Sayıştay 6. Dairesi 863 Kararı - Belediyeler ve Bağlı İdareler Çeşitli Konular

Daire Karar Detayı

İletişim Bilgileri

• Daire Karar Detayı: Listeye DönYazdır

• Daire: 6

• Karar Tarihi: 12.04.2022

• Karar No: 863

• İlam No: 270

• Madde No: 1

• Kamu İdaresi Türü: Belediyeler ve Bağlı İdareler

• Hesap Yılı: 2016

• Konu: Çeşitli Konuları İlgilendiren Kararlar

KARAR

Mevzuata Aykırı Olarak Yaptırılan Büfelerin Yıktırılması

…. tarihli ve .… sayılı Ek İlamın .…’inci maddesiyle tazminine hükmolunan konunun 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 56’ncı maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendi hükmü gereğince yargılamanın iadesi yoluyla görüşülmesine (Üye ....’nun; “Dosya üzerinde yapılan incelemede, 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 56’ncı maddesinde sayılan yargılamanın iadesini gerektirir sebeplerden herhangi birine rastlanılmadığından yargılamanın iadesi talebinin reddine karar verilmesi gerekir.” şeklindeki ayrışık görüşüne karşılık) oy çokluğuyla karar verildi.

Anılan Ek İlamın .…’inci maddesiyle, Belediyenin görev ve sorumluluk alanı içerisinde yer almayan mahalde yaptırılan ve ilgili mevzuat uyarınca yıkılan büfelerin inşası için Belediye bütçesinden ödeme yapılması sonucunda kamu zararına neden olunduğu gerekçesiyle .…-TL’nin tazminine hükmedilmişti.

Bu tazmin hükmüne karşı sorumlulardan Harcama Yetkilisi (Destek Hizmetleri Müdür V.) …. ve Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) … tarafından gönderilen dilekçe ve ekleri ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda gereği düşünüldü:

02.11.1985 tarih ve 18916 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesinde, “İlgili idareler; tasarrufu altındaki yol, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için gerekli büfe, hela, trafo merkezi gibi tesisleri, ulaşım ve haberleşme noktaları, sinyalizasyon ve aydınlatma elemanları, çöp kutusu, bank, reklam ve bilgilendirme levha ve panoları gibi kent mobilyaları ile peyzaj elemanlarını Türk Standartları Enstitüsü standartlarına da uymak koşuluyla yapar veya yaptırır.

…”,

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesinde, “…

g) (Değişik: 12/11/2012-6360/7 md.) Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak; ilân ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek.

…”,

… Büyükşehir Belediyesi Kıyı ve Sahil Şeridi Yol Meydan ve Yeşil Alan Yetki ve Görev Uygulama Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinde, “(1) Ek-1 de belirtilen veya ek-1 de bulunmayan ancak Uygulama İmar Planlarına göre en az 17 metrelik yollara, meydanlara cephesi bulunan yapılara ilişkin kentsel tasarım projelerine uygun olarak yükümlülükler koymak Büyükşehir Belediyesinin görev ve yetkisindedir.” ,

hükümlerine yer verilmiştir.

Mevzuat hükümlerine göre, Belediyenin kendi yetki ve sorumluluk alanı içerisinde yer almayan bir bölgede idari işlem, eylem ve karar alamayacağı veya herhangi bir yapı tesis edemeyeceği açıktır.

İlama konu olayda, .… Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğünün .… tarihli ve .… sayılı yazısıyla, …. Sokak üzerinde bulunan …. Eğitim ve Araştırma Hastanesi önüne 4 adet büfe yapılmasının planlandığı, bu itibarla Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesi ve 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 33’üncü maddesine istinaden Encümence karar alınması hususunda gereği Olura sunulmuş olup, akabinde .… Belediyesi Encümeninin …. tarihli ve …. Karar sayılı Kararıyla, bahse konu alanda 4 adet büfe yapılması için bahsi geçen mevzuatın ilgili maddeleri gereğince işlem yapılmasına karar verilmiştir.

Yapılacak olan büfelerin ihalesi öncesinde Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün …. tarihli ve …. sayılı yazısıyla İmar ve Şehircilik Müdürlüğünden söz konusu mahale numarataj verilmesinin talep edildiği, Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün .… tarihli yazısı ile talep edilen numarataj belgesinin düzenlendiği görülmektedir.

Sonrasında Emlak ve İstimlak Müdürlüğünün .… tarihli ve .… sayılı yazısıyla bahse konu büfelerin yapım bedellerinin Destek Hizmetleri Müdürlüğü bütçesinden karşılanması hususu Olura sunulmuş olup, alınan Başkanlık Oluruna istinaden büfelerin yapımına ilişkin olarak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (d) bendine göre gerçekleştirilen iş Destek Hizmetleri Müdürlüğü tarafından yürütülmüş ve ilgili Müdürlüğün bütçesinden karşılanmıştır.

