa eden kamu görevlileri adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde (hâkim ve askerler hariç) tekrar göreve dönebilirken Üst Kurul üyelerinin tekrar üyeliklerine dönemedikleri ve bu nedenle atananlardan farklı oldukları belirtilmiş ise de;

Üst Kurul Üyeleri 6 yıl için 6112 sayılı Kanun’da belirtilen görev ve yetkileri yerine getirmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca seçilmektedir. Bu sürede herhangi bir sebeple görevden ayrılma durumunda göreve geri dönülemeyeceği açıktır. Kaldı ki, konunun mali haklar bakımından emsal olarak değerlendirilmesi de mümkün değildir.

Diğer düzenleyici ve denetleyici kurumlarda Başkan/Başkan Vekili/II. Başkanın atama yoluyla belirlendiği ve bu kurumlarda Başkan/Başkan Vekili/ veya II. Başkanı belirleme yetkisi bulunmadığı, ancak 6112 sayılı Kanun’un 36’ncı maddesinde yer alan hüküm ile Kurulun Başkan/Başkan Vekilini seçme yetkisi olduğu belirtilmiş ise de;

… radyo ve televizyon yayınlarının düzenlenmesi ve denetlenmesiyle görevli, tüzel kişiliği haiz, özerk ve bağımsız düzenleyici bir kurumdur. Bağımsızlık, kurul üyelerinin atanması ve görevden alınması sürecinde ön plana çıkmaktadır. Kurul üyelerinin atanma biçimi, görev süresi, yeniden seçilip seçilemeyeceği ve görevden alınmaya ilişkin hususlarının kanunla düzenlenmesi, bağımsızlığı teminat altına alan unsurlardan birini oluşturmaktadır. Hatta Anayasa’da yapılan düzenleme ile Kurul üyelerinin görev süresi dolmadan görevden alınamaması güvencesi getirilmiştir.

Üst Kurul üyelerinin atama yoluyla değil de TBMM tarafından seçilme yoluyla göreve getirilmelerinin temelinde yayıncılığın düzenlemesi ve denetlenmesi konusunda alınan kararlarda tarafsızlığın korunması amaçlanmakta olup, bu durum kurul üyelerinin mali ve sosyal haklar bakımından diğer düzenleyici ve denetleyici kurumların kurul üyelerinden farklı olarak değerlendirilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir.

Konunun sorumluluk yönünden değerlendirilmesinde;

Her ne kadar savunmalarda Üst Kurul Eski Üyesi …’in 2017 tarihi itibari ile … ile ilişkisinin kalmadığı ve bu nedenle yapılan idari işlemlerden sorumlu tutulamayacağı ifade edilmişse de;

5018 sayılı Kanun’un “Kamu zararı” başlıklı 71’inci maddesindeki, “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” şeklindeki hüküm gereği, bir kamu görevlisinin mali sorumluluğundan bahsedebilmek için mevzuata aykırı bir işlem sonucunda kamu zararının oluşması, kamu zararının oluşumunda kamu görevlisinin yer alması ve kamu zararı ile kamu görevlisi arasında illiyet bağının kurulması gerekmektedir.

Anılan Kanun’un “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde yer alan, “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hükmünden de görüleceği üzere kamu kaynağına ilişkin tasarruflardan dolayı hesap verecek kişilerde unvan ayrımına gidilmemiş, genel olarak kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, söz konusu yetkinin karşılığı sorumluluğu taşıyacağı öngörülerek idare hukukunda geçerli olan yetki-sorumluluk dengesi prensibine uygun bir düzenleme getirilmiştir.

Dolayısıyla, mevzuata aykırı bir ödemeden doğan sorumluluğun belirlenmesinde her bir olayın münferiden değerlendirmeye tabi tutulması ve harcama süreci dikkate alınarak ödeme emri üzerinde imzası bulunan harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi ile birlikte genel olarak harcama yapılmasına ilişkin bağlayıcı bir karar alan, talimat veren veya düzenleme yapan kişilere de yetki-sorumluluk dengesi prensibine uygun olarak sorumluluk yüklenmesi gerekmektedir.

Ayrıca söz konusu Kanun’un “Harcama yetkisi ve yetkilisi” başlıklı 31’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında, “Kanunların veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, icra komitesi, komisyon ve benzeri kurul veya komite kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul, komite veya komisyona ait olur” hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yer alan açıklamalar ve mevzuat hükümleri uyarınca sorgu konusu ödemede 375 sayılı KHK’nin Ek 11’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan unvanlar yerine, 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesine göre “en yüksek Devlet memuru” unvanın esas alınmasına temel oluşturan ve bu itibarla “harcama talimatı” niteliğinde olan … tarihli ve … sayılı Üst Kurul kararında olumlu yönde oy kullanarak anılan kararda imzası bulunan sorumlunun, sorumluluğa ilişkin itirazları 5018 sayılı Kanun’un 71’inci maddesindeki kamu zararı tanımında öngörülen “illiyet bağı” şartının mevcut olması ve bu kişinin harcama yetkisinden doğan sorumluluğa dahil olması nedeniyle yerinde görülmemiştir.

Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi sıfatıyla sorumlu tutulan görevlilerin yapmış oldukları savunmalarda ise özetle, belirtilen dönemde kamu zararına sebebiyet verildiği yönündeki hususlarla ilgili herhangi bir kasıt, kusur veya ihmallerinin bulunmadığı, müteaddit defa konunun Üst Kurula ayrıntılarıyla sunulduğu, Üst Kurul kararlarının hepsinde Üst Kurul üyelerinin maaş ödemelerinin 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesi uyarınca yapılması yönünde karar alındığı, ödemelerin ve uygulamanın 657 sayılı Kanun’un 11’inci ve 5018 sayılı Kanun’un 31’inci maddesi uyarınca Üst Kurul Kararlarının yerine getirilmesinden ibaret olduğu belirtilmiş ise de;

Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisinin harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları ise 5018 sayılı Kanun’un 32 ve 33’üncü maddelerinde düzenlenmiştir.

Anılan Kanun’un;

“Harcama talimatı ve sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde, “Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.

Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,

“Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde, “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.

Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.”,

hükümlerine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Dolayısıyla, 375 sayılı KHK hükümleri geçerli olduğu halde, TBMM tarafından seçilerek göreve başlamaları ve kadro ve pozisyonlarının bulunmaması gerekçeleriyle 375 sayılı KHK kapsamında olmadıkları yönünde alınan Kurul Kararı çerçevesinde 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesi esas alınarak ödeme yapan Harcama Yetkilileri ve Gerçekleştirme Görevlilerinin sorumluluğu bulunmaktadır.

Bunun yanı sıra, sorgu konusu husus Kurumun Dairemize intikal eden 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ilişkin yargılamaya esas raporlarında yer almış olup yapılan yargılama sonucunda Dairemizin … Karar tarihli ve … sayılı, … Karar tarihli ve … sayılı, … Karar tarihli ve … sayılı İlamlarında, … tarih ve … sayılı Kurul Kararı çerçevesinde 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesinin uygulanmaya devam edilmesi suretiyle neden olunan kamu zararının sorumlularından tazminine hükmedilmiştir.

Ayrıca anılan … ve … sayılı İlamların …’nci maddelerinde yer alan söz konusu kararlara karşılık sorumlularca yapılan temyiz talepleri üzerine Temyiz Kurulunun … tarihli ve …-… ile …-… tutanak numaralı Kararlarıyla Dairemizin tazmin kararları tasdik edilmiş olup sorumluların anılan kararlara karşı karar düzeltmesi talepleri de reddedilerek, Temyiz Kurulunca bahse konu kararların düzeltilmesine mahal olmadığına hükmedilmiştir.

Yukarıda ifade edilen kesinleşmiş yargı kararlarına rağmen sorgu konusu hususta Üst Kurul tarafından herhangi bir düzenleme yapılmadığı gibi yeni bir Karar da alınmamış olup uygulama … tarih ve … sayılı Kurul Kararına göre sürdürülmüştür.

5018 sayılı Kanun’un “Üst Yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesi kapsamında, üst yöneticilerin sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunların uygulanmasından sorumlu olduğu hükme bağlanmıştır.

14.06.2007 tarihli ve 5189 sayılı Sayıştay Genel Kurul Kararı’nın “Sorumlular” başlıklı III’üncü kısmında ise, üst yöneticilerin özel kanunlardan doğan Sayıştaya karşı mali sorumlulukları olabileceği gibi, münferit bir olayda sorumluluklarına hükmedilmeleri de gerekebileceği ve bu hususun, meselenin Sayıştay yargısında görüşülmesi sırasında hükme bağlanacak bir konu olduğu ifade edilmiştir.

5018 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen 11’inci maddesi gereğince Üst Yöneticiye atfedilen kanunları gözetme yükümlülüğü ve 6112 sayılı Kanun’un yukarıda yer verilen hükümleri uyarınca Üst Kurul Başkanına verilmiş yetki ve görevler karşısında, kesinleşmiş yargı kararlarına rağmen uygulamanın halen “en Yüksek Devlet memuru” esas alınarak devam ettirilmiş olması nedeniyle Üst Yöneticinin de oluşan kamu zararında sorumluluğu bulunmaktadır.

Bu itibarla;

… tarih ve … sayılı İlamın …’nci maddesiyle hüküm dışı bırakılmasına ve bu ilama ek olarak çıkarılan … tarih ve … sayılı Ek İlamın …’nci maddesiyle devamına karar verilen hüküm dışı kararının kaldırılmasına oy birliğiyle,

Kurumda 15.01.2012 tarihinden sonra göreve başlayan Üst Kurul üyelerinin aylık ücretlerinin, 375 sayılı KHK kapsamında olmadıkları yönünde alınan … tarihli ve … sayılı Kurul Kararı ile 6112 sayılı Kanun’un 39’uncu maddesi esas alınarak ödenmesi suretiyle neden olunan kamu zararı tutarı …-TL’nin;

…-TL’sinin Gerçekleştirme Görevlisi (Müdür) .., Harcama Yetkilisi (İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkan Yrd.) … ve Diğer Sorumlular (Üst Kurul Başkanı) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) … (Üst Kurul Üyesi) … ve müteveffa (Üst Kurul Üyesi) …’e,

…-TL’sinin Gerçekleştirme Görevlisi (İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkan Yrd.) …, Harcama Yetkilisi (İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkanı) … ve Diğer Sorumlular (Üst Kurul Başkanı) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) …, (Üst Kurul Üyesi) … ve müteveffa (Üst Kurul Üyesi) …’e,

müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53’üncü maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleri ile ödettirilmesine, anılan Kanun’un 55’inci maddesi uyarınca Ek İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.