.… Büyükşehir Belediyesi İmar Denetim Dairesi İmar Denetim Şube Müdürlüğünün …. Belediyesine göndermiş olduğu …. tarihli ve …. sayılı yazısında ise,

…. tarihinde .… Bölge Eğitim Hastanesi giriş kısmında bulunan yeşil alanın tahrip edildiğinin ve çeşitli yapı imalatlarına başlandığının görüldüğü, yapılan araştırmalarda bu yapıların .…Belediyesi tarafından büfe olarak inşa edildiğinin ve kiraya verileceğinin öğrenildiği, kaçak bu yapılara ilişkin olarak gereğinin yapılmasının talep edildiği,

….Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün …. tarihli yazısıyla da bu talebin yenilenmiş olduğu,

Söz konusu büfelerin bulunduğu …. Sokağın, Büyükşehir Belediyesinin yetki ve sorumluluk alanında olduğu, durumun Fen İşleri Dairesi Başkanlığı ve Zabıta Dairesi Başkanlığına iletildiği, .… Belediyesi Zabıta Müdürlüğü ve Fen İşleri Müdürlüğüyle yapılan telefon görüşmelerinde büfelerin …. Belediyesi tarafından yapıldığının ve konuya ilişkin Encümen Kararı bulunduğunun beyan edildiği,

Büfelerin bulunduğu alan …. Büyükşehir Belediyesi tasarrufu altında olduğundan, bahse konu yapıların Encümen Kararı alınmak suretiyle inşasının mümkün olmadığı,

Bu kapsamda, söz konusu yapılara ilişkin Encümen Kararının iptalinin ve yapıların ivedilikle yıkılmasının sağlanması, aksi halde 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7/c maddesi kapsamında 775 sayılı Gecekondu Kanunu’nun 18’nci maddesine göre gerekli işlemlerin …. Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı tarafından yerine getirileceği,

bildirilmiştir.

…. Büyükşehir Belediyesinin anılan yazısı üzerine, … Belediyesi Encümeni tarafından .… tarihli ve .… Karar sayılı Karar ile …. tarihinde açık teklif usulüyle yıllık kiralaması yapılacak olan büfelere ilişkin ihalenin iptaline ve dosyanın Emlak ve İstimlak Müdürlüğüne iadesine karar verilmiştir.

Bununla beraber, …. Belediyesi Emlak ve İstimlak Müdürlüğü tarafından .… Büyükşehir Belediyesi Başkanlığına gönderilen .… tarihli ve …. sayılı yazıda, büfelerin vatandaşların ihtiyaçlarını karşılamak üzere …. Belediyesi tarafından yaptırıldığı ve bahse konu büfelerin 2886 sayılı Kanun kapsamında kiralanması düşünüldüğünden muvafakat verilmesi istenmişse de, …. Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı tarafından söz konusu talebe yönelik olarak verilen …. tarihli ve …. sayılı yazıda, 5216 sayılı Kanun’un 7/c maddesi kapsamında, 775 sayılı Kanun’un 18’inci maddesine esas bahse konu büfelerin yıkılmasına yönelik işlemlerin …. Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı tarafından yürütülmekte olduğu ve söz konusu alanın 25 metrelik yol gövdesinde kamuya terkli alanda kaldığının tespit edildiği, bu nedenle talebe olumlu yanıt verilemeyeceği ifade edilmiş ve büfeler yıktırılmıştır.

Günümüzde kentsel nüfusun hızlı bir biçimde artış göstermesi, belediyeler tarafından sağlanan mahalli müşterek nitelikteki hizmetlerin artan talebi karşılayacak biçimde yeniden tasarlanmasını zorunlu hale getirmektedir. Ancak, söz konusu hizmetlerin sağlanması için gerekli olan mali kaynaklar talepteki artışı karşılamada yetersiz kaldığından, atıl durumdaki kamu kaynaklarından yararlanılması belediyelerce yerine getirilen kamusal hizmetlerin kaliteli ve kapsayıcı biçimde sağlanması bakımından önem arz etmektedir. Öz gelirleri yetersiz olan ancak kamusal hizmetleri üretme konusunda zorunluluğu bulunan kurumlar olarak belediyelerin, yerel düzeyde gelir elde etmek üzere kamu kaynaklarını en etkin biçimde kullanmaya yönelmesi kaçınılmazdır.

Bahse konu olayda, …. Belediyesi kendi tasarrufu altında olmayan bir mahalde, hastaneye gelen vatandaşların günlük ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik hizmet verilmesi ve Belediyeye ek gelir sağlanması amacıyla büfe inşa ettirerek, bu yerleri kiraya vermeyi amaçlamışsa da, mevzuat uyarınca ilgili alandaki tasarruf yetkisini haiz .… Büyükşehir Belediyesi tarafından söz konusu yerler yıktırılarak hukuki zemini bulunmayan bu yararlanma sonlandırılmıştır. Bahse konu büfelerin yıkılmamış olması halinde ise sağlanacak bir yıllık kira gelirinin kamusal hizmetlerin üretimi açısından önemli bir finansman kaynağı yaratacağı dosya kapsamında yer alan ancak hukuken geçerlilik kazanmamış olan kira sözleşmelerinden ve sorumluların savunmalarından anlaşılmaktadır.

5018 sayılı Kanun’un “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde, “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.” hükmüne yer verilmiştir. İlam konusu olayda, yapılan işlemin muhtemel sonuçları bakımından kamu kaynağında eksilmeye neden olma niteliği bulunmadığı gibi, esasen söz konusu yerlerin işletilerek kamu kaynağı elde edilmesinin planlandığı görülmektedir.

Belediye sorumluluk alanında bulunduğuna ilişkin numarataj belgesi bulunan yerde yapılan yapılara ilişkin ilgili Belediye mercilerinden alınan ihale onayı üzerine işin usulüne uygun olarak ihale edildiği, bu kapsamda fazla ödemenin söz konusu olmadığı, işin tamamlanmasından sonra harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi ve Belediye yetkililerinin iradesi dışında ve …. Belediyesinin talebine rağmen …. Büyükşehir Belediyesi Başkanlığınca söz konusu büfelerin yıkılmasının talep edildiği anlaşılmaktadır.

Bu nedenle, ….-TL ödeme hakkında ilişilecek husus bulunmadığına ve ….-TL’ye ilişkin tazmin hükmünün sorumlular Harcama Yetkilisi (Destek Hizmetleri Müdür V.) .…, Gerçekleştirme Görevlisi (Memur) …., Üst Yönetici (Belediye Başkanı) .…, Diğer Sorumlular (Belediye Başkan Yrd.) …, (Yazı İşleri Müdürü) …., (Emlak ve İstimlak Müdür V.) .…, (İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürü) …., (Belediye Başkan Yrd.) …, (Encümen Üyesi) …., (Encümen Üyesi) …. ve (Encümen Üyesi) .…’ün uhdelerinden kaldırılmasına,

6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 55’inci maddesi uyarınca Ek İlamın tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içerisinde Sayıştay Temyiz Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere oy çokluğuyla karar verildi.

Karşı Oy

Üye ….’nun karşı oy gerekçesi:

02.11.1985 tarih ve 18916 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesinde, “İlgili idareler; tasarrufu altındaki yol, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için gerekli büfe, hela, trafo merkezi gibi tesisleri, ulaşım ve haberleşme noktaları, sinyalizasyon ve aydınlatma elemanları, çöp kutusu, bank, reklam ve bilgilendirme levha ve panoları gibi kent mobilyaları ile peyzaj elemanlarını Türk Standartları Enstitüsü standartlarına da uymak koşuluyla yapar veya yaptırır.

…”,

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesinde, “…

g) (Değişik: 12/11/2012-6360/7 md.) Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak; ilân ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek.

…”,

…. Büyükşehir Belediyesi Kıyı ve Sahil Şeridi Yol Meydan ve Yeşil Alan Yetki ve Görev Uygulama Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinde, “(1) Ek-1 de belirtilen veya ek-1 de bulunmayan ancak Uygulama İmar Planlarına göre en az 17 metrelik yollara, meydanlara cephesi bulunan yapılara ilişkin kentsel tasarım projelerine uygun olarak yükümlülükler koymak Büyükşehir Belediyesinin görev ve yetkisindedir.” ,

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kamu Zararı” başlıklı 71’inci maddesinde ise, “Kamu zararı; kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır.

…”

hükümleri yer almaktadır.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerine göre, Belediye kendi yetki ve sorumluluk alanı içerisinde yer almayan bir bölgede idari işlem, eylem ve karar alamaz veya herhangi bir yapı tesis edemez. Söz konusu işlem, eylem veya kararın, belediyeye gelir getirici nitelikte olması bu durumu değiştirmez.

Bahsi geçen büfelerin bulunduğu yer .… Belediyesi yetki ve sorumluluğunda olmadığından, herhangi bir taşınmaz devri ya da tahsisi olmaksızın veya konuyla ilgili Büyükşehir Belediyesinin muvafakati alınmaksızın büfe yaptırılması mümkün olmayıp yaptırılan büfelerin yıkılması sonucunda da kamu zararına neden olunmuştur.

Bu itibarla Belediyenin görev ve sorumluluk alanı içerisinde yer almayan mahalde yaptırılan ve ilgili mevzuatı uyarınca yıkılan büfelerin inşası için Belediye bütçesinden ödeme yapılması sonucu neden olunan kamu zararı tutarı …. TL’ye ilişkin tazmin hükmünün sorumluların uhdesinde bırakılması gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmıyorum.